๑๐๐ ปี สถานีกรุงเทพ

ดังนั้นเพื่อรองรับและเพ่ิมประสิทธิภาพในการเดินรถและขนส่ง สำ� หรับแนวทางการอนรุ กั ษแ์ ละพัฒนายา่ นสถานกี รุงเทพ (หวั ลำ� โพง) บรรณานกุ รม 4. การรถไฟแหง่ ประเทศไทย 2554 สถานรี ถไฟ บนั ทกึ ความทรงจำ� ความผกู พนั และ โดยเฉพาะในเส้นทางรถไฟชานเมืองโดยรอบกรุงเทพมหานคร การรถไฟ ที่มีความเป็นไปได้ คือ การผนวกการอนุรักษ์เข้าไว้ในแผนพัฒนาเมือง 1. กรมรถไฟ 2490 งานฉลองรถไฟหลวง ครบ ๕๐ปี พระนคร: โรงพิมพ์กรม การเปล่ยี นแปลง กรงุ เทพมหานคร: บริษัท เอ็กซ์พลอเรอร์ชาแนล จำ� กัด แห่งประเทศไทยได้ก่อสร้างทางคู่โดยเส้นทางสายเหนือจากสถานีชุมทาง น่ันหมายความว่าแนวทางการพัฒนาพื้นที่จะต้องมีการผนวกการอนุรักษ์ บ้านภาชีถึงสถานีลพบุรี สายตะวันออกจากสถานีหัวหมากถึงสถานีชุมทาง สิ่งกอ่ สรา้ งทม่ี ีความสำ� คัญทางศิลปกรรม ประวตั ิศาสตร์ และสถาปตั ยกรรม รถไฟ 5. ลูอิส ไวเลอร์ แปลโดย ถนอมนวล โอเจริญ และวลิ ติ า ศรีอฬุ ารพงศ์ 2556 ก�ำเนดิ ฉะเชิงเทรา สายใต้จากสถานีชุมทางบางซ่ือถึงสถานีนครปฐม ส่งผลให้การ เข้าไว้ในแผนพัฒนาด้วย มีการออกกฎระเบียบควบคุมการเปลี่ยนแปลง 2.กองอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมธรรมชาติและศิลปกรรม ส�ำนักนโยบายและแผน การรถไฟในประเทศไทย Anfang der Eisenbahn in Thailand.กรงุ เทพมหานคร: จฬุ าลงกรณ์ เดินทางเข้ามาในเมืองด้วยรถไฟมีความสะดวกมากขึ้น โดยสถานีกรุงเทพ ในพื้นที่ที่ได้รับการอนุรักษ์ไว้อย่างเหมาะสม มีมาตรการบริหารจัดการที่ดี มหาวทิ ยาลยั (หัวล�ำโพง) ยังคงท�ำหน้าที่เป็นศูนย์กลางของการเดินทางและสนับสนุน รวมทงั้ ตอ้ งมกี ารดำ� เนนิ งานทเ่ี นน้ การบรู ณาการและการมสี ว่ นรว่ มของหลาย ทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อม และกองจัดรูปและปรับปรุงฟื้นฟูเมือง ส�ำนักผังเมือง ความเจรญิ ร่งุ เรอื งของกรุงเทพมหานครเหมอื นเช่นในอดีตที่ผ่านมา ภาคส่วน กรุงเทพมหานคร 2547 แผนที่ชุมชนกรุงรัตนโกสินทร์ Cultural Heritage Atlas of 6. สมชาติ จึงสริ ิอารกั ษ์. 2553. สถาปัตยกรรมแบบตะวนั ตกในสยาม สมัยรัชกาลท่ี Rattanakosin กรุงเทพมหานคร: ส�ำนักนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและ ๔ - พ.ศ. ๒๔๘๐ กรุงเทพมหานคร:อมรินทรพ์ ร้ินต้ิงแอนด์พบั ลิชช่งิ จำ� กัด (มหาชน) นอกจากนี้ ควรมกี ารศกึ ษาถงึ แนวทางการอนรุ กั ษแ์ ละพฒั นายา่ นสถานี สงิ่ แวดลอ้ ม กรงุ เทพ (หวั ลำ� โพง) เพอื่ ทจ่ี ะสามารถรกั ษาอาคารและสงิ่ ปลกู สรา้ งอนื่ ๆ รวม 7. สมเดจ็ พระเจา้ บรมวงศเ์ ธอกรมพระยาดำ� รงราชานภุ าพ 2538 สมเดจ็ ฯ กรมพระยา ทงั้ สภาพแวดลอ้ มของยา่ นสถานใี หม้ คี วามสอดคลอ้ งกบั คณุ คา่ ทางศลิ ปกรรม 3. การรถไฟแห่งประเทศไทย 2513 ท่ีระลึกในวนั คลา้ ยวันสถาปนากิจการรถไฟครบ ดำ� รงราชานุภาพ เสดจ็ ไปตรวจราชการมณฑลนครราชสีมา และมณฑลอุดรอีสาน ร.ศ. 125 ประวัติศาสตร์ และสถาปัตยกรรม รวมทั้งความต้องการในการพัฒนาเมือง รอบ 72 ปี กรุงเทพมหานคร: การรถไฟแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2449 กรุงเทพมหานคร: บริษัท วัชรนิ ทร์การพมิ พ์ จำ� กดั สมัยใหม่ เช่น การพัฒนาพ้ืนท่ีเชิงพาณิชย์รอบสถานีรถไฟ (Transit- Oriented Development) ซงึ่ มีการผสมผสานการใชป้ ระโยชนท์ ีด่ นิ ประเภท 100 ปี สถานีกรุงเทพ • 97 • ทพี่ ักอาศยั ส�ำนักงาน และรา้ นคา้ ใกลส้ ถานีระบบขนส่งมวลชน มสี ่ิงอ�ำนวย ความสะดวกที่เหมาะสมแก่การเดินเท้าและการใช้จักรยาน โดยการเดินทาง สามารถเชื่อมตอ่ ด้วยระบบขนส่งสาธารณะหลายรปู แบบ • 96 • 100 ปี สถานีกรุงเทพ

ตระในกทารุ่งตราาบสภถาาปคัตกลยา์รงถไฟ

งานศลิ ป์สถาปัตยร์ ถไฟ สถานีกรุงเทพเป็นสถานีต้นทางหลักของทางรถไฟในประเทศไทย เส้นทางส่ภู าคกลางตอนบนจากสถานกี รุงเทพจะผา่ นสถานีตา่ งๆ ท่ีมี ภาคกลางตอนบน ในเขตทงุ่ ราบภาคกลาง ซง่ึ มเี สน้ ทางสายหลกั กระจายออกไปในภมู ภิ าคตา่ ง งานศิลป์สถาปัตย์ท่ีสวยงาม และทรงคุณค่าหลายแห่ง เช่น สถานีหลวง ท่ีอยู่ต่อเนื่องกัน คือ ภาคกลางตอนบนเช่ือมต่อกับทางรถไฟสายเหนือ จติ รดลา สรา้ งขนึ้ ในสมยั รชั สมยั ของพระบาทสมเดจ็ พระมงกฎุ เกลา้ เจา้ อยหู่ วั • 100 • 100 ปี สถานีกรุงเทพ ผ่านจงั หวัด พระนครศรอี ยธุ ยา ลพบุรี นครสวรรค์ สจู่ ังหวดั พิจิตร และสาย โดยสร้างขึ้นเพ่ือทดแทนสถานีรถไฟหลวงสามเสนเดิม ซ่ึงเป็นอาคารทรง อสี านผ่านจังหวดั สระบรุ ีสู่จงั หวดั นครราชสมี า ส่วนภาคกลางตอนลา่ งเชอ่ื ม ป้นั หยาและตั้งอยู่ ณ บริเวณเชงิ สะพานขา้ มคลองสามเสน โดยอาคารสถานี ตอ่ ไปยังทางรถไฟสายตะวันตกส่จู ังหวัดกาญจนบุรี และสายใต้ผ่านจังหวัด จิตรลดาหลังปัจจุบันสร้างข้ึนเพื่อให้ส�ำหรับพระมหากษัตริย์ และพระบรม นครปฐม ราชบุรี เพชรบุรีและประจวบคีรีขันธ์ไปจรดภาคใต้ที่จังหวัด วงศานวุ งศ์ ออกแบบโดยมารโิ อ ตามญั โญ สถาปนกิ ผอู้ อกแบบสถานกี รงุ เทพ ชุมพร พระทีน่ ง่ั อนันตสมาคม วังปารุสกวนั ฯลฯ รปู แบบอาคารเปน็ แบบคลาสสคิ คลา้ ยกบั โถงหนา้ สถานกี รงุ เทพ มลี กั ษณะผงั เปน็ รปู สเ่ี หลย่ี มผนื ผา้ มมี ขุ ตรง กลางอาคารส�ำหรับใช้เทียบรถยนต์พระที่น่ัง ภายในตัวอาคารเป็นโถงโล่ง ฝั่งชานชาลาเปิดโล่งไปตลอดชาน ลักษณะเด่นของตัวอาคารอีกสิ่งหน่ึงคือ หลังคาตัดช้ันเดียวประกอบด้วยโดมคลาสสิกที่ต้ังอยู่เหนือมุขกลางทางเข้า ภายในโดมประดับดว้ ยลวดลายสวยงาม 100 ปี สถานีกรุงเทพ • 101 •

เสน้ ทางในเขตปรมิ ณฑลกรงุ เทพนน้ั ยงั มอี กี สถานหี นง่ึ ทมี่ คี วามสำ� คญั สิ่งหนึ่งท่ีท�ำให้สถานีบางปะอนิ มคี วามพิเศษน่ันคือ “พลบั พลาบางปะอนิ ” ซ่งึ และก�ำลังจะเป็นอนาคตหน้าใหม่ของรถไฟไทย น่ันคือ สถานีชุมทางบางซ่ือ เป็นอาคารไมส้ ีเ่ หล่ียมจัตรุ ัสมมี ุขหกเหล่ยี ม 2 ดา้ น ผนังมุขเป็นชอ่ งหนา้ ตา่ ง ซึ่งสถานีน้ีเป็นทางแยกระหว่างสายเหนือและสายใต้ ทั้งเป็นย่านรับส่งสินค้า กรุกระจกหลากสแี บบโกธิค ผนงั ไมก้ รุลายวจิ ิตรสวยงาม ฝา้ เพดานวางแนว ขนาดใหญ่ท่ีถูกสร้างมาทดแทนย่านรับส่งสินค้าของสถานีกรุงเทพที่คับแคบ เส้นเป็นรูปข้าวหลามตัด (Diamond) ประดับไม้สลักนูนรูปดอกไม้ในทุกๆ ความกว้างใหญ่ของสถานีบางซ่ือเป็นพ้ืนที่ซ่ึงเหมาะแก่การสร้างสถานี ช่อง หลังคาของพลบั พลาเป็นทรงปริ ามดิ ชายหลงั คาประดบั ดว้ ยไม้ฉลแุ บบ ศูนย์กลางระบบรถไฟแห่งใหม่ทดแทนสถานีกรุงเทพ น่ันคือ “สถานีกลาง สมัยนิยม นับเป็นส่ิงปลูกสร้างยุคแรกเริ่มของรถไฟท่ีมีความสวยงามตั้งแต่ บางซอ่ื ” สถานขี นาด 24 ชานชาลาทรี่ วมระบบรถไฟทางไกล รถไฟฟา้ ชานเมอื ง อดีตจนถงึ ปัจจบุ ัน รถไฟเชอ่ื มตอ่ ทา่ อากาศยาน และรถไฟความเรว็ สงู ไวท้ น่ี ้ี และทแ่ี หง่ นจี้ ะถกู ใช้ เป็นสถานีต้นทางของรถไฟทางไกลในอนาคต ส่วนสถานีกรุงเทพนั้นจะถูก ทางรถไฟวงิ่ ผา่ นทงุ่ นาทกี่ วา้ งใหญม่ องเหน็ ยอดเจดยี ว์ ดั ใหญช่ ยั มงคล ลดบทบาทลงแตไ่ มไ่ ดย้ กเลกิ การใหบ้ รกิ าร เพราะยงั มรี ะบบรถไฟฟา้ ชานเมอื ง ลบิ ๆ น่ันหมายความวา่ ขบวนรถไฟมาถงึ อยธุ ยาแล้ว กอ่ นจะเขา้ สถานอี ยุธยา สายสแี ดงสว่ นทศิ ใต้ใหบ้ ริการอยู่ มสี ะพานเหลก็ แบบสะพานโครงขนึ้ (Through Truss Bridge) ขา้ มคลองซงึ่ อยู่ ใกล้กับสถานี 3 สะพาน โดยสะพานนี้เป็นสะพานด�ำฝาแฝดท่ีอยู่ติดกัน แต่เดิมน้ันพ้ืนที่รอบนอกของกรุงเทพน้ันเป็นทุ่งนา และพื้นที่ 2 สะพาน ส่วนข้างๆ เป็นสะพานโครงเหล่ียมไม่มีหลังคาซ่ึงสร้างใหม่ตาม เกษตรกรรมทกี่ วา้ งใหญ่ เมอื่ ทางรถไฟสายนต้ี ดั ผา่ น จงึ ทำ� ใหเ้ กดิ ความเจรญิ โครงการรถไฟทางสามช่วงรงั สติ -บ้านภาชี นอกจากเสนห่ ก์ ารท่องเทยี่ วของ แพร่กระจายออกไปในจังหวัดทีอ่ ยู่ใกล้เคยี ง เช่น จังหวัดพระนครศรีอยธุ ยา จังหวัดพระนครศรีอยุธยาแล้ว ตัวสถานีอยุธยาเองก็มีความสวยงามไม่แพ้ กัน เป็นอาคารคอนกรีตออกแบบโดยสถาปนิกกรมรถไฟชาวอิตาเลียน สถานีบางปะอิน เป็นสถานีรถไฟยุคเร่ิมแรกล�ำดับที่ 8 ของเส้นทาง นายเอ รกิ าซซิ (Mr. A. Rigassi) สรา้ งในปี 2463 ทดแทนอาคารหลงั เก่าซงึ่ และใช้เป็นจุดหมายปลายทางในการเสด็จพระราชด�ำเนินเพื่อเปิดรถไฟหลวง เป็นอาคารไม้ มีลักษณะการวางตัวสถานีแบบสี่เหลี่ยมผืนผ้ามีหลังคาคลุม เม่ือร้อยกว่าปีท่ีแล้ว สถานีแห่งน้ีอาจดูเป็นสถานีประจ�ำอ�ำเภอเล็กๆ แต่มี ชานชาลา หน้าสถานีฝั่งถนนเป็นระเบียงยาวมีมุขย่ืนมาเล็กน้อยมีมุขหลังคา สถานบี างปะอนิ แบนรับดว้ ยโครงสร้างเสาคอนกรีตเลก็ และบาง ผนังอาคารแบ่งเป็นสองสว่ น • ทีต่ ง้ั : ต.บ้านเลน อ.บางปะอิน จ.พระนครศรีอยุธยา โดยช่วงล่างเป็นประตูหน้าต่าง ช่วงบนใต้เพดานเจาะเป็นช่องระบายอากาศ • รูปแบบทางสถาปัตยกรรม : อาคารสถานีเป็นแบบมาตรฐานรูปแบบเรียบง่าย สี่เหลี่ยมจัตุรัสตลอดผนังทุกด้าน การตกแต่งเป็นลวดบัวปูนหัวเสาและขอบ ลักษณะเหมือนโรงเรือน ส่วนพลับพลาท่ีประทับเป็นอาคารไม้ช้ันเดียว มีความ ประตูหน้าต่าง โถงคอยการโดยสารมีขนาดใหญ่ใช้โครงสร้างหลังคาแบบ หรหู ราสวยงามเปน็ พเิ ศษเพราะเปน็ สถานทรี่ บั เสดจ็ ของเจา้ นาย รปู แบบวกิ ตอเรยี น โคง้ มน ตวั หลงั คาสถานแี ละชานชาลาเปน็ ทรงปน้ั หยาแฝด ซง่ึ ในแตล่ ะวนั สถานี (Victorian Style) ผงั พน้ื อาคารเปน็ รูปสี่เหล่ยี มจตั รุ สั มมี ุขยน่ื ส�ำหรบั ทางเขา้ ดา้ น อยุธยามีผู้คนมากมายใช้บริการรถไฟ ไม่ว่าจะเป็นนักท่องเที่ยว นักเรียน ขา้ งทง้ั สองดา้ นมมี ขุ หกเหลย่ี ม ผนงั มขุ เปน็ ชอ่ งหนา้ ตา่ งกรกุ ระจกสี (stained glass) คนท�ำงาน เป็นต้น เพราะรถไฟนับเป็นขนส่งมวลชนที่ ราคาประหยัด และ ทสี่ วยงาม หลงั คาอาคารและหลงั คามขุ ทง้ั สามดา้ นเปน็ หลงั คาทรงปน้ั หยามงุ ดว้ ยก สามารถตอบสนองผู้ใช้ได้ทุกระดับ ระเบ้ืองซเี มนต์รูปวา่ ว ใตฝ้ ้าโดยรอบอาคารมีระแนงไมเ้ ปน็ ช่องระบายอากาศ ชาย หลงั คาประดับด้วยไมฉ้ ลงุ ดงามตามแบบท่นี ิยมในสมยั รัชกาลที่ 5 • 102 • 100 ปี สถานีกรุงเทพ • ล�ำดบั ชนั้ ของสถานี : สถานีรถไฟช้นั 2 • โทร :0-3526-1377 100 ปี สถานีกรุงเทพ • 103 •

