ดนตรี ม.๑

๓๔ ดนตรี เครอ่ื งหมายประจาํ จงั หวะอตั ราจงั หวะธรรมดา (Simple time) การแปลความหมาย การแปลความหมายของตวั เลขแสดงอตั ราจังหวะธรรมดาที่มีเลขสว นลางเปน ๔ มวี ธิ ี การดังน้ี ให้นกั เรียนสังเกตตวั เลขเหลานซ้ี ึง่ ทาํ หน้าทีเ่ ปน เครอื่ งหมายประจําอัตราจังหวะ ประกอบไปดว้ ยตวั เลขสวนบนและตัวเลขสวนลาง ตัวเลขสวนบนในเครือ่ งหมายแสดงอัตราจงั หวะธรรมดาหมายถึง จาํ นวนโน้ต ซงึ่ จะมจี าํ นวนเปน ๒ ๓ หรอื ๔ ทาํ หน้าทเ่ี ปนตวั ระบจุ ํานวนชพี จรจงั หวะในหน่งึ หอ้ งเพลง ตวั เลขสว นลา ง ในทน่ี จ้ี ะกลา วถงึ เฉพาะทเ่ี ปน เลข ๔ ซง่ึ ในเครอ่ื งหมายแสดงอตั ราจงั หวะหมายถงึ โนต้ ตวั ดาํ เสมอ ดงั นน้ั การแปลความหมาย สามารถแปลไดต้ รงตวั ตามตวั เลขและหนา้ ทท่ี ป่ี รากฏอยใู นเครอ่ื งหมายประจาํ จงั หวะ (Time signature) คําอธบิ าย อา นวา อตั ราจงั หวะสองสี่ ความหมายของเลขตวั บนคือ ๒ ความหมายของเลขตวั ลา งคอื ตวั ดาํ ความหมายของเลขสองตัวรวมกันคือ ในหน่งึ ห้องเพลงมีโน้ตตัวดาํ ๒ ตัว ดงั นนั้ โน้ตทอี่ ยใู นห้องเพลงนั้นๆ สามารถเปนโน้ตอะไรกไ็ ด้ แตรวมแลว้ มคี า เทา กบั โน้ตตัวดาํ ๒ ตัว หรือในหนง่ึ ห้องเพลงมี ๒ ชพี จรจงั หวะ อา นวา อตั ราจังหวะสามส่ี ความหมายของเลขตัวบนคือ ๓ ความหมายของเลขตวั ลา งคอื ตวั ดาํ ความหมายของเลขสองตวั รวมกันคอื ในหนงึ่ ห้องเพลงมีโนต้ ตัวดํา ๓ ตวั ดังน้ัน โน้ตทอ่ี ยใู นห้องเพลงน้นั ๆ สามารถเปน โน้ตอะไรก็ได้ แตร วมแลว้ มีคา เทา กับโน้ตตัวดํา ๓ ตัว หรือในหนึ่งห้องเพลงมี ๓ ชีพจรจังหวะ

ดนตรี ๓๕ อานวา อตั ราจังหวะสีส่ ่ี ความหมายของเลขตวั บนคือ ๔ ความหมายของเลขตัวลางคือ ตวั ดํา ความหมายของเลขสองตวั รวมกนั คอื ในหนึง่ ห้องเพลงมีโน้ตตัวดํา ๔ ตัว ดังน้นั โนต้ ท่อี ยูในห้องเพลงน้นั ๆ สามารถเปนโนต้ อะไรกไ็ ด้ แตร วมแล้ว มีคาเทากับโนต้ ตวั ดาํ ๔ ตัว หรอื ในหนึ่งห้องเพลงมี ๔ ชพี จรจังหวะ การบันทึกจงั หวะ

๓๖ ดนตรี กิจกรรมนาํ การเรียนรู ๓.๔) นกั เรยี นแบง กลุม กลุมละประมาณ ๕ คน ฟงเพลงแผนดินของเราจากแผน เสียง และร้องเพลงใหถ้ กู ตอ้ งตาม จังหวะ จากนัน้ ให้ชวยกันบันทึกตวั โน้ตแสดงจังหวะตามวรรคของเพลงทถี่ ูกคดั เลือกมา และเขียนคําร้องแสดง จังหวะไวใ้ ต้โน้ต เพลงแผนดินของเรา ( แผนท่ี ๒ เพลงที่ ๔๑) บทเพลงพระราชนพิ นธใ์ นพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยูหวั ภมู ิพลอดลุ ยเดช ๑) ถงึ อยูแ คว้นใด ไมสขุ สาํ ราญ ถงึ อยู แควน้ ใด ไม สุข สาํ ราญ ๒) ทรัพย์จากผนื ดนิ สินจากนที ............................................................................................................................................................................................................................................................ ๓) มสี ิทธเ์ิ สรี สนั ติครองเมอื ง ............................................................................................................................................................................................................................................................ ๔) เรามีปา ไม้ อยสู มบูรณ์ ............................................................................................................................................................................................................................................................ ๕) ไรน าสดใส ใตฟ้ า เรือง ............................................................................................................................................................................................................................................................ ๖) รกั ชาตขิ องเรา ไว้เถิดผองไทย ............................................................................................................................................................................................................................................................ ๗) ผืนแผนแหลมทอง ............................................................................................................................................................................................................................................................ ๘) รกั เกียรติรกั วงศ์ เสริมสง สมั พนั ธ์ ............................................................................................................................................................................................................................................................ ๙) ทนู เทิดเมอื งไทยน้นั ใหย้ ืนยง ............................................................................................................................................................................................................................................................

ดนตรี ๓๗ กิจกรรมนาํ การเรยี นรู ๓.๕) นกั เรียนในกลมุ ชวยกนั ตบมือตามจงั หวะที่บันทกึ พรอ้ มท้ังร้องทอนของเพลง เพ่อื ตรวจสอบความถกู ต้องของการ บันทึกจังหวะอีกคร้งั กจิ กรรมนําการเรียนรู ๓.๖) นกั เรียนในกลุม ชวยกันสรุปสัญลักษณต์ ัวโนต้ แสดงจงั หวะ พรอ้ มกับคา ของจังหวะ ............................................................................................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................................................................................. กิจกรรมนําการเรยี นรู ๓.๗) นักเรยี นแบงกลมุ กลมุ ละประมาณ ๕ คน ร้องเพลงและตบมือพร้อมกนั โดยตบมือเฉพาะคําท่ีเปน ตวั หนา เพลงชวา ( แผนที่ ๒ เพลงท่ี ๔๓) ทํานอง : หลวงประดิษฐไพเราะ (ศร ศลิ ปบรรเลง) คาํ ร้อง : คุณหญงิ ชน้ิ ศลิ ปบรรเลง เพลนิ เสยี ง เพลงครืน้ เครงวญิ ญา _ ฟง ซิ ฟงเสียง ดังลอย มา _ กรอกรี กรอออ เพลงช วา _ ลาลา ลาคลา้ ย ทํานอง เพลง _ เพลนิ เสยี ง เพลงครืน้ เครงวญิ ญา _ งามแสง จนั ทรข์ าว นวลยวน ตา _ บนฟา ไกลไร้ ดวงดา รา _ มาซิ มาร้อง รําทํา เพลง _

๓๘ ดนตรี กิจกรรมนําการเรยี นรู ๓.๘) นักเรยี นชวยกันสงั เกตความสมั พันธ์ระหวางการตบมือ เน้อื รอ้ ง และการอา นการบนั ทกึ จังหวะแบบสากลตัวท่ี เปน ตวั หนาคอื จังหวะที่นกั เรยี นจะต้องตบมอื เสมอ หมายเหตุ เครอ่ื งหมาย + อา นวา “และ” นักเรียนในกลุมแบง กนั รอ้ งแนวทาํ นอง และแนวทเี่ ปน ตวั เลข จากนนั้ สลับหน้าทก่ี ัน เพลงชวา ( แผนที่ ๒ เพลงที่ ๔๓) ทาํ นอง : หลวงประดษิ ฐไพเราะ (ศร ศลิ ปบรรเลง) คําร้อง : คณุ หญิงชน้ิ ศลิ ปบรรเลง เพลนิ เสียง เพลง ครืน้ เครง วญิ ญา_ ๑ + ๒+๑ +๒ ฟง ซิ ฟง เสยี ง ดงั ลอย มา_ ๑ + ๒+๑ +๒ กรอ กรี กรอ ออ เพลง ช วา_ ๑ + ๒+๑ +๒ ลา ลา ลา คล้าย ทํา นอง เพลง_ ๑ + ๒+๑ +๒ เพลนิ เสียง เพลง ครื้น เครง วิญ ญา_ ๑ + ๒+๑ +๒ งาม แสง จนั ทร ขาว นวล ยวน ตา_ ๑ + ๒+๑ +๒ บน ฟา ไกล ไร้ ดวง ดา รา_ ๑ + ๒+๑ +๒ มา ซิ มา รอ้ ง รํา ทํา เพลง_ ๑ + ๒+๑ +๒

ดนตรี ๓๙ กจิ กรรมเสริมการเรียนรู ๓.๙) นกั เรยี นสงั เกตความสมั พนั ธร์ ะหวา งการตบมอื เนอ้ื รอ้ ง การอา นการบนั ทกึ จงั หวะแบบสากลและการบนั ทกึ โนต้ แสดงจงั หวะแบบสากล ตัวทเ่ี ปน ตวั หนาคอื จังหวะทน่ี ักเรยี นจะต้องตบมอื เสมอ หมายเหตุ : เครื่องหมาย + อา นวา “และ” เพลงชวา ( แผน ที่ ๒ เพลงท่ี ๔๓) ทาํ นอง : หลวงประดิษฐไพเราะ (ศร ศลิ ปบรรเลง) คําร้อง : คุณหญิงชน้ิ ศลิ ปบรรเลง

๔๐ ดนตรี กิจกรรมเสรมิ การเรยี นรู ๓.๑๐) จากรปู แบบจังหวะดังตอไปน้ี ใหนักเรยี นเขยี นตัวเลขกํากบั และสรางประโยคจากคําตา งๆ หลังจากนัน้ ใหนกั เรยี นตบมอื พรอมกับอา นคาํ ตามจังหวะ

