class-2-telugu

‘Ó\\T>∑T ‘√≥ ` 2 ¬s+&Ée ‘·s¡>∑‹ bÕsƒ¡´|ü⁄düÔø£ n_Ûeè~∆, Á|ü#·Ts¡D dü$T‹ ¬ø. yÓÁ{Ïôd*« ◊.m.mdt &Ü. _. Á|ü‘ê|t¬s&ç¶ &ç. eT<ÛäTdü÷<äq sêe⁄ Á|ü‘˚´ø£ n~Ûø±]DÏ dü+#ê\\≈£î\\T dü+#ê\\≈£î\\T bÕsƒ¡XÊ\\ $<ä´ sêÁwüº $<ë´|ü]XÀ<ÛäHê •ø£åD≤ dü+düú Á|üuÛÑT‘·« bÕsƒ¡´ |ü⁄düÔø£ eTTÁ<äD≤\\j·T+ Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ dü+bÕ<äø£ es¡Z+ &Ü. &ç. #·+Á<äX‚Ks¡¬s&ç¶ $ÁXÊ+‘· Á|ü<ÛëHê#ês¡T´\\T, Ä+Á<Ûä kÕs¡dü«‘· |ü]wü‘·TÔ ÁbÕ#·´ø£fi≤XÊ\\, ôV’≤<äsêu≤<é. &Ü. sê#·bÕfiË+ #·+Á<äX‚Ks¡¬s&ç¶ $ÁXÊ+‘· Ä#ês¡T´\\T, Áo ø£èwüí<˚esêj·T $X¯«$<ë´\\j·T+, nq+‘·|ü⁄s¡+, &Ü. |ü]$T sêeTqs¡dæ+Vü≤+ $ÁXÊ+‘· ‘Ó\\T>∑T Ä#ês¡T´\\T, πø+Á<ä $X¯«$<ë´\\j·T+, ôV’≤<äsêu≤<é. &Ü. ø£&çyÓTfi¯fl es¡Á|ükÕ<é $ÁXÊ+‘· ‘Ó\\T>∑T |ü+&ç‘·T\\T, qsê‡|ü⁄s¡+, |ü•ÃeT>√<ëe]. l Ä\\÷s¡T •s√eTDÏX¯s¡à $ÁXÊ+‘· ‘Ó\\T>∑T |ü+&ç‘·T\\T, HÓ\\÷¢s¡T >ös¡e dü\\Vü‰<ës¡T\\T l yêÁ&˚e⁄ düT+<äs¡sêe⁄ $ÁXÊ+‘· n<Ûë´|ü≈£î\\T, ‘·DT≈£î &Ü. dæ.m. Á|ükÕ<é qsT÷‘ê*+ C≤rj·T ø£$T{° düuÛÑT´\\T l dæ.$. ø£èwüíj·T´ $ÁXÊ+‘· ñbÕ<Ûë´j·TT\\T, ø£ècÕí õ˝≤¢ düeTÁ>∑ •øå±, Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ Á|üuÛÑT‘·«+ yê]#˚ ñ∫‘· |ü+|æD° i

© Government of Andhra Pradesh, Amaravati First Published 2020 All rights reserved No part of this publication may be reproduced, stored in a retrieval system, or transmitted, in any form or by any means without the prior permission in writing of the publisher, nor be otherwise circulated in any form of binding or cover other than that in which it is published and without a similar condition including this condition being imposed on the subsequent purchaser. The copy right holder of this book is the Commissioner of School Education, Amaravati, Andhra Pradesh. This book has been printed on 70 G.S.M. SS Maplitho Title Page 200 G.S.M. White Art Card düeTÁ>∑ •øå±, bÕsƒ¡XÊ\\ $<ä´ Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ Á|üuÛÑT‘·«+ yê]#˚ ñ∫‘· |ü+|æD° Printed in India at the A.P. Govt. Text Book Press Amaravati Andhra Pradesh ii

eTT+<Tä e÷≥ C≤„HêìøÏ e÷<Ûä´eT+ uÛ≤wü. $C≤„q $düÔs¡D≈£î yêVæ≤ø£ uÛ≤wü. •X¯óe⁄ XÊØs¡ø£ $ø±kÕìøÏ ‘·*¢bÕ\\T ‘√&ÉŒ&çq≥T¢>± e÷qdæø£ $ø±kÕìøÏ ‘√&ÉŒ&˚~ e÷‘·èuÛ≤wü. XÊ«dü˝≤+{Ï uÛ≤wüqT |æ\\¢\\T düVü≤»+>±H˚ H˚s¡TÃ≈£î+{≤s¡T. ‘·*¢bÕ\\T Js¡í+ #˚düT≈£îqï+‘· ‘˚*ø£>± ne>±Vü≤q #˚düTø√>∑\\s¡T. n˝≤ düVü≤»+>±H˚ e÷‘·èuÛ≤wü n\\e&˚ |æ\\¢˝À¢ uÛ≤cÕ kÕeTsêú´\\˙ï ô|+bı+<˚ $<Ûä+>± uÀ~Û+#·&É+˝À ñbÕ<Ûë´j·TT\\≈£î, H˚s¡TÃø√e&É+˝À $<ë´s¡Tú\\≈£î <√Vü≤<ä|ü&˚ kÕ<Ûäq+ bÕsƒ¡´|ü⁄düÔø£+. ìs¡“+<äÛ ñ∫‘· $<ë´Vü≤≈£îÿ #·≥º+ 2009, C≤rj·T q÷‘·q $<ë´$<Ûëq+ mHéÇ|æ`2019 dü÷∫+∫q $<Ûä+>± u≤\\\\+<ä]ø° n‘T· ´qï‘· Á|eü ÷D≤\\‘√ ≈L£ &qç $<´ä qT n+~+#+˚ <Tä ≈î£ , u≤\\\\ deü TÁ>∑ $ø±kÕìøÏ bÕs´¡ƒ Á|Dü ≤[ø\\£ T <√V≤ü <|ä &ü +˚ <Tä ≈î£ nqT≈L£ \\+>± á bÕsƒ¡´|ü⁄düÔø£ s¡÷|üø£\\Œq¬ø’ uÛ≤cÕuÀ<ÛäHê \\øå±´\\qT ìπs›•+#·Tø√e&É+ »]–+~. uÛ≤cÕuÀ<ÛäHê \\øå±´\\≈£î nqT>∑TD+>± q÷‘·q bÕsƒ¡´|ü⁄düÔø±\\T |æ\\¢\\T Ä&ÉT‘·÷, bÕ&ÉT‘·÷, ùd«#·Ã¤>± e÷{≤¢&ÉT‘·÷ Äq+<ä+>± uÛ≤wüqT H˚s¡TÃ≈£îH˚$<Ûä+>± düìïy˚X¯ |ü<ä∆‹˝À s¡÷bı+~+#·ã&ܶsTT. Á|ü‹ bÕsƒ¡+ #·ø£ÿì düìïy˚X¯ ∫Á‘·+‘√ ÁbÕs¡+uÛÑee⁄‘·T+~. n{≤¢π> ñ‘·ÔeT kÕVæ≤‘·´ø±s¡T\\T s¡∫+∫q n_Ûqj·T π>j·÷\\‘√ bÕsƒê\\T ÁbÕs¡+uÑÛ+ ø±e&É+ $X‚wü+. ªÇ$ #j˚ T· +&μç o]¸ø‘£ √ $q+&ç ` e÷{≤&¢ +É &,ç #<· eä +&,ç sêjT· +&,ç dèü »Hê‘à· ø‘£ · e+{Ï u≤Û cÕ kÕeTsê´ú \\qT kÕ~+Û #+˚ <Tä ≈î£ Ä≥, bÕ≥, e÷≥, ø£<∏ä\\T, ∫Á‘·ø£<∏ä\\T, düìïy˚XÊ\\T, dü+|òüT≥q\\ s¡÷|ü+˝À ÄdüøÏÔø£s¡yÓTÆq nuÛ≤´kÕ\\qT s¡÷bı+~+#·&É+ eTs√ $X‚wü+. n+‘˚ø±≈£î+&Ü bÕsƒ¡´|ü⁄düÔø£+ bÕsƒê\\ dü+K´, ù|J\\ dü+K´ ‘·–Zdü÷Ô Äø£s¡¸D°j·TyÓTÆq ∫Á‘ê\\‘√ |æ\\¢\\T Çwüº|ü&˚ $<Ûä+>± s¡÷bı+~+#·ã&ç+~. bÕs´¡ƒ |⁄ü døÔü ±ìøÏ nqTã+<+äÛ >± u≤Û cÕkÕeTsê´ú \\ kÕ<qäÛ ø¬ ’ Á|‘ü ´˚ ø+£ >± nu≤Û ´d+ü ø=s≈¡ î£ kÕ<qäÛ nH˚ ù|sT¡ ‘√ Ä˝À#H· ê‘à· øy£ TÓ qÆ , Ä#s· D¡ j° T· yTÓ qÆ , Ädøü øÔÏ s£ ¡ nu≤Û ´kÕ\\‘√ Ä&TÉ ‘÷· , bÕ&TÉ ‘÷· Hs˚ T¡ Ã≈î£ H˝˚ ≤, e´ø>ÔÏ ‘∑ ,· »≥Tøº è£ ‘ê´\\‘√ s÷¡ bı+~+#&· +É eTs√ Á|‘ü ´˚ ø‘£ .· ¬s+&Ée ‘·s¡>∑‹˝ÀøÏ Á|üy˚•+∫q u≤\\\\qT ‘·s¡>∑‹ dü+dæ<äT∆\\qT #˚j·T&ÜìøÏ ˇø£≥e ‘·s¡>∑‹øÏ dü+ã+~Û+∫q |ü⁄qX¯Ãs¡D bÕsƒê\\qT CÀ&ç+#·&É+ eTs√ Äø£s¡¸D. |æ\\¢\\ |ü]düsê\\˝Àì kÕe÷õø£ H˚|ü<∏ë´\\H˚ bÕsƒê´+XÊ\\T>± e÷]à |æ\\¢\\ kÕeTsêú´\\T, |æ\\¢\\ Ädü≈£îÔ\\T, |üsê´es¡D düŒèVü≤, dü+düÿè‹, dü+Á|ü<ëj·÷\\T, düè»Hê‘·àø£‘·, e÷qedü+ã+<Ûë\\T, Vü‰dü´+, j·÷Á‘êqTuÛÑe+, HÓ’‹ø£ $\\Te\\≈£î ô|<ä›|”≥ y˚dæ #·ø£ÿ{Ï Ç‹eè‘êÔ\\‘√ bÕsƒê\\T s¡÷bı+~+#· ã&ܶsTT. ã<Ó›q sêdæq düTeTr X¯‘·ø£|ü<ë´\\qT ª|ü<ä´s¡‘êï\\Tμ o]¸ø£‘√ ¬s+&Ée ‘·s¡>∑‹˝À H]˚ Œ+#&· +É eTs√ Á|‘ü ´˚ ø‘£ .· bÕs´¡ƒ |⁄üdøÔü £ ‘ê‹«ø‘£ q· T ns+ú¡ #d˚ Tü ø=ì, nseú¡ +‘y· TÓ qÆ uÀ<qäÛ ≈î£ dVü ≤ü ø]£ +#˝˚ ≤ ñbÕ<ëÛ ´jT· T\\≈î£ øs£ B¡ |øæ q£ T ≈£L&Ü n+~düTÔHêï+. bÕs´¡ƒ |⁄üdøÔü ±ìï deü Ts+ú¡ >± ñ|jü ÷Ó –+#&· +É ˝À ñbÕ<ëÛ ´jT· Tì bÕÁ‘· ø\\° øy£ TÓ qÆ ~. u≤Û cÕkÕeTsê´ú \\ kÕ<qäÛ ≈î£ øπ e\\+ bÕs´¡ƒ |⁄üdøÔü ±ìøπ |]ü $T‘+· ø±≈î£ +&Ü, Ä<TäÛ ìø£ kÕ+øπ ‹ø£ |]ü C≤H„ êìï, u≤Û cÕeqsT¡ \\qT, |sü q¡ƒ kÕeTÁ–ì $ìj÷Ó –+#T· ≈î£ ì uÀ<HäÛ êu´ÑÛ dqü Á|Áü øjÏ T· \\qT #˚|ü{≤º\\ì ñbÕ<Ûë´j·TT\\+<ä]˙ ø√s¡T‘·THêï+. eTTqTô|qï&ÉT ˝Òì$<Ûä+>± $<ä´˝À $q÷‘·ï e÷s¡TŒ\\T rdüT≈£îsêe&ÜìøÏ q÷‘·q bÕsƒ¡´|ü⁄düÔø±\\qT Á|ü‹cÕ˜‘·àø£+>± s÷¡ bı+~+#&· ÜìøÏ d«ü jT· +>± |Pü qT≈î£ ì e÷s<Z¡ sä Ù¡ q+ #d˚ qæ Ä+Á<ÁäÛ|<ü X˚ Ÿ eTTK´eT+Á‹ >öse¡ ˙jT· T˝q’… l y.’Ó md.t »>H∑ yé ÷Ó V≤ü Hs¬é &>¶ç ±]øÏ <Ûäq´yê<ë\\T. ø£ì $ì ms¡T>∑ì Ø‹˝À bÕsƒ¡´|ü⁄düÔø£ s¡÷|üø£\\Œq˝À Á|ü‘·´ø£å+>± dü÷#·q\\T #˚dæ, düMTø£å\\T ìs¡«Væ≤+∫, n+‘·sê®rj·T Á|eü ÷D≤\\‘√ HêD´‘· >\\∑ bÕs´¡ƒ |⁄üdøÔü ±\\ ‘j· ÷· ØøÏ ~XÊìsπ X› +¯ #d˚ qæ bÕsX¡ƒ Ê\\ $<ë´XÊU≤e÷‘T· ´\\T >öse¡ ˙jT· T˝q’… &܈ˆ Ä~eT÷\\|⁄ü düTπswt>±]øÏ Á|ü‘˚´ø£ ø£è‘·»„‘·\\T. á bÕsƒ¡´|ü⁄düÔø£ s¡÷|üø£\\Œq˝À ~XÊìπs›X¯+ #˚dæq bÕsƒ¡XÊ\\ $<ä´ Á|ü<Ûëq ø±s¡´<ä]Ù l ãT&ç‹ sê»X‚KsY, ◊.m.mdt >±]øÏ, dü\\Vü‰\\T, dü÷#·q\\T Ç∫Ãq bÕsƒ¡XÊ\\ $<ä´ ø£MTwüqsY l yêÁ&˚e⁄ ∫qMsu¡ ÛÑÁ<äT&ÉT, ◊.m.mdt.>±]øÏ, Ä+>∑¢ e÷<Ûä´eT Á|ü‘˚´ø£ n~øÛ ±]DÏ ø¬ . yÁÓ{ôÏd*«, ◊.m.md.t >±]ø,Ï nø&£ $É Tø˘ n&«’Ó »Ø uÀsT¡ ¶ duü TÑÛ ´\\≈î£ , d+ü bÕ<øä £ ãè+<ëìø,Ï d\\ü V‰ü <ësT¡ \\≈î£ , $wjü T· ì|⁄üDT\\≈î£ , bÕsƒ¡´|ü⁄düÔø£ s¡÷|üø£\\Œq˝À bÕ˝§Zqï ñbÕ<Ûë´j·TT\\≈£î, ˝Ò ne⁄{Ÿ &çC…’ì+>¥ #˚dæqyê]øÏ, ∫Á‘·ø±s¡T\\≈£î Á|ü‘˚´ø£ ø£è‘·»„‘·\\T. á bÕs´¡ƒ |⁄üdøÔü +£ |\\æ \\¢ u$ÑÛ w´ü ‘T· ≈Ô î£ nedsü y¡ TÓ qÆ u≤Û cÕbÕ≥yêìï, kÕeTsê´ú ìï ô|+bı+~+#&· ÜìøÏ ‘√&ŒÉ &TÉ ‘T· +<ìä Ä•dTü HÔ êï+. á bÕsƒ¡´|ü⁄düÔø£+ô|’ dü÷#·q\\qT, dü\\Vü‰\\qT ÄVü‰«ìdüTÔHêï+. &Ü. _. Á|ü‘ê|t¬s&ç¶ d+ü #ê\\≈î£ \\T sêh $<ë´|]ü XÀ<qäÛ •øDå£ ≤ d+ü d,úü Ä+Á<ÁäÛ |<ü X˚ Ÿ iii