ทางรถไฟเขตภาคกลางตอนบนอาจไม่มีความโดดเด่นในเร่ืองของวิว ทวิ ทัศน์มากนัก ภูมิประเทศเป็นทีร่ าบล่มุ และเรอื กสวนไรน่ าเปน็ สว่ นใหญ่ มี ภเู ขาเตย้ี ๆ สลบั กนั ไป ทอี่ อกจะโดดเดน่ หนอ่ ยกค็ งเปน็ แนวภเู ขาทกี่ ระจายตวั อยู่ด้านทิศตะวันออกของทางรถไฟที่จะเริ่มมองเห็นได้ตั้งแต่สถานีบ้านหมอ จังหวดั สระบรุ ี ยาวไปตลอดจนถึงนครสวรรค์ แตส่ ถานแี ละสะพานต่างๆ ที่ พบบนเสน้ ทางกม็ อี ยหู่ ลายแหง่ ทม่ี คี ณุ คา่ และความสวยงามดา้ นสถาปตั ยกรรม อยู่ไม่น้อย สถานีลพบุรี เป็นอาคารประยุกต์สมัยใหม่ท่ีสร้างแบบผสมผสานโดย ตัวอาคารเป็นปูนและมีหลังคาเลียนแบบหลังคาทรงไทย ใกล้ๆ กันน้ันเป็น พระปรางค์สามยอด และศาลพระกาฬ โบราณสถานค่บู ้านคู่เมอื งของจงั หวดั ลพบรุ ี ภาพปราสาทขอมโบราณมสี ามยอดเปน็ ฉากหลงั ทบ่ี นสนามหญา้ สเี ขยี ว ประชิดทางรถไฟเต็มไปด้วยลิงเจ้าถ่ินหางยาวมากมายท่ีเดินขวักไขว่อยู่เต็ม ท�ำให้ผู้โดยสารเพลนิ ตาไม่น้อย หากมองซ้ายมองขวาตลอดสองขา้ งทางหลัง จากน้ีก็จะพบทุ่งนากว้างใหญ่สีเขียวบ้าง เหลืองบ้าง น้�ำตาลบ้าง แล้วแต่ ฤดกู าลท่ีผา่ นไป ถดั จากสถานีอยธุ ยาไปราวๆ 20 กโิ ลเมตร คือสถานีชุมทางบา้ นภาชี มหาเอเชียบูรพา ซ่อมสร้างเสร็จในปี 2491 ตัวสะพานด้ังเดิมจะอยู่ฝั่งทิศ ชุมทางแยกระหว่างทางรถไฟสายเหนือและสายตะวันออกเฉียงเหนือ เป็น ตะวันตกช่องทางข้ึนเหนือ ตัวสะพานผลิตโดยประเทศญี่ปุ่น มีโครงสร้าง 3 สถานที ส่ี รา้ งใหช้ มุ ชนอำ� เภอภาชมี คี วามเจรญิ ไดจ้ นถงึ ปจั จบุ นั ยา่ นสถานกี วา้ ง ช่วง ช่วงแรกเป็นสะพานแผงขึ้นยาว 24.5 เมตร ช่วงท่ีสองเป็นแบบโครง ใหญ่ มีทางรถไฟทอดตวั ผ่านดา้ นหน้าสถานีถึง 10 ทาง ตอ่ จากสถานชี มุ ทาง เหลยี่ มมหี ลงั คายาว 54 เมตร และชว่ งทส่ี ามเปน็ แบบโครงเหลยี่ มไมม่ หี ลงั คา บา้ นภาชขี น้ึ ไปตามเสน้ ทางแยกสายเหนอื อกี ราว 12 กโิ ลเมตร กจ็ ะถงึ สะพาน ยาว 24.5 เมตร ส่วนสะพานท่สี รา้ งขึ้นใหม่จะอยทู่ างด้านทิศตะวันออกช่อง รถไฟข้ามแม่น�้ำป่าสักที่สถานีท่าเรือ ซ่ึงเป็นสะพานนามพระราชทานชื่อว่า ทางลอ่ งลงกรงุ เทพฯสรา้ งขนึ้ เมอื่ ปี พ.ศ.2555 “สะพานจักรี” ในอดีตสะพานแห่งน้ีเคยถูกระเบิดท�ำลายสมัยสงคราม • 104 • 100 ปี สถานีกรุงเทพ 100 ปี สถานีกรุงเทพ • 105 •

ลว่ งเขา้ สเู่ ขตจงั หวดั นครสวรรค์ สถานชี อ่ งแค เปน็ สถานแี รกทค่ี วรแวะ ในแนวยาว มหี ลงั คาคลมุ ชานชาลาทม่ี โี ครงถกั ทำ� ดว้ ยไมซ้ ง่ึ ในอดตี สถานแี หง่ ชม เนอ่ื งจากตวั อาคารสถานเี ปน็ รปู แบบอาคารไมส้ องชน้ั ดง้ั เดมิ ตามแบบของ น้ีได้เป็นปลายทางในการรับเสด็จพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และสมเด็จ การรถไฟ หลังคาเป็นแบบผสมระหว่างหลังคาจั่วและปนั้ หยา ประตหู น้าต่าง พระบรมราชินีนาถ ครั้งเสด็จด้วยรถไฟพระท่ีนั่งเพื่อไปทรงประกอบพิธีเปิด เปน็ บานไม้เหมือนกบั สถานีรถไฟมารตรฐานสองชนั้ อน่ื ๆ ทั่วไป เขือ่ นเจา้ พระยาทจี่ ังหวัดชยั นาท อำ� เภอตาคลี จงั หวดั นครสวรรค์ เปน็ อำ� เภอทที่ างรถไฟสายเหนอื สรา้ ง เส้นทางต่อจากสถานีตาคลีจะมุ่งหน้าสู่จังหวัดนครสวรรค์ ซ่ึงก่อนจะ มาตัดกับถนนพหลโยธิน เสมือนการคมนาคมเส้นหลักของประเทศที่มาเจอ พน้ เขตภาคกลางเขา้ สูภ่ าคเหนอื ทางรถไฟสายนี้จะเลยี บบงึ บอระเพด็ ซง่ึ เป็น กันท�ำให้อ�ำเภอตาคลีเป็นเมืองใหญ่และมีความเจริญมากในยุคหน่ึงสมัยสง บึงน้�ำจืดธรรมชาติขนาดใหญ่ท่ีมีความอุดมสมบูรณ์ด้านระบบนิเวศ ทั้งสัตว์ ครามเวียตนามท่ีทหารอเมริกันมาตั้งฐานทัพอยู่ท่ีนี่ สถานีบ้านตาคลีก็เป็น และพืชมากมายอาศัยอยู่ร่วมกัน จากนั้นทางรถไฟก็จะผ่านสถานีชุมแสงซ่ึง สถานีประจ�ำอ�ำเภอที่สร้างแบบสถานีมาตรฐานสองชั้นมีลักษณะรูปแบบ เป็นสถานีสุดท้ายของจังหวัดนครสวรรค์และเข้าสู่จังหวัดพิจิตรที่เป็นจุดเร่ิม คลา้ ยกบั สถานชี อ่ งแคแตต่ า่ งกนั ทส่ี ถานบี า้ นตาคลมี โี ถงรอการโดยสารวางตวั ตน้ ของสายเหนอื ต่อไป • 106 • 100 ปี สถานีกรุงเทพ 100 ปี สถานีกรุงเทพ • 107 •

ยอ้ นกลบั มาทสี่ ถานชี มุ ทางบา้ นภาชี เสน้ ทางสายตะวนั ออกเฉยี งเหนอื เมื่อผ่านสถานีล�ำนารายณ์ซึ่งอยู่ด้านทิศตะวันออกในพื้นที่ของจังหวัด จะมุ่งหน้าไปทางทิศตะวันออกมุ่งหน้าสู่สถานีสระบุรี ซ่ึงแต่เดิมนั้นมีช่ือว่า ลพบรุ ี ทางรถไฟจะขา้ มแมน่ ำ�้ ปา่ สกั เปน็ ครง้ั ที่ 3 โดยสะพานแหง่ นมี้ คี วามยาว สถานปี ากเพรยี วเปน็ แหลง่ ชมุ ชนใหญร่ มิ แมน่ ำ้� ปา่ สกั ทเี่ ปน็ เสน้ ทางสญั จรหลกั 180 เมตร เป็นสะพานแบบโครงขนึ้ ทงั้ หมด 5 ชว่ ง โดยช่วงที่ 1 2 4 และ 5 ต้ังแต่อดีต ปัจจุบันมีสะพานปากเพรียวทอดข้ามคลองเพรียวสู่สถานีชุมทาง เปน็ โครงเหล่ียมแบบไม่มีหลงั คา ความยาวชว่ งท่ี 1 ยาว 25 เมตร สว่ นชว่ ง แก่งคอย ซึ่งหากมองไปตามทางรถไฟเบ้ืองหน้าจะเห็นทิวเขาดงพญาเย็น อนื่ ๆของโครงเลก็ ยาว 30 เมตร สำ� หรบั ชว่ งท่ี 3 กลางแมน่ ำ้� เปน็ โครงโคง้ แบบ ก้ันขวางเอาไว้เป็นปราการธรรมชาติกั้นระหว่างภาคกลางและภาคตะวันออก หลังอูฐ ยาว 65 เมตร ซึ่งปัจจุบันได้เปลี่ยนเป็นโครงเหลี่ยมแบบใหม่ตาม เฉียงเหนือ โครงการปรับปรงุ ทางระยะท่ี 5 ช่วงแกง่ คอย-บัวใหญ่ สถานีชมุ ทางแก่งคอย เปน็ ชุมทางรถไฟที่สำ� คญั ทีส่ ดุ แหง่ หน่งึ ในภาค สถานโี คกคลเี ปน็ สถานสี ดุ ทา้ ยของจงั หวดั ลพบรุ ี และเปน็ สถานสี ดุ ทา้ ย กลาง โดยเป็นชุมทางส�ำคัญเสมือนเป็นส่ีแยกรถไฟซึ่งมีเพียงสถานีชุมทาง ของภาคกลางบนเสน้ ทางทางสายย่อยนี้ เมื่อออกจากสถานนี ไ้ี ปทางรถไฟจะ แหง่ เดยี วในประเทศไทยทม่ี ลี กั ษณะเชน่ นี้ โดยทางตะวนั ตกแยกไปภาคกลาง หักเลี้ยวซ้ายขึ้นไปตามทิศเหนือ ค่อยๆ ไต่ระดับข้ึนไปตามแนวเทือกเขาพัง เข้ากรุงเทพ ทางตะวันออกแยกไปภาคตะวันออกเฉียงเหนือผ่านจังหวัด เหยมองเห็นท่ีราบภาคกลางของลพบุรีอยู่ด้านล่างกว้างไกลสุดสายตา เม่ือ นครราชสีมาแล้วไปแยกสู่อีสานเหนือและอีสานใต้อีกครั้งท่ีชุมทางถนนจิระ ทางรถไฟขน้ึ มาถงึ จุดสงู ทสี่ ดุ ทางจะหกั เลีย้ วขวาเขา้ สู่ อโุ มงคเ์ ขาพังเหย ใน ทางใตแ้ ยกไปจังหวดั ฉะเชิงเทราและภาคตะวันออก ส่วนทางเหนือมเี ส้นทาง เขตพ้ืนท่ีจังหวัดลพบุรีต่อแดนจังหวัดชัยภูมิของภาคอีสาน ซ่ึงเป็นอุโมงค์ ลดั สหู่ นองคายทม่ี ชี อ่ื เรยี กวา่ สาย “แกง่ คอย-บวั ใหญ”่ กแ็ ยกจากชมุ ทางแหง่ รถไฟแห่งเดียวของเส้นทางสู่ภาคอีสาน รถไฟจะอยู่ในความมืดช่วงท่ีผ่าน นเี้ ชน่ กนั อุโมงค์แห่งน้ีแค่ชั่วไม่ก่ีวินาทีก็จะแล่นทะลุอุโมงค์ผ่านเขตจังหวัดลพบุรีมุ่งสู่ เขตจงั หวัดชัยภูมทิ ี่อยตู่ ่อไปอีกไม่ไกล ทางรถไฟสายแก่งคอย-บัวใหญ่ เป็นทางรถไฟสายย่อยท่ีสร้างขึ้น ในสมัยสงครามโลกคร้ังที่ 2 ตามแผนการย้ายเมืองหลวงจากกรุงเทพไป สะพานคลองเพรยี ว สะพานข้ามแม่นำ�้ ป่าสัก บ้านปา่ -บ้านธาตุ เพชรบูรณ์ ในปัจจบุ ันทางรถไฟสายนีม้ ชี ือ่ เรียกอกี ช่อื หนง่ึ ว่า “ทางรถไฟสาย • ท่ีตั้ง : บ.ตะกรุด ต.ปากเพรียว อ.เมือง จ.สระบุรี อยู่ห่างจากสถานีสระบุรี • ทต่ี ้งั : ต.บ้านปา่ อ.แก่งคอย จ.สระบรุ ี อย่ทู างทศิ เหนอื ของสถานบี ้านช่องใต้ ทงุ่ ทานตะวนั ” เพราะในชว่ งฤดูหนาวตลอดสองขา้ งทางจะมไี ร่ทานตะวันเป็น ทางดา้ นทศิ ตะวันออกเฉียงเหนอื ราว 1.1 กิโลเมตร ราว 2 กิโลเมตร ระยะๆ โดยเม่อื แยกออกจากสถานีชมุ ทางแก่งคอยจะพบ สะพานรถไฟบ้าน • ลกั ษณะโครงสรา้ งสะพาน : สะพานโครงขนึ้ (Through Truss Bridge) ตอนเดยี ว • ลักษณะโครงสร้างสะพาน : สะพานโครงขึ้น (Through Truss Bridge) รูป ปา่ -บ้านธาตุ สร้างข้ามแม่น�้ำป่าสกั มคี วามยาว 3 ตอน โดยตอนที่ 1 และ 3 รูปสี่เหลี่ยมคางหมู ออกแบบโดยกองส�ำรวจสะพาน ศูนย์สะพาน การรถไฟ ส่ีเหลี่ยมคางหมู 3 ตอน ตอนท่ี 1 และ 3 เป็นสะพานแบบโครงข้ึนแบบครึ่งตัว เปน็ สะพานแบบโครงขนึ้ แบบครงึ่ ตวั ความยาวชว่ งละ 25 เมตร และชว่ งกลาง แหง่ ประเทศไทย ตอนที่ 2 ซึ่งข้ามแม่น�้ำ เป็นแบบมีเพดานหลังคา โครงสะพานสร้างโดย บริษัท แม่น�้ำเป็นโครงขึ้นรูปส่ีเหลี่ยมคางหมูแบบมีหลังคาความยาว 65 เมตร ซ่ึง • ความยาว : 47.50 เมตร สร้างขา้ มคลองเพรียว ทไี่ หลลงสแู่ มน่ ้ำ� ป่าสกั Yokogawa Bridge Works ประเทศญ่ปี นุ่ เป็นการข้ามแม่นำ้� ป่าสักของทางรถไฟสายนี้คร้ังแรก มุ่งสู่เส้นทางช่วงต่อไป • ปีทีส่ ร้าง : พ.ศ.2555 • ความยาว : ตอนท่ี 1 และ 3 ยาวตอนละ 25 เมตร ตอนท่ี 2 ยาว 65 เมตร รวม ท่ีแล่นผ่านเข่ือนป่าสักชลสิทธิ์ซ่ึงเป็นเส้นทางท่ีรถไฟท่ีสวยงามท่ีสุดแห่งหน่ึง ความยาว 115 เมตร สรา้ งขา้ มแมน่ ้�ำป่าสัก ในประเทศไทย จนเป็นเส้นทางในฝนั ของนกั เดินทางโดยทว่ั ไป • ปที ส่ี รา้ ง : พ.ศ.2495 สะพานเหนือเข่ือนป่าสักชลสิทธ์ิ เป็นสะพานคอนกรีตช่วงส้ัน 100 ปี สถานีกรุงเทพ • 109 • (Concrete Pillars) สรา้ งในปี 2541 ทอดเหนือผิวน้�ำของเขื่อนปา่ สกั ชลสทิ ธ์ิ ในฤดูน�้ำหลากท่ีน�้ำเต็มเข่ือนจะเหมือนรถไฟว่ิงลอยได้อยู่บนผืนน้�ำ หากเป็น ช่วงหน้าแล้งสะพานจะทอดผ่านพื้นที่ทุ่งหญ้ากว้างใหญ่ไพศาลเหมือนรถไฟ ลอยฟา้ โดยสะพานแห่งน้ีจะมีทัง้ หมด 5 ช่วง แบ่งเป็นช่วงระหว่างสถานแี ก่ง เสอื เต้น - โคกสลงุ จ�ำนวน 4 ชว่ ง ที่ กม. 164 (ยาว 1,035 เมตร) กม. 167 (ยาว 555 เมตร) กม.170 (ยาว 1,340 เมตร) และ กม. 172 (ยาว 1,385 เมตร) และชว่ งระหว่างสถานโี คกสลงุ - สุระนารายณ์ เปน็ สะพานทย่ี าวทสี่ ดุ ของสะพานรถไฟในประเทศไทย ความยาว 1,415 เมตรจุดนี้ถือว่าเป็นการ ขา้ มน�ำ้ ป่าสกั เปน็ ครั้งท่ี 2 ในรูปแบบของเวิ้งนำ้� ของทะเลสาบ • 108 • 100 ปี สถานีกรุงเทพ