ดนตรี ๔๑ กิจกรรมนาํ การเรียนรู ๓.๑๑) นกั เรียนแบง กลมุ กลมุ ละประมาณ ๕ คน ฟงเพลงสายทิพยจ์ ากแผนเสยี ง ( แผนท่ี ๒ เพลงที่ ๔๔) ดู การบนั ทกึ โนต้ ตามไปดว้ ย โดยแบง เปน กลมุ ยอ ย ตบมอื ตามชพี จรจงั หวะ และนกั เรยี นทเ่ี หลอื ชว ยกนั รอ้ งเพลงใน กจิ กรรมน้ี ใหน้ กั เรยี นสงั เกตตวั ดาํ ประจดุ ทต่ี ามดว้ ยตวั เขบต็ หนง่ึ ชน้ั เพลงสายทิพย คํารอ้ ง : สายสรุ ี จุติกุล แสง ดาว สวย พราว ดู เดน เลง็ เหน็ เหมอื น ตา ของ เธอ เฝา เพอ้ หวั ใจ ละ เดอื น เหมอื น เตอื น ใจ เศรา้ โอ้ เรา รกั รา้ ว หวั ใจ คอย ไป เหมอื น ตวั แสน เมอ ราํ พนั ___ แสง ไกล รกั มน่ั ___ จาก เธอ ไป แลว้ ใจ หาย ดวง ใจ ยงั คดิ ถงึ สาย สมั พนั ธ์ รกั ยงั มิ วาย คลาย จาง___ ขอ เดอื น ชว ย เตอื น ใจ มน่ั ใฝ ฝน ถงึ เธอ ทกุ วนั มอง จนั ทร์ นกึ ความ สมั พนั ธ์ ครง้ั กอ น กจิ กรรมนาํ การเรยี นรู ๓.๑๒) นกั เรยี นรอ้ งทอ นของเพลงในขอ้ ๑ ใหค้ รบทง้ั ๓ รปู แบบ แลว้ จงึ รอ้ งในขอ้ ถดั ไปจนครบทง้ั ๓ ขอ้ ลําดับวิธกี ารเรียนรู ๑) นกั เรยี นรอ้ งขอ้ ๑ ในรปู แบบท่ี ๑ ใหร้ สู้ กึ และเขา้ ใจถงึ จาํ นวนชพี จรจงั หวะในแตล ะหอ้ งเพลง โดยแบง นกั เรยี นเปน สอง กลมุ กลมุ ท่หี น่ึงนบั ๑ ๒ ๓ กลุม ทสี่ องรอ้ งแนวทาํ นอง ๒) นกั เรยี นรอ้ งขอ้ ๑ ในรปู แบบท่ี ๒ เพอ่ื ใหน้ กั เรยี นมคี วามเขา้ ใจในเรอ่ื งคา ของจงั หวะทส่ี มั พนั ธก์ บั ชพี จรจงั หวะมากยง่ิ ขน้ึ โดยแบง นักเรียนเปนสองกลุม กลุมทห่ี นึ่งนบั ๑ ๒+ ๓+ กลุมที่สองรอ้ งแนวทํานอง โดยใหน้ กั เรยี นกลมุ ท่สี องสงั เกตวา แนวทํานองมาตรงกับระบบการนบั ของกลมุ ที่หนึ่งอยางไร

๔๒ ดนตรี ๓) นกั เรยี นรอ้ งขอ้ ๑ ในรปู แบบที่ ๓ โดยให้นักเรียนรอ้ งดว้ ยจังหวะทีช่ ้ามาก เพ่ือให้นกั เรยี นมคี วามเขา้ ใจในเรือ่ งคาของ จงั หวะที่สัมพันธ์กบั ชีพจรจงั หวะมากย่งิ ขึ้นโดยแบงนกั เรียนเปน สองกลมุ กลมุ ที่หนง่ึ นับ ๑+ ๒+ ๓+ โดยรกั ษาชีพจร จงั หวะใหค้ งท่ีกลมุ ทส่ี องรอ้ งแนวทาํ นองโดยใหน้ กั เรยี นกลมุ ทส่ี องสงั เกตวา แนวทาํ นองนนั้ มาตรงกบั ระบบการนบั ของ กลุม ท่ีหน่ึงอยา งไร จากนนั้ จึงเพ่ิมความเรว็ ขน้ึ ๔) นกั เรยี นรอ้ งขอ้ ๒ และ ๓ ให้ครบท้ัง ๓ รปู แบบ แลว้ จงึ สลับกลุม กันรอ้ ง รปู แบบที่ ๑ ๑ ๒๓ ๑ ๒๓ ๑) ดาว สวย พราว ดู เดน เลง็ ๒) เหน็ เหมือน ตา ของ เธอ เฝา ๓) เพ้อ หัว ใจ ละ เมอ รํา รปู แบบท่ี ๒ รูปแบบที่ ๓ ๑๒ + ๓+ ๑ +๒ + ๓ + ๑) ดาว สวย พราว ดู ๑) ดาว สวย พราว ๒ เห็น เหมือน ตา ของ ๒ เหน็ เหมอื น ตา ๓) เพอ้ หัว ใจ ละ ๓) เพอ้ หัว ใจ

ดนตรี ๔๓ กิจกรรมนําการเรียนรู ๓.๑๓) นักเรยี นแบงกลมุ กลมุ ละประมาณ ๕ คน ฟงเพลงต้นตระกลู ไทยตามทอ นเพลงถกู คดั เลือกมาจากแผนเสยี ง ( แผนท่ี ๒ เพลงที่ ๔๕) พร้อมทัง้ สังเกตวธิ กี ารบันทกึ จงั หวะโดยใหค้ วามสนใจไปทล่ี กั ษณะจงั หวะทีไ่ มเ คย ปรากฏในกจิ กรรมกอ นหนา้ มากอน เพลงตน ตระกลู ไทย ทํานอง : พลตรีหลวงวิจิตรวาทการ คําร้อง : พลตรหี ลวงวจิ ติ รวาทการ เกร็ดนารู เพลงตน ตระกลู ไทย เปน เพลงปลกุ ใจ ประพนั ธค์ าํ รอ้ งและทาํ นองโดยหลวงวจิ ติ รวาทการ เพื่อประกอบละคร “อานุภาพพอขุนรามคําแหง” เมื่อป พ.ศ. ๒๔๙๗ นอกจาก เพลงต้นตระกูลไทยแล้ว หลวงวิจิตรวาทการ ยังเปนผู้ประพันธ์คําร้องและทํานอง เพลงปลกุ ใจ ต่นื เถดิ ชาวไทย อีกดว้ ย

๔๔ ดนตรี กิจกรรมนําการเรยี นรู ๓.๑๔) แบง นกั เรยี นออกเปน ๓ กลมุ นกั เรยี นกลมุ แรกตบมอื ตามชพี จรจงั หวะ กลมุ ทส่ี องอา นจงั หวะ ตามตวั เลขทเ่ี ขยี น ไวกลุมที่สามรองแนวทํานองตามสวนของเพลงที่เลือกมา ในขณะเดียวกันใหทุกคนสังเกตวิธีการบันทึกโนต และระยะหางของคํา ๑) ๒) ๑+ ๒ ๓ ๔ ตน ตระกูล ไทย สู จน สูญ เสีย แม ชี วติ ของ กิจกรรมนาํ การเรยี นรู ๓.๑๕) นกั เรียนแบงกลุม กลุมละประมาณ ๕ คนฟงเพลงพกั ตรงนีด้ ีกวาจากแผน เสียง จากนน้ั ชวยกันรอ งเพลง เพลงพกั ตรงนี้ ( แผนที่ ๒ เพลงที่ ๔๖) ทาํ นอง : อภไิ ชย เยน็ พนู สขุ คาํ รอ ง : นิตพิ งษ หอ นาค สายลมไหว โชยเอ่ือย เหน่อื ยคลายไดแรงกลับคืนเหมือนเดมิ

ดนตรี ๔๕ กิจกรรมนาํ การเรยี นรู ๓.๑๖) นักเรียนชว ยกันร้องเพลงพักตรงนี้ และบันทกึ จังหวะโดยร้องและบนั ทึกทีละชวงส้ันๆ จนจบเพลง ..................................................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................................................... กิจกรรมนาํ การเรยี นรู ๓.๑๗) เมอ่ื บนั ทกึ จงั หวะจบแลว้ ใหน้ กั เรยี นชว ยกนั รอ้ งและตบมอื ตามจงั หวะทใ่ี นกลมุ ไดช้ ว ยกนั บนั ทกึ โดยอาจจะมีนักเรียน ในกลุมที่เลนเครื่องประกอบจังหวะ ซึ่งในกรณีนี้ขอให้เครื่องประกอบจังหวะเลนชีพจรจังหวะ (Beat) และ นักเรียนบางสวนตบมือตามจังหวะ (Rhythm) ที่ได้บันทึก กิจกรรมเสริมการเรียนรู ๓.๑๘) นักเรียนศึกษาคําอธิบายเกี่ยวกับการบันทึกจังหวะ และการบันทึกความดังเบาในระบบดนตรีสากล การบนั ทกึ จงั หวะ (Rhythm notation) สว นใหญแ ลว้ การบนั ทกึ จงั หวะ(Rhythm notation)ถอื วา มคี วามสาํ คญั ในแงก ารบนั ทกึ โนต้ ในระบบดนตรสี ากล เนอ่ื งจากหากไมม กี ารกาํ หนดความสนั้ ยาวแลว้ เราจะไมส ามารถทราบไดว้ า ทร่ี ะดบั เสยี งนนั้ จะตอ้ งมคี วามยาวเปน เทา ไหร การบนั ทึกจงั หวะทาํ หน้าที่กําหนดวาเสยี งๆ หนึ่งจะมีความส้นั และยาวมากนอ้ ยเพยี งใด โดยมีความเกี่ยวข้อง กบั เคร่อื งหมายประจําจังหวะ (Time signature) และห้องเพลง (Measure) โดยตรง การบนั ทกึ จงั หวะ (Rhythm notation) ถอื วาเปน การสือ่ สารอยา งหน่ึง ระหวางผู้ประพันธ์และผู้บรรเลง หาก เราตอ้ งการทจี่ ะเลน บทเพลงท่ถี กู บนั ทึกอยูในระบบการบันทกึ โนต้ สากล เราก็จาํ เปน ท่จี ะต้องเข้าใจถงึ การบันทกึ จงั หวะ แบบสากล (Rhythmnotation)ในที่น้จี ะศึกษาเพียงคา ของจังหวะในอตั ราจงั หวะธรรมดาทม่ี ีตวั เลขสวนลางเปนเลข ๔ เทาน้นั

๔๖ ดนตรี รปู แบบจังหวะ ชื่อเรียก รูปแบบตวั หยุด ชอ่ื เรยี ก คาของจงั หวะ รูปแบบจังหวะ รปู แบบตวั หยดุ ตวั กลม ตัวหยุดของตัวกลม ๔ จงั หวะ ตัวขาวประจดุ ตวั หยุดของ ๓ จังหวะ ตัวขาว ตัวขาวประจดุ ตวั ดําประจดุ ตัวหยุดของตวั ขาว ๒ จังหวะ ตัวดํา ตัวเขบต็ หนึง่ ชัน้ ตวั หยุดของ ๑ จังหวะครง่ึ ตัวดําประจดุ ประจุด ตวั เขบ็ต ตวั หยุดของตวั ดํา ๑ จังหวะ หน่งึ ชั้น ตัวเขบต็ สอง ตัวหยดุ ของ ๓/๔ จงั หวะ ชน้ั ประจุด ตัวเขบ็ตหนึ่งช้ันประจุด คร่งึ จงั หวะ ตวั เขบต็ สองชั้น ตัวหยดุ ของ ตัวเขบต็ หนึง่ ช้นั ตวั หยดุ ของ สามสว น ตัวเขบต็ สองชั้นประจดุ แปดจังหวะ ตัวหยดุ ของ หน่งึ สวน ตวั เขบ็ตสองชนั้ ส่จี งั หวะ แผนผังแสดงความสมั พนั ธค า ตวั โนตแตละชนดิ