e+<˚ e÷‘·s¡+ ` ã+øÏ+#·+Á<ä #Û·≥Ø® e+<˚ e÷‘·s¡+ e+<˚ e÷‘·s¡+ düT»˝≤+ düT|òü˝≤+ eT\\j·T» o‘·˝≤+ düdü´XÊ´eT˝≤+ e÷‘·s¡+ e+<˚ e÷‘·s¡+ X¯óÁuÛÑCÀ´‘ê‡ï|ü⁄\\øÏ‘· j·÷$T˙+ |òü⁄\\¢≈£îdüT$T‘· Á<äTeT<äfi¯ XÀ_Û˙+ düTVü‰dæ˙+ düTeT<ÛäTs¡ uÛ≤wæD°+ düTK<ë+ es¡<ë+ e÷‘·s¡+ e+<˚ e÷‘·s¡+. e÷ ‘Ó\\T>∑T ‘·*¢ ` X¯+ø£s¡+u≤&ç düT+<äsê#ê] e÷ ‘Ó\\T>∑T ‘·*¢øÏ eT˝…¢|üP<ä+&É e÷ ø£qï‘·*¢øÏ eT+>∑fi≤s¡‘·T\\T ø£&ÉT|ü⁄˝À ã+>±s¡T ø£qT#·÷|ü⁄˝À ø£s¡TD ∫s¡Tqe⁄«˝À dæs¡T\\T <=s¡*+#·T e÷ ‘·*¢ >∑\\>∑˝≤ >√<ë] ø£<ä*b˛‘·T+fÒqT _s¡_sê ø£èwüíeTà |üs¡T>∑T*&ÉT‘·T+fÒqT ã+>±s¡T |ü+≥˝Ò |ü+&ÉT‘êsTT eTT]bÕ\\ eTT‘ê´\\T <=s¡\\T‘êsTT neTsêer q>∑s¡ n|ü⁄s¡÷|ü •˝≤Œ\\T ‘ê´>∑j·T´ >=+‘·T˝À ‘êsê&ÉT Hê<ë\\T ‹ø£ÿj·T´ ø£\\eTT˝À ‹j·T´+<äHê\\T ì‘·´yÓTÆ, ìœ\\yÓTÆ ì*∫j·TT+&˚<ëø£ s¡TÁ<äeTà uÛÑT»X¯øÏÔ, eT\\¢eTà |ü‹uÛÑøÏÔ ‹eTàs¡TdüT BÛj·TTøÏÔ, ø£èwüísêj·T\\ ø°]Ô e÷ #Óe⁄\\ ]+>∑TeTì e÷s¡TÁyÓ÷π><ëø£ ˙ Ä≥˝Ò Ä&ÉT‘ê+ ` ˙ bÕ≥˝Ò bÕ&ÉT‘ê+ C…’ ‘Ó\\T>∑T ‘·©¢ ! C…’ ‘Ó\\T>∑T ‘·©¢! C…’ ‘Ó\\T>∑T ‘·©¢! iv

C≤rj·T ^‘·+ ` s¡M+Á<äHê<∏é sƒê>∑÷sY »q>∑DeTq n~ÛHêj·Tø£ »j·TùV≤! uÛ≤s¡‘· uÛ≤>∑´$<Ûë‘ê! |ü+C≤ã, dæ+<ÛäT, >∑T»sê‘·, eTsêsƒê, Á<ë$&É, ñ‘·ÿfi¯, e+>±! $+<Ûä´, Væ≤e÷#·\\, j·TeTTHê, >∑+>±! ñ#·Ã\\ »\\~Û ‘·s¡+>±! ‘·e X¯óuÛÑHêy˚T C≤π>! ‘·e X¯óuÛÑ Ä•wü e÷\"π> >±ùV≤ ‘·e »j·T>±<∏ë! »q>∑D eT+>∑fi¯<ëj·Tø£ »j·TùV≤! uÛ≤s¡‘· uÛ≤>∑´ $<Ûë‘ê! »j·TùV≤! »j·TùV≤! »j·TùV≤! »j·T »j·T »j·T »j·TùV≤!! Á|ü‹»„ ` ô|&’ eç TÁ] y+Ó ø≥£ dTü u≤“sêe⁄ uÛ≤s¡‘·<˚X¯+ Hê e÷‘·èuÛÑ÷$T. uÛ≤s¡rj·TT\\+<äs¡÷ Hê dü¨<äs¡T\\T. Hq˚ T Hê <X˚ Êìï Áù|$TdTü HÔ êïqT. dTü d+ü |qü ïyTÓ qÆ , ãVQü $<yäÛ TÓ qÆ Hê <X˚ ¯ yêsd¡ ‘ü «· dü+|ü<ä Hê≈£î >∑s¡«ø±s¡D+. BìøÏ ns¡Ω‘· bı+<ä&Üì¬ø’ düs¡«<ë H˚qT ø£èwæ #˚kÕÔqT. Hê ‘·*¢<ä+Á&ÉT*ï, ñbÕ<Ûë´j·TT*ï, ô|<ä›\\+<ä]ï >ös¡$kÕÔqT. Á|ü‹yê]‘√qT eTsê´<ä>± q&ÉT#·Tø=+{≤qT. »+‘·Te⁄\\|ü≥¢ <äj·T‘√ ñ+{≤qT. Hê <˚X¯+|ü≥¢, Hê Á|ü»\\|ü≥¢ ùdyêìs¡‹‘√ ñ+{≤qì Á|ü‹»„ #˚düTÔHêïqT. yê] ÁX‚jÓ÷_Ûeè<äT∆˝Ò Hê Äq+<ëìøÏ eT÷˝+. v

bÕsƒ¡´|ü⁄düÔø£ s¡÷|üø£\\Œq˝À bÕ˝§Zqïyês¡T n>∑T&É÷] düs¡fi¯eTà kÕ– yÓ+ø£≥ s¡$Á|ükÕ<é LFL HM ã÷düTs√‘·T sêCÒX¯«s¡ sêe⁄ ñbÕ<Ûë´sTTì eT+&É\\ |ü]wü‘Y ÁbÕ<∏ä$Tø£ bÕsƒ¡XÊ\\ (D.W) ñbÕ<Ûë´j·TT\\T |æ.C….ÄsY. eT+&É\\ |ü]wü‘Y ÁbÕ<∏ä$Tø√qï‘· eT\\¢y√\\T, e÷#·es¡+ eT+&É\\+, eT+&É\\ |ü]wü‘Y ÁbÕ<∏ä$Tø£ bÕsƒ¡XÊ\\ >∑T+≥÷s¡T yê&ÉbÕ˝…+, >±s¡ eT+&É\\+, lø±≈£îfi¯+ bÕsƒ¡XÊ\\, dæ.¬ø.|ü*¢, ∫‘·÷Ôs¡T ø=#ÓÃs¡¢ X‚wü–]sêe⁄ j·TÁs¡uÀì düTo\\eTà ø£\\eT≥ k˛y˚TX¯«s¡ sêe⁄ ñbÕ<Ûë´j·TT\\T ñbÕ<Ûë´sTTì ñbÕ<Ûë´j·TT\\T eT+&É\\ |ü]wü‘Y ÁbÕ<∏ä$Tø£ bÕsƒ¡XÊ\\ eT+&É\\ |ü]wü‘Y ÁbÕ<∏ä$Tø£ bÕsƒ¡XÊ\\ õ˝≤¢ |ü]wü‘Y ñqï‘· bÕsƒ¡XÊ\\ ñ|üŒs¡yêìù|≥, >±s¡ eT+&É\\+, lø±≈£îfi¯+ >∑÷&É÷s¡T|ü*¢, |ü⁄+>∑q÷s¡T eT+&É\\+, C….ÄsY.|ü⁄s¡+, s¡Ddüú\\+ eT+&É\\+, ∫‘·÷Ôs¡T lø±≈£îfi¯+ ø√dü÷] s¡$≈£îe÷sY, LFL HM ø√q+øÏ dü+Jesêe⁄ &܈ˆ nyê«] uÛÑÁ<ëe‹ eT+&É\\ |ü]wü‘Y ÁbÕ<∏ä$Tø£ bÕsƒ¡XÊ\\ ñbÕ<Ûë´j·TT\\T ñbÕ<Ûë´sTTì (ST ø±\\˙), <ë#˚|ü*¢ ` <ë#˚|ü*¢ eT+&É\\+, eT+&É\\ |ü]wü‘Y ÁbÕ<∏ä$Tø£ bÕsƒ¡XÊ\\, eT+&É\\ |ü]wü‘Y ÁbÕ<∏ä$Tø£ bÕsƒ¡XÊ\\ ∫Hê]ø£≥¢ (»qs¡˝Ÿ), ø=qø£q$T≥¢ eT+&É\\+, >∑T+≥÷s¡T yÓTsTTHé, eTqïe, bıq÷ïs¡T Á|üø±X¯+ eT+&É\\+, >∑T+≥÷s¡T >∑C…®\\ <äTsêZsêe⁄ Äfi¯fl es¡Vü‰ >∑DÒXŸ düj·T´<é U≤d”+ ñbÕ<Ûë´j·TT\\T ñbÕ<Ûë´j·TT\\T ñbÕ<Ûë´j·TT\\T eT+.|ü. ÁbÕ<∏ä$Tø√qï‘· bÕsƒ¡XÊ\\, eT+&É\\ |ü]wü‘Y ÁbÕ<∏ä$Tø£ bÕsƒ¡XÊ\\, eT+. |ü. ÁbÕ<∏ä$Tø√qï‘· bÕsƒ¡XÊ\\, #Ós¡Te⁄ e÷<äes¡+, õ.ø=+&É÷s¡T eT+&É\\+, ø=+&Éø=bÕŒø£, nqø±|ü*¢ eT+&É\\+, ø={Ïø£\\|üP&ç, ÇÅãV”≤+|ü≥ï+, ø£ècÕí ø£ècÕí $XÊK|ü≥ï+ qø±ÿ &˚$&é sêE ñbÕ<Ûë´j·TT\\T eT+.|ü.ÁbÕ. bÕsƒ¡XÊ\\ HÓ+.1, >√bÕ\\|ü⁄s¡+, sêe⁄\\bÕ\\+ eT+&É\\+, ‘·÷s¡TŒ >√<ëe] õ˝≤¢ $wüj·Tì|ü⁄DT\\T, düeTq«j·Tø£s¡Ô\\T &Ü. {Ï.$.mdt. s¡y˚Twt lìyêdüT\\ s¡|òüTTsêyéT bÕsƒ¡´|ü⁄düÔø±\\ düeTq«j·Tø£s¡Ô ‘Ó\\T>∑T bÕsƒ¡´|ü⁄düÔø£ düeTq«j·Tø£s¡Ô $<ë´Á|üD≤[ø£ bÕsƒ¡´|ü⁄düÔø£ $uÛ≤>∑eTT, eT+.|ü. Ä. ÅbÕ. bÕsƒ¡XÊ\\, ù|πs#Ós¡¢, sêÁwüº $<ë´|ü]XÀ<ÛäHê •ø£åD≤ dü+düú, Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ y˚T&çø=+&É÷s¡T, >∑T+≥÷s¡T kÕ+πø‹ø£ düVü‰j·T≈£î\\T, $wüj·T ì|ü⁄DT\\T &Ü. y˚+|ü*¢ >∑+>±<ÛäsY e+^|ü⁄s¡+ dü«s¡í\\‘· eT÷\\ ‘ê‘·j·T´ õ˝≤¢ |ü]wü‘Y u≤\\Ts¡ bÕsƒ¡XÊ\\, eTT<ä›q÷s¡T, mdt.|æ.|æ.ÄsY.ÄsY. õ˝≤¢ |ü]wü‘Y –]»q dü+πøåeT ñqï‘· bÕsƒ¡XÊ\\, yÓ’.mdt.ÄsY. ø£&É|ü ñqï‘· bÕsƒ¡XÊ\\, ‘êfi¯fl|üP&ç, øÏ˝À¢sTT, eT+&Üdü, Áoø±≈£îfi¯+ |ü•ÃeT>√<ëe] ∫Å‘·ø±s¡T\\T ˝Ò ne⁄{Ÿ &çC…’ì+>¥ ñ‘·ÔyéT kÕºsY MT&çj·÷ düØ«ôddt, ôV’≤<äsêu≤<é vi