ยอ้ นกลบั มาทสี่ ถานชี มุ ทางแกง่ คอยหากเรามงุ่ หนา้ ไปตามเสน้ ทางสาย ต่อจากสถานผี าเสดจ็ ราว 5 กิโลเมตรจะเปน็ สถานีหินลับ มีท่มี าของ หลกั สูภ่ าคอสี านทางทศิ ตะวันออกทางรถไฟจะตดั ข้นึ เนินแหง่ น้มี ชี อื่ วา่ “เนนิ ช่ือหมายถึงหินลับมีด ด้วยหินท่ีอยู่บริเวณน้ีมีคุณสมบัติพิเศษในการท�ำหิน ทบั กวาง” เปน็ จดุ เรม่ิ ตน้ ของการไตภ่ เู ขาและปา่ ดงพญาเยน็ ขา้ มไปยงั ทร่ี าบสงู ลับมีด นอกจากจะเป็นสถานีท่ีมีความส�ำคัญด้านการขนส่งสินค้าประเภท ของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เส้นทางช่วงน้ีจะผ่านท่ีต้ังของโรงปูนซีเมนต์ ปูนซีเมนต์แล้ว ยังมีความส�ำคัญด้านประวัติศาสตร์ โดยในยุคเปล่ียนแปลง หลายแห่ง อาทิ ปนู ซีเมนตน์ ครหลวง ปูนซเี มนต์TPIทส่ี ถานหี นิ ลับ เป็นตน้ การปกครองสถานีหินลับเป็นสถานท่ีหน่ึงท่ีมีการรบกันระหว่างทหารฝ่าย ที่สุดปลายเนินทับกวางคือสถานีมาบกะเบาจุดนี้เป็นจุดส้ินสุดทางคู่ของราง รฐั บาลกบั ฝา่ ยกบฏ ในเหตกุ ารณก์ บฏบวรเดช โดยนายพนั เอก พระยาศรสี ทิ ธิ รถไฟภาคกลางในปัจจุบันท่ีเริ่มจากสถานีกรุงเทพ ซ่ึงต่อจากน้ีทางรถไฟ สงคราม (ดนิ่ ทา่ ราบ) แมท่ พั ฝา่ ยกบฏ ถกู ทหารฝา่ ยรฐั บาลจากกองพนั ทหาร ภาคกลางท่ีมุ่งสู่ตะวันออกเฉียงเหนือจะเป็นรางเดี่ยวทั้งหมดท่ีรถไฟต้องรอ ราบท่ี 6 น�ำโดยพนั ตรีหลวงวรี วัฒน์โยธายิงตายในสนามรบ ณ สถานีรถไฟ หลกี สวนทางกนั โดยมงุ่ สสู่ ถานผี าเสดจ็ สถานหี นิ ลบั และสถานมี วกเหลก็ เปน็ แหง่ น้ี เม่อื วันท่ ี 23 ตลุ าคม2476 สถานสี ุดท้ายภาคกลาง เมื่อทางรถไฟผ่านสถานีหินลับก็จะเริ่มลดระดับลงสู่แอ่งมวกเหล็ก ในอดตี ดงพญาเย็นหรือทคี่ รง้ั หน่ึงเรยี กว่า “ดงพญาไฟ” เปน็ ปา่ เขารก ซง่ึ เปน็ ทต่ี ง้ั ของสถานมี วกเหลก็ สถานสี ดุ ทา้ ยในภาคกลาง บรเิ วณใกลส้ ถานี ทบึ เตม็ ไปดว้ ยสตั วร์ า้ ยและโรคภยั ไขเ้ จบ็ การตดั ทางรถไฟจากภาคกลางสภู่ าค มหี ลุมศพแบบตะวันตกอยู่ 1 หลมุ ระบุตามประวตั ิศาสตร์ไว้ว่าเป็นหลุมศพ อสี านผ่านบริเวณนี้เปน็ ไปดว้ ยความยากลำ� บาก ตามบนั ทกึ ของลอู ิส ไวเลอร์ ของมสิ เตอร์ราห์เบค (Mr. Rahbeck) นายชา่ งชาวเดนมาร์คซง่ึ เสยี ชวี ิตดว้ ย วิศวกรส�ำรวจงานกอ่ สรา้ งชาวเยอรมันในขณะนน้ั ซึง่ ตอ่ มาดำ� รงตำ� แหนง่ เจ้า โรคไขป้ า่ ในขณะกอ่ สรา้ งทางรถไฟสายนี้ ถดั จากสถานมี วกเหลก็ ไปไมไ่ กลนกั กรมรถไฟหลวงสายเหนือ ได้ระบุไว้ว่า “ในเดือนธันวาคม 2439 พระบาท จะเป็นสะพานเหล็กข้ามห้วยมวกเหล็กซึ่งเป็นพรมแดนธรรมชาติระหว่าง สมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้เสด็จมาทรงเย่ียมปลายรางขณะน้ันท่ี จังหวัดสระบุรีและจังหวัดนครราชสีมา และเข้าสู่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ต�ำบลผาเสด็จ ขบวนรถไฟประกอบดว้ ยรถพว่ งสามคนั มาหยดุ ท่ีพลบั พลาซ่ึง อย่างแท้จริง ท�ำไว้เฉพาะกิจ ในการนี้เสด็จพร้อมสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พรอ้ มดว้ ยพระมเหสีอีก 2 พระองค์ เสด็จไปยังพ้ืนท่ที ม่ี หี นิ ยนื่ ออกมา ณ กม. 136.5 พระบาทสมเดจ็ พระจุลจอมเกลา้ เจ้าอยหู่ ัวทรงจารึกลงบนหนิ กอ้ นนนั้ ดว้ ยชอล์ค เป็นขอ้ ความวา่ “ผาเสดจ็ พัก จปร. สผ. ๑๑๕” และทรงตอกหิน ด้วยพระแสงสว่ิ และคอ้ นทอง” ตอ่ มาตำ� บลน้ันถกู เรียกวา่ “ผาเสด็จ” ซึ่งใน ปัจจุบันผาเสด็จพัก ไม่ไกลจากสถานีผาเสด็จได้เป็นสถานท่ีท่องเท่ียวเชิง ประวัติศาสตร์ของจังหวัดสระบุรี มีเอกลักษณ์ด้วยหินที่ยื่นมาเหนือหลังคา รถไฟ มพี ระบรมราชานสุ าวรยี ์ของพระบาทสมเด็จพระจลุ จอมเกลา้ เจ้าอยหู่ วั อยู่ใกล้เคียง และพ้ืนท่ีโดยรอบปรับภูมิทัศน์ไว้เหมาะกับการท่องเที่ยวโดย เฉพาะ สถานชี ุมทางแก่งคอย สถานีผาเสดจ็ • ที่ตง้ั : ต.แกง่ คอย อ.แกง่ คอย จ.สระบุรี • ทต่ี ัง้ : ต.ทับกวาง อ.แกง่ คอย จ.สระบุรี • รปู แบบทางสถาปัตยกรรม : เป็นแบบไทยประเพณปี ระยุกต์ไม่เน้นการตกแตง่ • รปู แบบทางสถาปตั ยกรรม : เปน็ แบบอาคารไมช้ นั้ เดยี วรปู แบบเรยี บงา่ ย ลกั ษณะ มากนกั เปน็ อาคารโครงสร้างคอนกรีตเสรมิ เหล็ก อาคารหลักตรงกลางสูง 2 ชน้ั เหมอื นโรงเรอื น หลงั คาทรงปน้ั หยาผสมหลงั คาทรงจวั่ ผงั พน้ื อาคารเปน็ รปู สเ่ี หลย่ี ม เช่ือมด้วยปีกชั้นเดียวทั้ง 2 ด้าน หลังคาทรงจั่ว มีหลังคาปีกนกเหนือหน้าต่าง ผนื ผา้ ขนานไปกบั ชานชาลาและทางรถไฟ ประกอบด้วยทพ่ี ักผู้โดยสาร หอ้ งขายต๋ัว ดา้ นสกดั มุขอาณัติสญั ญาณ ห้องทำ� งานนายสถานี และหอ้ งชงั่ ของ มีการเน้นส่วนฝาอาคาร • ล�ำดบั ชั้นของสถานี : สถานรี ถไฟชน้ั 1 และโครงให้ตา่ งกันเดน่ ชดั ด้วยสที ่ตี า่ งกนั ประตแู ละหนา้ ตา่ งเปน็ บานลกู ฟกั ไม้ • โทร : 0-3624-4020 • ล�ำดับชัน้ ของสถานี : สถานีรถไฟช้ัน 2 • โทร : ไมม่ โี ทรศัพท์ • 110 • 100 ปี สถานีกรุงเทพ 100 ปี สถานีกรุงเทพ • 111 •

ในสมัยรชั กาลท่ี 6 มกี ารเปลย่ี นขนาดทางรถไฟจากทางกวา้ ง 1.435 เมตร เป็น 1.00 เมตรทั่วประเทศ และมีด�ำริท่ีจะเชื่อมทางรถไฟสายเหนือ และสายใต้เข้าดว้ ยกนั โดยมที างแยกจากทางรถไฟสายเหนอื ทีส่ ถานชี ุมทาง บางซอ่ื มาบรรจบกบั เสน้ ทางรถไฟสายใตเ้ ดิมทม่ี าจากสถานบี างกอกน้อย ท่ี สถานีชุมทางตล่ิงชัน รวมเป็นทางรถไฟสายใต้ที่มุ่งสู่คาบสมุทรมลายู แต่ อุปสรรคส�ำคัญ คือ การข้ามแม่น้�ำเจ้าพระยาจากฝั่งกรุงเทพฯมาทางฝั่ง ธนบุรี นี่เองจึงได้มีการสร้างสะพานพระราม 6 ข้ามแม่น้�ำเจ้าพระยาข้ึนในปี พ.ศ.2465 เปน็ สะพานสะพานโครงขนึ้ (Through truss bridge) 5 ตอนรปู ส่ีเหลย่ี มคางหมู ความยาว 442 เมตร ใชเ้ วลาสรา้ ง 4 ปีจึงแล้วเสร็จ โดย พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จพระราชด�ำเนินโดยขบวนรถไฟ พระทน่ี ั่ง เพือ่ ประกอบพธิ เี ปิดเดนิ รถทสี่ ะพานแห่งน้ีใน พ.ศ.2469 เมอื่ แรก สร้างสะพานแห่งนี้เป็นสะพานที่ใช้ร่วมกันระหว่างทางรถยนต์ และทางรถไฟ จนกระทั่งมีการสร้างสะพานพระราม 7 ในปี พ.ศ.2533 จึงมีการปรับปรุง สะพานพระราม 6 เพ่ือรองรับโครงการรถไฟทางคู่ ช่วงชุมทางบางซื่อ- นครปฐม แล้วเสรจ็ และเปดิ เดินรถเมื่อพ.ศ. 2546 งาภนาศคลิ กปล์สาถงาตปอัตนยลร์ ่าถงไฟ เม่ือพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 เสด็จฯ สถานธี นบุรี หรอื บางกอกนอ้ ย เดิม ต้ังอย่รู มิ ฝัง่ แม่น�ำ้ เจา้ พระยา เพอ่ื สะพานพระรามหก กลับจากการประพาสแหลมมลายูแล้ว ทรงมพี ระราชดำ� ริให้กรมรถไฟหลวง ความสะดวกในการเดินทางเชื่อมต่อกับเรือ ทั้งจากคลองบางกอกน้อยและ • ทตี่ ง้ั : แขวงบางซอื่ เขตบางซอ่ื และแขวงบางออ้ เขตบางพลดั กรงุ เทพมหานคร • 112 • 100 ปี สถานีกรุงเทพ สร้างทางรถไฟสายใต้ โดยเริ่มจากปากคลองบางกอกน้อยไปถึงจังหวัด แม่น�้ำเจ้าพระยา เมื่อแรกสร้างเป็นเพียงอาคารชั้นเดียวขนาดเล็ก สมัย • ลักษณะโครงสรา้ งสะพาน : สะพานโครงขึน้ (Through Truss Bridge) แบบคาน เพชรบรุ ี ระยะทางประมาณ 150 กโิ ลเมตร ใชท้ างขนาดกวา้ ง 1.00 เมตร สงครามโลกครงั้ ทส่ี อง สถานบี างกอกนอ้ ยถกู ระเบดิ ทำ� ลายเสยี หายอยา่ งหนกั ยื่น รูปสเี่ หลีย่ มคางหมู มี 5 ตอน มีตอม่อ 6 ตอมอ่ ความสูงกวา่ ระดบั น�ำ้ ทะเล ให้เท่ากับทางรถไฟของอังกฤษในแหลมมลายู เพ่ือสะดวกแก่การเชื่อม จนถงึ ปี พ.ศ.2493 มกี ารพฒั นาพน้ื ทส่ี ถานบี างกอกนอ้ ยใหม่ จงึ มกี ารกอ่ สรา้ ง 10 เมตร เรือสามารถแล่นลอดได้ สรา้ งโดยบริษทั Les Etablissements Dayde’ ตอ่ การกอ่ สรา้ งเริ่มต้นเมื่อ พ.ศ. 2442 ใช้เวลากอ่ สร้างประมาณ 3 ปี จงึ อาคารสถานีใหม่ขึ้นทป่ี ลายสดุ ของชานชาลา เปน็ อาคารคอนกรีตเสรมิ เหลก็ แห่งประเทศฝรง่ั เศส สามารถเปิดเดินรถได้ในวนั ท่ี 19 มิถนุ ายน พ.ศ.2446 มจี ุดเด่นคอื หอนาฬกิ าสูงใหญ่โดดเด่นอยู่ริมแมน่ ำ�้ เจ้าพระยา แม้ว่าปัจจบุ ัน • ความยาว : 441.46 เมตร กว้าง 10 เมตร สร้างขา้ มแม่น�้ำเจา้ พระยา เชอื่ ม การรถไฟแห่งประเทศไทยได้ยกพ้ืนที่สถานีรถไฟบางกอกน้อยเดิมให้กับ ระหวา่ งเขตบางซือ่ ทางฝั่งตะวนั ออก กบั เขตบางพลดั ทางฝงั่ ตะวันตก โรงพยาบาลศิริราช แต่ด้วยความโดดเด่นและสวยงามของสถานี ทางโรง • ปที ส่ี รา้ ง : พ.ศ.2465 - 2469 พยาบาลจึงยังคงเก็บตัวอาคารและชานชาลาบางส่วนเอาไว้เป็นพิพิธภัณฑ์ ปจั จุบันการรถไฟแห่งประเทศไทย ได้เปิดใชส้ ถานธี นบุรีใหม่ อยไู่ ม่ไกลจาก 100 ปี สถานีกรุงเทพ • 113 • สถานีธนบุรีเดิม มีขบวนรถธรรมดาให้บริการจากสถานีธนบุรีใหม่สู่สถานี ราชบุรี สถานนี ้ำ� ตก (ทางรถไฟสายมรณะ) สถานีประจวบครี ขี นั ธ์ และสถานี หลังสวน ใกล้กับสถานีธนบุรี เป็นที่ต้ังของโรงรถจักรธนบุรี ซึ่งได้รับการ ซอ่ มแซมใหมเ่ มอ่ื หลงั สงครามโลกคร้ังทสี่ อง ปัจจบุ นั ทโ่ี รงรถจกั รแห่งน้ียงั ท�ำหน้าท่ีอนุรักษ์รถจักรไอน�้ำจ�ำนวน 5 คัน ให้สามารถใช้การได้และใช้เป็น ขบวนรถพเิ ศษ ในโอกาสสำ� คญั รวมไปถงึ งานสปั ดาหแ์ สงสเี สยี ง สะพานขา้ ม แม่นำ้� แคว