ดนตรี ๔๗ การบันทกึ ความดังเบา (Dynamic marking) ในดนตรสี ากลนน้ั มกี ารกาํ หนดเครอ่ื งหมายแสดงความดงั เบา โดยเปน คาํ ศพั ทซ์ ง่ึ นาํ มาจากภาษาอติ าลี โดยเครอ่ื งหมาย ทนี่ ยิ มใชม้ ดี ังน้ี สัญลักษณ คาํ อา น ความหมาย ฟอรต์ ิซิโม (Fortissimo) ดังมาก ฟอรต์ เต (Forte) ดงั เมดโซ ฟอร์ตเต (Mezzo forte) ดงั ปานกลาง เมดโซ เปยโน (Mezzo piano) เบาปานกลาง เปย โน (Piano) เบา เปยนซิ โิ ม (Pianissimo) เบามาก เครเชนโด (Crescendo) ดงั ขน้ึ เดเครเชนโด (Decrescendo) เบาลง กจิ กรรมเสริมการเรยี นรู ๓.๑๙) นกั เรียนแบง กลมุ กลมุ ละประมาณ ๕ คน ชวยกนั นาํ ความร้ทู ั้งหมดทีไ่ ด้รบั จากการเรยี นรู้ในบทที่ ๓ มา แตง เพลง หลังจากนั้นใหจ้ ัดกิจกรรมการแสดงหนา้ ช้นั เรยี นโดยมีการรอ้ งเพลง การบรรเลงเครื่องดนตรีตามถนัดรวมทงั้ เคร่ืองดนตรปี ระกอบจงั หวะ และใหเ้ พอ่ื นรว มช้ันเรียนชวยกนั ตบมือตามชีพจรจงั หวะ ........................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................... ...........................................................................................................................................................................................................................

บทที่ ๔ การบันทึกโนต ในดนตรีสากล วตั ถปุ ระสงคก ารเรยี นรู ๑) บนั ทึกโน้ตดนตรตี ามระบบการบนั ทึกโนต้ สากล มโนทัศน การนําเพลงที่อยูในบริบทชีวิตประจําวันมาบันทึกองค์ประกอบของดนตรีตามระบบการบันทึกโน้ตสากลอยางถูกต้อง ทาํ ใหน้ ักเรยี นมีความเขา้ ใจถงึ เหตผุ ลในการบันทึกสัญลกั ษณ์ และการนําโน้ตดนตรีทม่ี อี ยมู าบรรเลงในบทเพลงไดอ้ ยาง ถกู ตอ้ ง องคค วามรู กญุ แจโซ (G clef) กุญแจฟา (F clef) และกญุ แจโด (C clef) ๒) มคี วามรกั ดนตรีเรยี นรวู้ ฒั นธรรมผา นบทเพลงในบรบิ ทชวี ติ ประจาํ วนั รวมทง้ั มคี วามเขา้ ใจในเนอื้ หาและทม่ี าของเพลง มโนทศั น การขับรอ้ งเพลง และรวมกจิ กรรมกลุม โดยนําเพลงที่อยูใ นบรบิ ทชีวติ ประจําวนั ท่นี ักเรียนมคี วามคนุ้ เคยและสามารถ เขา้ ถงึ ไดม้ าจดั กจิ กรรมดนตรีทาํ ใหน้ กั เรยี นเกดิ ความเพลดิ เพลนิ รกั ในวชิ าดนตรีและมคี วามรใู้ นเนอ้ื หาและทมี่ าของบทเพลง องคค วามรู ตัวอยา งเพลงเพ่อื การเสริมสรา้ งวฒั นธรรมและความรกั ดนตรี ๓) ขับรอ้ งเพลงเกยี รตยิ ศ และเพลงพระราชนพิ นธ์ โดยออกอักขระไดอ้ ยางชดั เจน ถูกต้อง ร้องตรงจังหวะ ระดบั เสียง และเขา้ ใจความหมาย มโนทศั น การขับร้องเพลงเกยี รติยศและเพลงพระราชนิพนธ์ โดยเน้นเรอ่ื งความแมน ยาํ ของจังหวะ ระดับเสยี ง ความถกู ต้องของ ภาษาและความเขา้ ใจในเนอ้ื หาของเพลงทาํ ใหน้ กั เรยี นในฐานะเยาวชนไทยเกดิ ความรกั และซาบซงึ้ ในพระมหากรณุ าธคิ ณุ รวมถงึ พระราชอจั ฉรยิ ภาพทางดา้ นดนตรขี องพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยูหัว องคค วามรู ตวั อยางเพลงพระราชนิพนธ์ ผลการเรียนรทู ี่คาดหวงั ๑) อา นโนต้ ที่บนั ทึกในระบบกญุ แจโซ (G clef) ๒) เข้าใจความแตกตา งของกญุ แจโซ (G clef) กญุ แจฟา (F clef) และกญุ แจโด (C clef) รวมถึงนําไปใชใ้ นการบันทึก โนต้ ไดอ้ ยา งเหมาะสม ๓) บนั ทกึ โน้ตเพลงจากบทเพลงที่กาํ หนดให้ ๔) จัดกจิ กรรมแสดงดนตรหี น้าชน้ั เรียนตามหวั ขอ้ ทีก่ าํ หนด

ดนตรี ๔๙ การรอ งโนตในระบบโซลเฟจ การรอ้ งโน้ตในระบบโซลเฟจ (Solfege) คือการร้องโนต้ โดยการออกเสยี งตัวโน้ตเปน โด เร มี ฟา โซ ลา ที กจิ กรรมนาํ การเรียนรู ๔.๑) นักเรียนแบงกลุม กลมุ ละประมาณ ๕ คน ฟงเพลงพรปใหมจ ากแผน เสียงและร้องเพลงตามเนือ้ เพลงดา้ นลา ง เพลงพรปใ หม ( แผนที่ ๒ เพลงท่ี ๔๗) ทาํ นอง : พระบาทสมเด็จพระเจา้ อยหู ัว ภมู พิ ลอดุลยเดช คําร้อง : พระเจ้าวรวงศเ์ ธอ พระองค์เจ้าจักรพันธ์เพญ็ ศิริ กจิ กรรมนําการเรียนรู ๔.๒) หลังจากการรอ้ งเพลงพรปใหมแล้ว ให้นกั เรียนเปลย่ี นเนื้อรอ้ งใหม โดยรอ้ งเน้อื เพลงตามทก่ี ําหนดให้ดา้ นลา ง เพลงพรปใหม ( แผน ที่ ๒ เพลงท่ี ๔๗) ทํานอง : พระบาทสมเด็จพระเจา้ อยหู ัว ภมู พิ ลอดลุ ยเดช คาํ ร้อง : พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองคเ์ จา้ จักรพันธเ์ พ็ญศริ ิ

๕๐ ดนตรี กิจกรรมนําการเรยี นรู ๔.๓) นกั เรยี นตบชีพจรหลักในแตละหอ้ งเพลง พรอ้ มทงั้ ร้อง ทาํ นองแนวลา ง (โด เร ม)ี จากทํานองของเพลงพรปใ หม เพลงพรปใ หม ( แผน ที่ ๒ เพลงที่ ๔๗) ทํานอง : พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยหู วั ภูมพิ ลอดุลยเดช คาํ รอ้ ง : พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจักรพันธเ์ พญ็ ศิริ

ดนตรี ๕๑ บรรทัดหา เสนและกญุ แจโซ กิจกรรมเสริมการเรยี นรู ๔.๔) นักเรียนศึกษาคาํ อธิบายเรอ่ื งการบนั ทกึ ระดับเสียงทางดนตรีสากลเพ่มิ เติม เปนสญั ลกั ษณ เรียกวากญุ แจโซ (G clef) เมื่อนํากญุ แจโซไปวาง บนบรรทัดหาเสนตัวโนตท้ังหมดที่ถูกวางบนบรรทัดหาเสนจะถูก อา นดวยระบบการควบคุมของกญุ แจโซ คอื บรรทดั หาเสน ทาํ หนาที่เปนจุดแสดง ตําแหนงของการบันทึกตวั โนต ใหนักเรียน สงั เกตวา บรรทัดหา เสน จะมี ๕ เสน และ ๔ ชอ ง หวั กุญแจโซคาบเสน ท่ี ๒ ซง่ึ จะสง ผลใหต วั โนตท่ีคาบอยู ณ เสน น้ีอา นวา โซ โนต ตัวนี้อานวา “โซ”

๕๒ ดนตรี หลกั การนับโนต ในบรรทดั หาเสน โน้ตในบรรทดั หา้ เสน้ จะมวี ิธีการเรียงตวั กนั คอื อยคู าบเส้น อยใู นชอง เปน เชน นไ้ี ปเร่อื ยๆ ลาํ ดบั ของโน้ตจะ เรียงตามนีเ้ สมอ “โด เร มี ฟา โซ ลา ที” และเมอ่ื จบตัว “ท”ี แลว้ จะวนกลับมาท่ตี ัว “โด” ใหม สงั เกตได้วาช่ือโน้ต เดิมจะวนกลับมาหลายคร้ังแตอ ยูใ นตําแหนง ที่ตา งกนั บนบรรทัดหา้ เสน้ ในการอา นโนต้ ทถ่ี กู บนั ทกึ ลงบนบรรทดั หา้ เสน้ นน้ั เมอ่ื โนต้ อยสู งู ขน้ึ แสดงวา โนต้ มรี ะดบั เสยี งสงู ขน้ึ ตรงกนั ขา้ ม หากโนต้ อยตู า่ํ ลง โนต้ จะมีระดบั เสยี งตา่ํ ลง ซง่ึ สามารถแสดงการบนั ทึกโน้ตในระบบกญุ แจโซไดด้ ังน้ี ระดบั เสียงต่าํ ลง “โซ” ระดับเสียงสูงขนึ้ นอกจากนน้ั หากไลโ นต้ แลว้ โนต้ นน้ั อยสู งู กวา หรอื ตา่ํ กวา บรรทดั หา้ เสน้ กส็ ามารถขดี เสน้ เลก็ ๆ เพม่ิ เองและวางโนต้ ลงไปได้ โดยใชห้ ลกั วธิ ีการลาํ ดับโน้ตแบบเดมิ ซ่งึ เราเรียกเส้นเล็กๆ น้ันวา “เสน้ นอ้ ย” (Leger line) กจิ กรรมเสรมิ การเรียนรู ๔.๕) นักเรียนแบงกลมุ กลมุ ละประมาณ ๕ คน ชว ยกนั อานโนต้ ทกี่ ําหนดให้ตอ ไปนอี้ ยางรวดเร็ว

ดนตรี ๕๓ หลักการเขียนหางโนต กิจกรรมเสรมิ การเรยี นรู ๔.๖) นักเรยี นศกึ ษาคาํ อธบิ ายเรอ่ื งการเขยี นหางของโน้ต หลกั การเขียนหางโนต ๑) หากโน้ตตวั นั้นอยูต ่าํ กวา หรอื เทา กบั บรรทดั ท่ี ๓ ในบรรทัดหา้ เสน้ ให้นกั เรยี นเขียนหางโนต้ ขนึ้ ๒) หากโน้ตตวั นน้ั อยสู ูงกวาหรอื เทา กับบรรทดั ที่ ๓ ในบรรทัดหา้ เส้นให้นกั เรียนเขียนหางโนต้ ลง ขอสงั เกต ๑) เมื่อโน้ตเปนโนต้ หางข้ึน หางของโน้ตจะอยูท างขวา ๒) เมือ่ โน้ตเปน หางโนต้ ลง หางของโน้ตจะอยูท างซา้ ย โนตหางข้ึน โนตหางลง