ñbÕ<ëÛ ´jT· T\\≈î£ d÷ü #q· \\T ♦ neTà u≤Û w˝ü Àì e÷<TäÛ sê´ìï ÄkÕ«~d÷ü Ô Ä&TÉ ‘÷· , bÕ&TÉ ‘÷· , ♦ ‘Ó\\T>∑T bÕsƒ¡´|ü⁄düÔø£+‘√bÕ≥T ‘·|üŒìdü]>± |æ\\¢\\#˚‘· e÷{≤¢&ÉT‘·÷ Äq+<ä+>± uÛ≤wü H˚s¡TÃø√e&É+ nH˚ \\ø£å´+‘√ kÕ<Ûäq˝À nuÛ≤´kÕ\\T #˚sTT+#ê*. Á|ü‹s√p |æ\\¢\\#˚‘· |ü<ë\\qT sêsTT+#ê*. ñø£Ô˝ÒKq+ #ÓbÕŒ*. á bÕsƒ¡´|ü⁄düÔø£+ s¡÷bı+~+#·ã&ç+~. ♦ |\\æ \\¢ T $q&+É , Ä˝À∫+∫ e÷{≤&¢ &É +É , <ëÛ sêfi+¯ >± #<· eä &+É , ♦ á bÕsƒ¡´|ü⁄düÔø£+ |ü<ä|ü<ä∆‹˝À s¡÷bı+~+∫q+<äTe\\¢ ns+ú¡ #d˚ Tü ø=ì kı+‘e· ÷≥˝À¢ #|Ó Œü &+É , u≤Û yêìï Á>V∑ ≤æ +#&· +É , >T∑ D+Ï ‘,· ˇ‘T· Ô |<ü ëìøÏ d+ü ã+~+Û ∫ ∫Á‘+· ‘√ ≈L£ &qç bÕsêƒ \\T sêj·T&É+, düè»Hê‘·àø£ e´ø°Ôø£s¡D e+{Ï kÕeTsêú´\\qT ñ+{≤sTT. d+ü <sä √“∫¤ ‘+· >± nseú¡ +‘y· TÓ qÆ Á|Áü øjÏ T· <ë«sê kÕ~+Û #&· ÜìøÏ M\\T>± á ‘\\Ó T>T∑ bÕs´¡ƒ |⁄üdøÔü +£ s÷¡ bı+~+~. |ü]#·j·T+ #˚XÊs¡T. ∫es¡ es¡íÁø£e÷ìï |ü]#·j·T+ #˚XÊs¡T. ♦ Á|ü‹ bÕsƒ¡eT÷ ∫Á‘·+‘√ ≈£L&çq düìïy˚X¯+‘√, π>j·TeTT ˝Ò<ë ♦ bÕsƒ¡´|ü⁄düÔø£+ <ë«sê M˝…’qìï m≈£îÿe |ü<ë\\qT |ü]#·j·T+ #˚j·T&ÜìøÏ ã<äT\\T ì‘·´J$‘·+˝À $ìjÓ÷–+#˚ |ü<ë\\ π>j·T ø£<∏ä‘√ ÁbÕs¡+uÛÑeTÚ‘·T+~. ♦ Á|‹ü bÕs+¡ƒ ˝À ≈L£ &Ü $q&+É , e÷{≤&¢ &É +É , #<· eä &+É , sêjT· &+É Ä<ëÛ s+¡ >± #<· eä &+É , sêjT· &+É ø√d+ü nu≤Û ´kÕ\\T ñHêïsTT. e+{Ï kÕeTsêú´\\≈£î dü+ã+~Û+∫q nuÛ≤´kÕ\\ e<ä› Á|ü‘˚´ø£ ‘*Ó dqæ |<ü ë\\˝Àì nøså£ ê\\‘√H˚ q÷‘q· |<ü Cä ≤\\ ìsêàD+ #˚ùd˝≤, $ìjÓ÷–+#˚˝≤ nuÛ≤´kÕ\\T ñHêïsTT. ∫Á‘ê\\T (˝À>√\\T) ñHêïsTT. ♦ bÕsƒêìï ÁbÕs¡+_Û+#˚eTT+<äT ∫Á‘·+ Ä<Ûës¡+>± |æ\\¢\\#˚‘· ♦ ‘·s¡>∑‹ ÁbÕs¡+uÛÑ+˝À |æ\\¢\\T ùd«#·Ã¤>± e÷{≤¢&É&ÜìøÏ, d+ü d<æ Tä \\∆ qT #j˚ T· {≤ìøÏ d+ü d<æ ‘∆ä ê bÕsêƒ \\T Á|‘ü ´˚ ø£ |⁄üdøÔü +£ >± e÷{≤¢&ç+#ê*. Ä˝À∫+|ü#˚ùd Á|üX¯ï\\T n&É>±*. ♦ Ä ‘·sê«‘· bÕsƒêìï uÀ~Û+#ê*. π>j·÷\\qT #Ó|üŒ&ÜìøÏ Çe«ã&TÉ ‘T· HêïsTT. Ç$ dìü ïyX˚ ¯ ∫Á‘ê\\T, n_qÛ jT· >π j÷· \\T, eTT+<äT>±H˚ π>j·÷ìï #ês¡TºMT<ä, ˝Ò<ë uÀs¡T¶MT<ä sêj·÷*. ø£<∏ä\\T, ∫Á‘·ø£<∏ä\\T s¡÷|ü+˝À ñHêïsTT. M{Ïì #·÷|æ+∫ ñbÕ<Ûë´j·TT\\T #·~$ $ì|æ+#ê*. |æ\\¢\\#˚‘· |ü*øÏ+#ê*. |\\æ \\¢ #‘˚ · e÷{≤&¢ +ç #ê*, bÕ&+ç #ê*, s+¡ >T∑ \\T ys˚ TT+#ê*. ♦ ¬s+&Ée ‘·s¡>∑‹ |üPs¡Ôj˚Tdü]øÏ |æ\\¢\\T düs¡fi¯, >∑TDÏ+‘·, ˇ‘·TÔ n_Ûqj·T+‘√ bÕ&˚˝≤ nuÛ≤´dü+ ø£*Œ+#ê*. ♦ π>j·T+ / bÕ≥... Bì˝À H˚sêŒ*‡q >∑TDÏ+‘ê\\qT, ˇ‘·TÔ\\qT |ü<ë\\T #·<äe&É+, sêj·T&É+ #˚j·T>∑\\T>∑T‘ês¡T. á |æ\\¢\\#˚‘· >∑T]Ô+|üCÒj·÷*. n˝≤π> nø£åsê\\qT düŒwüº+>± \\ø£å´kÕ<Ûäq≈£î Á|üD≤[ø±ã<ä∆+>± uÀ<ÛäHêuÛÑ´düq Á|üÁøÏj·T\\T |\\ü ø&£ +É , #<· eä &+É , sêjT· &+É #ù˚d˝≤ nu≤Û ´d+ü ø*£ Œ+#ê*. ìs«¡ V≤æ +#ê*. ♦ bÕsƒ¡+˝À H˚]Œq >∑TDÏ+‘· nø£åsê\\qT >∑TDÏ+‘ê\\ |ü{Ϻø£˝À ♦ bÕsX¡ƒ Ê\\\\≈î£ dsü |¡ süò ê #d˚ qæ u≤\\kÕV≤æ ‘´· +, yêq∫qT≈î£ \\T, ø£<∏ëyê#·ø±\\T, ø£<∏ä\\ ø±s¡T¶\\ e+{Ïyê{Ïì n<äq|ü⁄ >T∑ ]+Ô |Cü jÒ ÷· *. ♦ $q&É+, e÷{≤¢&É&É+ e+{Ï ø£è‘ê´\\qT |üP]Ô ‘·s¡>∑‹ >∑~ |üsƒ¡qkÕeTÁ–>± $ìjÓ÷–+#ê*. øè£ ‘´· +>± ìs«¡ V≤æ +#ê*. n+<sä T¡ |\\æ \\¢ ÷ ùd«#÷ >¤ ± e÷{≤&¢ ˝˚ ≤ ♦ Á|ü‹s√p ‘Ó\\T>∑T uÛ≤cÕuÀ<Ûäq≈£î πø{≤sTT+∫q 85 숈\\ deü TjT· +˝À bÕs´¡ƒ |⁄ü døÔü +£ , kÕ<qäÛ Ä<ëÛ s+¡ >± nu≤Û ´kÕ\\qT Áb˛‘·‡Væ≤+#ê*. ♦ #·<äe&É+, sêj·T&É+ nuÛ≤´kÕ\\qT »≥Tº ø£è‘ê´\\T>± #˚sTTùdÔ, Á>∑+<∏ë\\j·T |ü⁄düÔø£ |üsƒ¡q+ ø√dü+ πø{≤sTT+∫q |”]j·T&é˝À yêq∫qT≈£î\\T |ü⁄düÔø±\\qT, u≤\\kÕVæ≤‘ê´ìï, ìs¡«Væ≤+#ê*. e´øÏÔ>∑‘·+>± sêùd˝≤ Áb˛‘·‡Væ≤+#ê*. ♦ #<· eä &+É , sêjT· &+É Hs˚ Œ¡ &ÜìøÏ nedsü y¡ TÓ qÆ eseí¡ ÷\\, |<ü Cä ≤\\ n<äq|ü⁄ |üsƒ¡q kÕeTÁ–ì ‘·|üŒìdü]>± $ìjÓ÷–+#ê*. |ü{Ϻø£\\ e+{Ïyê{Ïì eTT+<äT>±H˚ dæ<ä∆+ #˚düTø√yê*. ♦ |\\æ \\¢ nu´ÑÛ dHü êìï bÕs´¡ƒ |⁄ü døÔü ±ìøπ |]ü $T‘+· #j˚ T· ≈î£ +&Ü, M˝q’… +‘· m≈î£ ÿe>± |sü q¡ƒ kÕeTÁ–ì, uÀ<HäÛ êu´ÑÛ dqü kÕeTÁ–ì uÀ<ÛäHêuÛÑ´düq Á|üÁøÏj·T˝À¢ $ìjÓ÷–+#ê*. ♦ #·<äe&É+, sêj·T&É+ nuÛ≤´kÕ\\≈£î dü+ã+~Û+∫q dü÷#·q\\ $ìjÓ÷–+∫ uÛ≤cÕkÕeTsêú´\\qT kÕ~Û+|üCÒj·÷*. >∑T]+∫ |æ\\¢\\≈£î ne>±Vü≤q ø£*Œ+#ê*. |æ\\¢\\T M{Ïì e´øÏÔ>∑‘·+>± sêùd˝≤ #·÷&Ü*. vii