ไการใชง้ านของเส้นทางสายใตจ้ ึงมาไดจ้ าก 2 สถานีหลัก คอื สถานี หลังคาเปิดที่มีลักษณะเฉพาะคล้ายกับสะพานนาชะอัง จังหวัดชุมพรและ กรุงเทพ มายังสถานีบางซื่อแล้วข้ามแม่น้�ำเจ้าพระยาที่สะพานพระรามหก สะพานแคบนาสาร อ�ำเภอนาสาร จงั หวัดสรุ าษฎร์ธานี โครงสร้างสะพานเป็น และข้ามคลองบางกอกน้อยมายังสถานีชุมทางตลิ่งชันสายหนึ่ง กับอีกสาย ของบรษิ ัท Balfour Beatty ของประเทศอังกฤษ หนึ่งมาจากสถานีธนบุรีข้ามคลองชักพระมาบรรจบกันท่ีสถานีชุมทางตลิ่งชัน ซ่ึงนอกจากสะพานพระรามหกที่กล่าวมาแล้ว สะพานรถไฟข้ามคลอง สถานใี นเขตปรมิ ลฑลกรงุ เทพ ในปจั จบุ นั นไ้ี ดร้ บั การปรบั ปรงุ ใหมเ่ พอ่ื บางกอกน้อยท่ีอยู่ห่างจากสถานีบางบ�ำหรุซึ่งเป็นสถานีสร้างขึ้นใหม่หลังการ รองรับโครงการรถไฟฟ้าสายสีแดง เป็นสถานีที่ใช้ร่วมกันระหว่างรถไฟแบบ สรา้ งสะพานพระรามหกราว 1.2 กิโลเมตรก็เป็นสะพานที่มีงานศลิ ป์สถาปัตย์ เดิมและรถไฟฟ้าในอนาคต บางสถานีเช่น ชุมทางตลิ่งชัน ยังมีการจ�ำลอง ที่นา่ สนใจอยู่ไมน่ ้อยเชน่ กนั โดยสะพานดั้งเดมิ เปน็ สะพานขาออกสรา้ งเมือ่ ปี อาคารสถานีรถไฟหลงั เดิมไว้ให้ไดร้ ำ� ลึกถึงอดตี กนั แต่ทนั ทีทเี่ ขา้ เขตจงั หวดั พ.ศ.2466 เปน็ โครงเหลก็ ตอนเดยี ว เรยี กวา่ สะพานดำ� โครงสรา้ งสะพานเปน็ นครปฐมจะเหน็ อาคารไมแ้ บบคลาสสกิ อยคู่ รบไมว่ า่ จะเปน็ สถานใี หญท่ รี่ ถดว่ น ของบริษัท DAYDE’ ของฝรั่งเศส ส่วนสะพานขาเข้าเป็นสะพานที่สร้างขึ้น พเิ ศษหยดุ รับสง่ ผู้โดยสารเช่น สถานีศาลายา จนถงึ สถานีเล็กๆ อย่าง สถานี ภายหลังตามโครงการรถไฟทางคบู่ างซือ่ -นครปฐม เป็นสะพาน 3 ตอนแบบ วดั งวิ้ ราย สถานวี ัดสวุ รรณ และสถานนี ครชัยศรี สะพานบางกอกนอ้ ย สะพานเสาวภา • ท่ีตั้ง : ต.วัดชลอ อ.บางกรวย จ.นนทบุรี ห่างจากสถานีบางบ�ำหรุ ราว 1.2 • ทตี่ ้งั : ต�ำบลวดั แค และตำ� บลไทยาวาส อ.นครชยั ศรี จ.นครปฐม อยู่หา่ งจาก กโิ ลเมตร สถานีรถไฟนครชยั ศรี ทางทิศตะวันออก ราว 1.1 กโิ ลเมตร • ลกั ษณะโครงสรา้ งสะพาน : สะพานโครงขน้ึ (Through Truss Bridge) สะพาน • ลักษณะโครงสร้างสะพาน : สะพานด�ำ สะพานขาล่องเป็นสะพานโครงข้ึน ขาออกมีตอนเดียว โครงสะพานสรา้ งโดย บรษิ ทั DAYDE’ ของประเทศฝรง่ั เศส (Through Truss Bridge) ทมี่ สี ะพานแมแ่ ครแ่ ผงขนึ้ (through plate girder) ประกบ สะพานขาเข้ามี 3 ตอนแบบหลังคาเปิด โครงสร้างสะพานโดยบริษัท Balfour หัวทา้ ย สะพานขาขนึ้ เป็นสะพานทส่ี รา้ งข้นึ มาใหม่ เป็นสะพานโครงข้ึน (Through Beatty ของประเทศองั กฤษ Truss Bridge) แบบหลังอูฐ มีสะพานโครงขึ้นครึ่งตวั ประกบหวั ท้าย • ความยาว : สะพานขาออก ยาว 70 เมตร สะพานขาเข้า ยาว 110 เมตร สรา้ ง • ความยาว : สะพานด�ำ(ขาล่อง) ความยาว 132 เมตร สะพาน(ขาขน้ึ ) ความยาว ขา้ มคลองบางกอกน้อย 170 เมตร สรา้ งข้ามแมน่ �้ำนครชยั ศรีท้งั สองสะพาน • ปที ่ีสร้าง : สะพานขาออก สร้างปี พ.ศ.2466 สะพานขาเขา้ สร้างปี พ.ศ.2538 • ปีท่สี ร้าง : พ.ศ.2492 • 114 • 100 ปี สถานีกรุงเทพ ทอี่ ำ� เภอนครชัยศรี ยังมีสะพานขนาดใหญท่ ่สี รา้ งขา้ มแม่น้�ำนครชยั ศรี อยู่แห่งหน่ึง ช่ือ สะพานเสาวภา เป็นสะพานเหล็กแบบ สะพานโครงขึ้น (Through truss bridge) มีอยู่สองสะพานคู่กันสะพานเก่าอยู่ในทางขาล่อง เป็นสะพานด�ำทรงโค้งแบบหลังอูฐ ความยาว 132 เมตร สะพานเดิมสร้าง ข้ึนพร้อมกับทางรถไฟสายธนบุรี-เพชรบุรี แต่โดนระเบิดท�ำลายในสมัย สงครามโลกคร้ังท่ีสอง ท�ำให้การรถไฟแห่งประเทศไทยต้องสร้างสะพานข้ึน ใหมใ่ น พ.ศ.2488 สว่ นในทางขาขนึ้ เปน็ สะพานทส่ี รา้ งขน้ึ ตามโครงการรถไฟ ทางคู่ โดยการรถไฟแห่งประเทศไทย เมื่อ พ.ศ. 2546 ในเสน้ ทางสายน้ี สถานรี ถไฟสว่ นใหญเ่ ปน็ สถานที ไี่ ดร้ บั การซอ่ มสรา้ ง ขึน้ ใหม่ ดังนั้นจุดเดน่ ของแตล่ ะสถานจี งึ อยู่ทีช่ ุมชนทีอ่ ยตู่ ามทางรถไฟ สถานี นครปฐม เป็นสถานีใหญ่ อาคารคอนกรีตสองชั้นที่ตั้งอยู่กลางตลาดท�ำให้ ตัวอาคารโดดเด่นน้อยลงแต่ความพิเศษอยู่ที่สามารถเดินจากสถานีไปถึง องค์พระปฐมเจดยี ์ไดส้ ถานีหยดุ รถขนาดเล็กอย่างพระราชวงั สนามจันทร์ ซงึ่ เคยมี “พลบั พลาสนามจนั ทร”์ ทสี่ วยงาม ปจั จบุ นั มศี าลาไมข้ นาดเลก็ มาแทนท่ี พลับพลาหลังเดิมท่ียกไปไว้เป็นพลับพลาท่ีประทับท่ีสถานีหัวหิน แต่ยังคง ความกลมกลนื กับพระราชวังไดอ้ ยา่ งดี 100 ปี สถานีกรุงเทพ • 115 •

เส้นทางรถไฟสายใต้น้ีเม่ือผ่านสถานีนครปฐมมาแล้วจะผ่านสถานี ครั้งสงครามมหาเอเชียบูรพา ต้นทางจากสถานีหนองปลาดุก ผ่านจังหวัด รปู โค้ง 11 ตอน โดยนำ� เหล็กมาจากเมืองปตั ตาเวยี เสรมิ ความแข็งแรงด้วย คลองบางตาล ทีข่ น้ึ ชอ่ื คอื ไก่ยา่ งคลองบางตาลมาถงึ ชุมทางสำ� คญั แห่งหนงึ่ กาญจนบุรี ปลายทางท่สี ถานตี ันบยูซายัด ในประเทศเมียนมาร์ โดยแรงงาน โครงไม้บริเวณฐานสะพาน เปิดเดินรถครั้งแรกเมื่อ พ.ศ.2486 ใช้งานได้ คือ สถานีชุมทางหนองปลาดุก จังหวัดราชบุรีที่ข้ึนช่ือความอร่อยคือ ข้าว ของเหล่าเชลยศึกในสงคราม แรงงานชาวจีนและแรงงานรับจ้างชาวไทยซ่ึง ประมาณ 1 ปี สะพานแห่งน้ีถูกท้ิงระเบิดจนเสียหายใช้การไม่ได้ จนเมื่อ กระทงหนองปลาดกุ ซง่ึ มขี ายมาตงั้ แตโ่ บราณ ทช่ี มุ ทางแหง่ นท้ี างรถไฟจะแยก เสียชีวิตเป็นจ�ำนวนมาก มีอนุสรณ์สถานอยู่ท่ีตัวเมืองกาญจนบุรีคือ สุสาน สงครามสงบลง การรถไฟแห่งประเทศไทยได้ซ่อมแซมสะพานแห่งน้ี โดย สจู่ ังหวัดสพุ รรณบรุ ีสายหนึ่ง กบั อกี สายหนึ่งแยกลงใตต้ อ่ ไปยงั สถานชี ุมทาง ทหารสัมพันธมิตรบ้านดอนรัก ที่พ�ำนักสุดท้ายของเหล่าเชลยศึกผู้สร้างทาง ตดั 3 ท่อนท่ีโดนทำ� ลายออก แลว้ ทดแทนดว้ ยสะพานรูปส่ีเหลย่ี มคางหมตู าม บ้านโปง่ จังหวัดราชบุรเี ชน่ กนั ซึง่ ชุมทางนเี้ ปน็ ชุมทางท่แี ยกไปไดอ้ ีก 2 เสน้ รถไฟสายนถี้ งึ 6,982 ชวี ติ ปจั จบุ นั เสน้ ทางสายนถี้ กู รอ้ื ถอนไปเหลอื เพยี งเสน้ แบบมาตรฐานของฝ่ายการชา่ งโยธา ทาง คอื เส้นทางสายตะวนั ตกสจู่ ังหวดั กาญจนบุรผี ่านสะพานขา้ มแมน่ ้ำ� แคว ทางรถไฟทีม่ าสิ้นสุดลง ณ ทีห่ ยดุ รถนำ�้ ตกไทรโยคนอ้ ย ระยะทางรวม 128 ไปสุดทางที่หยุดรถน�้ำตกไทรโยคน้อยสายหนึ่ง กับอีกสายหน่ึงแยกลงใต้ กโิ ลเมตร เมื่อขบวนรถไฟข้ามสะพานแควใหญ่ เส้นทางในช่วงนี้ขบวนรถไฟจะ ตอ่ ไปยังจงั หวัดเพชรบรุ แี ละจังหวัดประจวบครี ขี นั ธ์ตามล�ำดบั ลดั เลาะไปตามแม่น�้ำแควนอ้ ย ผา่ นที่หยดุ รถเขาปูน จุดเด่นอกี อยา่ งบริเวณน้ี จุดเด่นที่สุดบนทางรถไฟสายน้ีซ่ึงเป็นแหล่งท่องเที่ยวส�ำคัญ คือ คือ ช่องเขาปนู ทีม่ กี ารระเบดิ ภูเขาเพ่ือวางรางรถไฟผ่ากลาง และจุดสำ� คัญ เส้นทางแยกไปสู่จังหวัดกาญจนบุรีนี้เองที่เป็นเส้นทางประวัติศาสตร์ สะพานแควใหญ่ หรือ สะพานข้ามแม่น�้ำแคว สร้างข้ึนในระยะเวลาเพียง 1 อีกช่วงหนึ่งของเส้นทางคือ บริเวณ สะพานถ้�ำกระแซ สะพานโครงไม้ ซงึ่ ถูกจารึกไว้ในนาม เสน้ ทางรถไฟสายมรณะ สรา้ งข้นึ โดยกองทพั ญปี่ ่นุ เมอื่ เดอื นพรอ้ มกบั เสน้ ทางสายน้ี เมอื่ แรกสรา้ งสะพานแหง่ นเี้ ปน็ สะพานโครงเหลก็ (Timber bridge) เอกลักษณห์ น่งึ เดยี วในประเทศไทย ระยะทางประมาณ 4 • 116 • 100 ปี สถานีกรุงเทพ กิโลเมตรที่สร้างลัดเลาะไปตามหน้าผาในเขตอ�ำเภอไทรโยค นับเป็นจุด อันตรายที่สุดในการก่อสร้างเส้นทางสายนี้ แต่ขณะเดียวกันก็เป็นช่วงที่วิว สวยท่ีสุดแห่งหนึ่งเมื่อขบวนรถไฟว่ิงด้วยความเร็วต่�ำบนสะพาน เลียบแม่น�้ำ แควน้อย ก่อนท่ีจะไต่เขาข้ึนสู่ปลายทางที่ท่ีหยุดรถน้�ำตกไทรโยคน้อยหรือที่ เรยี กกันว่าสถานนี ้�ำตกเปน็ จุดสดุ ทา้ ยบนเสน้ ทางสายน้ี สะพานถ้�ำกระแซ • ทตี่ งั้ : ต.ลุ่มสุ่ม อ.ไทรโยค จ.กาญจนบรุ อี ยรู่ ะหวา่ งท่ีหยดุ รถลุ่มสมุ่ กบั สถานี ถ้�ำกระแซ • ลักษณะโครงสร้างสะพาน : เป็นสะพานไม้ (Timber Bridge) สร้างสมัย สงครามโลกครั้งที่ 2 • ความยาว : ราว 450 เมตร สร้างเลียบหน้าผาถ�ำ้ กระแซ ริมแมน่ ำ้� แควน้อย • ปที ี่สรา้ ง : พ.ศ.2486 100 ปี สถานีกรุงเทพ • 117 •