๕๔ ดนตรี การบันทึกโนตดนตรสี ากล กิจกรรมนําการเรยี นรู ๔.๗) นกั เรยี นแบง กลมุ กลมุ ละประมาณ ๕ คน สงั เกต และศกึ ษาวธิ กี ารบนั ทกึ โนต้ ดนตรแี บบดนตรสี ากล จากเพลง พระคณุ ท่ีสาม ( แผน ที่ ๒ เพลงที่ ๔๘) แลว้ สรปุ เปนหลักการบนั ทกึ โนต้ ดนตรีสากลของตนเอง ตวั อยาง การบนั ทึกโนตดนตรีแบบสากล เพลงพระคุณทส่ี าม ทํานอง : สเุ ทพ โชคสกุล คาํ ร้อง : สุเทพ โชคสกลุ

ดนตรี ๕๕ หลกั การบันทึกโนตดนตรสี ากล ๑) ตอ้ งมกี ารใสกญุ แจเสียง (Clef) กํากบั ไวท้ ุกบรรทดั ๒) หลงั กญุ แจเสียงตอ้ งใสเครื่องหมายประจําจงั หวะ (Time signature) ไวใ้ นบรรทดั แรกเทานั้น ๓) การกั้นหอ้ งเพลงจะขึ้นอยกู ับเครอ่ื งหมายประจําจังหวะ (Time signature) ซงึ่ จะถกู ขีดด้วยเสน้ กน้ั ห้อง (Bar line) ๔) _______________________________________________ ๕) _______________________________________________ ๖) _______________________________________________ ๗) _______________________________________________ ๘) _______________________________________________ ๙) _______________________________________________ ๑๐)_______________________________________________ กจิ กรรมนําการเรยี นรู ๔.๘) นกั เรยี นแบง กลมุ กลมุ ละประมาณ ๕ คน ชว ยกนั บนั ทกึ ระดบั เสยี งจากจงั หวะในกจิ กรรมท่ี ๔.๓ ลงในบรรทดั หา้ เสน้ โดยนักเรียนต้องคํานึงถึง จาํ นวนชีพจรจังหวะในแตละหอ้ งเพลง เมอ่ื ครบ ๔ จงั หวะแลว้ ตอ้ งขีดเส้นกน้ั หอ้ ง (Bar line) และจาํ นวนชพี จรจงั หวะตอ้ งไมเ กนิ ๔ จงั หวะ ตอ หนง่ึ หอ้ งเพลง เมอ่ื จบเพลงแลว้ ขดี เสน้ คู (Double Bar line) แสดงการ จบเพลง หมายเหตุ : นกั เรยี นตอ้ งไมล มื วา ในบางครง้ั โนต้ ทม่ี ชี อ่ื เดยี วกนั อาจจะอยใู นตาํ แหนง ตา งกนั บนบรรทดั หา้ เสน้ ได้ เนอ่ื งจากเปน โนต้ คนละชว งเสยี งกนั (สงู ตา่ํ )

๕๖ ดนตรี เพลงพรปใหม ( แผน ท่ี ๒ เพลงท่ี ๔๗) ทาํ นอง : พระบาทสมเด็จพระเจาอยูหัว ภูมพิ ลอดุลยเดช คาํ รอง : พระเจา วรวงศเธอ พระองคเจาจักรพันธเพ็ญศริ ิ การบนั ทึกจังหวะจากกิจกรรมที่ ๔.๓ น สันต ทุก วัน ทกุ คืน ช่นื ชม ให สม ฤ ทัย ให รุง เรือง ใน วัน ป ใหม ผอง ชาว ไทย จง ส วสั

ดนตรี ๕๗ เพลงพรปใ หม ทาํ นอง : พระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอยหู ัว ภมู ิพลอดลุ ยเดช คาํ ร้อง : พระเจ้าวรวงศเ์ ธอ พระองคเ์ จ้าจักรพนั ธ์เพญ็ ศิริ

๕๘ ดนตรี กญุ แจฟาและกญุ แจโด กิจกรรมเสรมิ การเรียนรู ๔.๙) นักเรยี นศกึ ษาคําอธบิ ายเรือ่ งกญุ แจเสยี งฟา (F clef) และกญุ แจเสียงโด (C clef) ดังตอ ไปน้ี เปนสญั ลักษณ์เรียกวา กุญแจฟา หวั กุญแจฟาคาบเสน้ ที่ ๔ สง ผลใหโ้ นต้ ท่ีอยูระดับเสน้ น้อี า นวา “ฟา” เปน สัญลกั ษณเ์ รยี กวา กุญแจโด กึง่ กลางของกญุ แจอยทู ีเ่ ส้นท่ี ๓ สงผลใหโ้ น้ตทีอ่ ยรู ะดับเส้นน้อี านวา “โด” ความสาํ คญั ของกญุ แจเสยี ง ในการบันทกึ โน้ตแบบสากลน้ัน เราจะบนั ทกึ บนบรรทดั ห้าเส้นเสมอ นอกเหนือจากนัน้ หากระดบั เสยี งสงู หรือ ตา่ํ กวา บรรทดั หา้ เส้น เราสามารถใช้เสน้ นอ้ ย (Ledger line) เพมิ่ เตมิ ไดอ้ ีก แตเ ครือ่ งดนตรที ีเ่ ปนแหลงกําเนิดเสยี งนั้น มีความหลากหลายของระดบั เสยี งเปน อยางมาก ยกตัวอยา งเชน ดบั เบลิ้ เบส มเี สียงระดับเสยี งตา่ํ มาก แตไวโอลนิ นนั้ มรี ะดบั เสยี งสูงมาก หรอื นักเรียนสามารถเข้าใจไดโ้ ดยงายวา เปยโน เปนเครื่องดนตรีทม่ี ี ๘๘ คีย์ นัน่ หมายถงึ มี ๘๘ ระดบั เสียง ดังนน้ั การเลอื กบนั ทกึ โน้ตบนบรรทดั หา้ เสน้ จึงควรเลือกกญุ แจเสยี งทเ่ี หมาะสมกบั เคร่ืองดนตรนี ั้นๆ ซงึ่ การเลือกกุญแจเสียงได้เหมาะสมกับเครื่องดนตรนี นั้ ๆ จะทาํ ให้การบนั ทกึ โนต้ ในบรรทดั หา้ เสน้ ทําไดง้ า ยข้นึ การเลอื กกุญแจเสยี งท่เี หมาะสม อาจหมายถึง การทีไ่ มต ้องบนั ทกึ โนต้ บนเส้นนอ้ ยมากๆ เพราะการบันทึกโน้ต บนเสน้ นอ้ ยสามารถทาํ ไดง้ า ย แตผ อู้ า นโนต้ จะเกดิ ความสบั สน เนอ่ื งจากตอ้ งนบั เสน้ นอ้ ยทม่ี จี าํ นวนมาก นกั ดนตรสี ว น ใหญจ งึ สะดวกท่จี ะอา นโนต้ ที่อยใู นขอบเขตของบรรทดั ห้าเส้นมากกวา เพลงพรปใ หม ทาํ นอง : พระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู ัว ภมู พิ ลอดลุ ยเดช คาํ ร้อง : พระเจ้าวรวงศเ์ ธอ พระองค์เจา้ จกั รพันธเ์ พญ็ ศิริ ส วัส ดี วนั ป ใหม พา ให้ บรร ดา เรา ทา น ร่ืน รมย์ ฤกษ์ยาม ดี เปรม ปรดี ์ ชืน่ ชม ตาง สขุ สม นิ ยม ยิน ดี ภาพแสดงการบันทึกโนต้ เพลงพรปใหม โดยใช้กญุ แจฟาซึ่งเปนกุญแจเสยี งทไี่ มเ หมาะสมกับการบนั ทกึ โน้ตเพลงนท้ี าํ ใหเ้ กิดโน้ตทีอ่ ยบู นเส้นนอ้ ยมากมายยากแกก ารทน่ี กั ดนตรจี ะอา นโน้ตและบรรเลงบทเพลง

ดนตรี ๕๙ ข้อสรุปทจี่ ะสามารถอธิบายเรอ่ื งกญุ แจเสียง ๓ ชนดิ นไ้ี ดอ้ ยา งสังเขปคอื - กญุ แจโซ (G clef) ใช้บันทกึ ระดบั เสียงสงู - กุญแจโด (C clef) ใชบ้ นั ทกึ ระดับเสยี งกลาง - กญุ แจฟา (F clef) ใช้บันทึกระดบั เสียงตํา่ สาํ หรบั กญุ แจเสยี ง (Clef) ในการบนั ทกึ โนต้ ในดนตรสี ากลนน้ั มมี ากกวา ๓ ชนดิ ทก่ี ลา วถงึ แตก ญุ แจเสยี ง ทง้ั ๓ ชนดิ ท่ีไดน้ ําเสนอมาน้ี เปน กญุ แจเสยี งทน่ี ยิ มใช้ในปจ จบุ ัน กิจกรรมเสริมการเรียนรู ๔.๑๐) นกั เรยี นแบง กลุม กลุมละประมาณ ๕ คนโดยแตละคนฝก เขียนกุญแจเสียงตา งๆ พร้อมทัง้ เขียนโนต้ ในกุญแจเสียง ตา งๆ หลงั จากน้ันฝกอานโน้ตของตนเองให้คลอง แลว้ จึงแลกเปลีย่ นกับเพอ่ื นในกลมุ จากนั้นชวยกนั สรุปเปน หลกั การอา นโน้ต-นับเสน้ ใหเ้ รว็ (เน่อื งจากการอานโนต้ เรว็ จะชว ยให้นกั เรียนสามารถเลน หรือร้องเพลงไดเ้ ร็ว ตามไปดว้ ย)

๖๐ ดนตรี หลกั การอา นโนต ๑) เม่อื โน้ตน้นั ถกู กํากับด้วยกญุ แจโซ ๑.๑) โนต้ ท่ีคาบเส้นท่ี ๒ อานวา โซ ๑.๒) โนต้ คาบเส้นทง้ั หมดในกญุ แจโซ เมอ่ื เรยี งจากลา งขึ้นบนคือ มี โซ ที เร ฟา ๑.๓) โนต้ ในชอ งทง้ั หมดในกุญแจโซ เมือ่ เรียงจากลางขนึ้ บนคอื เร ฟา ลา โด มี ๑.๔) ______________________________________________ ๑.๕) ______________________________________________ ๒) เมอ่ื โนต้ น้ันถกู กาํ กับด้วยกญุ แจฟา ๒.๑) ______________________________________________ ๒.๒) ______________________________________________ ๒.๓) ______________________________________________ ๒.๔) ______________________________________________ ๒.๕) ______________________________________________ ๓) เมื่อโนต้ นัน้ ถกู กาํ กับดว้ ยกญุ แจโด ๓.๑)______________________________________________ ๓.๒)______________________________________________ ๓.๓)______________________________________________ ๓.๔)______________________________________________ ๓.๕)______________________________________________