kÕ~Û+#·e\\dæq kÕeTsêú´\\T I. $q+&ç ` e÷{≤¢&É+&ç ♦ |ü]∫‘·yÓTÆq ø£<∏ä\\T, bÕ≥\\T, dü+uÛ≤wüD\\T $ì ns¡ú+#˚düTø√yê*. ♦ $qï n+X¯+ >∑T]+∫ mes¡T? @$T{Ï? mø£ÿ&É? e+{Ï Á|üX¯ï\\≈£î düe÷<ÛëHê\\T Çe«>∑\\>±*. ♦ dü÷#·q\\T $ì ns¡ú+ #˚düTø=ì Ä Á|üø±s¡+ #˚j·T>∑\\>±*. ♦ $+≥Tqï|ü&ÉT nø£åsê\\ eT<Ûä´, <Ûä«ì uÛÒ<ë\\qT >∑T]Ô+#·>∑\\>±*. ♦ ‘Ó*dæq, #·÷dæq yê{Ï >∑T]+∫ ùd«#·Ã¤>± e÷{≤¢&É>∑\\>±*. ♦ ∫Á‘ê\\ Ä<Ûës¡+>± e÷{≤¢&É>∑\\>±*. nq>± mes¡THêïs¡T? @+ »s¡T>∑T‘·T+~? @+ #˚düTÔHêïs¡T? e+{Ï n+XÊ\\T #Ó|üŒ>∑\\>±*. ♦ es¡íe÷\\, düs¡fi¯|ü<ë\\qT, >∑TDÏ+‘ê\\qT, ~«‘ê«\\qT, dü+j·TTø±Ô\\qT dŒü wüº+>± |ü\\ø£>∑\\>±*. II. #·<äe+&ç ♦ π>j·÷\\T, bÕ≥\\T e+{Ï yê{Ï˝À yêø±´\\qT >∑T]Ô+#·>∑\\>±*. ♦ Ç∫Ãq n+X¯+˝À >∑TDÏ+‘·, ˇ‘·TÔ |ü<ë\\qT yê{Ï˝Àì nø£åsê\\qT >∑T]Ô+#>· ∑\\>±*. ♦ |ü<ë\\˝Àì nø£åsê\\qT es¡íe÷\\ #ês¡Tº˝À >∑T]Ô+#·>∑\\>±*. ♦ dsü fi¡ |¯ <ü ë\\T, >T∑ D+Ï ‘ê\\qT, ~«‘ê«\\qT, d+ü jT· Tø±\\Ô qT, dsü fi¡ y¯ TÓ qÆ yêø±´\\qT <ëÛ sêfi+¯ >±, ‘|· ü ˝≈¢Ò î£ +&Ü #<· eä >\\∑ >±*. ♦ #·<äTe⁄‘·Tqï |ü<ë\\˝À >∑TDÏ+‘·, ˇ‘·TÔ nø£åsê\\qT >∑T]Ô+∫ >∑fi¯fl˝À sêj·T>∑\\>±*. ♦ ∫Á‘ê\\‘√ |ü<ë\\qT »‘·#˚j·T>∑\\>±*. III. sêj·T+&ç ♦ H˚s¡TÃ≈£îqï nø£åsê\\qT ñ|üjÓ÷–+∫ kı+‘·+>± |ü<ë\\qT sêj·T>∑\\>±*. ♦ es¡íe÷\\ Ä<Ûës¡+>± düs¡fi¯|ü<ë\\T sêj·T>∑\\>±*. ♦ |ü{Ϻø£\\ Ä<Ûës¡+>± q÷‘·q |ü<äC≤˝≤ìï sêj·T>∑\\>±*. ♦ >∑TDÏ+‘ê\\qT, ~«‘ê«\\qT, dü+j·TTø±Ô\\qT ‘·|ü˝Ò¢≈£î+&Ü, n+<ä+>± sêj·T>∑\\>±*. ♦ ñø£Ô˝ÒKq+ sêj·T>∑\\>±*. IV. düè»Hê‘·àø£‘· ♦ π>j·÷\\qT n_Ûqj·T+‘√ bÕ&Ü*. ♦ ∫Á‘ê\\T ^dæ, s¡+>∑T\\T y˚dæ |ü<ë\\T sêj·T>∑\\>±*. ♦ dü÷#·q\\≈£î ‘·–q $<Ûä+>± n_Ûqj·T+ #˚j·T>∑\\>±*. viii

$wüj·Tdü÷∫ø£ bÕs+¡ƒ H˚s¡TÃø√e\\dæq$ π>j·T s¡#·sTT‘· H\\Ó ù|J dü+dæ<ä∆‘· n_Ûqj·T π>j·÷\\T _.$. qs¡dæ+Vü‰sêe⁄ pHé Á|ü‘˚´ø£ |ü⁄düÔø£+ sêj·TÁb˛\\T yêeTqeT÷]Ô E˝…’ ( ±) >=˝≤¢|æìï düTÁãVü≤àD´X¯s¡à 1. yêq ( Ï, °) Ä>∑wüߺ 2-5 ∫\\ø£˝≤¢sê ∫\\ø£˝≤¢sê! bÕj·T\\ dü‘·´Hêsêj·TD Ä>∑wüߺ 6-9 2. |üP∫q|üP\\T >∑Ts¡C≤&É nbÕŒsêe⁄ ôdô|+º ãsT¡ 10-13 |sü T¡ >T∑ |+ü <+Ó ôdô|+º ãsT¡ 14-17 ( î, L, è ) Hê´j·T|ü‹ sê|Tüò esêe⁄ ôdô|+º ãsT¡ 18-21 3. ø=+f…ø√‹ nø√ºãs¡T 22-25 @ }s¬ fi<¯ ë+ ( ¬ ,π ) C’… d‘” êsê+ ( =, √) ø£dü÷Ô] qs¡dæ+Vü≤eT÷]Ô nø√ºãs¡T 26-29 4. n|üŒ&Ü\\T`ãJ®\\T ( ’¬ , ö ) Hê>∑uÛ…’s¡e Ä~ Hêsêj·TD qe+ãs¡T 30-33 düãT“_fi¯fl (Œ, ®) eT÷\\+ : XÊ+‹ eq+ qe+ãs¡T 34-37 5. ∫#·TÃãT&ç¶ ( “, fl) n\\|ü]Ô yÓ+ø£≥ düTu≤“sêe⁄ qe+ãs¡T 38-41 ns¡{Ï#Ó≥Tº ( à , ¶) ô|~›+{Ï dü‘·´Hêsêj·TDeT÷]Ô &çôd+ãs¡T 42-45 6. n<ë›\\ãdüT‡ ( Z, º) dü+ø£\\q+ : düeT‘êsêe⁄ &çôd+ãs¡T 46-49 ø=j·T´>∑TÁs¡+ ( ›, ‡) u≤˝≤+Á‘·|ü⁄ s¡»˙ø±+‘·sêe⁄ &ôçd+ãsT¡ 50-53 7. yÓTTø£ÿC§qï ( ´, Á ) yÓ\\>± yÓ+ø£≥|üŒj·T´ »qe] 54-57 neTàeTà>±]\\T¢ »qe] 58-61 (ÿ, ï) eT÷\\+ : ¬ø. düuÛ≤ |Áæò ãe] 62-65 8. bÕ|üqe⁄« (à, Ô) n\\|ü]Ô yÓ+ø£≥ düTu≤“sêe⁄ ˇ‘·TÔ\\ãT≥º |Áæò ãe] 66-69 («, ¢) y˚≥÷] Á|üuÛ≤ø£s¡ XÊÅdæÔ 9. e÷´yé e÷´yé! 70 (ˇ‘·TÔ\\ |ü⁄qX¯Ãs¡D) ∫+‘ê BøÏå‘·T\\T ø±\\ #·Áø£+ 71`72 ( ˘ , ~«‘·«, C…’ d”‘êsê+ dü+j·TTø±Ô\\ |ü]#·j·T+) yêsê\\T, ‹<∏äT\\T, qø£åÁ‘ê\\T. ♦ |ü<ä´s¡‘êï\\T HÓ’‹ø£$\\Te\\T dü÷#·q: Á|ü‹ ¬s+&ÉT bÕsƒê\\≈£î ˇø£ |ü<ë´ìï H˚]Œ+#·+&ç 2e ‘·s¡>∑‹ 1 ‘Ó\\T>∑T ‘√≥

1 yêq yêq\\T yêq\\T yêq\\T bÕπs ø=+&Ü ø√q\\T ± ∫≥|ü≥ ≈£î]ùd ∫qT≈£î\\T $T\\$T\\ yÓT]ùd yÓTs¡T|ü⁄\\T |æ\\¢\\ |ü&Ée\\ q&Éø£\\T eTqdüT ì+&ÉT>± y˚&ÉTø£\\T u…ø£u…ø£ n]#˚ ø£|üŒ\\T øÏ\\øÏ\\˝≤&˚ #˚|ü\\T yêq\\T yêq\\T yêq\\T bÕπs ø=+&Ü ø√q\\T 2e2e‘·s‘¡>·s∑‹¡>∑‹ 22 ‘‘Ó\\Ó\\TT>>∑T∑T ‘‘√√≥≥

$q+&ç ` e÷{≤¢&É+&ç n) π>j·÷ìï n_ÛqsTTdü÷Ô bÕ&É+&ç. Ä) bÕsƒ¡+ ∫Á‘·+˝À @y˚T+ ñHêïsTT? Ç) me¬ses¡T @y˚T+ |üqT\\T #˚düTÔHêïs¡T? á) øÏ+~ ∫Á‘·+ #·÷&É+&ç. e÷{≤¢&É+&ç. #<· eä +&ç n) øÏ+~ |ü<ë\\T #·<äe+&ç. yê{Ïì bÕsƒ¡+˝À >∑T]Ô+∫ ª μ #·T≥º+&ç. yêq\\T q&Éø£ |ü&Ée ∫≥|≥ü Ä) øÏ+~ u§eTà #·÷&É+&ç. |ü<ä+ #·<äe+&ç. bÕsƒ¡+˝À Bs¡È+ ( ±) ñqï nø£åsê\\≈£î ª μ #·T≥º+&ç. yê q yêq 2e ‘·s¡>∑‹ 3 ‘Ó\\T>∑T ‘√≥

Ç) øÏ+~ nø£åsê\\qT ‘˚&Ü >∑T]Ôdü÷Ô #·<äe+&ç. >∑TDÏ+‘ê\\ |ü≥+˝À >∑T]Ô+#·+&ç. ø£ ø± ø£ ø± ≥ {≤ <äÛ <ëÛ s¡ sê K U≤ K U≤ s¡ƒ sêƒ q Hê \\ ˝≤ >∑ >± &É &Ü |ü bÕ e yê |Tüò |÷üò &ÛÉ &ÜÛ |üò bÕò X¯ XÊ #· #ê D D≤ ã u≤ wü cÕ #Û· #êÛ ‘· ‘ê uÑÛ u≤Û dü kÕ » C≤ <ä∏ <ë∏ eT e÷ V≤ü V‰ü s¡a s¡a≤ <ä <ë j·T j÷· fi¯ fi≤ á) øÏ+~ u§eTà\\T #·÷&É+&ç. ù|s¡T¢ #·<äe+&ç. ø±ø£s¡ ‘êeTs¡ C≤eT e+ø±jT· ñ) øÏ+~ |ü<ë\\T #·<äe+&ç. ø±>∑&Ü kÕ>∑s¡+ bÕe&Ü yêqs¡+ ø±jT· e÷eT ø±s¡+ #·+<äe÷eT yêHêø±\\+ #Ûêj·T sêeT yês¡+ ‘ê‘·e÷≥ m+&Üø±\\+ ‘êfi¯+ eT+<ës¡+ }s¡>±j·T >∑+>±fi¯+ ã+>±s¡+ Äeø±j·T }) øÏ+~ yêø±´\\T #·<äe+&ç. e÷≥ e÷≥ @ e÷≥ ø±s¡+ ø±s¡+ @ ø±s¡+ e÷≥ e÷≥ ‘ê‘·e÷≥ ø±s¡+ ø±s¡+ ñ|üø±s¡+ bÕ≥ bÕ≥ @ bÕ≥ bÕ≥ bÕ≥ yêqbÕ≥ 2e ‘·s¡>∑‹ 4 ‘Ó\\T>∑T ‘√≥

sêj·T+&ç n) øÏ+~ nø£åsê\\≈£î Bs¡È+ ( ±) #˚]à sêj·T+&ç. nø±s¡+ ø£ >∑ #· » ≥ &É D ‘· <ä q |ü Bs¡È+ ø± nø±s¡+ ã eT j·T s¡ \\ e X¯ wü dü Vü≤ fi¯ Bs¡È+ u≤ Ä) Bs¡È+ ( ±) ‘√ e#˚à nø£åsê\\‘√ |ü<ë\\T sêj·T+&ç. ‘êeTs¡ düè»Hê‘·àø£‘· Ç) u§eTà ^j·T+&ç. s¡+>∑T\\T y˚j·T+&ç. ù|s¡T sêj·T+&ç. 2e ‘·s¡>∑‹ 5 ‘Ó\\T>∑T ‘√≥

∫\\ø£˝≤¢sê ∫˝ø£˝≤¢sê! Ï, ° ∫+‘· #Ó≥Tº ∫\\ø£\\ ‘√{Ï @eTì |ü*øÏ+~? ∫\\ø£˝≤¢sê ∫\\ø£˝≤¢sê e<ä÷› e<ä›+~ ø=ã“] #Ó≥Tº ∫\\ø£\\ ‘√{Ï @eTì |ü*øÏ+~? ∫\\ø£˝≤¢sê ∫\\ø£˝≤¢sê e<ä÷› e<ä›+~ C≤eT #Ó≥Tº ∫\\ø£\\ ‘√{Ï @eTì |ü*øÏ+~? ∫\\ø£˝≤¢sê ∫\\ø£˝≤¢sê s¡+&û s¡+&É+~ e÷$T&ç #Ó≥Tº ∫\\ø£\\ ‘√{Ï @eTì |ü*øÏ+~? ∫\\ø£˝≤¢sê ∫\\ø£˝≤¢sê s¡+&û s¡+&É+~ 2e ‘·s¡>∑‹ 66 ‘Ó\\‘TÓ\\>T∑T>‘∑T √‘≥√≥