หากเราจะยงั คงมงุ่ หนา้ ลงใตต้ อ่ ไปอาจตอ้ งยอ้ นกลบั มาทส่ี ถานชี มุ ทาง สถานเี พชรบรุ ี เปน็ สถานใี หญอ่ กี แหง่ หนง่ึ ทโ่ี ดดเดน่ ดว้ ยสถาปตั ยกรรม บ้านโป่งที่มุ่งหน้าลงใต้ไปสู่จังหวัดเพชรบุรีผ่านสถานีโพธาราม ที่สร้างเป็น แบบยโุ รป ผสมผสานหลงั คาทรงปน้ั หยา มซี มุ้ ทรงโคง้ เปน็ ทางเขา้ ออกสถานี อาคารคอนกรีตหลังคาทรงไทยประยุกต์ หลังคาชานชาลายังคงแบบเดิมๆ บรเิ วณชานชลาทพี่ กั ผู้โดยสารมกี นั สาดไมร้ ะแนงพรอ้ มปน้ั ลมฉลลุ ายสวยงาม เป็นสถานีสร้างใหม่ที่มีเอกลักษณ์สวยงามไปอีกแบบ ส่วนสถานีเจ็ดเสมียน หา่ งไปราว 1 กโิ ลเมตรมสี ะพานขา้ มแมน่ ำ้� เพชรบรุ ี เรียกว่า สะพานด�ำ เปน็ เปน็ ทต่ี ง้ั ของชมุ ชนทผี่ กู พนั กบั เสน้ ทางรถไฟมาตง้ั แตแ่ รกสรา้ ง แตน่ า่ เสยี ดาย สะพาน (Through truss bridge) แบบหลังอูฐสองตอน ความยาวราว 90 ว่าอาคารสถานีทรงสองชั้นหลังเดิมถูกรื้อทิ้งแล้วสร้างเป็นอาคารหลังใหม่ เมตร สมัยกอ่ นแม่น�้ำสายนี้มคี วามใสบรสิ ุทธม์ิ าก พระเจ้าอยู่หวั รัชกาลท่ี 5 สองชั้นหลังใหม่ข้ึนมาแทน ส่วนตัวตลาดด้ังเดิมใกล้สถานีก็ถูกแทนที่ด้วย จึงทรงโปรดใหส้ ่งเป็นน�้ำเสวยในพระราชวัง ตลาดนัดนกั ทอ่ งเทยี่ วอย่างท่ีนิยมกนั ในปจั จุบัน นบั เป็นอีกตัวอยา่ งหนึ่งของ การเปลี่ยนแปลงไปตามกาลเวลา กอ่ นเข้าถึงสถานรี าชบุรี ขบวนรถไฟตอ้ งขา้ มแม่นำ้� แมก่ ลอง พระบาท สมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ ให้สร้างสะพานที่ใช้ร่วมกันได้ ทง้ั รถไฟและรถยนต์ พระราชทานนามวา่ “สะพานจฬุ าลงกรณ”์ และไดเ้ ปดิ ใช้ งานเมอื่ พ.ศ. 2444 จนถงึ สมยั สงครามโลกครง้ั ที่สอง ทหารญี่ปุ่นยกพลข้ึน บกทอี่ ่าวมะนาว จังหวัดประจวบครี ีขันธ์ และเดินทัพผา่ นไทยไปยงั พม่า โดย ผ่านเส้นทางสายกาญจนบุรี ดังน้ันสะพานจุฬาลงกรณ์ จึงเป็นเป้าหมายใน การทิ้งระเบิดท�ำลายของฝ่ายสัมพันธมิตร จนตัวสะพานได้รับความเสียหาย อยา่ งหนกั เมอ่ื สงครามสน้ิ สดุ ลง สะพานจฬุ าลงกรณ์ไดร้ บั การซอ่ มแซมให้ใช้ การได้อกี ครง้ั แตม่ กี ารปรบั รปู แบบเป็นสะพานเฉพาะรถไฟเท่านน้ั สว่ นทาง รถยนตม์ กี ารสรา้ งสะพานธนะรตั นข์ น้ึ ทดแทนคกู่ บั สะพานรถไฟ นอกจากนยี้ งั มีการสร้างท่ีหยุดรถ สะพานจุฬาลงกรณ์ ขึ้นที่ปลายสะพานฝั่งทิศใต้เพ่ือ อ�ำนวยความสะดวกให้ผู้โดยสาร เนื่องจากตัวสถานีราชบุรีอยู่ห่างไกลจาก ตลาดกลางเมอื ง • 118 • 100 ปี สถานีกรุงเทพ 100 ปี สถานีกรุงเทพ • 119 •

สถานหี วั หิน สะพานขา้ มแมน่ ้�ำปราณบุรี • ทีต่ ง้ั : ต.หวั หิน อ.หัวหนิ จ.ประจวบคีรขี ันธ์ • ที่ตั้ง : ต.ปราณบุรี อ.ปราณบุรี จ.ประจวบคีรีขันธ์ ห่างจากสถานีปราณบุรี • รูปแบบทางสถาปัตยกรรม : เป็นแบบท่ีได้รับอิทธิพลจากศิลปสถาปัตยกรรม ไปทางทิศเหนือราว 600 เมตร ใกล้กบั ศาลเจา้ พอ่ ทองคำ� วิกตอเรียน (Victorian Style) ทนี่ ิยมในอังกฤษและอเมริกา เป็นอาคารไมช้ ้ันเดยี ว • ลกั ษณะโครงสรา้ งสะพาน : สะพานโครงขน้ึ (Through Truss Bridge) ตอนเดยี ว หลงั คาทรงปน้ั หยามขุ กลางเปน็ แบบจวั่ ตดั มงุ ดว้ ยกระเบอ้ื งซเี มนตร์ ปู วา่ ว โครงสรา้ ง หลงั คาโคง้ แบบหลงั อฐู ไมม่ ตี อมอ่ โครงสะพานสรา้ งโดย บรษิ ทั Yokogawa Bridge อาคารเป็นกรอบเสารับคาน โครงเคร่าและไม้กรุผนังทาสีตัดกันท�ำให้เห็นความ Works ประเทศญ่ปี ่นุ แตกตา่ งอยา่ งชดั เจน องคป์ ระกอบของอาคาร เชน่ เสาและคานมกี ารกอ่ สรา้ งอยา่ ง • ความยาว : 80 เมตร สรา้ งขา้ มแม่นำ�้ ปราณบรุ ี ละเอียดประณีต เสามีการเซาะร่องและประดับหัวเสาเลียนแบบสถาปัตยกรรม • ปีทส่ี รา้ ง : พ.ศ.2491 คลาสสคิ (Classicism) คานสรา้ งให้ยืน่ ล้ำ� ออกไป (Cantilever) ทำ� ให้ตอ้ งมีคำ�้ ยัน หชู ้างทหี่ วั เสาเพื่อรองรับคานยนื่ ที่ออกแบบลดหลั่นเปน็ ชั้น ๆ เหมอื นข้นั บนั ได • ล�ำดับชั้นของสถานี : สถานรี ถไฟชั้น 1 • โทร : 0-3251-1073 ต่อจากสถานีเพชรบุรีทางรถไฟจะผ่านอ�ำเภอชะอ�ำและเข้าสู่อ�ำเภอ กลุ่มธุรกิจโรงแรมเครือเซนทรัล ซ่ึงยังคงรักษาสถาปัตยกรรมดั้งเดิมครั้ง หัวหนิ จังหวดั ประจวบตีรขี ันธ์มี “สถานหี ัวหิน” เป็นสถานีรถไฟที่สวยที่สดุ เปน็ โรงแรมรถไฟไวอ้ ยา่ งดี ของภาคกลางตอนล่างและเป็นสถานีที่มีความสวยงามเป็นล�ำดับต้นๆ ของ ประเทศไทย อาคารสถานเี ปน็ อาคารโถงแบบเปดิ โล่งหลังคาสงู ทรงปน้ั หยา เลยจากสถานีหัวหินไปทางจังหวัดประจวบคีรีขันธ์มุ่งสู่จังหวัดชุมพร ทาดว้ ยสคี รมี ตดั กบั สแี ดงตามเสาและกรอบประตหู นา้ ตา่ งรวมทงั้ กรอบเพดาน ชว่ งผา่ นอำ� เภอปราณบรุ ที างรถไฟจะขา้ มแมน่ ำ�้ ปราณบรุ ี มสี ะพานรถไฟรนุ่ เกา่ ภายนอกชานชาลาสถานีมี พลับพลาจัตุรมขุ เป็นพลบั พลาท่ีประทบั ซึ่งเดมิ ทน่ี า่ สนใจอยแู่ หง่ หนง่ึ เปน็ สะพานโครงขน้ึ (Through Truss Bridge) ตอนเดยี ว ตงั้ อยทู่ พ่ี ระราชวงั สนามจนั ทร์ จงั หวดั นครปฐม ซง่ึ การรถไฟแหง่ ประเทศไทย โครงสะพานแห่งนีส้ รา้ งโดยบริษทั Yokogawa Bridge Works ของประเทศ ไดร้ อ้ื พลบั พลาจากพระราชวงั สนามจนั ทร์ นำ� มาสรา้ งทสี่ ถานหี วั หนิ เพอื่ เปน็ ท่ี ญ่ีปุ่นเม่ือปี พ.ศ.2491 ส่วนทิวทัศน์ที่สวยงามโดดเด่นบนเส้นทางสายน้ีจะ ประทบั ขน้ึ และลงรถไฟของพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ วั ภมู พิ ลอดลุ ยเดช และ อยู่บริเวณเส้นทางช่วง สถานีทุ่งมะเม่าถึงสถานีคั่นกระได ก่อนถึงสถานี ต้ังชื่อใหม่ว่า พลับพลาพระมงกุฎเกล้าฯ ซ่ึงสมเด็จพระเจ้าภคินีเธอ เจ้าฟ้า ประจวบครี ขี นั ธซ์ ง่ึ รถไฟจะวงิ่ เลยี บชายทะเลอา่ วทงุ่ มะเมา่ ในวนั ทอี่ ากาศดจี ะ เพชรรตั นราชสุดา สิริโสภาพณั ณวดี ทรงทำ� พิธีเปดิ เมอื่ วันเสาร์ท่ี 6 เมษายน มองเหน็ ววิ ทะเลอา่ วไทยไดส้ วยงามมาก สำ� หรบั สถานรี ถไฟแถบนจ้ี ะเปน็ เพยี ง 2517 นับเป็นเอกลักษณ์ทีส่ วยงามและไม่เหมือนสถานแี ห่งใด นอกจากนีใ้ น สถานีขนาดเล็กชั้นเดียวหลังคาทรงปั้นหยาและหลังคาจั่วแทบทั้งหมด แต่ท่ี อดีตกรมรถไฟ ได้สร้างโรงแรมรถไฟไว้รองรับผู้โดยสารอยู่แห่งหน่ึงมี เปน็ เอกลกั ษณ์ คือ ตัวสถานีมักทาสดี ้วยสีครีมและสีแดงเปน็ สญั ลักษณ์ บ้าง เอกลกั ษณส์ วยงามมาก ปจั จบุ นั ไดเ้ ปลยี่ นไปเปน็ โรงแรมเซนทารา หวั หนิ ใน ก็มีสว่ นท่ตี ่อเตมิ ออกไปเป็นชานชลาทพ่ี กั ผู้โดยสาร ซงึ่ ออกแบบไดก้ ลมกลนื กับตวั สถานอี ยา่ งเช่น สถานีบา้ นกรูด เป็นต้น • 120 • 100 ปี สถานีกรุงเทพ 100 ปี สถานีกรุงเทพ • 121 •

เลยจากสถานีบ้านกรูดทางรถสายน้ีก็ยังมุ่งลงใต้ผ่าน “สถานี 100 ปี สถานีกรุงเทพ • 123 • บางสะพานใหญ่” ซ่ึงมจี ุดเด่นทน่ี ่าสนใจคือ สะพานรถไฟ 3 แห่งทีอ่ ยู่ต่อเน่อื ง กัน แห่งแรกคือ สะพานข้ามคลองกระจอง อยู่ทางทิศเหนือของสถานี บางสะพานใหญร่ าว 200 เมตร เปน็ สะพานโครงขนึ้ (Through Truss Bridge) ตอนเดยี วทรงสี่เหลยี่ มคางหมู ความยาวราว 50 เมตร แห่งทส่ี องคอื สะพาน ขา้ มคลองบางสะพานท่อี ยทู่ างทิศตะวันตกเฉียงใตข้ องสถานรี าว 700 เมตร สะพานโครงข้ึน (Through Truss Bridge) ตอนเดียวทรงหลังอูฐ ความ ยาวราว 70 เมตร กบั ถัดไปทางใต้อีกราว 80 เมตร มสี ะพานสะพานโครงขนึ้ (Through Truss Bridge) ตอนเดียวทรงหลังอูฐอีกแห่งหน่ึงความยาวราว 50 เมตร ตง้ั อยู่ใกลก้ นั เปน็ จุดเดน่ ทีส่ ามารถถา่ ยรูปแลว้ เหน็ สะพานสองแหง่ ซ้อนกันซ่ึงมีไม่กี่แหง่ ในประเทศไทย จากจุดนี้ไปเส้นทางรถไฟจะผ่านอ�ำเภอบางสะพานน้อย สถานี บางสะพานนอ้ ย สถานหี ้วยสกั สถานบี า้ นทรายทอง เข้าสูเ่ ขตจงั หวดั ชมุ พร เร่มิ ต้นทางรถไฟในภาคใตต้ ่อไป สะพานขา้ มแมน่ ำ้� บางสะพาน • ทีต่ ัง้ : ต.กำ� เนิดนพคุณ อ.เมอื ง จ.ประจวบคีรขี ันธ์ อยทู่ างทศิ ตะวนั ตกเฉียงใต้ ของสถานีราว 700 เมตร • ลกั ษณะโครงสรา้ งสะพาน : สะพานโครงขน้ึ (Through Truss Bridge) ตอน เดยี วแบบหลงั อฐู ไมม่ ีตอม่อ • ความยาว : ราว 70 เมตร สร้างขา้ มแมน่ �ำ้ บางสะพาน • ปีทีส่ รา้ ง : ไมป่ รากฎหลักฐานปที ี่สรา้ ง • 122 • 100 ปี สถานีกรุงเทพ