ดนตรี ๖๑ กจิ กรรมเสรมิ การเรยี นรู ๔.๑๑) นักเรียนแบงกลุม กลมุ ละประมาณ ๕ คน ชว ยกนั ศกึ ษาโนต เพลงสายฝน ( แผน ท่ี ๒ เพลงท่ี ๔๙) แลว รอ ง โนต ในระบบโซลเฟจ (Solfege) พรอ มนับจังหวะใหถูกตอง หลงั จากนั้นใหนกั เรียนแบงหนาท่ีกนั ทาํ กจิ กรรม ดนตรี ซึ่งอาจจะมีกลมุ รองเพลงหรือกลมุ ทเี่ ลน เคร่อื งดนตรีตามถนัดตลอดจนเครอื่ งดนตรปี ระกอบจงั หวะ หมายเหตุ : โนต ตัวน้อี า นวา “ฟ” เพลงสายฝน ซ่งึ นักเรียนจะไดศกึ ษารายละเอยี ด ทํานอง : พระบาทสมเด็จพระเจาอยูห วั ภมู ิพลอดลุ ยเดช ในบทเรียนถดั ไป คาํ รอง : พระเจา วรวงศเธอ พระองคเจาจักรพันธเ พ็ญศริ ิ คาํ รองภาษาอังกฤษ : พระเจา วรวงศเ ธอ พระองคเ จา จักรพันธเ พ็ญศิริ ทา นผหู ญิงนพคุณ ทองใหญ ณ อยุธยา เมือ่ ลม ฝน บน ฟา มา ลิ่ว ตน ไม พล้วิ ลู กิ่ง ใบ___ เหมอื น จะ สาด เปน สาย พราย พล้วิ ทวิ ทงุ แดด ทอ รุง อ รา ม ตา___ รุง เลื่อม ลาย พราง พราย น ภา ยาม เมือ่ ฝน มา แต ไกล พระ พรหม ชว ย อํา นวย ให ฝน หลงั่ ___ เพื่อ ประ ทัง ชี วิต มิ ทราม น้าํ ทิพย ชืน่ ฉาํ่ ___ เพอื่ จะ นํา ดับ ความ รอ น ใจ นา้ํ ฝน หลงั ลง มา จาก ฟา แดน ไกล พชื พรรณ ไม ช่นื ยืน ยง เกรด็ นารู เพลงพระราชนิพนธ สายฝน เปนเพลงพระราชนพิ นธลําดับท่ี ๓ ทรงพระราชนิพนธใน พ.ศ. ๒๔๘๙

บทท่ี ๕ ทฤษฎดี นตรีสากล วตั ถปุ ระสงคก ารเรียนรู ๑) เช่ือมโยงทกั ษะการแสดงดนตรีดว้ ยการขบั รอ้ ง และ/หรือ บรรเลงเพลงทส่ี อดคลอ้ งกับทฤษฎดี นตรสี ากล มโนทัศน เรยี นรูท้ ฤษฎีดนตรี โดยใช้การขบั รอ้ ง และ/หรอื บรรเลงเพลงในรูปแบบการแสดงเดีย่ วและการแสดงกลุม ทาํ ใหน้ กั เรยี น เกดิ ความมน่ั ใจในการแสดง มปี ฏสิ มั พนั ธก์ บั กลมุ เพอ่ื น มคี วามเขา้ ใจ และสามารถแสดงออกถงึ องคป์ ระกอบดนตรไี ดอ้ ยา ง ถกู ต้องและแมนยํา องคความรู ความเขา้ ใจในทฤษฎดี นตรี ไดแ้ ก ครง่ึ เสยี ง (Semitone) เสยี งเตม็ (Tone) ขน้ั คู (Interval) เครอ่ื งหมายแปลงเสยี ง (Accidental) ๒) มคี วามรกั ดนตรี เรยี นรวู้ ฒั นธรรมผา นบทเพลงในบรบิ ทชวี ติ ประจาํ วนั รวมทง้ั มคี วามเขา้ ใจในเนอ้ื หาและทม่ี าของเพลง มโนทศั น การขบั รอ้ งเพลง และรว มกจิ กรรมกลมุ โดยนาํ เพลงทอ่ี ยใู นบรบิ ทชวี ติ ประจาํ วนั ทน่ี กั เรยี นมคี วามคนุ้ เคยและสามารถเขา้ ถงึ ไดม้ าจดั กจิ กรรมดนตรี ทําให้นกั เรยี นเกดิ ความเพลิดเพลนิ รกั ในวิชาดนตรี และมคี วามรู้ในเนอื้ หาและที่มาของ บทเพลง องคความรู ตวั อยางเพลงเพือ่ การเสริมสร้างวฒั นธรรมและความรกั ดนตรี ๓) ขบั รอ้ งเพลงเกยี รตยิ ศ และเพลงพระราชนพิ นธ์ โดยออกอกั ขระไดอ้ ยา งชดั เจน ถกู ตอ้ ง รอ้ งตรงจงั หวะ ระดบั เสยี งและ เขา้ ใจความหมาย มโนทศั น การขบั รอ้ งเพลงเกยี รตยิ ศ และเพลงพระราชนพิ นธ์ โดยเนน้ เรอ่ื งความแมน ยาํ ของจงั หวะ ระดบั เสยี ง ความถกู ตอ้ งของภาษา และความเขา้ ใจในเนอ้ื หาของเพลง ทาํ ใหน้ กั เรยี นในฐานะเยาวชนไทยเกดิ ความรกั และซาบซง้ึ ในพระมหากรณุ าธคิ ณุ รวมถงึ พระราชอัจฉริยภาพทางดา้ นดนตรีของพระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอยูห ัว องคความรู ตวั อยา งเพลงพระราชนพิ นธ์ ผลการเรยี นรทู ่ีคาดหวัง ๑) ร้องคูเสยี ง (Interval) ที่กําหนดให้ได้ตรงระดบั เสยี ง (Pitch) และระบุคูเสยี ง (Interval) ได้ ๒) เข้าใจโครงสร้างของบันไดเสียงเมเจอร์ (Major scale) ๓) ร้องโนต้ ในบันไดเสยี งเมเจอร์ (Major scale) ไดต้ รงระดบั เสยี ง ๔) เขา้ ใจระบบโดคงท่ี และระบบโน้ตตัวอักษร รวมทัง้ แปลงโน้ตจากระบบโดคงท่ีเปน ระบบโนต้ ตัวอักษร ๕) เข้าใจเรอื่ งเคร่ืองหมายแปลงเสียง (Accidental) ตางๆ และนํามาใชใ้ นการบันทึกโน้ต

ดนตรี ๖๓ คูเ สียง กิจกรรมนาํ การเรยี นรู ๕.๑) ครูสาธติ กจิ กรรมการรอ้ งโน้ต ฟา-มี และ ท-ี โด พรอ้ มแสดงทาทางประกอบใหน้ ักเรยี นดู หลังจากน้ันให้นักเรียน แบง กลุม กลุมละประมาณ ๕ คน ปฏบิ ัติตามโดยมรี ายละเอยี ดของกจิ กรรมดงั นี้ กิจกรรมนําการเรียนรู ๕.๒) ครูสาธติ กิจกรรมการรอ้ งโน้ต เร-มี และ ลา-ที พรอ้ มแสดงทา ทางประกอบให้นักเรียนดหู ลงั จากนั้นให้นักเรียน แบง กลมุ กลุมละประมาณ ๕ คน ปฏบิ ตั ติ ามโดยมีรายละเอียดของกิจกรรมดงั นี้

๖๔ ดนตรี กจิ กรรมนาํ การเรยี นรู ๕.๓) นกั เรียนรว มกนั อภิปรายความแตกตางของเสยี งของทัง้ สองกิจกรรม แลว้ สรุปเปนความคดิ เห็นตามความรู้สึกของ นักเรยี น - ในแงความใกลเ้ คียงของเสียง ........................................................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................................................... - ในแงความยากของการร้อง ........................................................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................................................... - ในแงข องจินตนาการ เชน เหมือนกาํ ลังรูส้ ึกวาดาํ นํา้ อยู สวางกวา เปนตน้ ........................................................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................................................... บันไดเสยี ง กิจกรรมเสรมิ การเรยี นรู ๕.๔) นักเรยี นอา นคําอธบิ ายเรื่องระยะหางของเสยี ง เมอ่ื นกั เรยี นรอ้ งโนต้ ทง้ั ๘ ตวั คอื โด เร มี ฟา โซ ลา ที โด เรยี งกนั โดยทไ่ี มข า้ มตวั ใดตวั หนง่ึ หรอื สลบั โนต้ เราเรยี ก ลําดับของการรอ้ งโน้ตนี้วา บนั ไดเสยี งเมเจอร์ (Major scale) บันไดเสยี ง (Scale) มีหลายประเภท แตละประเภทจะมีสาํ เนยี งและระยะหา งของโนต้ แตละตัวท่แี ตกตา งกนั ไป นอกเหนอื จากนน้ั บันไดเสียงแตล ะประเภทจะแสดงถึงความรสู้ กึ ทแ่ี ตกตา งกนั ไปดว้ ย ในดนตรไี ทย ความแตกตางของ บันไดเสยี งกอ ใหเ้ กิดสาํ เนยี งตา งๆ เชน สําเนียงเขมร สําเนยี งลาว สาํ เนยี งจนี เปน ต้น ซ่ึงในดนตรีของชาตอิ น่ื ๆ ก็มสี าํ เนยี ง ที่เปนเอกลักษณ์แสดงถึงความเปนดนตรีประจําชาติที่แตกตางกันไป ในดนตรีตะวันตก มีบันไดเสียงมาตรฐานอยู ๒ ประเภทด้วยกันคือ บันไดเสยี งเมเจอร์ (Major scale) และบันไดเสยี งไมเนอร์ (Minor scale) ในที่นจ้ี ะกลา วถงึ บนั ได เสยี งเมเจอร์โดยสงั เขปเพือ่ โยงเขา้ สเู รอ่ื งของระยะหา งของเสียงเทา นัน้