$q+&ç ` e÷{≤¢&É+&ç n) π>j·÷ìï n_ÛqsTTdü÷Ô bÕ&É+&ç. Ä) bÕsƒ¡+ ∫Á‘·+˝À @y˚T$T ñHêïsTT? ∫\\ø£\\T @+ #˚düTÔHêïjÓ÷ #Ó|üŒ+&ç? Ç) MT≈£î ‘Ó*dæq #Ó≥¢ ù|s¡T¢ #Ó|üŒ+&ç? á) øÏ+~ ∫Á‘·+ #·÷&É+&ç. e÷{≤¢&É+&ç. #<· eä +&ç n) øÏ+~ |ü<ë\\T #·<äe+&ç. yê{Ïì bÕsƒ¡+˝À >∑T]Ô+∫ ª μ #·T≥º+&ç. |ü*øÏ+~ s¡+&É+~ e÷$T&ç ∫\\ø£ C≤eT Ä) øÏ+~ u§eTà\\T #·÷&É+&ç. |ü<ë\\T #·<äe+&ç. bÕsƒ¡+˝À >∑T&ç, >∑T&ç Bs¡È+ ( Ï , °) ñqï nø£åsê\\≈£î ª μ #·T≥º+&ç. 2e ‘·s¡>∑‹ ∫ \\ ø£ N eT ∫\\ø£ NeT 7 ‘Ó\\T>∑T ‘√≥

Ç) øÏ+~ nø£åsê\\qT ‘˚&Ü >∑T]Ôdü÷Ô #·<äe+&ç. >∑TDÏ+‘ê\\ |ü≥+˝À >∑T]Ô+#·+&ç. ]Ø *© øÏ ø° {Ï {° ~Û BÛ $M øÏ ø° œ F ]ƒ ؃ ì ˙ •o œ F – ^ &ç &û |æ |” wæ w” dæ d” |Tæò |T”ò &Ûç &Ûû |æò |”ò V≤æ V≤” ∫ N DÏ D° _ ; [∞ ∫Û NÛ ‹ r _Û ;Û õ J ~∏ B∏ $T MT ]a Øa ~ B sTT sT÷ á) øÏ+~ u§eTà\\T #·÷&É+&ç. ù|s¡T¢ #·<äe+&ç. øÏ{ÏøÏ ø±øÏ MTd+ü ;s¡ø±j·T ñ) øÏ+~ |ü<ë\\T #·<äe+&ç. ^‘· d”kÕ rs¡+ d”‘· |”bÕ ^‘·+ –] q~ ø£+øÏ Vü≤] >∑~ ã+&ç u≤$–\\ø£ d”‘ê|òü\\+ ;s¡–+» ‘ê‘· |æ\\ø£ o‘êø±\\+ ˙\\+Ns¡ –\\ø£ øÏsêsTT $ìøÏ&ç ∫\\ø£ dæbÕsTT |æ&çøÏ* }) øÏ+~ yêø±´\\T #·<äe+&ç. á>∑ $TsƒêsTT #·÷dæ+~ NeTqT |æ*∫+~ á>∑, NeT ø£*dæ $TsƒêsTT ‹HêïsTT 2e ‘·s¡>∑‹ 8 ‘Ó\\T>∑T ‘√≥

sêj·T+&ç n) øÏ+~ nø£åsê\\≈£î >∑T&ç, >∑T&ç Bs¡È+ ( Ï , ° ) #˚]à sêj·T+&ç. <ä q |ü nø±s¡+ ø£ >∑ #· » ≥ &É D ‘· Ï øÏ ° øÏ nø±s¡+ ã eT j·T s¡ \\ e X¯ wü dü Vü≤ fi¯ Ï_ °; Ä) Ï , ° ‘√ e#˚à nø£åsê\\‘√ |ü<ë\\T sêj·T+&ç. ø±øÏ NeT düè»Hê‘·àø£‘· n) u§eTà ^j·T+&ç. s¡+>∑T\\T y˚j·T+&ç. ù|s¡T sêj·T+&ç. 2e ‘·s¡>∑‹ 9 ‘Ó\\T>∑T ‘√≥

2 |üP∫q |üP\\T î , L, è |üP∫q |üP\\÷ @eTHêïsTT? ã+‹|üP\\÷ @eTHêïsTT? $∫Ãq |üP\\÷ @eTHêïsTT? #êeT+‹ |üP\\÷ @eTHêïsTT? |æ\\¢˝≤¢sê s¡eTàHêïsTT! ã+‘·T˝≤{≤ Ä&ÉeTHêïsTT! ∫ìï ø£èwüßíìøÏ ÇeTàHêïsTT!! >∑+‘·T\\T y˚dü÷Ô bÕ&ÉeTHêïsTT!! s√C≤ |üP\\÷ @eTHêïsTT? C≤J |üP\\÷ @eTHêïsTT? <Ûäè‹ø° ø£è‹ø° ÇeTàHêïsTT! |üP\\<ä+&É\\T >∑T#·ÃeTHêïsTT!! 2e2e‘·s‘¡>·s∑‹¡>∑‹ 1100 ‘‘Ó\\Ó\\TT>>∑T∑T ‘‘√√≥≥

$q+&ç ` e÷{≤¢&É+&ç n) π>j·÷ìï n_ÛqsTTdü÷Ô bÕ&É+&ç. Ä) bÕsƒ¡+ ∫Á‘·+˝À @y˚T$T ñHêïsTT? Ç) MT≈£î ‘Ó*dæq |üP\\ ù|s¡T¢ #Ó|üŒ+&ç? á) øÏ+~ ∫Á‘·+ #·÷&É+&ç. e÷{≤¢&É+&ç. #<· eä +&ç n) øÏ+~ |ü<ë\\T #·<äe+&ç. yê{Ïì bÕsƒ¡+˝À >∑T]Ô+∫ ª μ #·T≥º+&ç. <ä+&É\\T >+∑ ‘·T\\T #êeT+‹ <Ûäè‹ ø£è‹ |üP\\T Ä) øÏ+~ u§eTà\\T #·÷&É+&ç. |ü<ë\\T #·<äe+&ç. bÕsƒ¡+˝À ø=eTTà ( î ), ø=eTTà Bs¡È+ ( L ), ãTT‘·«+ ( è) ñqï nø£åsê\\≈£î ª μ #·T≥º+&ç. >T∑ &ç |Pü \\T >è∑ V≤ü + >∑T&ç |üP\\T >è∑ V≤ü + 2e ‘·s¡>∑‹ 11 ‘Ó\\T>∑T ‘√≥

Ç) øÏ+~ nø£åsê\\qT ‘˚&Ü >∑T]Ôdü÷Ô #·<äe+&ç. >∑TDÏ+‘ê\\ |ü≥+˝À >∑T]Ô+#·+&ç. ≈£î ≈£L ø£è îLè îLè îLè ≈£î ≈L£ ø£è &ÛÉT &ÛÉ÷ &ÛÉè KT K÷ Kè eTT eT÷ eTè >∑T >÷∑ >∑è DT D÷ Dè j·TT j·T÷ j·Tè |òüTT |òüT÷ |òüTè ‘·T ‘·÷ ‘·è s¡T s¡÷ s¡è #T· #÷· #è· <∏äT <∏ä÷ <∏äè \\T \\÷ \\è #T·Û #÷·Û #è·Û e⁄ eP eè E p »è <äT <ä÷ <äè X¯ó X¯S X¯è ≥T ≥÷ ≥è <ÛäT <Ûä÷ <Ûäè wüß wOü wüè &ÉT &É÷ &Éè qT q÷ qè düT dü÷ düè VüQ VAü Vü≤è |ü⁄ |Pü |üè fi¯ó fi¯S fi¯è |òü⁄ |òüP |òüè ãT ã÷ ãè uÛÑT uÛÑ÷ uÛÑè á) øÏ+~ u§eTà\\T #·÷&É+&ç. ù|s¡T¢ #·<äe+&ç. ãT&>É ∑ ‘÷· ˙>∑ d÷ü ~ eèø£å+ ñ) øÏ+~ |ü<ë\\T #·<äe+&ç. ≈£Ls¡ ø£è‘·+ ø£è‹ ã÷s¡ ãè+<ä+ <Ûäè‹ ≈£î&ç düTK+ dü÷~ ‘·\\T|ü⁄ X¯è‹ Äø£è‹ >∑T&ç eTTK+ <ä÷~ q\\T|ü⁄ eTè>∑+ C≤>∑è‹ ≈£L&çø£ ‘·T\\+ |üP\\T |üP&çø£ ‘·÷ø£+ |üP» }) øÏ+~ yêø±´\\T #·<äe+&ç. e÷$T&çø±j·T ø±dæ+~. e÷$T&ç |+ü &TÉ |+ü &+ç ~. e÷$T&ç ∫>∑Ts¡T y˚dæ+~. e÷$T&ç |üP‘· |üPdæ+~. 2e ‘·s¡>∑‹ 12 ‘Ó\\T>∑T ‘√≥

sêj·T+&ç n) øÏ+~ nø£åsê\\≈£î ø=eTTà ( î ), ø=eTTà Bs¡È+ ( L ), ãTT‘·«+ ( è) #˚]à sêj·T+&ç. |ü nø±s¡+ ø£ >∑ #· » ≥ &É D ‘· <ä q ø=eTTà ≈î£ ø=eTTà Bs¡È+ ≈L£ ãTT‘·«+ ø£è nø±s¡+ ã eT j·T s¡ \\ e X¯ wü dü Vü≤ fi¯ ø=eTTà ãT ø=eTTà Bs¡È+ ã÷ ãTT‘·«+ ãè n) ª î , L, è μ ‘√ e#˚à nø£åsê\\‘√ |ü<ë\\T sêj·T+&ç. >T∑ &ç ≈L£ ‘T· sT¡ øè£ wæ düè»Hê‘·àø£‘· n) u§eTà ^j·T+&ç. s¡+>∑T\\T y˚j·T+&ç. ù|s¡T sêj·T+&ç. 2e ‘·s¡>∑‹ 13 ‘Ó\\T>∑T ‘√≥

|üs¡T>∑T |ü+<Ó+ ¬ , π ≈£î+<˚\\T ‘êuÒ\\T |ü+<Óy˚TdüT≈£îHêïsTT #Ós¡Te⁄ qT+&ç ø=+&É<ëø£ |üs¡T¬>‘˚Ô |ü+<ÓeTT! ≈£î+<˚\\T #Ó+>∑T #Ó+>∑Tq eTT+<äT eTT+<äT≈£î b˛sTT+~ <ë]˝Àq #·\\¢HÓ’q #Ó≥Tº ˙&Éq #˚]+~! ø£fi¯ófleT÷dæ |ü&ÉT≈£î+~ >±&ÛÉ ìÁ<ä b˛sTT+~ ìeTTdüyÓTÆq ‘êuÒ\\T ì\\e≈£î+&Ü q&ç∫+~! ø±ùd|ü{ÏøÏ ≈£î+<˚\\T y˚T\\Tø=ì #·÷dæ+~ Ç+πøeTT+~ Ç+πøeTT+~ ‘êuÒ˝Ò ¬>*∫+~! 2e2‘e·s‘¡>·s∑‹¡>∑‹ 1414 ‘‘Ó\\Ó\\TT>>∑T∑T‘‘√√≥≥

$q+&ç ` e÷{≤¢&É+&ç n) bÕsƒ¡+ ø£<∏äqT kı+‘·e÷≥˝À¢ #Ó|üŒ+&ç. Ä) bÕsƒ¡+ ∫Á‘·+˝À ≈£î+<˚\\T, ‘êuÒ\\T @$T #˚düTÔHêïsTT? Ç) ≈£î+<˚\\T, ‘êuÒ\\T @+ e÷{≤¢&ÉT≈£î+≥THêïsTT? á) øÏ+~ ∫Á‘·+ #·÷&É+&ç. e÷{≤¢&É+&ç. #<· eä +&ç n) øÏ+~ |ü<ë\\T #·<äe+&ç. yê{Ïì bÕsƒ¡+˝À >∑T]Ô+∫ ª μ #·T≥º+&ç. ≈î£ +<˚\\T ‘êu\\Ò T #sÓ ¡Te⁄ |ü+<Ó+ #Ó+>∑Tq #˚]+~ Ä) øÏ+~ u§eTà\\T #·÷&É+&ç. |ü<ë\\T #·<äe+&ç. bÕsƒ¡+˝À m‘·«+ ( ¬ ) , @‘·«+ ( π ) ñqï nø£åsê\\≈£î ª μ #·T≥º+&ç. #Ó s¡T e⁄ ‘ê uÒ \\T #sÓ T¡ e⁄ ‘êuÒ\\T 2e ‘·s¡>∑‹ 15 ‘Ó\\T>∑T ‘√≥