ในงดามนนิ นศแตดิลเ์ นปสลร์นถ้าห่ ไน์ฟนา

มนตใน์เสดนินห่ แง์ดานนลศา้ ลิ นปนร์ าถไฟ หลังจากที่สร้างทางรถไฟสายกรุงเทพ-นครราชสีมาแล้วเสร็จ กุศโลบายของพระพุทธเจ้าหลวง รัชกาลท่ี 5 ท่ีต้องการเจริญ และมีการเปิดเดนิ รถในปี พ.ศ. 2443 ทางกรมรถไฟ ไดส้ รา้ งทางแยก สัมพันธไมตรีระหว่างพระนครแห่งกรุงสยามกับ มณฑลทางเหนือ นอกจาก ทส่ี ถานชี มุ ทางบา้ นภาชี มงุ่ หนา้ ขน้ึ เหนอื สจู่ งั หวดั ลพบรุ ี (เปดิ เดนิ รถได้ พระองคจ์ ะทรงรับเจา้ ดารารัศมีเปน็ พระชายาแล้ว ยังทรงดำ� ริที่จะขยายความ ใน พ.ศ.2444) และขณะเดียวกันยังได้เริ่มก่อสร้างเส้นทางรถไฟจาก เจรญิ และเชอ่ื มอาณาจกั รใหญท่ ง้ั สองเข้าดว้ ยกนั ด้วยการคมนาคมทส่ี ะดวก เมอื งปากน�ำ้ โพ มุง่ หนา้ ข้นึ เหนอื สจู่ งั หวัดเชยี งใหม่ โดยแบง่ การสร้าง มากขน้ึ นัน่ คอื การเดินทางดว้ ยรถไฟ เปน็ ตอนๆ ตอนใดทสี่ ร้างแลว้ เสร็จก่อนกท็ ยอยเปิดเดนิ รถไปก่อน จน กระท่งั พ.ศ.2469 ได้มีการเปดิ เดนิ รถเต็มตลอดเส้นทาง จากชุมทาง ตลอดเสน้ ทางการกอ่ สรา้ งเตม็ ไปดว้ ยความยากลำ� บากตอ้ งผา่ นปา่ เขา บ้านภาชี ถึงเชียงใหม่ รวมถึงท�ำทางแยกสู่อ�ำเภอสวรรคโลกที่สถานี และแมน่ ำ้� สายหลกั หลายสายขา้ มหบุ เหวลกึ โดยเฉพาะเมอื่ ออกจากสถานปี าง ชมุ ทางบา้ นดารารวมระยะทางโดยประมาณ 745 กิโลเมตร ต้นผึ้งในเขตจังหวัดอุตรดิตถ์ เป็นทางสูงชัน ต้องเจาะอุโมงค์เพื่อให้ขบวน รถไฟว่ิงผ่าน เสน้ ทางรถไฟสายเหนอื จงึ ไดช้ อ่ื วา่ เปน็ เสน้ ทางท่มี อี ุโมงค์รถไฟ มากท่สี ุดในประเทศไทยถงึ 4 แห่ง ไลจ่ ากใต้ข้ึนเหนือ ได้แก่ อุโมงค์ปางตบู ขอบ อุโมงคเ์ ขาพลึง ในเขตจงั หวัดอตุ รดติ ถ์ (ระหว่างสถานปี างต้นผึง้ และ เขาพลงึ ) อุโมงคห์ ว้ ยแมล่ าน ในเขตจังหวัดแพร(่ ระหว่างสถานีบา้ นปิน และ ผาคนั ) และแหง่ สดุ ทา้ ยไดแ้ ก่ อโุ มงคข์ นุ ตาน อโุ มงคท์ ย่ี าวทสี่ ดุ ในประเทศไทย คอื 1,362.10 เมตร ตง้ั อยกู่ อ่ นถงึ สถานขี นุ ตานเพยี งเลก็ นอ้ ย การสรา้ งอโุ มงค์ ในแต่ละแหง่ แลกมาด้วยหยาดเหงือ่ แรงงาน รวมไปถึงชีวิตของคนงานทีห่ ล่ัง ไหลมาจากทวั่ ประเทศ รวมไปถงึ แรงงานรบั จา้ งชาวจนี และวศิ วกรคมุ งานชาว ตะวนั ตก สง่ิ หนงึ่ ทต่ี อ้ งชนื่ ชมฝไี มล่ ายมอื ของวศิ วกรชาวเยอรมนี ทนี่ ายชา่ งลอู สิ ไวเลอร์ เจา้ กรมรถไฟสายเหนอื จา้ งมา คอื การออกแบบทางสถาปัตยกรรม ท่ีออกแบบให้อุโมงค์แต่ละแห่ง ซ่อนตัวอย่างกลมกลืนไปกับธรรมชาติ และ การค�ำนวณทางวิศวกรรมอย่างยอดเย่ียมที่ท�ำให้อุโมงค์ทุกแห่งยังคงต้ัง ตระหง่านอย่จู นถงึ ปจั จบุ ันน้ี • 126 • 100 ปี สถานีกรุงเทพ 100 ปี สถานีกรุงเทพ • 127 •

สถานวี งั กรด เปน็ สถานีเลก็ ๆทอ่ี ยากจะแนะนำ� ใหร้ ูจ้ กั แนน่ อนว่า ชอื่ ชน้ั ของสถานแี หง่ นอ้ี าจจะไมค่ นุ้ ชนิ เทา่ กบั บางมลู นาก หรอื ตะพานหนิ ซำ�้ ยงั เปน็ สถานที อี่ ยลู่ กึ เขา้ ไปในหมบู่ า้ นอาจไมเ่ ปน็ ทรี่ จู้ กั มากนกั แมว้ า่ ความสำ� คญั ในดา้ นการเดินรถจะเป็นแคส่ ถานสี �ำหรับรอหลกี และมขี บวนรถท้องถิน่ หยดุ รับส่งผู้โดยสารเพยี งไมก่ ี่ขบวน และแต่ละวนั กม็ ีแตผ่ ู้โดยสารคนเดิมๆ ท่เี ดนิ ทางไปเรยี นหรอื ทำ� งานในตวั อำ� เภอหรอื ตวั จงั หวดั ในตอนเชา้ และเดนิ ทางกลบั ในตอนเย็น แต่สถานีนี้โดดเด่นด้วยรูปแบบของอาคารไม้ชั้นเดียวแบบเดิม พรอ้ มทงั้ ระแนงไมล้ ายฉลบุ รเิ วณผนงั อาคารดา้ นบน ซงึ่ การออกแบบลกั ษณะ น้ี คอื อบุ ายในการกอ่ สรา้ งเพอื่ ให้ลมเข้ายงั ตัวอาคารสถานี ทัง้ ส่วนที่ท�ำการ ของพนกั งานและสว่ นท่ีพักผู้โดยสาร ซึง่ รูปแบบของอาคาร ลักษณะน้ี นับวัน จะหาชมได้ยาก บริเวณด้านหลังของสถานีจะเป็นชุมชนตลาดเก่าริมแม่น้�ำ น่านของชุมชนวังกรดที่มีอาคารห้องแถวไม้เก่าแก่อายุนับร้อยปีท่ีได้รับการ อนุรักษ์ไว้เป็นอย่างดี โดยมีตลาดนัดในทุกวันเสาร์และเป็นชุมชนท่องเท่ียว วิถีไทยทค่ี วรคา่ นา่ ไปเท่ียวชมอีกแห่งหน่ึง ภาคเหนอื ตอนล่าง สถานีพิจติ ร จังหวัดพิจิตร แม้จะเป็นจังหวัดเล็กๆ แต่กลับมีอาคารสถานีรถไฟท่ี จุดพกั กลางทางของผู้โดยสารสายเหนอื • ที่ตัง้ : ต.ในเมอื ง อ.เมอื ง จ.พจิ ิตร โดดเด่นเป็นเอกลักษณ์ไม่เหมือนใคร ด้วยรูปแบบอาคารปูนสองชั้นแบบยุค • รูปแบบทางสถาปัตยกรรม : เป็นแบบท่ีได้รับอิทธิพลจากศิลปสถาปัตยกรรม โคโลเนยี ลของยโุ รป ชน้ั ลา่ งเปน็ ทท่ี ำ� การของเจา้ หนา้ ทฝี่ า่ ยเดนิ รถ สว่ นชนั้ บน ในเสน้ ทางสายเหนอื เมอื่ ออกจากสถานปี ากนำ�้ โพไปทางทศิ เหนอื เปน็ นีโอคลาสสิก (Neoclassic) เป็นอาคารก่ออิฐถือปูนสองช้ัน หลังคาจั่วแบบไม่มี น้นั แต่เดิมใช้เปน็ ท่พี ักของเจา้ หนา้ ท่ี แต่ปจั จบุ ันถกู ดัดแปลงไปใชส้ �ำหรบั เป็น เส้นทางที่เหมาะมากที่จะไปชมความงามของอาคารสถานีรถไฟท้ังใหญ่น้อย ไขราหนา้ จว่ั ไมม่ ชี ายคาและกนั สาด มกี ารตดั ทอนรายละเอยี ดและการตกแตง่ อาคาร ท่ีท�ำการเช่นกัน ผสมผสานโถงที่พักผู้โดยสารแบบเปิดโล่งด้านหน้าอาคาร ตลอดเสน้ ทางทล่ี ว้ นแลว้ แตม่ เี อกลกั ษณเ์ ฉพาะตวั แทบจะทกุ สถานี โดยเฉพาะ เหลือเพียงลวดบวั ปูนโค้งบริเวณเหนอื บานประตู หนา้ ต่าง ชายคา และหน้าจ่ัว เป็นที่น่ายินดีว่าแม้อาคารสถานีน้ีจะถูกดัดแปลงติดตั้งเคร่ืองปรับอากาศเพ่ือ ทางภาคเหนือตอนบน มีหลายแห่งได้รับรางวัลอาคารอนุรักษ์ศิลปะ • ล�ำดับช้นั ของสถานี : สถานีรถไฟช้ัน 1 ความสะดวกสบายของผปู้ ฏบิ ตั งิ าน แตก่ ย็ งั คงรกั ษารปู แบบดง้ั เดมิ ของอาคาร สถาปตั ยกรรมดเี ด่น จากสมาคมสถาปนกิ สยาม เป็นสง่ิ รบั ประกนั ความงาม • โทร : 0-5661-2163 ยุคฝรั่งเรืองอ�ำนาจไว้เป็นอย่างดี นอกจากอาคารทรงตะวันตกก่ออิฐถือปูน แล้ว ยงั มีอาคารรปู แบบคล้ายๆกันแต่สรา้ งด้วยไม้ ได้แก่ สถานบี างกระทุ่ม สถานีบางมูลนาก สถานีใหญ่ระดบั อำ� เภอ ตง้ั อย่กู ลางตลาด เป็นจดุ และสถานีบ้านใหม่ เข้าใจว่าเพื่อให้ง่ายต่อการก่อสร้างด้วยวัสดุที่หาได้ง่าย ในทอ้ งถิ่นขณะนน้ั หมายแรกที่อยากแนะน�ำให้ลองแวะเย่ียมชม เพราะนอกจากสถาปัตยกรรม อาคารไมช้ นั้ เดยี ว มโี ถงทพี่ กั ผู้โดยสารตดิ กบั ทท่ี ำ� การของเจา้ หนา้ ทแี่ บบเดยี ว 100 ปี สถานีกรุงเทพ • 129 • กบั สถานขี นาดเลก็ อนื่ ๆ เพยี งแตต่ วั อาคารมขี นาดใหญแ่ ละยาวกวา่ ตามความ ตอ้ งการในการโดยสาร มีหอประแจ (หอควบคุมการเดินรถ) เปน็ หอสูงอยู่ฝ่ัง ตรงข้ามของตัวสถานี ตามรูปแบบเฉพาะตัวของสถานีใหญ่ในภาคเหนือที่มี ทางหลีกมากกว่า 2 ราง ซึ่งปัจจบุ นั น้ีมีเพียงไม่กแี่ หง่ ที่ยังมีหอประแจแบบน้ี ใช้การอยู่ ยงั เป็นสถานที ่ตี ั้งอย่กู ลางตลาด และอาจกลา่ วได้ว่า อาคารสถานี เปน็ สว่ นหนงึ่ ของตลาดไปแลว้ สว่ นหนงึ่ ของสถานรี ถไฟถกู แบง่ ใหพ้ อ่ คา้ แมค่ า้ ใช้ประโยชน์ในการค้าขายสินคา้ ต่างๆ ทนี่ ่าสนใจและไมค่ วรพลาดคอื มะมว่ ง กวนบางมลู นาก หรอื ทีค่ นทอ้ งถิน่ เรยี กกนั ว่า “สม้ แปน้ ” • 128 • 100 ปี สถานีกรุงเทพ