ดนตรี ๖๕ บนั ไดเสยี งเมเจอร บนั ไดเสียงเมเจอร (Major scale) โครงสรา้ งของบันไดเสยี งเมเจอร์นน้ั ประกอบไปด้วยระยะหา งของเสียงดงั น้ี หลังจากการอานคาํ อธบิ ายข้างตน้ แลว้ ใหน้ กั เรยี นรอ้ งโนต้ ทัง้ หมดในบันไดเสียงเมเจอร์ อยางช้าๆ แลว้ สงั เกต ความรสู้ ึกเม่อื ร้องระยะหาง ๑ เสียง (Tone) และคร่ึงเสียง (Semitone) ในทางทฤษฎดี นตรนี ้ัน ๑ เสยี ง (Tone) จะประกอบไปดว้ ย การรวมของครึ่งเสยี ง (Semitone) ๒ ครัง้ ระยะหางระหวา งโน้ต ไมว าจะเปน โน้ตใดไปถึงโนต้ ใด กต็ าม เราเรยี กวา ขนั้ คเู สียง (Interval) โด-เร ใหน้ บั โด เร แสดงวา โนต้ โด-เร หางกนั เปน คู ๒ มี-ฟา มี-ฟา จะหางกันครึ่งเสยี งเสมอ (ความร้สู กึ จากกจิ กรรมท่ี ๕.๑) โด-ฟา ใหน้ ับ โด เร มี ฟา แสดงวาโนต้ โด-ฟา หางกนั เปนคู ๔ เร-ที ให้นับ เร มี ฟา โซ ลา ที แสดงวาโน้ต เร-ที หา งกนั เปนคู ๖ ที-โด ที-โด จะหา งกันคร่งึ เสยี งเสมอ (ความรสู้ ึกจากกิจกรรมท่ี ๕.๑) โด-โด ให้นบั โด เร มี ฟา โซ ลา ที โด แสดงวา โนต้ โด-โด หางกันเปน คู ๘ หมายเหตุ : คู ๘ น้ันมอี กี ชอื่ หนงึ่ วา “หนง่ึ ชวงทบ” (Octave) กิจกรรมเสรมิ การเรยี นรู ๕.๕) นักเรียนแบง กลมุ กลุมละประมาณ ๕ คน ชว ยกันร้องคเู สยี งทกี่ ําหนดใหต้ อ ไปนใี้ หต้ รงระดับเสยี ง (ไมเ พ้ียน) รวมทัง้ อภปิ รายกนั ดว้ ยวา คเู สยี งทก่ี าํ หนดใหน้ ั้น เปนคเู สียงอะไร (คสู อง คูสาม ฯลฯ)

๖๖ ดนตรี กิจกรรมเสรมิ การเรยี นรู ๕.๖) นกั เรียนศกึ ษาคาํ อธิบายเร่ืองระยะหางของเสียงจากคีย์เปย โน - คีย์สีขาวไปคยี ์สดี ําที่ตดิ กนั หางกันคร่งึ เสียง - คีย์สีดําไปคียส์ ีขาวท่ีตดิ กัน หา งกันครึง่ เสียง - หากไมม คี ียส์ ีดาํ ระหวางน้นั ถอื วาคยี ์สขี าวไปคยี ส์ ขี าว หา งกนั คร่งึ เสยี ง โด เร มี ฟา โซ ลา ที โด ระบบโดคงที่ และระบบโนต ตัวอักษร กิจกรรมเสริมการเรยี นรู ๕.๗) นักเรยี นศกึ ษาคาํ อธบิ ายเรอื่ งการเรยี กชื่อโน้ต เมอื่ เรานําโน้ตท้งั ๘ ตวั มาเรียงกันจนเกิดเปน บันไดเสยี ง (Scale) แลว้ โน้ตแตล ะตัวในบนั ไดเสียงจะถกู กาํ หนด โดยหมายเลข ดังตอ ไปนี้คอื ๑ ๒ ๓ ๔ ๕ ๖ ๗ ๘ ดังภาพ ซึ่งโนต้ แตละลาํ ดับจะมีเสียงร้อง และชอ่ื ประจําตาํ แหนง เสมอ ดังตอ ไปนี้

ดนตรี ๖๗ ๑๒๓๔ ๕ ๖๗๘ จากภาพ จะเห็นวา บันไดเสยี งนป้ี ระกอบไปด้วยโน้ตสองกลมุ มารวมกนั ๑ ๑ ๑/๒ ๑ ๑ ๑ ๑/๒ กิจกรรมเสริมการเรียนรู ๕.๘) นักเรียนแบงกลมุ กลมุ ละประมาณ ๕ คน ชว ยกนั ร้องบนั ไดเสียงท่ีกาํ หนดให้ โดยหยุดพักระหวางชว งรอยตอ ของ กลุมโนต้ ท่ี ๑ และ ๒ ดงั โน้ตท่ีกาํ หนดให้ตอ ไปนี้ เพ่ือทําความเข้าใจเร่อื งองค์ประกอบของบนั ไดเสียง หยดุ หยดุ หยดุ

๖๘ ดนตรี กจิ กรรมเสรมิ การเรียนรู ๕.๙) ใหน้ กั เรยี นศกึ ษาคาํ อธบิ ายเรอ่ื งระบบการเรยี กชอ่ื โนต้ ในกจิ กรรมท่ี ๕.๙ จากการศกึ ษา เรอ่ื งโครงสรา้ งของบนั ไดเสยี งแล้ว เราสามารถเพิม่ เตมิ ได้อกี วา หากเราให้บันไดเสยี งเริม่ ทโ่ี นต้ ตัวอน่ื แตใหม้ โี ครงสร้างของคูเสยี งเหมอื นบันไดเสียงขา้ งต้นนี้ แสดงวา เราก็จะได้บันไดเสยี งเมเจอร์ (Major scale) ทเี่ รม่ิ ตน้ บนโนต้ ตัวใหม ซึ่งเราสามารถทําได้เปนจาํ นวน ๑๒ บนั ไดเสียงเมเจอร์ (๑๒ Major scales)

ดนตรี ๖๙ โดยทล่ี าํ ดบั เสยี งของโนต้ แตล ะตวั ในบนั ไดเสยี งยงั คงอา นออกเสยี งไดต้ ามเสยี งประจาํ ตาํ แหนง รวมทง้ั ชอ่ื ประจาํ ตาํ แหนง ดงั น้ี หมายความวา โด เร มี ฟา โซ ลา ที โด สามารถเปน โน้ตตวั อะไรก็ไดข้ ้ึนอยกู ับวา ณ เวลาน้ัน โน้ตตัวนนั้ ๆ จะตกอยทู ีต่ ําแหนงใด (โทนกิ ซปู เปอร์โทนกิ ฯลฯ) ซ่งึ เราเรียกสง่ิ ทเี่ กิดขึ้นในลกั ษณะน้วี า โดเคลอ่ื นท่ี (Movable Do) ในกรณนี ี้ตอ้ งไมลืมวา ในระบบโดเคลอ่ื นทนี่ ้ี โด เร มี ฯลฯ เปน เพยี งชอ่ื เพอื่ การรอ้ งเทานั้น นอกจากนนั้ เรายงั มรี ะบบการอานชอื่ โนต้ อยา งหน่ึงที่เรียกวา โดคงท่ี (Fixed Do) ซ่ึงหมายความวา โน้ตตัว น้ีชือ่ วา โด เร มี ฯลฯ และมีเสยี งร้องเปน โด เร มี ฯลฯ จริงๆ ซึง่ กรณีน้ีเปนกรณที ี่นกั เรียนเคยใชเ้ ปน วธิ กี ารอาน โนต้ มากอ นหนา้ นี้ การรอ้ งโนต้ ในบนั ไดเสียงเมเจอรท์ ้ัง ๑๒ บนั ไดเสยี งข้างต้น หากร้องดว้ ยระบบโดคงท่ี จะมคี วาม ยากมาก หากร้องด้วยระบบโดเคลอ่ื นทีจ่ ะมคี วามงายกวา แตมปี ญ หาเกดิ ข้นึ คอื โนต้ โด เร มี ฯลฯ ที่ร้องอยูนั้นเปน เพยี งเสยี งรอ้ งไมใชช อ่ื ทใี่ ชใ้ นการเรียกโน้ต ซง่ึ ถา้ ยงั คงเปน เชนนตี้ อไปการเรยี กชื่อโน้ตจะทาํ ใหส้ ับสนมากกวา ตอ้ งการ เรียกชือ่ จริงๆ ของโนต้ หรอื ต้องการรอ้ งเสียงประจําตาํ แหนง วิธีการเรียกชอ่ื โน้ตตามระบบ โดเคลอ่ื นที่ เรานยิ มใชร้ ะบบตัวอักษร (Alphabet) ซึ่งจะประกอบดว้ ยตัวโน้ต ทงั้ หมด ๗ ตัว และสามารถใชเ้ รียกเปน ชือ่ โน้ตได้เลย โดยไมเ ปล่ียนแปลงตามตําแหนงใดๆ ทง้ั ส้นิ โดยโน้ตทง้ั หมด ประกอบด้วย A B C D E F G และจะกลับมาวนใหมเรื่อยๆ เชนเดยี วกบั โด เร มี ฟา โซ ลา ที โด

๗๐ ดนตรี ตอ ไปจะเปน การเปรยี บเทียบโนต ในระบบ โดคงท่ี (Fixed Do) และ ระบบตัวอกั ษร (Alphabet) เครื่องหมายแปลงเสยี ง กจิ กรรมนาํ การเรียนรู ๕.๑๐) นักเรยี นแบงกลมุ กลมุ ละประมาณ ๕ คน ฟงและชวยกันรองเพลงสายทิพย ( แผน ท่ี ๒ เพลงที่ ๔๔) พรอ มท้ัง ดกู ารบนั ทกึ โนต ประกอบ ใหน กั เรยี นวงกลมโนต ทม่ี เี ครอ่ื งหมาย และเครอ่ื งหมาย ใหช ดั เจน สงั เกต เสยี งรอ ง ณ ตาํ แหนง ทโ่ี นต มเี คร่อื งหมายแปลงเสียง แลวอภิปรายกนั ในกลมุ วา การทโี่ นต มีเครื่องหมายแปลง เสียงทาํ ใหเกดิ การเปล่ียนแปลงทางระดับเสียงอยา งไร เพลงสายทพิ ย คํารอง : สายสรุ ี จุตกิ ุล แสง ดาว สวย พราว ดู เดน เลง็ เหน็ เหมอื น ตา ของ เธอ เฝา เพอ หวั ใจ ละ เดอื น เหมอื น เตอื น ใจ เศรา โอ เรา รัก รา ว หวั ใจ คอย ไป เหมอื น ตวั แสน เมอ รํา พนั ___ แสง ไกล รัก มน่ั ___ จาก เธอ ไป แลวใจ หาย ดวง ใจ ยัง คิด ถึง สาย สัม พนั ธ รกั ยงั มิ วาย คลาย จาง____ ขอ เดอื น ชวย เตอื น ใจ ม่ัน ใฝ ฝน ถงึ เธอ ทุก วัน มอง จันทร นึก ความ สมั พนั ธ คร้งั กอน

