การคิดเชิงวิพากษ์

การคดิ เชิงวพิ ากษ์ในประเดน็ วกิ ฤตทางการศึกษา (Critical Thinking on Critical Issues in Education) ศ.ดร.พฤทธิ์ ศิริบรรณพทิ กั ษ์ 1

1.ประเดน็ วกิ ฤตทางการศึกษา (Critical Issues in Education) ปัจจบุ นั นี ้มปี ระเด็นวิกฤตทางการศกึ ษา ซงึ่ ผ้คู นมีความคดิ เหน็ แตกตา่ งกนั และมีความคิดเหน็ ตรงข้ามกนั หลายประเด็น เชน่ 1.1 ประเดน็ การรับนกั เรียนเขา้ ศึกษา ต้งั แต่ระดบั ประถมศึกษาจนถึง ระดบั อุดมศึกษา: ควรจะรับโดยการสอบคดั เลอื ก หรือรับทุกคน 1.2 ประเดน็ ค่านิยมดา้ นการศึกษาของนกั เรียนและผปู้ กครอง: ควรมุ่งปริญญา หรือมุ่งตอบสนองความตอ้ งการกาลงั คนของประเทศ 2

1.3 ประเดน็ ผรู้ ับภาระค่าใชจ้ ่ายในการจดั การศึกษา: ควรใหร้ ัฐรับภาระ หรือใหผ้ เู้ รียนรับภาระ 1.4 ประเดน็ การจดั การศึกษาโดยองคก์ รปกครองส่วนทอ้ งถน่ิ : ควรให้ กระทรวงศึกษาธิการ หรือองคก์ รปกครองส่วนทอ้ งถิ่นเป็นผจู้ ดั การศึกษา 1.5 ประเดน็ หลกั สูตร: ควรใชห้ ลกั สูตรกระทรวงศึกษาธิการ หรือหลกั สูตรสถานศึกษา 1.6 ประเดน็ การกระจายอานาจการบริหารจดั การศึกษา: ควรกระจายอานาจ หรือรวมศนู ยอ์ านาจ ฯลฯ 3

2. การคดิ เชิงวพิ ากษ์ (Critical Thinking) เป็นกระบวนการตรวจสอบและประเมนิ ประเดน็ วิกฤตและ มมุ มองที่แตกต่างหรือขดั แย้ง เพ่ือเสนอมมุ มองใหมท่ ่ีดีกวา่ เป็นวิธีการโต้แย้งด้วยเหตผุ ล เรียกวา่ “วภิ าษวิธี หรือ Dialectics หรือ Dialectic Reasoning หรือ Dialectic Approach” 4 (Nelson, Jack L. and others, 2007, pp. 6-10)

อริสโตเติล (Aristotle) นักปรัชญาตะวนั ตก เป็ นผู้ริ เริ่ มและ เป็ นบิดาแห่ งวิภาษวิธี กรีก: Αριστοτέλης, Aristotelēs องั กฤษ: Aristotle 5

วภิ าษวธิ ี (Dialectic Reasoning) เป็นการตรวจสอบประเดน็ วิกฤตหรือประเดน็ สาคญั ที่ระบุประเดน็ หลกั และขอ้ โตแ้ ยง้ เชิงตรรกะหรือเหตุผล ของแต่ละมุมมองที่แตกต่างกนั ควรมีอย่างน้อย 2 มุมมอง 6

มุมมองที่ 1 เรียกว่า Thesis หรือ ความเห็นที่ 1 มุมมองท่ี 2 เรียกว่า Antithesis หรือ ความเห็นท่ี 2 มุมมองท่ี 3 เรียกว่า Synthesis หรือ ความเห็นท่ี 3 7

ประเดน็ วิกฤต / ประเดน็ สาคญั Thesis ความเห็นที่ 1 Antithesis Synthesis ความเหน็ ที่ 2 ความเห็นที่ 3 8

ตวั อย่าง 1 : ประเดน็ วิกฤต เป้าหมายของการปฏิรูปการศึกษา คือ มุ่งความเป็นเลิศ (Excellence) หรือ มุ่งความเสมอภาค (Equality) Thesis : มุ่งความเป็ นเลศิ (excellence) เหตุผล 1. ตอ้ งการคนเก่งมาพฒั นาประเทศ 2. ต้องการเพ่มิ ศกั ยภาพในการแขง่ ขนั ของประเทศไทยในเวทโี ลก 9

Antithesis : มุ่งความเสมอภาค (equality) เหตุผล 1. ตอ้ งการความเสมอภาคทางการศึกษา 2. ต้องการความเทา่ เทียมระหวา่ งคนรวย คนจน 10