ชมุ ชนโบราณในภาคเหนอื มกั เกดิ ขนึ้ ตามทางรถไฟทตี่ ดั ผา่ น ตวั อยา่ ง ในเขตจังหวัดพิษณุโลก ต่อเนื่องไปถึงจังหวัดอุตรดิตถ์ เต็มไปด้วย ครง้ั ทีส่ อง กองทัพสัมพนั ธมิตรสง่ เครอื่ งบินมาท้งิ ระเบิดทำ� ลายสะพานแหง่ น้ี สถานีบ้านใหม่ ท่ีเห็นได้ชัด คอื ชุมชนทา่ ฬ่อ ซ่งึ ตั้งอยูบ่ ริเวณปากคลองท่าฬอ่ ซงึ่ เป็นคลอง อาคารสถานีไม้แบบดั้งเดิมหลายแห่ง ตัวอย่างเช่น สถานีแม่เทียบ สถานี เพ่ือตัดการล�ำเลียงเสบียงของทหารญ่ีปุ่น ถึง 29 ครั้ง รวมระเบิดมากกว่า • ท่ตี ัง้ : ต.บ้านใหม่ อ.เมอื ง จ.พิษณุโลก ทแ่ี ยกมาจากแมน่ ำ้� เขก็ ในจงั หวดั เพชรบรู ณ์ ชมุ ชนนเี้ ตบิ โตขน้ึ หลงั การมาของ บา้ นใหม่ สถานบี า้ นตมู สถานแี ควนอ้ ย สถานพี รหทพริ าม เปน็ อาคารสองชน้ั 60ลกู จนสะพานพงั ทลายลง จนกระทง่ั พ.ศ. 2489 การรถไฟแหง่ ประเทศไทย • รูปแบบทางสถาปัตยกรรม : เป็นแบบอาคารไม้สองชั้นเรียบง่าย หลังคาทรง เส้นทางรถไฟ เพราะได้กลายเป็นจดุ กระจายสนิ ค้าสำ� คญั เน่ืองจากเป็นรอย ทรงส่เี หลยี่ มจัตรุ สั ด้านลา่ งเป็นทีท่ ำ� การ ส่วนด้านบนเปน็ ท่พี กั ของพนักงาน จา้ งบรษิ ทั จากประเทศองั กฤษมาซอ่ มแซมสะพานขน้ึ ใหม่ วศิ วกรไดเ้ ปลยี่ นรปู ปน้ั หยา เชอ่ื มตอ่ ดว้ ยโถงพกั คอยชน้ั เดยี ว โครงสรา้ งทง้ั หมดเปน็ ไม้ พน้ื ชนั้ ลา่ งและ ตอ่ ของหลายจงั หวดั สามารถขนสง่ จากทางเรอื สทู่ างรถไฟหรอื แมแ้ ตท่ างถนน ซ่งึ ในปจั จุบันนช้ี ัน้ สองของอาคารสว่ นใหญไ่ ม่ได้ใชก้ ารแลว้ แบบของสะพานใหมท่ งั้ หมด สรา้ งเปน็ สะพานโครงเหลก็ 3 ชว่ ง โดยชว่ งกลาง ช้ันบนเป็นไม้ ผนังอาคารแสดงโครงเคร่าไม้ท่ีใช้รับฝาท่ีเรียงตัวตามแนวนอนและ โดยใชส้ ตั วพ์ าหนะตามชอ่ื ของชมุ ชน ซง่ึ ในปจั จบุ นั ตลาดทา่ ฬอ่ กลายเปน็ ชมุ ชน จะยาว 101 เมตร ซ่งึ ยาวกว่าอีก 2 ชว่ งท่ยี าวเพียงช่วงละ 80 เมตร และใน ตอ่ กนั แบบเข้าลน้ิ ประตแู ละหน้าต่างเป็นบานลูกฟักไม้ ตวั อยา่ งในการอนรุ ักษ์สถาปตั ยกรรมของเรอื นแถวทมี่ รี ปู แบบไมเ่ หมือนใคร ตามท่กี ลา่ วมาแลว้ ว่าเส้นทางรถไฟสายเหนอื มแี มน่ ้�ำ ลำ� ธารต้องข้าม ปพี .ศ. 2496 สะพานปรมินทร์ ได้เปดิ ใหบ้ รกิ ารอกี ครงั้ • ลำ� ดับชนั้ ของสถานี : สถานรี ถไฟช้นั 2 ผ่านหลายแห่ง ออกจากพษิ ณุโลกมาไมน่ าน ขบวนรถไฟจะต้องข้าม แมน่ ำ�้ • โทร : ไม่มีหมายเลขโทรภายนอก อาคารสองหน้าจ่ัว ที่เชื่อมกันด้วยโถงเปิดโล่ง ดูโดดเด่นอยู่ใจกลาง แควนอ้ ย ทนี่ มี่ สี ะพานเหลก็ ขนาดใหญต่ งั้ ตระหงา่ นอยู่ เปน็ สะพานโครงเหลก็ ในเสน้ ทางรถไฟสายเหนอื มที างแยกสายเดยี ว คอื สายชมุ ทางบา้ นดารา เมืองพษิ ณุโลก คือ สถานีรถไฟประจำ� จังหวัด แตล่ ะวันจะมผี ู้โดยสารนบั พนั 2 ตอนตดิ กัน ดูเผินๆแลว้ ทัง้ 2 ช่วงเหมอื นจะยาวเท่ากนั แตค่ วามเปน็ จริง - สวรรคโลก ท่ีสร้างข้นึ เมือ่ พ.ศ. 2453 ระยะทาง 29 กิโลเมตร ซ่งึ แตเ่ ดมิ 100 ปี สถานีกรุงเทพ • 131 • นับหม่ืนคนเดินทางผ่านสถานีแห่งน้ี ด้วยเหตุท่ีจังหวัดพิษณุโลกเป็นเสมือน แลว้ สะพานชว่ งทหี่ นง่ึ ยาว 40 เมตร สว่ นชว่ งทส่ี องยาว 25 เมตร สะพานแหง่ เปน็ สว่ นหน่ึงของเสน้ ทางสายบา้ นดารา - สวรรคโลก - ตาก และขา้ มแดนสู่ หวั ใจในการขนส่งของภาคเหนือตอนล่าง ตวั อาคารแหง่ น้ี จึงถูกออกแบบให้ น้ี ได้รับความเสียหายจากการทิ้งระเบิดของเคร่ืองบินสัมพันธมิตรในสมัย ประเทศสหภาพพมา่ (ชอื่ เรยี กในขณะนนั้ ) แตโ่ ครงการนหี้ ยดุ ลงเพยี งแคอ่ ำ� เภอ รองรับผู้โดยสารจ�ำนวนมาก ด้วยส่วนบริการผู้โดยสาร แยกส่วนออกจาก สงครามโลกครั้งที่สอง หลังสงคราม การรถไฟแห่งประเทศไทย ได้สร้าง สวรรคโลก จังหวดั สโุ ขทัย มีสถานใี นเส้นทางด้วยกนั เพียง 2 แหง่ คือ สถานี ทที่ ำ� การของพนกั งานฝา่ ยการเดนิ รถ เชอื่ มหากนั ดว้ ยโถงทพี่ กั ผู้โดยสารขนาด สะพานชว่ งส้นั ขึ้นทดแทนของเกา่ ทถ่ี กู ทำ� ลายลง คลองมะพลับ ในเขตอ�ำเภอศรีนคร เปน็ สถานขี นาดเลก็ ทแี่ ปลกตากว่าแห่ง ใหญ่ หลงั คายกสงู ดโู ลง่ โปรง่ สบาย ไมอ่ ดึ อดั แมว้ า่ จะมผี ู้โดยสารและพนกั งาน อืน่ คอื เปน็ อาคารยกพนื้ เพยี งเลก็ น้อย แทนทจ่ี ะวางราบไปกบั พื้นดินเหมือน จำ� นวนมากผา่ นเขา้ ออกอยแู่ ทบทงั้ วนั และทงั้ คนื แตเ่ ดมิ นนั้ อาคารชนั้ สองของ ก่อนเข้าสู่สถานีชุมทางบ้านดารา เป็นที่ต้ังของสะพานเหล็กยาว กับอาคารอื่น อกี สถานหี นึง่ ที่นา่ สนใจ คือ สถานีพิษณุโลก ถูกจัดไว้เป็นที่พักส�ำหรับผู้โดยสารชั้น 1 ที่เดินทางมากับ ประมาณ 250 เมตร ทมี่ ปี ระวัติศาสตรอ์ ันยาวนาน สะพานเดมิ สร้างข้นึ เม่อื ขบวนรถดว่ นเชียงใหม่ ซ่ึงในอดีตนั้นรถด่วนทุกขบวนต้องมาจอดพักค้างคนื พ.ศ.2449 เมอ่ื แลว้ เสรจ็ พระบาทสมเดจ็ พระจลุ จอมเกลา้ เจา้ อยหู่ วั ทรงเสดจ็ สถานสี วรรคโลก ปลายทางของเสน้ ทางสายนี้ ดว้ ยสถาปตั ยกรรมท่ี ที่สถานีน้ีก่อนจะเดินทางต่อสู่ปลายทาง ด้วยเหตุน้ี ด้านหลังสถานีรถไฟยัง พระราชด�ำเนินทรงเปิดสะพานแห่งนี้ พร้อมทั้งพระราชทานช่ือว่า สะพาน เป็นตลาดโตร้ งุ่ ทไี่ ม่ยอมหลับใหล พรอ้ มต้อนรับการมาเยอื นของผคู้ นตลอด ปรมนิ ทรท์ อดขา้ มแมน่ ำ้� นา่ น เป็นสะพานเหลก็ ยืน่ ซง่ึ รปู รา่ งคล้ายกบั สะพาน แปลกตากว่าทอ่ี นื่ เพราะเปน็ อาคารยาว ท่ีมีหอสงู อยเู่ หนอื หอ้ งทำ� งานของเจ้า 24 ช่ัวโมง และไม่ไกลกนั นั้น กเ็ ปน็ ที่ตั้งของโรงแรมขนาดใหญ่ (ในขณะนั้น) แขวนแตป่ ระกอบไปดว้ ยโครงเหล็กถักซอ้ นกันหลายชัน้ ในสมยั สงครามโลก หน้าท่ปี ระจ�ำสถานี แตเ่ ดิมใช้เปน็ ท่ีพักของนายสถานี แตป่ จั จบุ ันไม่ได้ใชก้ าร ที่พร้อมให้บริการผู้โดยสารในชั้นสองและชั้นสาม ท่ีต้องการห้องพักเพ่ือรอ แล้วแต่อยา่ งใด เวลาเดนิ ทางตอ่ กบั ขบวนรถในตอนเช้า • 130 • 100 ปี สถานีกรุงเทพ

ภาคเหนือตอนบน สถานสี วยงามพรอ้ มรางวัล สนิ คา้ OTOP ของจงั หวดั นอกจากอาคารสถานรี ถไฟหลงั เกา่ และโรงรถจกั ร สะพานปรมนิ ทร์ อาคารอนรุ ักษ์ศลิ ปะสถาปัตยกรรมดเี ด่น แลว้ ทส่ี ถานอี ตุ รดิตถ์ยังเปน็ ทีต่ ัง้ ของส่งิ ท่เี ป็นท่สี ดุ อีก 2 สิง่ ดว้ ยกนั คอื หอ • ที่ตั้ง : หมู่ที่ 4 ต.บ้านดารา อ.พิชัย ควบคุมประแจที่เต้ียที่สุดในประเทศ และเสาหางปลาท่ีเตี้ยที่สุดในประเทศ จ.อุตรดิตถ์ อยู่ห่างจากสถานีชุมทางบ้าน เมื่อมีการสร้างทางรถไฟสายเหนือ จังหวัดอุตรดิตถ์ ถูกวางให้เป็น สาเหตทุ ตี่ อ้ งสรา้ งทง้ั สองสงิ่ ใหเ้ ตยี้ เนอ่ื งจากวา่ มกี ารปรบั ปรงุ ชานชาลาสถานี ดาราทางด้านทิศตะวนั ตกเฉียงใต้ ราว 1.5 ต�ำแหน่งที่ต้ังของโรงรถจักรอีกแห่งหนึ่งในเส้นทาง เพื่อท�ำการซ่อมบ�ำรุงหัว รถไฟอุตรดติ ถ์หลังใหม่ ใหม้ หี ลังคาคลุมตลอดแนวชานชาลา จึงจ�ำเป็นตอ้ ง กิโลเมตร รถจกั รและจดั เตรยี มขบวนรถไฟใหพ้ รอ้ มกอ่ นเดนิ รถในเสน้ ทางขนึ้ เขาสปู่ ลาย ลดความสงู ของหอควบคมุ ประแจลง เพอื่ ใหม้ องเหน็ ยา่ นสถานไี ดช้ ดั เจน และ • ลกั ษณะโครงสรา้ งของสะพาน : สะพาน ทางสถานีเชียงใหม่ ต่อมาในสมัยสงครามโลกครั้งที่สอง ทหารญ่ีปุ่นเข้ายึด ลดความสงู ของเสาสญั ญาณหางปลา เพอื่ ใหพ้ นกั งานรถจกั รสามารถมองเหน็ โครงขึ้น (Through Truss Bridge) แบบ จังหวัดอุตรดิตถ์เป็นท่ีต้ังของฐานทัพและคลังแสงคลังเสบียง รวมถึงเป็น ได้นั่นเอง คานยน่ื (Cantilever) รูปสี่เหล่ียมคางหมู ศนู ยก์ ลางในการสง่ กำ� ลงั บำ� รงุ เพอื่ สนบั สนนุ การเดนิ ทางไปบกุ ฐานทพั องั กฤษ มี 3 ตอน ในพมา่ และอินเดีย ดงั น้นั บริเวณโรงรถจกั รอุตรดิตถ์ จึงเป็นเปา้ หมายสำ� คัญ หา่ งจากสถานีอุตรดติ ถ์ไปทางทศิ เหนือประมาณ2กิโลเมตร เปน็ ที่ตงั้ • ความยาว : 262.40 เมตร สร้างข้าม ในการทิ้งระเบิดท�ำลายของเครื่องบินฝ่ายสมั พนั ธมิตร อาคารสถานีอตุ รดิตถ์ ของสถานศี ลิ าอาสน์ อาคารทรงไทยประยกุ ต์ ทสี่ รา้ งขน้ึ ใน พ.ศ.2495 ใชเ้ วลา แม่น�้ำน่าน มีด้วยกนั สองหลงั หลงั เดิมสร้างข้ึนเมื่อปี พ.ศ. 2452 ออกแบบโดย คารล์ ในการก่อสร้าง6 ปีก็เปิดให้บริการเน่ืองจากย่านสถานีอุตรดิตถ์ มีความคับ • ปีที่สร้าง : ใช้เวลาสร้าง 3 ปี จากปี ดอรร์ งิ่ สถาปนกิ ชาวเยอรมนี เปน็ อาคารสองชน้ั ทรงจตั รุ มขุ กอ่ อฐิ ถอื ปนู ตาม แคบ ไมส่ ะดวกในการจดั ต้งั ขบวนรถ และใหบ้ รกิ ารเตมิ น้�ำมนั กบั รถจักรและ พ.ศ.2449-2452 เปดิ ใช้เมอ่ื 7 ธนั วาคม แบบบารอ็ ค ผสมกบั อารท์ นโู ว ชกั ปกี ทอดยาวไปตามความยาวของชานชาลา รถปรบั อากาศในขบวน ทางการรถไฟแหง่ ประเทศไทยจงึ สรา้ งสถานอี ตุ รดติ ถ์ พ.ศ 2452 แต่เดิมตรงกลางอาคารมียอดโดมส�ำหรับตากอากาศ ตามรูปแบบเดียวกับ ใหมข่ ้นึ เพ่อื เป็นย่านสำ� หรบั จอดขบวนรถ เพอ่ื ทดแทนสถานอี ตุ รดติ ถเ์ ดมิ แต่ พระราชวงั บา้ นปนื ทเ่ี พชรบรุ ี จนเมอ่ื สมยั สงครามโลกครงั้ ทสี่ องมกี ารรอื้ โดม ไดถ้ กู คดั คา้ นเนอ่ื งจากทต่ี งั้ ของสถานแี หง่ เดมิ อยใู่ จกลางเมอื ง สะดวกมากกวา่ 100 ปี สถานีกรุงเทพ • 133 • กลางอาคารออก เพอื่ ลดจดุ สนใจในการทงิ้ ระเบดิ ของทหารสมั พนั ธมติ ร หลงั สถานีท่ีแห่งใหม่ จึงได้ประกาศให้ใช้ช่ือสถานีแห่งน้ีว่า สถานีศิลาอาสน์เม่ือ สงครามโลกคร้งั ทสี่ องส้ินสดุ ลง อาคารสถานรี ถไฟอตุ รดิตถ์ ไดร้ บั ความเสีย เดินทางออกจากสถานีศิลาอาสน์ไปประมาณ 1 กิโลเมตร เป็นท่ีตั้งของ หายจากการโจมตีทางอากาศ จึงมีการปรับปรุงอาคารข้ึนใหม่อีกครั้งเป็น อนุสรณ์สถานของการสร้างทางรถไฟสายน้ี อุทิศให้กับเหล่ากรรมกรที่ต้อง อาคารทรงไทยประยุกต์ ตามแบบที่เห็นในปัจจุบัน หลังจากที่มีการสร้าง เสยี ชีวติ ลงระหวา่ งการกอ่ สร้าง อาคารสถานีหลังใหม่ท่ีมีขนาดใหญ่กว่าข้ึนทดแทนตามปริมาณผู้โดยสารที่ เพิ่มขึ้น อาคารหลังเดิมถูกใช้เป็นท่ีท�ำการฝ่ายเดินรถของการรถไฟแห่ง ประเทศไทย ส่วนหนงึ่ ของอาคารไดถ้ ูกดดั แปลงเปน็ สถานทีส่ �ำหรับจดั แสดง • 132 • 100 ปี สถานีกรุงเทพ

ทางรถไฟสายเหนอื ในยคุ ทน่ี ายลอู สิ ไวเลอร์ เป็นผ้บู ัญชาการได้ดำ� ริที่ จะสร้างทางรถไฟจากพิษณุโลก ขยายให้ถึงจังหวัดแพร่ แต่ในระหว่างการ ก่อสร้างได้เกิดปัญหาการใช้งบประมาณมากกว่าที่คาดไว้ เนื่องจากเส้นทาง เป็นทางภูเขา จำ� เป็นต้องสรา้ งทางโค้ง เพม่ิ ระยะทางในระหวา่ งเสน้ ทาง รวม ไปถงึ มีการขุดอโุ มงค์ถึง 2 แหง่ ดงั ที่กล่าวถึงมาแลว้ ข้างตน้ ทำ� ให้การสร้าง ทางรถไฟตอ้ งหยุดลงทีบ่ า้ นแม่พวก ท่ตี รงน้นั กรมรถไฟหลวง ไดส้ รา้ งอาคาร สถานีแบบมีหอสูงสองหอ เช่ือมระหว่างหอด้วยโถงรับรองผู้โดยสาร หอฝั่ง ด้านหนึ่งใช้เป็นที่ท�ำการของพนักงานสถานี และเป็นห้องขายต๋ัวและควบคุม การเดนิ รถ ชน้ั 2 ของอาคารฝง่ั ดา้ นทศิ ใตเ้ ปน็ ทพี่ กั ของนายสถานี สว่ นฝง่ั ดา้ น ทิศเหนือใช้เป็นหอควบคุมประแจ เมื่อแล้วเสร็จใน พ.ศ.2454 สมเด็จพระ ศรพี ชั รนิ ทรา บรมราชชนนี พระนางเจา้ เสาวภาผอ่ งศรี พระบรมราชนิ นี าถ ได้ เสด็จพระราชด�ำเนินโดยขบวนรถไฟพระท่ีนั่ง มาจนสุดปลายราง ณ สถานี แมพ่ วกนี้ และไมไ่ กลจากสถานแี มพ่ วกนกั เปน็ เขตการทำ� ไมส้ ำ� คญั ของจงั หวดั แพร่ ถึงกบั สรา้ งทางรถไฟเล็กสำ� หรบั ขนไม้ ตอ่ มาเมอื่ มกี ารตดั ถนนสาย 11 ท�ำให้ผู้คนเดินทางโดยทางรถยนต์มากข้ึน ท�ำให้สถานีแม่พวก ถูกลดระดับ ความสำ� คญั เหลือเพยี ง ทีห่ ยุดรถไฟ สว่ นอาคารสถานีกถ็ กู ท้งิ ร้างเอาไว้ จน กระทั่งใน ปี พ.ศ.2552 จงึ เกดิ โครงการอนรุ กั ษ์ศลิ ปะสถาปตั ยกรรม สถานี รถไฟ เรม่ิ ตน้ จากกลมุ่ คนเลก็ ๆ แพรก่ นั ตอ่ ๆมา จนกระทงั่ ปจั จบุ นั นจ้ี ากอาคาร ทถ่ี ูกท้ิงรา้ ง กลายเป็นศนู ยก์ ารเรยี นรขู้ องท้องถิ่นบา้ นแมพ่ วก และใน พ.ศ. 2556 อาคารสถานีรถไฟแม่พวก (เดิม) ได้รับรางวัล อาคารอนุรักษ์ศิลปะ สถาปตั ยกรรมดเี ดน่ ซง่ึ นอกจากตวั อาคารแลว้ ดา้ นหนา้ สถานยี งั เปน็ ทต่ี ง้ั ของ สวนปา่ สกั ทใี่ หญท่ สี่ ดุ ในประเทศไทย และมดี อกกระเจยี วสสี ม้ ดอกไมห้ ายาก ขึน้ อยู่มากในช่วงฤดูฝน สถานศี ลิ าอาสน์ • ทต่ี ง้ั : ต.ท่าอิฐ อ.เมือง จ.อตุ รดิตถ์ • รปู แบบทางสถาปัตยกรรม : เปน็ แบบ ไทยประเพณีประยุกต์ เป็นอาคารโครง สร้างคอนกรีตเสริมเหล็กชั้นเดียวขนาด ใหญ่ มีระเบียงทางเดินด้านหน้าและด้าน หลงั ทต่ี ดิ กบั ชานชาลา หลงั คาทรงจว่ั ลดชน้ั มุงด้วยกระเบื้องขนาดเล็กสีเขียว หลังคา โถงกลางยกขึ้นไปเป็นจั่วอีกช้ันหนึ่งเพ่ือ เปน็ ชอ่ งแสงและระบายอากาศ องคป์ ระกอบ ของอาคาร เช่น ปั้นลม เสา และคานมี การตกแตง่ ด้วยบวั ปูนลายไทยประยุกต์ • ล�ำดบั ชน้ั ของสถานี : สถานรี ถไฟชนั้ 1 • โทร : 0-5541-1311 • 134 • 100 ปี สถานีกรุงเทพ 100 ปี สถานีกรุงเทพ • 135 •