ดนตรี ๗๑ หลงั จากการอภิปรายกนั ภายในกลุมแลว้ จงอธบิ ายความรูส้ กึ จากการไดย้ นิ เครื่องหมาย และเครือ่ งหมาย เครอ่ื งหมาย กอใหเ้ กดิ การเปลีย่ นแปลงทางระดับเสยี งคือ__________ เครื่องหมาย กอใหเ้ กิดการเปล่ียนแปลงทางระดับเสยี งคือ___________ กิจกรรมเสริมการเรยี นรู ๕.๑๑) นกั เรยี นศกึ ษาคําอธิบายเรอ่ื งเครื่องหมายแปลงเสียง เคร่ืองหมายแปลงเสียง (Accidentals) เปน สัญลกั ษณ์ทใี่ ชแ้ สดงการเปลย่ี นแปลงระดบั เสยี งใหส้ ูงขึน้ ต่าํ ลง หรอื กลบั เปนปกติ วธิ กี ารเขียนเครื่องหมายแปลงเสยี ง จะเขียนอยหู น้าตัวโนต้ เสมอ ในท่ีน้จี ะกลา วถงึ เคร่ืองหมายแปลง เสียง ๓ ชนิด ได้แก เคร่อื งหมายชาร์ป (Sharp) เครอ่ื งหมายแฟลต (Flat) และเครื่องหมายเนเชอรัล (Natural) เครอ่ื งหมายชาร์ป (Sharp) สัญลักษณค์ ือ เปน เคร่อื งหมายท่ีเม่อื ถูกเขียนไว้หนา้ ตัวโน้ตใดกต็ ามตัวโนต้ นั้น จะสูงขน้ึ ครึง่ เสียง ซ่ึงเคร่ืองหมายชารป์ จะมีผลบงั คับโนต้ ตัวนั้นไปตลอดท้ังหอ้ งเพลง จนกระทง่ั มกี ารใชเ้ คร่อื งหมาย แปลงเสียงอืน่ หรือขน้ึ ห้องเพลงใหม จะเปน การยกเลกิ เคร่ืองหมายชาร์ปตัวน้ัน การเขยี นเคร่อื งหมายชารป์ น้นั ต้องให้ชองสีเ่ หลยี่ มตรงกลางอยู ระดบั เดยี วกบั ตัวโนต้ ที่ต้องการแปลงเสยี ง

๗๒ ดนตรี เคร่ืองหมายแฟลต (Flat) สัญลกั ษณค์ ือ เปน เครอ่ื งหมายทเ่ี มอื่ ถกู เขียนไวห้ นา้ ตัวโน้ตใดกต็ าม ตวั โนต้ น้นั จะตาํ่ ลงคร่งึ เสียง ซงึ่ เครอื่ งหมายแฟลตจะมีผลบังคับโน้ตตัวนัน้ ไปตลอดทัง้ ห้องเพลง จนกระท่ังมีการใชเ้ คร่ืองหมาย แปลงเสยี งอ่นื หรือขึ้นหอ้ งเพลงใหม จะเปน การยกเลิกเครือ่ งหมายแฟลตตวั นั้น การเขียนเครอ่ื งหมายแฟลตนั้น ต้องให้สว นกลมอยรู ะดบั เดียว กบั ตวั โนต้ ที่ต้องการแปลงเสยี ง เครื่องหมายเนเชอรลั (Natural) สัญลกั ษณค์ อื เปนเครอ่ื งหมายทีเ่ ม่ือถูกเขยี นไวห้ น้าตัวโนต้ ใดกต็ ามตัวโนต้ นั้นจะกลับมาเปนปกติใช้ในกรณีที่โน้ตตัวกอนหน้าถูกแปลงเสียงด้วยเคร่ืองหมายชาร์ปหรือเครื่องหมายแฟลตแล้วต้อง การใหก้ ลบั มาเปน ระดับเสียงเดิม การเขยี นเครื่องหมายเนเชอรลั นั้น ตอ้ งใหส้ ี่เหล่ยี มตรงกลางอยู ระดับเดยี วกบั ตวั โนต้ ทีต่ อ้ งการแปลงเสยี ง กิจกรรมเสรมิ การเรยี นรู ๕.๑๒) นกั เรียนทาํ กิจกรรม โดยเขยี นส่งิ ท่ีต้องการไว้บนตัวโนต้ ในบรรทัดห้าเสน้ ดงั นแี้ ปลงโน้ตเพลงแผน ดินของเรา จากระบบโดคงที่(FixedDo)เปน โน้ตในระบบตัวอักษร(Alphabet)เชนอานในโนต้ ได้ตวั ลาเขียนเปนตัว A เปน ต้น เขยี นเคร่อื งหมายแปลงเสยี งไวห้ ลงั ช่ือโนต้ ทีอ่ า นได้ เชน A B เปน ตน้

ดนตรี ๗๓ เพลงแผนดนิ ของเรา ทาํ นอง : พระบาทสมเดจ็ พระเจาอยหู ัว ภูมิพลอดุลยเดช คํารอ งภาษาไทย : ทานผูหญงิ มณีรตั น บนุ นาค คาํ รองภาษาอังกฤษ : หมอมราชวงศเ สนีย ปราโมช ถึง อยู แควน ใด ไม สขุ สาํ ราญ เหมอื นอยู บาน เรา ช่นื ฉ่ํา คา่ํ เชา สุข ทวี ทรพั ยจาก ผืน ดิน สนิ จาก น ที มี สิทธ์ิ เส รี สนั ติ ครอง เมอื ง เรา มี ปา ไม อยู สม บรู ณ ไร นา สด ใส ใต ฟา เรือง โบ ราณ ส ถาน สอ ง นาม ประเทอื งเกยี รตเิ มอื ง ไทย ข จร ไป ทั่ว แดน ไกล_____ รกั ชาติของ เรา ไว เถิด ผอง ไทย ผนื แผน แหลม ทอง รวม พี่ รวม นอ ง ดว ย กนั รัก เกียรติ รัก วงศ เสรมิ สง สมั พันธ ทูน เทดิ เมือง ไทย นน้ั ให ยืน ยง

บทท่ี ๖ รจู กั บทเพลงท่ีมีคุณคา วตั ถปุ ระสงคก ารเรยี นรู ฟง วเิ คราะห วิจารณดนตรี และรจู กั เพลงที่มีคุณคา มโนทัศน การฟงผลงานท่ีมีคณุ คา ผา นสอื่ การสอน ผา นการแสดงของเพ่ือนรว มชัน้ เรียน หรือจากการแสดงสด ทําใหนกั เรียนรูจกั เพลงท่มี คี วามเปนศลิ ปะชัน้ สูง สามารถวิเคราะหอ งคประกอบ สังคตี ลักษณข องดนตรี จนกระทั่งสามารถวจิ ารณไ ดอยา ง สรา งสรรคและมีมารยาท องคค วามรู - องคประกอบของดนตรีในการฟง วิเคราะห และวจิ ารณ - สังคตี ลกั ษณท ํานองหลักและการแปรทํานอง (Theme and variations) - ตัวอยา งเพลงไทยเดมิ เพลงคลาสสกิ (Classical music) ผลการเรยี นรูท่ีคาดหวัง ๑) วเิ คราะห และวจิ ารณจากการฟง เพลง ๒) เขา ใจ และสามารถสรา งสรรคบ ทเพลงโดยการใชส งั คตี ลกั ษณท าํ นองหลกั และการแปรทาํ นอง (Theme and variations) ๓) จัดกจิ กรรมแสดงดนตรีหนาชั้นเรยี นตามหัวขอ ทก่ี าํ หนด

ดนตรี ๗๕ การวเิ คราะหบ ทเพลงจากการฟง กิจกรรมนาํ การเรียนรู ๖.๑) นกั เรยี นแบง กลมุ กลมุ ละประมาณ๕คนฟง เพลงราตรปี ระดบั ดาว(เถา)ของพระบาทสมเดจ็ พระปกเกลา เจา อยหู วั ( แผน ท่ี ๒ เพลงท่ี ๕๐) หลงั จากจบเพลง ใหน กั เรยี นชว ยกนั วเิ คราะหบ ทเพลงตามความรแู ละความรสู กึ (เชน ในแงข องจงั หวะ อัตราจังหวะ ความรูสกึ เมื่อไดย ินบทเพลง) ........................................................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................................................... กิจกรรมนาํ การเรยี นรู ๖.๒) นกั เรยี นแบง กลุม กลุมละประมาณ ๕ คนฟง เพลง ลาโฟรเ ลีย ของคอลเรลลี ( แผนที่ ๒ เพลงที่ ๕๑) หลงั จาก จบเพลงนักเรยี นชวยกันวเิ คราะหบทเพลงตามความรู และความรสู ึก (เชน ในแงข องจังหวะ อตั ราจงั หวะ ความรูสึกเม่ือไดย ินบทเพลง) ........................................................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................................................... ...........................................................................................................................................................................................................................................................

๗๖ ดนตรี สังคตี ลกั ษณท าํ นองหลกั และการแปรทํานอง กจิ กรรมนําการเรยี นรู ๖.๓) นักเรียนศึกษาความรูเ รื่องรูปแบบของเพลง เร่ืองทํานองหลักและการแปรทาํ นอง สงั คตี ลกั ษณท าํ นองหลกั และการแปรทาํ นอง (Theme and variations) เปน วธิ กี ารประพนั ธเ พลงแบบหนง่ึ โดยท่ี ผปู ระพนั ธจ ะมีแนวคดิ หลกั อยู การนําเสนอแนวคดิ หลักน้ี จะถกู เรยี กวา ทาํ นองหลกั (Theme) สว นแนวคิดหลักทีถ่ กู ดัดแปลงและพฒั นาไปเร่อื ยๆ ตามการสรา งสรรคของผปู ระพนั ธน ั้นเราเรยี กวาการแปรทาํ นอง (Variations) การแปรทํานอง สามารถทาํ ไดห ลายวิธี ยกตวั อยางเชน การเปลีย่ นแปลงจังหวะ การเปลย่ี นแปลงความเรว็ การเปลย่ี นแปลงระดับเสยี งเล็กนอ ย การเปลีย่ นบนั ไดเสยี ง ซ่งึ การแปรทํานองจะมีความพลกิ ผันไมต ายตัว แตส่งิ ที่ จาํ เปนอยางยิง่ คือ ผฟู ง ตองสามารถรับรไู ดว าทาํ นองที่ถูกแปรคอื บทเพลงเดยี วกนั กับบทเพลงตนฉบับ การแปรทํานองน้ัน สามารถปฏิบัติไดโ ดย ดรุ ยิ ปฏิภาณ (Improvisation) การประพันธ (Composition) ตลอดจน การเรยี บเรียงเพลง (Arrangement) หรอื กลา วคือสามารถปฏิบัตไิ ดโ ดยวิธีใดก็ไดที่เปน การสรางสรรคผลงาน (Creation) ในการแปรทาํ นองของดนตรไี ทยน้ัน จะใชค าํ วา “ทาง” หมายถงึ ผเู ลนเครอ่ื งดนตรีแตละเครอ่ื งกจ็ ะมี ทางบรรเลง เปนของตนเอง “ทาง” สามารถแบงไดเปน ๓ ความหมาย ดังน้ี ๑. หมายถงึ วธิ ดี าํ เนนิ ทาํ นองโดยเฉพาะของเครอ่ื งดนตรแี ตล ะชนดิ เชน ทางซอดว ง ทางระนาดเอก ทางฆอ งวงใหญ ๒. หมายถงึ วธิ ีดาํ เนนิ ทาํ นองของเพลงทีแ่ ตงขนึ้ โดยเฉพาะ เชน ทางของครคู นนั้น คนนี้ ทางเดีย่ ว ทางหมู ทางกรอ ๓. ระดับเสียงทีบ่ รรเลง ซึง่ แตละทางจะมีทํานองท่แี ตกตางกนั และมชี ่ือเรียกเปน ทรี่ ู เชน ทางเพยี งออลาง ทางในและทางกลาง นอกเหนอื จากเรอ่ื ง “ทาง” แลว เพลงเถา ซง่ึ ประกอบไปดว ยเพลงชน้ั เดยี ว สองชน้ั และสามชน้ั ตามลาํ ดบั ซง่ึ แตล ะชน้ั ของเพลงน้ัน จะมีลักษณะจังหวะท่ีแตกตา งกันไป รวมถึงมวี ิธีการบรรเลงท่ีแตกตา งเชน กนั แตผ ูฟง ยังคง สามารถเขา ใจไดวาเปน บทเพลงเดยี วกัน ถือวาเปน วิธกี ารแปรทาํ นองอยางหนี่ง ในดนตรสี ากล เราเรยี กสงั คตี ลกั ษณน ว้ี า ธมี แอนด แวรเิ อชน่ั (Theme and variations) หมายถงึ สงั คตี ลกั ษณท าํ นองหลกั และการแปรทาํ นอง เพลงลาโฟรเลีย ของคลอเรลลที น่ี ักเรียนไดฟ ง ไปในกจิ กรรมกอ นหนานี้ ถือเปน ธีม แอนด แวรเิ อช่นั (Theme and variations) ดวยเชนกนั