Ç) øÏ+~ nø£åsê\\qT ‘˚&Ü >∑T]Ôdü÷Ô #·<äe+&ç. >∑TDÏ+‘ê\\ |ü≥+˝À >∑T]Ô+#·+&ç. ¬s πs ˝… ˝Ò ø¬ øπ f… fÒ <ÓÛ <˚Û yÓ y˚ ¬ø πø U… UÒ ¬sƒ πsƒ HÓ H˚ XË X‚ U… UÒ >¬ >π &Ó &˚ ô| ù| ôw ùw ôd ùd ô|òT ù|òT &ÛÓ &Û˚ ô|ò ù|ò ôV≤ ùV≤ #Ó #˚ D… DÒ u… uÒ fiË fi‚ #ÛÓ #Û˚ ‘Ó ‘˚ u…Û uÒÛ C… CÒ <Ó∏ <˚∏ yTÓ yT˚ ¬sa πsa <Ó <˚ jÓT j˚T á) øÏ+~ u§eTà\\T #·÷&É+&ç. ù|s¡T¢ #·<äe+&ç. C+… &Ü HeÓ T* >π <Ó ‘˚\\T ñ) øÏ+~ |ü<ë\\T #·<äe+&ç. πsK øπ ø£ #˚|ü y˚T&É ˝ÒK y˚Tø£ y˚|ü ù|&É ¬>\\ ôd>∑ yÓT&É H\\Ó ‘Ó>∑ ¬>&É ¬>\\T|ü⁄ ‘Ó\\T>∑T yÓ<äTs¡T ˝Ò‘· H˚πs&ÉT ‘˚˙s¡T <˚X¯+ ‘Ó\\T|ü⁄ yÓ\\T>∑T u…<äTs¡T y˚T‘· e÷πs&ÉT ‘˚j·÷≈£î y˚wü+ }) ø£<∏äqT #·<äe+&ç. Á|üX¯ï\\≈£î »yêãT\\T sêj·T+&ç. ≈£î+<˚\\T, ‘êuÒ\\T |üs¡T>∑T |ü+<Ó+ ø±XÊsTT. ≈£î+<˚\\T |üs¡T>∑T rd+æ ~. ‘êuÒ\\T q&Ée kÕ–+~. ≈£î+<˚\\T ≈£îqT≈£î rdæ+~. ‘êuÒ\\T Ä>∑≈£î+&Ü q&ç∫+~. ‘êuÒ\\T |ü+<Ó+ ¬>*∫+~. 1. ≈£î+<˚\\T, ‘êuÒ\\T @ |ü+<Ó+ ø±XÊsTT? ............................................... 2. ≈£îqT≈£î rdæ+~ mes¡T? ............................................... 3. |ü+<Ó+ ¬>*∫+~ mes¡T? ............................................... 2e ‘·s¡>∑‹ 16 ‘Ó\\T>∑T ‘√≥

sêj·T+&ç <ä q |ü n) øÏ+~ nø£åsê\\≈£î m‘·«+ ( ¬ ) , @‘·«+ ( π ) #˚]à sêj·T+&ç. nø±s¡+ ø£ >∑ #· » ≥ &É D ‘· m‘«· + ø¬ @‘«· + øπ nø±s¡+ ã eT jT· s¡ \\ e X¯ wü dü Vü≤ fi¯ m‘«· + u… @‘«· + uÒ Ä) m‘·«+ ( ¬ ) , @‘·«+ ( π ) ‘√ e#˚à nø£åsê\\‘√ |ü<ë\\T sêj·T+&ç. HÓ\\ ‘\\˚ T düè»Hê‘·àø£‘· n) u§eTà ^j·T+&ç. s¡+>∑T\\T y˚j·T+&ç. ù|s¡T sêj·T+&ç. 2e ‘·s¡>∑‹ 17 ‘Ó\\T>∑T ‘√≥

3 ø=+f… ø√‹ =, √ ø√‹u≤e ˙≈£î ø±düÔ ø√|üyÓT≈£îÿe ø=+f…|üqT\\T n+fÒ ˙≈£î ø√]¬ø≈£îÿe |æ+<Ó\\ìï ‘·T+∫ô|≥º Á|”‹ m≈£îÿe ø=ã“s¡+f… #ê\\T ˙≈£î ÇwüºyÓT≈£îÿe s=f…ºeTTø£ÿ #·÷ôdÔH˚yÓTT ˝§≥º˝…≈£îÿe <äTø±D≤\\T #·÷ôdÔ ˙≈£î <ä÷≈£î&Ó≈£îÿe >∑TDeTT\\ìï m+∫ #·÷&É ≈£î<äTs¡T ‘·≈£îÿe >∑T&ç >√|ü⁄s¡yÓTøÏÿ‘˚ >∑+‘·T ˝…≈£îÿe 22ee‘‘·s·s¡>¡>∑‹∑‹ 1188 ‘‘Ó\\Ó\\T>T>∑T∑T‘‘√≥√≥

$q+&ç ` e÷{≤¢&É+&ç n) π>j·÷ìï n_Ûqj·T+‘√ bÕ&É+&ç. Ä) bÕsƒ¡+ ∫Á‘·+˝À ø√‘·T\\T mø£ÿ&Óø£ÿ&É ñHêïsTT? Ç) ø√‹øÏ ÇwüºyÓTÆq$ @$? á) øÏ+~ ∫Á‘·+ #·÷&É+&ç. e÷{≤¢&É+&ç. #<· eä +&ç n) øÏ+~ |ü<ë\\T #·<äe+&ç. yê{Ïì bÕsƒ¡+˝À >∑T]Ô+∫ ª μ #·T≥º+&ç. ø√‹ u≤e ø=+f… |üqT\\T <äTø±D≤\\T ≈î£ <Tä sT¡ >T∑ DeTT >T∑ &ç Ä) øÏ+~ u§eTà\\T #·÷&É+&ç. |ü<ë\\T #·<äe+&ç. bÕsƒ¡+˝À ˇ‘·«+ ( = ) , z‘·«+ ( √ ) ñqï nø£åsê\\≈£î ª μ #·T≥º+&ç. >= &ÉT >∑T ø√ ‹ >=&ÉT>∑T ø√‹ 2e ‘·s¡>∑‹ 19 ‘Ó\\T>∑T ‘√≥

Ç) øÏ+~ nø£åsê\\qT ‘˚&Ü >∑T]Ôdü÷Ô #·<äe+&ç. >∑TDÏ+‘ê\\ |ü≥+˝À >∑T]Ô+#·+&ç. ø= ø√ ø= ø√ {§ {À <=Û <√Û s= s√ U§ UÀ U§ UÀ sƒ= sƒ√ H= H√ ˝§ ˝À >= >√ &= &√ bı b˛ y= y√ |Tüò § |Tüò À &Û= &Û√ bıò b˛ò X§ XÀ #= #√ D= D√ u§ uÀ cı c˛ #Û= #Û√ ‘= ‘√ u§Û uÀÛ kı k˛ C§ CÀ <=∏ <√∏ yÓTT y÷Ó ôVQ ôVA ¬saT ¬sa≤ <= <√ jÓTT j÷Ó fi§ fiÀ á) øÏ+~ u§eTà\\T #·÷&É+&ç. ù|s¡T¢ #·<äe+&ç. u§+>s∑ +¡ ø=&Ée* {À|æ <√eT ñ) øÏ+~ |ü<ë\\T #·<äe+&ç ø=+&É bı>∑ >=&ÉT>∑T ø√&ç ˝À≥T ø√≥ düyÓ÷dü ‘=+&É bı<ä ‘=&ÉT>∑T CÀ&ç b˛≥T ‘√≥ düb˛≥ e]bı\\+ bı&ÉT|ü⁄ ø£<∏ä ø√≥ >√&É <√dü ø±j·T <√eT ‘Ós¡ ø√‹ ‘√ø£ kıs¡ø±j·T ø=+&É ∫\\Te ø√&ç |ü⁄+E |üP\\ ‘√≥ CÀ\\ bÕ≥ ø√&ç ≈£L‘· }) øÏ+~ yêø±´\\T #·<äe+&ç ø=+>∑, ø√&ç ø£*kÕsTT ø√r y˚Tø£qT |æ*#êsTT ‘√≥˝Àq ‘=+&É ñ+~ }] ∫es¡≈£î #˚sêsTT ø=+&ÉMT<ä ø√‹ ñ+~ u§+>∑sê˝≤≥ Ä&ÜsTT #Ós¡Te⁄˝Àq ø=+>∑ ñ+~ eT&ÉT>∑T˝Àq yÓTTdü* ñ+~ 2e ‘·s¡>∑‹ 20 ‘Ó\\T>∑T ‘√≥

sêj·T+&ç n) øÏ+~ nø£åsê\\≈£î ˇ‘·«+ ( = ) , z‘·«+ ( √ ) #˚]à sêj·T+&ç. nø±s¡+ ø£ >∑ #· » ≥ &É D ‘· <ä q |ü ˇ‘·«+ ø= z‘·«+ ø√ nø±s¡+ ã eT j·T s¡ \\ e X¯ wü dü Vü≤ fi¯ ˇ‘·«+ u§ z‘·«+ uÀ Ä) >∑fi¯fl˝Àì nø£åsê\\‘√ |ü<ë\\T sêj·T+&ç. ø√ ‹ >= &ÉT >∑T ø√‹ ‘√ &˚ \\T ø√ &ç kı >∑ düT ≥ ôd düè»Hê‘·àø£‘· n) u§eTà ^j·T+&ç. s¡+>∑T\\T y˚j·T+&ç. ù|s¡T sêj·T+&ç. 2e ‘·s¡>∑‹ 21 ‘Ó\\T>∑T ‘√≥

@ }¬sfi¯<ë+? ¬’, ö ã+&ÓøÏÿ eTqeTT @ }¬sfi¯<ë+? ã+&ÓøÏÿ eTqeTT ã<˚«\\T yÓfi¯<ë+ ôd’øÏ˝…øÏÿ eTqeTT @ }¬sfi¯<ë+? ôd’øÏ˝…øÏÿ eTqeTT ÁoXË’\\+ yÓfi¯<ë+ HͬøøÏÿ eTqeTT @ }¬sfi¯<ë+? HͬøøÏÿ eTqeTT $XÊK yÓfi¯<ë+ ¬s’˝…øÏÿ eTqeTT @ }¬sfi¯<ë+? ¬s’˝…øÏÿ eTqeTT πsDÏ>∑T+≥ yÓfi¯<ë+ $e÷qyÓTøÏÿ eTqeTT @ }¬sfi¯<ë+? $e÷qyÓTøÏÿ eTqeTT yÓj·T÷´fiË¢fi¯<ë+ 2e ‘·s¡>∑‹ 22 ‘Ó\\‘TÓ\\>T∑ >‘∑T√‘≥√≥

$q+&ç ` e÷{≤¢&É+&ç n) π>j·÷ìï n_Ûqj·T+‘√ bÕ&É+&ç. Ä) bÕsƒ¡+ ∫Á‘·+˝À @y˚T+ ñHêïjÓ÷ #Ó|üŒ+&ç? Ç) MTs¡T @ @ yêVü≤Hê\\T mø±ÿs¡T? @ @ }s¡¢≈£î yÓfi≤fls¡T? á) øÏ+~ ∫Á‘·+ #·÷&É+&ç. e÷{≤¢&É+&ç. #<· eä +&ç n) øÏ+~ u§eTà\\T #·÷&É+&ç. |ü<ë\\T #·<äe+&ç. bÕsƒ¡+˝À ◊‘·«+ ( ¬ ’ ), W‘·«+ ( ö ) ñqï nø£åsê\\≈£î ª μ #·T≥º+&ç. ¬s’ \\T HÍ ø£ s¬ \\’ T HÍø£ 2e ‘·s¡>∑‹ 23 ‘Ó\\T>∑T ‘√≥

Ä) øÏ+~ nø£åsê\\qT ‘˚&Ü >∑T]Ôdü÷Ô #·<äe+&ç. >∑TDÏ+‘ê\\ |ü≥+˝À >∑T]Ô+#·+&ç. ¬ø’ øö ø¬ ’ øö fÆ… {Ö <’ÓÛ <ÍÛ ¬s’ sö U’… UÖ ¬sƒ’ sƒö HÓ’ HÍ ˝’… ˝Ö U…’ UÖ ¬>’ >ö &Ó’ &Í ô|’ b y’Ó yÍ ô|Tò Æ |Tüò Ú &ÛÓ’ &ÛÍ ô|ò’ bò X’Ë XÖ #Ó’ #Í D…Æ DÖ u’… uÖ ôw’ c #ÛÓ’ #ÛÍ ‘’Ó ‘Í u’…Û uÛÖ ôd’ k C’… CÖ <’Ó∏ <Í∏ yTÓ Æ eTÚ ôV’≤ Vü≤Ö ¬saÆ s¡aÚ <’Ó <Í jTÆÓ jT· Ú fiË’ fiÖ Ç) øÏ+~ u§eTà\\T #·÷&É+&ç. ù|s¡T¢ #·<äe+&ç. s¬ \\’ T yÓTÆ≈£î >öqT ôdø’ \\Ï T á) øÏ+~ |ü<ë\\T #·<äe+&ç. #Íø£ <Í&ÉT >ös¡e+ HÍø£s¡T HÍø£ ‘Í&ÉT bÂs¡Twü+ bÂ&És¡T ô|’s¡T ¬s’\\T ô|’ø£+ >ö] f…Æs¡T yÓTÆ\\T yÓTÆø£+ >öqT yÓTÆ<ëq+ øöse¡ ⁄\\T HÓ’\\T q~ eTÚq |üsƒ¡q+ HÍø±j·÷q+ ¬ø’ø£\\÷s¡T yÓTÆdü÷s¡T øö‘e· s+¡ <Ó’eã\\+ >ö∞sê>∑+ #Íø£uÒs¡+ yÓTÆ<äT≈£Ls¡T ñ) øÏ+~ ù|sê #·<äe+&ç. U≤∞\\qT |üP]+#·+&ç. nq>q∑ >± ˇø£ s¬ ‘’ T· . Ä s¬ ‘’ T· ≈î£ ◊<Tä møs£ ê\\ bı\\+ ñ+~. bı\\+˝À Ä s¬ ‘’ T· u≤>± |ìü #ù˚dyê&TÉ . |ü+≥\\T u≤>± |ü+&ç+#˚yê&ÉT. >ös¡e+>± ã‹πøyê&ÉT. 1. bı\\+˝À ............................. u≤>± |üì#˚ùdyê&ÉT. 2. ............................ u≤>± |ü+&ç+#˚yê&ÉT 3. ¬s’‘·T ............................. >± ã‹πøyê&ÉT. 2e ‘·s¡>∑‹ 24 ‘Ó\\T>∑T ‘√≥

sêj·T+&ç n) øÏ+~ nø£åsê\\≈£î ◊‘·«+ ( ¬ ’ ), W‘·«+ ( ö ) #˚]à sêj·T+&ç. nø±s¡+ ø£ >∑ #· » ≥ &É D ‘· <ä q |ü ◊‘·«+ ø¬ ’ W‘·«+ øö nø±s¡+ ã eT jT· s¡ \\ e X¯ wü dü V≤ü fi¯ ◊‘·«+ u’… W‘·«+ uÖ Ä) ◊‘«· + ( ¬ ’ ), W‘«· + ( ö ) ‘√ e#˚à nø£åsê\\‘√ |ü<ë\\T sêj·T+&ç. ø¬ ø’ £ >öqT düè»Hê‘·àø£‘· n) u§eTà ^j·T+&ç. s¡+>∑T\\T y˚j·T+&ç. ù|s¡T sêj·T+&ç. 2e ‘·s¡>∑‹ 25 ‘Ó\\T>∑T ‘√≥