ดนตรี ๗๗ กิจกรรมเสริมการเรียนรู ๖.๔) นกั เรียนแบง กลุม กลมุ ละประมาณ ๑๐ คน สร้างสรรคบ์ ทเพลง โดยไมจ ํากดั วาเปน ทํานองจากเพลงที่มอี ยแู ล้วหรอื เพลงใหม แตเ นน้ วา ต้องเปน สงั คตี ลักษณ์ทํานองหลกั และการแปรทํานอง (Theme and variations) เพื่อนํามา สรา้ งสรรคเ์ ปน การแสดง โดยอาจจะอยูในรปู แบบของการร้อง และ/หรอื เลนเครือ่ งดนตรี รวมทงั้ เครื่องประกอบ จงั หวะหน้าชัน้ เรียน เมอ่ื จบการแสดงของแตล ะกลมุ ให้นกั เรยี นในชนั้ เรียนรว มกันวิจารณแ์ ละแสดงความคดิ เหน็ ตลอดจนคาํ แนะนาํ ในหวั ข้อดังน้ี คณุ ภาพของเสยี งและความถกู ต้องของระดับเสียงความสามารถในการรวมวง ความเท่ียงตรงของจังหวะ อตั ราจงั หวะ และการส่อื อารมณข์ องเพลงจากผรู้ ้องและ/หรอื เลนดนตรี ........................................................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................................................... ...........................................................................................................................................................................................................................................................

บรรณานุกรม กมล ทพั คัลไลย. รวมโนต เพลงไทยสากล. กรงุ เทพฯ : ๒๕๔๓. กระทรวงศกึ ษาธกิ าร. คูมือการจดั การเรียนรกู ลุมสาระการเรยี นรศู ิลปะ. กรงุ เทพฯ : โรงพมิ พองคการรับสง สินคาและ พสั ดุภัณฑ, ๒๕๔๔. โกวทิ ประวาลพฤกษ และปรัชญา ปานเกต.ุ ดนตรี-นาฏศลิ ป มธั ยมศึกษาปท ี่ ๑ กลุม สาระการเรียนรูศ ิลปะ. กรงุ เทพฯ : บริษัทพฒั นาคุณภาพวิชาการ (พว.) จํากัด, ๒๕๕๐. ชนาธปิ พรกลุ . การออกแบบการสอน การบูรณาการ การอาน การคิดวิเคราะหแ ละการเขยี น. กรุงเทพฯ : บรษิ ัท วี.พร้นิ ท, ๒๕๕๑. ชยั วฒั น เหลาสืบสกุลไทย. เพลงเพ่ือการสอนและการจัดกิจกรรมนันทนาการ. พิมพค รง้ั ท่ี ๔. กรงุ เทพฯ : โรงพมิ พแหงจฬุ าลงกรณม หาวิทยาลยั , ๒๕๕๑. ณรุทธ สุทธจติ ต. พฤตกิ รรมการสอนดนตรี. พิมพค รงั้ ที่ ๓. กรุงเทพฯ : โรงพิมพแ หง จุฬาลงกรณม หาวิทยาลยั , ๒๕๔๔. ณัชชา โสตติยานรุ กั ษ. พจนานุกรมศัพทด รุ ิยางคศิลป. พิมพค ร้งั ท่ี ๒. กรุงเทพฯ : บริษทั แอคทฟี พรนิ้ ท จํากดั , ๒๕๔๗. . สงั คีตลักษณและการวิเคราะห. พมิ พค ร้ังที่ ๓. กรงุ เทพฯ : โรงพมิ พแหง จุฬาลงกรณม หาวิทยาลัย, ๒๕๔๗. . ทฤษฎดี นตรี. พิมพครัง้ ที่ ๕. กรุงเทพฯ : โรงพิมพแ หงจุฬาลงกรณม หาวิทยาลัย, ๒๕๔๘. บทเพลงพระราชนพิ นธ. กรุงเทพฯ : สาํ นักราชเลขาธกิ าร, ๒๕๔๙. . หนงั สือเรียนการเรียนรพู น้ื ฐาน ดนตร-ี นาฏศิลป ชั้นมธั ยมศกึ ษาปท่ี ๑ กลมุ สาระการเรียนรศู ลิ ปะ. พมิ พค ร้ังท่ี ๒. กรงุ เทพฯ : บริษทั สํานักพิมพว ฒั นาพาณิช จํากัด, ๒๕๕๐. ประสทิ ธ์ิ ถาวร. ความรเู รือ่ งดนตรไี ทย. กรุงเทพฯ : โรงพมิ พน ิยมอกั ษร, ๒๕๑๕. ภาณพุ ันธุ อุทยั จันทร. รวมโนต เพลงพระราชนิพนธ. กรงุ เทพฯ : โรงพิมพแหง จฬุ าลงกรณม หาวิทยาลัย, ๒๕๓๑. มูลนธิ ิวงดรุ ิยางคซ ิมโฟนกี รุงเทพ. เพลงแหงชาต.ิ กรงุ เทพฯ : บรษิ ทั เจ. ฟล ม โปรเซส จาํ กัด, ๒๕๓๗. ราชบัณฑติ ยสถาน. สารานุกรมศัพทด นตรไี ทย ภาคคตี ะ–ดุรยิ างค. พมิ พค รั้งท่ี ๒. นนทบรุ ี : สหมติ ร พริน้ ติง้ , ๒๕๔๕. วีรพล วงศาโรจน, สราวธุ สระมูล. รวมชุดสาระการเรียนรพู ื้นฐาน ดนตรี ๑. กรุงเทพฯ : บริษัท สาํ นกั พิมพเ อมพันธ จํากัด, ๒๕๕๑. วรี ศักดิ์ ศรสี ะอาด. โนตเพลงฮิต ๑. กรุงเทพฯ : บริษทั วงศสวางการพมิ พ จํากดั , ๒๕๓๕. สงบศกึ ธรรมวหิ าร. ดรุ ยิ างคไทย. พมิ พค รงั้ ท่ี ๒. กรุงเทพฯ : โรงพมิ พแ หงจฬุ าลงกรณม หาวิทยาลัย, ๒๕๔๒. สงัด ภเู ขาทอง. การดนตรีไทยและทางเขาสดู นตรีไทย. กรงุ เทพฯ : โรงพิมพเรอื นแกว การพิมพ, ๒๕๓๙. สุกรี เจริญสุข. เพลงชาต.ิ กรงุ เทพฯ : ดร.แซ็ก, ๒๕๔๐. สุรพล สวุ รรณ. ดนตรีไทยในวฒั นธรรม. กรงุ เทพฯ : บรษิ ัท แอคทีฟ พริน้ ท จาํ กัด, ๒๕๔๙. สรุ ยิ ะ สรยุทธ. เพลงประทับใจ. กรงุ เทพฯ : สํานักพิมพว รรณสาสน, ๒๕- -. . เพลงยอดนยิ ม. กรงุ เทพฯ : สํานกั พิมพว รรณสาสน , ๒๕- -. อรจรยี  ณ ตะกว่ั ทุง. คมู ือปฏิบัติการเรียนการสอนยุคใหม. กรุงเทพฯ : ธรรกมลการพมิ พ, ๒๕๔๖. อรวรรณ บรรจงศลิ ป. พน้ื ฐานดนตรี. กรุงเทพฯ : โรงพมิ พแ หงจฬุ าลงกรณมหาวทิ ยาลยั , ๒๕๓๔. ฮารเดอร, พอล. พืน้ ฐานทฤษฎดี นตร.ี แปลโดย ณัชชา พนั ธุเ จรญิ . กรุงเทพฯ : โรงพมิ พคุรุสภาลาดพราว, ๒๕๓๘. Choksy, L The Kodaly method I. New Jersey : Prentice Hall, Inc., 1999. Choksy, L The Kodaly method II. New Jersey : Prentice Hall, Inc., 1999. Ministry of Education. The Ontario Curriculum Grades 11 and 12. Canada : Queen’s Printer for Ontario, 2000.

รายช่อื คณะผจู ดั ทํา ผูตรวจ ดร. สมชยั ตระการรุง รศ. ดร. สุกรี เจรญิ สุข บรรณาธกิ ารทปี่ รกึ ษา นายณัฐนชุ า ศศปิ ุราณะ ท่ปี รึกษาดา นวิชาการ นายเชาวนว์ ุฒิ อรุโณทอง นางสาวพรชนนั สรุ วิชัย นางสาวกฤตนิ ี เงินสมบตั ิ ผูเรียบเรยี งและจดั ทาํ ตนฉบบั นางสาวพรชนนั สุรวชิ ัย นายณัฐ เชียงทอง นายณฐั นุชา ศศปิ ุราณะ นางสาวกฤตินี เงินสมบตั ิ นายกมลธรรม เก้อื บุตร นายศักดพิ ล มติ รประยูร นายเชาวนว์ ุฒิ อรโุ ณทอง นายนัทธี เชยี งชะนา นางสาวปวรินทร์ ลลี าววิ ฒั น์ นางสาวปณ ญพสั ตร์ ธรรมรตั น์ นางสาวพรสุรัช อนิ ตะ ขันท์ นางสาวปรญี านนั ท์ พรอ้ มสุขกลุ คณะนักดนตรี นางสาวพรชนนั สุรวชิ ัย นายเชาวนว์ ุฒิ อรุโณทอง นายณัฐนุชา ศศปิ รุ าณะ นายอลงกรณ์ เหลา สายเชอื้ นายณัฐ เชยี งทอง นายสาธติ ชมเชีย่ วชาญ นางสาวปวรนิ ทร์ ลลี าววิ ัฒน์ นายบญุ ชัย เศวตกติ ตกิ ุล นายประเสริฐ ราชมณี ปกและภาพประกอบ นายนิติ กาวินคํา นายฉัตรชัย เทียนสิน นายอษั ฎาวุธ ใจจง นางสาวพุทธริ า มาสาซ้าย ออกแบบจัดหนา นายศักดช์ิ ัย มหาคามินทร์

พมิ พ์ท่โี รงพมิ พ์ สกสค. ลาดพร้าว นายสมมาตร์ มีศลิ ป์ ผ้พู มิ พแ์ ละผ้โู ฆษณา พ.ศ. ๒๕๕๖