4 n|üŒ&Ü\\T ` ãJ®\\T Œ , ® ∫+‘·ø±j·T <ä|üŒfi¯+ |ü|ü y˚dæ ø£\\|ü≥+ n|üŒ&Ü\\T y˚|ü&É+ ø£s¡ø£s¡eTì qeT\\≥+ ãJ®\\qT ‘˚e&É+ u§»® ì+&É yÓTø£ÿ≥+ ø£&ÉT|ü⁄ H=|æŒ sêe&É+ eT+#· yÓTøÏÿ <=s¡¢≥+ <äTø±D≤ì ¬øfi¯fl&É+ X§+]ƒø=eTTà ‘˚e≥+ q$T* ˙fi¯ófl $T+>∑&É+ ø£&ÉT|ü⁄H=|æŒ b˛e≥+ ãT~∆‘Ó#·Tà ø√e&É+ 2e2‘e·s‘¡>·s∑‹¡>∑‹ 2626 ‘‘Ó\\Ó\\TT>>∑T∑T‘‘√√≥≥

$q+&ç ` e÷{≤¢&É+&ç n) π>j·÷ìï n_ÛqsTTdü÷Ô bÕ&É+&ç. Ä) bÕsƒ¡+ ∫Á‘·+ #·÷&É+&ç. @$T »]–+<√ #Ó|üŒ+&ç? Ç) ˙≈£î eT+<äT\\T nedüs¡yÓTÆ‘˚ mø£ÿ&çøÏ yÓfi≤Ôe⁄? á) øÏ+~ ∫Á‘·+ #·÷&É+&ç. e÷{≤¢&É+&ç. #<· eä +&ç n) øÏ+~ |ü<ë\\T #·<äe+&ç yê{Ïì bÕsƒ¡+˝À >∑T]Ô+∫ ª μ #·T≥º+&ç. n|üŒ&Ü\\T u§»® ø£&ÉT|ü⁄H=|æŒ ãJ® <ä|üŒfi¯+ Ä) øÏ+~ u§eTà\\T #·÷&É+&ç. |ü<ë\\T #·<äe+&ç. bÕsƒ¡+˝À |ü ˇ‘·TÔ ( Œ ) , » ˇ‘·TÔ ( ® ) nø£åsê\\≈£î ª μ #·T≥º+&ç. n |üŒ &Ü \\T ã J® \\T n|üŒ&Ü\\T ãJ\\® T 2e ‘·s¡>∑‹ 27 ‘Ó\\T>∑T ‘√≥

Ç) øÏ+~ u§eTà\\T #·÷&É+&ç. ù|s¡T¢ #·<äe+&ç. u§bÕŒsTT >C∑ \\®… T ø£|üŒ ø£õ®ø±j·T\\T á) øÏ+~ |ü<ë\\T #·<äe+&ç. dü»® >∑TE® ãTõ® n|ü⁄Œ ñ|ü⁄Œ ‘·|ü⁄Œ ø£|üŒ ≈£î|üŒ u§»® qTE® >∑õ® eTT|ü⁄Œ ø£|ü⁄Œ ˇ|ü⁄Œ dü»®ø£+øÏ dü»®\\T ãTC≤®sTT ñô|Œq n|ü⁄Œ\\T ¬s|üŒ\\T ãTõb® Õ|ü #·|üŒq #Ó|ü⁄Œ\\T yTÓ T|Œü \\T >∑C…®\\T eTõ®>∑ n|üŒ&É+ |ü+{ÏH=|æŒ ø£+~|ü|ü⁄Œ #Ó|ü⁄Œ\\ »‘· ø£õ®ø±j·T\\T <ä|üŒfi¯+ ø£&ÉT|ü⁄H=|æŒ sê‹ñ|ü⁄Œ u§bÕŒsTT |ü+&ÉT |üP\\dü»® ñ) øÏ+~ π>j·T+ #·<äe+&ç. ãJ®\\+&û ãJ®\\T ` y˚&ç y˚&ç ãJ®\\T ø±s¡+ ø±s¡+ ãJ®\\T ` $Ts¡|üø±j·T ãJ®\\T H√s¡÷]+#˚ ãJ®\\T ` ã+>±fi¯<äT+|ü ãJ®\\T |òüTTeT |òüTTeT ˝≤&˚ ãJ®\\T ` ns¡{Ïø±j·T ãJ®\\T n‹>± ‹+fÒ eTT|üŒ+&ç ` n+<ä]ø° Ç~ #Ó|üŒ+&ç. ô|’ π>j·T+ Ä<Ûës¡+>± øÏ+~ yêø±´\\T »‘·|üs¡#·+&ç. 1. H√s¡÷]+#˚ ãJ®\\T ns¡{Ïø±j·T ãJ®\\T 2. ø±s¡+ ø±s¡+ ãJ®\\T ã+>±fi¯<äT+|ü ãJ®\\T 3. |òüTTeT |òüTTeT ˝≤&˚ ãJ®\\T $Ts¡|üø±j·T ãJ®\\T 2e ‘·s¡>∑‹ 28 ‘Ó\\T>∑T ‘√≥

sêj·T+&ç ö+ n) øÏ+~ nø£åsê\\≈£î >∑TDÏ+‘ê\\qT #˚]à sêj·T+&ç. yê{Ï‘√ |ü<ë\\T sêjT· +&ç. ± Ï ° T ÷ ¬ π ¬’ = √ |üŒ bÕŒ »® C≤® n|üŒ&É+ dü»® .............................................. .............................................. .............................................. .............................................. .............................................. .............................................. n) >∑fi¯fl˝Àì nø£åsê\\‘√ |ü<ë\\T sêj·T+&ç. |Œü ≈£ eT #Ó |ü|ü⁄Œ ≈î£ ãT õ® |⁄ü Œ \\T C®… >∑ |ü düè»Hê‘·àø£‘· n) u§eTà ^j·T+&ç. s¡+>∑T\\T y˚j·T+&ç. ù|s¡T sêj·T+&ç. 2e ‘·s¡>∑‹ 29 ‘Ó\\T>∑T ‘√≥

düãT“ _fi¯fl 22ee ‘‘·s·s¡>¡>∑‹∑‹ “,fl ø±øÏ m‘·TÔ¬øfiËfl e÷ düãT“_fi¯fl! ø±øÏ @$TCÒj·TT Hê düãT“_fi¯fl! ø±øÏ ≈£îqï<˚yÓTT z #·+{Ï|æ\\¢ ˇfi¯ófl s¡T<ä›H˚yÓ÷ Ä düãT“_fi¯fl düãT“ s¡T<ä›>±H˚ Ä ø±øÏ|æ\\¢ $T\\$T˝≤ yÓT]dæ+~ m+<äTe\\¢? s¡T<äT›ø=qT≥ m+<äTø√ düãT“_fi¯fl? eTT]øÏ b˛e&Üìø° düãT“_fi¯fl ø±øÏø° eTT<äT›ø£<ë ø±øÏ|æ\\¢ n+<äTπø s¡T<Ó› >∑<ë düãT“ _fi¯fl!! 3300 ‘Ó\\‘TÓ\\>T∑T>‘∑T √‘≥√≥

$q+&ç ` e÷{≤¢&É+&ç n) π>j·÷ìï n_ÛqsTTdü÷Ô bÕ&É+&ç. Ä) bÕsƒ¡+ ∫Á‘·+ #·÷&É+&ç. @+ »]–+<√ #Ó|üŒ+&ç? Ç) MT neTà ìqTï m|ü&Ó|ü&ÉT eTT<äT› #˚düTÔ+<√ #Ó|üŒ+&ç? á) øÏ+~ ∫Á‘·+ #·÷&É+&ç. e÷{≤¢&É+&ç. #<· eä +&ç n) bÕsƒ¡+˝À düãT“_fi¯fl |ü<ëìøÏ ª μ #·T≥º+&ç. Ä) øÏ+~ yêø±´\\T bÕsƒ¡+˝À >∑T]Ô+∫ yê{Ï øÏ+<ä ^‘· ^j·T+&ç. bÕsƒ¡+˝À ã ˇ‘·TÔ ( “ ) , fi¯ ( fl) ˇ‘·TÔ nø£åsê\\≈£î ª μ #·T≥º+&ç. ˇfi¯ófl s¡T<ä›H˚yÓ÷ Ä düãT“ _fi¯fl düãT“ s¡T<ä›>±H˚ Ä ø±øÏ |æ\\¢ ø±øÏø° eTT<äT› ø£<ë ø±øÏ |æ\\¢ 2e ‘·s¡>∑‹ 31 ‘Ó\\T>∑T ‘√≥

Ç) øÏ+~ u§eTà\\T #·÷&É+&ç. |ü<ë\\T #·<äe+&ç. |ü fiËfl + |fiü flË + dü ãT“ dü ãT“ _ fi¯fl dãü T“_fifl¯ á) øÏ+~ u§eTà\\T #·÷&É+&ç. ù|s¡T¢ #·<äe+&ç. &Éu≤“ ø=ã“]ø±j·T ø£fi¯ófl >=fiflË + ñ) øÏ+~ |ü<ë\\T #·<äe+&ç. yêfi¯ófl Mfi¯ófl <Óã“ Cã“ eTãT“ ø£fi¯ófl ø±fi¯ófl ~ã“ Eã“ »ãT“ eTTfi¯ófl sêfi¯ófl ô|[fl øÏ∞fl &ÉãT“ <äTãT“ nu≤“sTT ø£fiËfl+ CÀfi¯ófl ø=ã“] ˙fi¯ófl düãT“ s¡TãT“ &Éu≤“\\T |üfiËfl+ ˙fi¯ófl >∑T˝≤_ eTTfi¯ófl dæ_“ πs≈£î s¡TãT“ s√\\T yÓ+&ç |üfiËfl+ >∑TfiÀflô|[fl ø£fi¯flCÀ&ÉT >=_“ bÕ≥ &ÉãT“ dü+∫ ‘·\\T|ü⁄>=fiËfl+ ãfiÀfl #·<äTe⁄ ø±* CÀfi¯ófl }) øÏ+~ yêø±´\\T #·<äe+&ç. dü¬s’q yê{Ï‘√ »‘· |üs¡#·+&ç. dTü ãT“\\T, nãT“\\T d+ü ‘≈· î£ yfiÓ ≤flsT¡ . d+ü ‘˝· À dTü ãT“\\T dãü T“_fifl¯ ø=qï~. nãT“\\T øfi£ fl¯ CÀ&TÉ ø=Hêï&TÉ . 1. düTãT“\\T, nãT“\\T øfi£ fl¯ CÀ&TÉ ø=Hêï&TÉ . 2. düTãT“\\T 3. nãT“\\T d+ü ‘≈· î£ yfiÓ ≤flsT¡ . dãü T“_fifl¯ ø=qï~. 2e ‘·s¡>∑‹ 32 ‘Ó\\T>∑T ‘√≥

sêj·T+&ç n) øÏ+~ nø£åsê\\≈£î >∑TDÏ+‘ê\\qT #˚]à sêj·T+&ç. yê{Ï‘√ |ü<ë\\T sêjT· +&ç. ± Ï ° T ÷ ¬ π ¬’ = √ ö + ã“ u≤“ fi¯fl fi≤fl Ä) >∑fi¯fl˝Àì nø£åsê\\‘√ |ü<ë\\T sêj·T+&ç. øÏ∞fl ø£ |üŒ $ düT q øÏ ∞fl eT ãT“ \\T s¡+ u§ »® ù| >T∑ >∑ _“ \\+ qT E® ñ+ * ø= ã“ ] düè»Hê‘·àø£‘· n) u§eTà ^j·T+&ç. s¡+>∑T\\T y˚j·T+&ç. ù|s¡T sêj·T+&ç. 2e ‘·s¡>∑‹ 33 ‘Ó\\T>∑T ‘√≥

5 ∫#·TÃãT&ç¶ Ã , ¶ }s¡÷sê BbÕe[ M~∏ M~∏ BbÕe[ Ç+{Ï+{≤ m≥T #·÷dæq BbÕe[ BbÕe[ >√&É\\ô|’ ns¡T>∑T\\ô|’ u≤s¡T\\T>± BbÕe[ >∑Te÷à\\≈£î y˚˝≤&˚ >∑TeTà{≤\\ BbÕe[ s¡+&ç s¡+&ç |æ\\¢˝≤¢s¡ Äø±X¯|ü⁄ ‘ês¡ø£\\qT n+<äT≈£îH˚ ∫#·TÃãT&ç¶ n<äT>∑<äT>√ #·÷XÊsê? s¡+&ç s¡+&ç |æ\\¢˝≤¢s¡ ∫#·TÃãT&ç¶ yÓ*–<ë›+ Nø£≥¢qT ‘·]y˚T<ë›+ ∫s¡Tqe⁄«\\T ∫+~<ë›+ 2e2e‘·s‘¡>·s∑‹¡>∑‹ 3344 ‘‘Ó\\Ó\\TT>>∑T∑T ‘‘√√≥≥

$q+&ç ` e÷{≤¢&É+&ç n) π>j·÷ìï n_ÛqsTTdü÷Ô bÕ&É+&ç. Ä) bÕsƒ¡+ ∫Á‘·+ #·÷&É+&ç. @$T »s¡T>∑T‘·Tqï<√ #Ó|üŒ+&ç. Ç) BbÕe[ |ü+&ÉT>∑qT m˝≤ »s¡T|ü⁄≈£î+{≤s√ #Ó|üŒ+&ç. á) øÏ+~ ∫Á‘·+ #·÷&É+&ç. e÷{≤¢&É+&ç. #<· eä +&ç n) øÏ+~ |ü<ë\\T #·<äe+&ç. yê{Ïì bÕsƒ¡+˝À >∑T]Ô+∫ ª μ #·T≥º+&ç. BbÕe[ ∫#·TÃãT&ç¶ M~∏ <ës¡T\\T Äø±X¯|ü⁄ Ä) øÏ+~ u§eTà\\qT #·÷&É+&ç. |ü<ë\\T #·<äe+&ç. bÕsƒ¡+˝À #· e‘·TÔ ( à ), &É ( ¶) ˇ‘·TÔ nø£åsê\\≈£î ª μ #·T≥º+&ç. ∫ #·Tà ãT &ç¶ >∑ &ç¶ yÓ÷ |ü⁄ ∫#·Tà ãT&ç¶ >∑&ç¶yÓ÷|ü⁄ 2e ‘·s¡>∑‹ 35 ‘Ó\\T>∑T ‘√≥

Ç) øÏ+~ u§eTà\\T #·÷&É+&ç. ù|s¡T¢ #·<äe+&ç. |#æ T· Ãø£ ì#ÃÓ q >=&ɶ* ˇ&ܶD+ á) øÏ+~ |ü<ë\\T #·<äe+&ç. _&ɶ ˇ&ÉT¶ ã&û¶ >∑T&ɶ ‘Ó&ÉT¶ ø£&û¶ |ü#·Ã n#·Tà >∑#·Tà eT#·Ã ñ#T· à –#·Tà \\&ÉT¶ n&ɶ+ õ&ÉT¶ >∑T&ÉT¶ >∑&ɶ+ <äT&ÉT¶ |∫ü Ãø£ yÓ#·Ãq ñ#·TÃ\\T eT∫Ãø£ ì#ÓÃq ≈£î#·TÃ\\T ˇ&ܶD+ ø√&ç >∑T&ÉT¶ e] >∑&ç¶ $&É÷¶s¡+ ã+<äs¡T \\&ÉT¶ >∑&ç¶ yÓ÷|ü⁄ |ü⁄#·Ãø±j·T »&É ≈£î#·TÃ\\T q#·Ã&É+ >∑#·Ãø±j·T s¡#·Ã ã+&É yÓT#·Ã&É+ ñ) øÏ+~ |ü<ë\\T #·<äe+&ç. U≤∞\\˝À dü¬s’q |ü<ë\\T sêj·T+&ç. \\&TÉ )¶ (ˇ&ÉT¶ ì#ÓÃq ˇ&ܶD+ |ü#·Ã>∑&ç¶ |ü#·Ã ñ<ë :` ì#ÓÃq ô|’ |æ#·TÃø£ yê*+~. 1) q&ÉTeTT≈£î ...................... n+<ä+. 2) u≤e Äe⁄≈£î ..................... y˚XÊ&ÉT. 3) ‘ê‘· ...................... >±E\\T ‘Ó#êÃ&ÉT. 4) |ü&Ée .......................... ≈£î #˚]+~. 5) ........................ ˇø£ r|æ e+≥ø£+. 2e ‘·s¡>∑‹ 36 ‘Ó\\T>∑T ‘√≥

sêj·T+&ç n) øÏ+~ nø£åsê\\≈£î >∑TDÏ+‘ê\\qT #˚]à sêj·T+&ç. yê{Ï‘√ |ü<ë\\T sêj·T+&ç. ± Ï ° î L è ¬ π ’¬ = √ ö + #·Ã #êà &ɶ &ܶ Ä) >∑fi¯fl˝Àì nø£åsê\\‘√ |ü<ë\\T sêj·T+&ç. #·Ã |ü &û¶ s¡ eT#·Ã eT ∫à ø£ #·Ã >∑T ø£ ã ã+ &ÉT¶ \\ &û¶ &É düè»Hê‘·àø£‘· n) u§eTà ^j·T+&ç. s¡+>∑T\\T y˚j·T+&ç. ù|s¡T sêj·T+&ç. 2e ‘·s¡>∑‹ 37 ‘Ó\\T>∑T ‘√≥

ns¡{Ï#Ó≥Tº Z , º ∫{Ϻ bı{Ϻ ns¡{Ï#Ó≥Tº 3388 ‘‘Ó\\Ó\\TT>>∑T∑T‘‘√√≥≥ ô|<ä›<ëjÓTqT |ü#·Ã |ü#·Ã{≤≈£î\\‘√ eTT#÷ {≤jTÓ qT yÓTT>∑Z‘=&ç– |ü⁄e⁄«|üPdæ ¬>\\qT y˚ôdqT |ü∫à |ü∫à ¬>\\ yÓTT‘·Ô+ |ü+&Éu≤¬sqT |ü+&ÉT ns¡{Ï|üfi¯ófl ø£qT\\ |ü+&ÉTyêjÓTqT ns¡{Ï|üfi¯fl MT<ä Hê≈£î eTqdüT ÄjÓTqT n+‘·˝ÀHÓ Hê e<ä›≈£î neTà e#ÓÃqT ns¡eT–Zq ns¡{Ï|üfi¯ófl ‘·T+∫ Ç#ÓÃqT 22ee‘‘·s·s¡>¡>∑‹∑‹

$q+&ç ` e÷{≤¢&É+&ç n) π>j·÷ìï n_ÛqsTTdü÷Ô bÕ&É+&ç. Ä) MTs¡T ns¡{Ï#Ó≥TºqT #·÷XÊsê? ns¡{Ï Ä≈£î\\T @+ #˚kÕÔs¡T? Ç) MT≈£î ‘Ó*dæq |ü+&É¢ ù|s¡T¢ #Ó|üŒ+&ç. á) øÏ+~ ∫Á‘·+ #·÷&É+&ç. e÷{≤¢&É+&ç. #<· eä +&ç n) øÏ+~ |ü<ë\\T #·<äe+&ç. yê{Ïì bÕsƒ¡+˝À >∑T]Ô+∫ ª μ #·T≥º+&ç. ns¡{Ï #Ó≥Tº yÓTT>∑Z ∫{Ϻ bı{Ϻ ns¡eT–Zq Ä) øÏ+~ yêø±´\\T bÕsƒ¡+˝À >∑T]Ô+∫ yê{Ï øÏ+<ä ^‘· ^j·T+&ç. bÕsƒ¡+˝À >∑ ˇ‘·TÔ ( Z ), ≥ ˇ‘·TÔ ( º ) nø£åsê\\≈£î ª μ #·T≥º+&ç. yÓTT>∑Z ‘=&ç– |ü⁄e⁄« |üPdæ ∫{Ϻ bı{Ϻ ns¡{Ï#Ó≥Tº ns¡eT–Zq ns¡{Ï|üfi¯ófl 2e ‘·s¡>∑‹ 39 ‘Ó\\T>∑T ‘√≥

Ç) øÏ+~ u§eTà\\T #·÷&É+&ç. |ü<ë\\T #·<äe+&ç. yÓTT >∑Z yÓTT>∑Z #Ó ≥Tº #≥Ó Tº á) u§eTà\\î #·÷&É+&ç. ù|s¡T¢ #·<äe+&ç. ns{¡ Ï #≥Ó Tº |⁄ü ≥º eTT>∑TZ |üP\\ãT≥º ñ) øÏ+~ |ü<ë\\T #·<äe+&ç. ‘·≥º |ü⁄≥º ø£≥Tº ãT≥º >∑T≥º u§≥Tº n–Z <ä>∑TZ ãT>∑Z ãT–Z s¡>∑TZ yÓTT>∑Z ‘·>∑Z&É+ bÕ|ü ãT>∑Z ∫{Ϻ #˚‘·T\\T #Ó≥÷º |ü⁄≥º bÕeTT |ü⁄≥º HÓ>∑Z&É+ C≤õ yÓTT>∑Z |ü⁄≥º>=&ÉT>∑T ø£≥÷º u§≥Tº ‘ê{Ï ãT≥º }) øÏ+~ ù|sê #·<äe+&ç. U≤∞\\qT |üP]Ô #˚j·T+&ç. ∫{Ϻ ô|s¡{Ï˝À ns¡{Ï#Ó≥Tº ñ+~. ∫{Ϻ <ëìøÏ s√p ˙fi¯ófl b˛dæ+~. n~ u≤>± ô|]–+~. ns¡{Ï #Ó≥Tº yÓTT>∑Z ‘=&ç–+~. ø=+‘· ø±˝≤ìøÏ ¬>\\ y˚dæ+~. u≤u≤sTT ¬>\\ ø√dæ <ë#ê&ÉT. ns¡{Ϭ>\\ |ü+&ç+~. ∫{Ϻ ns¡{Ï|üfi¯ófl n+<ä]ø° |ü+∫+~. 1. ∫{Ϻ ô|s¡{Ï˝À.......................... ñ+~. 2. <ëìøÏ s√p ........................ b˛dæ+~ 3. ns¡{Ï#Ó≥Tº ......................... ‘=&ç–+~. 4. ø=+‘· ø±˝≤ìøÏ ....................... y˚dæ+~. 2e ‘·s¡>∑‹ 40 ‘Ó\\T>∑T ‘√≥

sêj·T+&ç n) øÏ+~ nø£åsê\\≈£î >∑TDÏ+‘ê\\T #˚]à sêj·T+&ç. ± Ï ° î L è ¬ π ’¬ = √ ö + >Z∑ >±Z ≥º {≤º Ä) >∑fi¯fl˝Àì nø£åsê\\‘√ |ü<ë\\T sêj·T+&ç. yê{Ï‘√ U≤∞\\qT |üP]+#·+&ç. \\ &TÉ ¶ |æ #T· à ø£ |Œü eTT>∑TZ |ü ¬s ≥º eTT >T∑ Z u§ fiËfl+ >= eT ãT“ dü »® düè»Hê‘·àø£‘· n) u§eTà ^j·T+&ç. s¡+>∑T\\T y˚j·T+&ç. ù|s¡T sêj·T+&ç. 2e ‘·s¡>∑‹ 41 ‘Ó\\T>∑T ‘√≥

6 n<ë›\\ ãdüT‡ ›,‡ n<ë›\\ ãdüT‡ e∫Ã+~ bÕ+ ... bÕ+ ... n+≥÷ Ä–+~ y˚TeT+<äs¡eTT mø±ÿeTT ` #·ø£ÿì j·÷Á‘· #˚XÊeTT lø±≈£îfi¯+ yÓfi≤fleTT ` bı+<ä÷s¡T K<ä›s¡T ø=HêïeTT u§_“* ø√≥≈£î yÓfi≤fleTT ` u§_“* MD #·÷XÊeTT $XÊK|ü≥ï+ yÓfi≤fleTT ` ;#Y˝À Ä≥\\T Ä&ÜeTT ø±øÏHê&É yÓfi≤fleTT ` ‘êC≤ ø±C≤ ‹HêïeTT H˚\\|ü≥Tº yÓfi≤fleTT ` $+‘· |ü≈£åî\\T #·÷XÊeTT ˝ÒbÕøÏå yÓfi≤fleTT ` Ä\\j·T $+‘·\\T #·÷XÊeTT ø=+&É|ü*¢ yÓfi≤fleTT ` ø=j·T´ u§eTà\\T ø=HêïeTT sêheT+‘ê ‹]>±eTT ` Vü‰sTT>∑ Ç+{ÏøÏ #˚sêeTT 22ee‘‘·s·s¡>¡>∑‹∑‹ 4422 ‘‘Ó\\Ó\\TT>>∑T∑T‘‘√√≥≥