จากสถานเี ดน่ ชยั ซงึ่ ในอนาคตอาจจะตอ้ งเรยี กวา่ ชมุ ทางเดน่ ชยั หาก ทีห่ ยุดรถแมพ่ วก มีการสร้างทางรถไฟสายเดน่ ชัย - เชียงราย ทางรถไฟช่วงน้ีจะเปน็ ช่วงทีส่ วย • ท่ตี ง้ั : ต.ห้วยไร่ อ.เด่นชยั จ.แพร่ ทส่ี ดุ แหง่ หนง่ึ ของทางรถไฟสายเหนอื เนอื่ งจากมที ง้ั สถานรี ถไฟทสี่ วยงามโดด • รูปแบบทางสถาปตั ยกรรม : เป็นแบบอาคาร เดน่ เป็นเอกลกั ษณ์ หลายแห่ง สะพานส�ำคัญ รวมไปถึงทศั นียภาพสองข้าง ไม้สองชั้นเรยี บงา่ ย หลังคาทรงปัน้ หยา ผังพ้ืน ทางเมื่อขบวนรถไฟว่ิงลัดเลาะผ่านแม่น้�ำยม หากมีเวลาควรหยุดที่สถานี เปน็ รปู ตัวเอช (H) ลักษณะเป็นอาคารไม้สองชัน้ แกง่ หลวง เพราะไมเ่ พยี งแตจ่ ะไดช้ มทวิ ทศั นเ์ ทา่ นน้ั ตวั อาคารสถานเี ลก็ ๆแหง่ จ�ำนวน 2 หลัง เช่ือมตอ่ กันด้วยโถงพักคอยช้ัน น้ีก็งดงามด้วยลวดลายไม้ฉลุท่ีละเอียดอ่อนช้อย ประทับอยู่บนผนังและช่อง เดียว โครงสร้างทั้งหมดเป็นไม้ต้ังอยู่บนฐาน ระหวา่ งคันทวยกับหลังคา พร้อมด้วยช่องลมดา้ นบนท่ีทำ� ให้อาคารสถานีเยน็ คอนกรตี เสรมิ เหลก็ พน้ื ชน้ั ลา่ งและชนั้ บนเปน็ ไม้ สบาย และการนั ตดี ว้ ยรางวลั อาคารอนรุ กั ษศ์ ลิ ปะสถาปตั ยกรรมดเี ดน่ ถดั จาก ผนงั อาคารแสดงโครงเครา่ ไมท้ ใ่ี ชร้ บั ฝาทเี่ รยี งตวั สถานีแก่งหลวงไม่ไกลนักเป็นท่ีตั้งของสะพานห้วยแม่ต้า สะพานเหล็กทรง ตามแนวนอนและต่อกันแบบเข้าลิ้น ประตูและ ส่ีเหลีย่ มคางหมู 3 ช่วง ยาว 174 เมตรที่เห็นในปัจจุบัน เป็นสะพานที่การ หนา้ ต่างเปน็ บานลกู ฟกั ไม้ รถไฟแหง่ ประเทศไทยไดส้ รา้ งขนึ้ ใหมท่ ดแทนสะพานเดมิ ซงึ่ โดนระเบดิ ทำ� ลาย • ลำ� ดบั ชั้นของสถานี : ท่หี ยุดรถ ในสมัยสงครามโลกครง้ั ท่สี อง ซงึ่ ในปจั จบุ ันยงั ปรากฏตอม่อของสะพานเดิม • โทร : ไมม่ ีโทรศัพท์ เป็นอนสุ รณ์ความสญู เสียแห่งสงครามทถ่ี กู ท้งิ ไวเ้ บ้ืองหลงั • 136 • 100 ปี สถานีกรุงเทพ 100 ปี สถานีกรุงเทพ • 137 •

สถานบี า้ นปนิ สถานปี ระจำ� อำ� เภอลอง เปน็ อาคารสองชนั้ แบบบงั กะโล สะพานห้วยแมต่ ้า • ทต่ี ้งั : บ.แมห่ ลู้ ต.บา้ นปิน อ.ลอง จ.แพร่ ตากอากาศบนภูเขาทางเหนือ ตัวอาคารตกแต่งด้วยสวดลายฉลุสวยงาม ท่ี อยู่ระหว่างสถานีแก่งหลวง กับสถานีบ้านปิน หน้าช่องจ�ำหน่ายต๋ัว และเหนือซุ้มหน้าต่างและประตู รวมไปถึงลวดลายไม้ อ.ลอง จ.แพร่ หา่ งจากทห่ี ยดุ รถไฟหว้ ยแม่ต้า ประดับท่ียังปรากฏอยู่บริเวณตัวอาคารช้ันบน เน่ืองจากตัวอาคารชั้นล่างถูก ลงมาทางทศิ ใต้ราว 2 กโิ ลเมตร ดดั แปลงเปน็ อาคารปนู ไปแลว้ ออกจากสถานบี า้ นปนิ ลอดอโุ มงคห์ ว้ ยแมล่ าน • ลักษณะโครงสร้างของสะพาน : สะพาน แล้วจะพบกบั สถานผี าคัน ตวั อาคารขนาดเล็ก ที่แปลกจากสถานแี ห่งอนื่ คอื โครงขน้ึ (Through Truss Bridge) รปู ส่เี หลย่ี ม เปน็ สถานที ต่ี ้งั อยู่ในทางโคง้ และมที างหลีกอยตู่ ิดกบั ตัวอาคารแทนท่ีจะเป็น คางหมู มี 3 ตอน ความยาว180 เมตร สรา้ ง ทางประธาน ข้ามแมน่ �้ำยม ใกลก้ บั บริเวณปากห้วยแมต่ ้า • ปีทีส่ รา้ ง : พ.ศ.2456 สถานบี ้านปิน • ทีต่ ัง้ : ต.บา้ นปิน อ.ลอง จ.แพร่ 100 ปี สถานีกรุงเทพ • 139 • • รปู แบบทางสถาปัตยกรรม : เป็นแบบ พน้ื ถน่ิ ยโุ รปแบบฮาฟ ทมิ เบอร์ (Half Tim- ber) ที่ชัดเจนที่สุด เป็นอาคารสองช้ัน หลงั คาทรงจวั่ หลงั คาของโถงพกั คอยเปน็ หลังคาทรงปั้นหยา เหนือบานประตู หน้าต่าง และหน้าช่องจ�ำหน่ายตั๋วประดับ ดว้ ยไม้ฉลุลายสวยงาม จดุ เด่นของอาคาร คือ ผนังภายนอกชั้นสองตกแต่งด้วยไม้ คาดในแนวตั้งและแนวทแยงภายในโครง สร้างไม้กรอบส่ีเหลี่ยม มีการทาสีตัดกัน ทำ� ให้เหน็ ความแตกตา่ งอยา่ งชดั เจน • ลำ� ดับชั้นของสถานี : สถานรี ถไฟชน้ั 2 • โทร : 0-5458-3480 • 138 • 100 ปี สถานีกรุงเทพ

สถานเี ลก็ ๆ อีกแห่งหนึง่ ทส่ี วยงามแปลกตาไมแ่ พ้ใคร คือ สถานปี าง สถานีปางปว๋ ย ป๋วย ที่ตั้งอยู่กลางผืนป่า รอยต่อระหว่างจังหวัดแพร่ และจังหวัดล�ำปาง • ท่ีตงั้ : ต.นาสัก อ.แมเ่ มาะ จ.ล�ำปาง สามารถกล่าวได้ว่าสถานีแห่งนี้เป็นสถานีท่ีควรค่าแก่รางวัลจาก สมาคม • รูปแบบทางสถาปตั ยกรรม : เปน็ แบบเรือนไม้ชั้นเดยี วเรียบงา่ ยตามการใช้งาน สถาปนิกสยามเป็นที่สุด เพราะตัวอาคารแทบจะรักษารูปแบบและลวดลาย หลังคาทรงจวั่ ประตูและหน้าต่างเป็นบานลูกฟักไม้ เหนือบานประตู หน้าตา่ ง ยอด ประดบั ตามแบบดง้ั เดมิ ไวค้ รบถว้ นสมบรู ณ์ แมก้ ระทงั่ โคมไฟประดบั ในสถานี จั่ว เชิงชาย ค�้ำยัน และหน้าช่องจ�ำหน่ายตั๋วประดับด้วยไม้ฉลุลายท่ีได้รับอิทธิพล และห้องท�ำงาน รวมไปถึงเสาอาคาร ก็ยังใช้รูปแบบด้ังเดิมที่ได้ออกแบบไว้ จากสถาปตั ยกรรมแบบวกิ ตอเรยี น (Victorian Style) ไมค้ าดตกแตง่ ผนงั คลา้ ยบา้ น ตั้งแต่สมยั นายชา่ งไวเลอร์ เปน็ เจ้ากรมรถไฟหลวง ชนบทในยุโรป • ลำ� ดบั ชัน้ ของสถานี : สถานีรถไฟชน้ั 3 นอกจากสถานที กี่ ลา่ วมาแลว้ สถานที ไี่ ดร้ บั รางวลั และยงั คงมลี วดลาย • โทร : ไม่มีโทรศัพท์ สวยงามใหเ้ ราไดช้ นื่ ชมยงั มอี กี สามแหง่ ไดแ้ ก่ สถานแี มท่ ะ สถานแี มจ่ าง และ สถานีห้างฉัตร ในพื้นท่ีจังหวัดล�ำปาง ท่ีแปลกตาด้วยเสารองรับชายคาเพื่อ 100 ปี สถานีกรุงเทพ • 141 • กนั แดดกนั ฝนใหผ้ ู้โดยสารรอบอาคาร แทนทจ่ี ะเปน็ โถงทพ่ี กั ผู้โดยสาร ตกแตง่ ดว้ ยลวดลายเชงิ ชายลายขนมปงั ขงิ และลวดลายวจิ ติ รงดงามเปน็ ลายกา้ นตอ่ ดอกแบบล้านนาอยู่หนา้ ช่องขายตั๋ว • 140 • 100 ปี สถานีกรุงเทพ

ก่อนจะมีการเจาะอุโมงค์ขุนตาน เกือบ 10 ปีที่จังหวัดล�ำปางเป็น จากสถานนี ครลำ� ปางไปทางทศิ ใต้ เปน็ ท่ตี งั้ ของคลังน้�ำมนั ลำ� ปาง ซ่ึง ศูนย์กลางการคมนาคมขนส่งทางราง สถานีนครล�ำปางจึงเป็นเหมือนชุมชน เป็นจุดขนถ่ายน�้ำมันสู่จังหวัด พะเยา และเชียงราย ส่วนทางด้านทิศเหนือ ใหญ่รายล้อมไปด้วยตลาด โรงแรมที่พัก อาคารสถานนี ครล�ำปาง เปิดใช้งาน ขบวนรถไฟจะตอ้ งขา้ มแมน่ ำ�้ วงั เรม่ิ ตน้ จากสะพานเหลก็ ไมม่ โี ครงราวประมาณ ในปี พ.ศ. 2459 เพื่อรองรับขบวนรถรวมสินค้า จากสถานีพิษณุโลก และ 34 เมตร เป็นส่วนที่สร้างข้ึนใหม่เมื่อมีการยกระดับทางรถไฟให้ข้ามถนน อตุ รดติ ถ์ เพ่ือขนส่งท้ังผู้โดยสารและสินคา้ กระทั่งปลายปี 2465 จงึ ได้มีการ เลยี บแมน่ ำ้� ดา้ นลา่ ง ตอ่ เนอื่ งดว้ ยสะพานโครงเหลก็ รปู สเี่ หลยี่ มคางหมู 5 ตอน เปิดเดินขบวนรถด่วนตรงจากพระนครถึงนครล�ำปาง ตัวสถานีขนาดใหญ่ มีความยาวรวมท้ังส้ิน 262 เมตร ซึ่งสะพานนี้ถูกซ่อมสร้างข้ึนใหม่ทดแทน ออกแบบโดยสถาปนกิ ชาวเยอรมนั เปน็ อาคาร 2 ชนั้ ชนั้ ลา่ งกอ่ อฐิ ถอื ปนู แบบ สะพานเดมิ ทโี่ ดนทิง้ ระเบดิ ทำ� ลายเมือ่ สงครามโลกครัง้ ทสี่ อง โคโลเนียล ใชซ้ ุม้ โคง้ เป็นทางเข้าไปยงั โถงท่พี กั ผู้โดยสาร เรยี งกัน 4 โค้ง รบั กบั ขอบหนา้ ต่างตกแต่งเป็นทรงโค้งที่ปลายทัง้ สองข้าง ชั้นสองเปน็ อาคารไม้ เม่ือออกจากสถานีห้างฉัตร ขบวนรถไฟจะค่อยๆไต่ข้ึนสู่ยอดดอยขุน แบบมรี ะเบยี ง ตกแตง่ ราวกนั ตกอยา่ งวจิ ติ รดว้ ยลวดลายแบบขนมปงั ขงิ พรอ้ ม ตาน ตามเส้นทางที่คดเค้ียวเล้ียวลด ซึ่งนายช่างไวเลอร์ และวิศวกรจาก หลังคาสองช้ันเพ่ือเว้นช่องให้ลมเข้าไปยังท่ีท�ำการช้ันสองได้อย่างดี ด้านทิศ ประเทศเยอรมนี ไดเ้ ร่ิมกอ่ สรา้ งตงั้ แตป่ ี พ.ศ. 2458 ใช้เวลากอ่ สร้างทางชว่ ง ใตข้ องอาคาร ใชเ้ ปน็ ร้านค้าอ�ำนวยความสะดวกใหแ้ ก่ผู้โดยสาร สว่ นดา้ นทศิ นรี้ าว 10 ปี จงึ แลว้ เสรจ็ และเปดิ เดนิ รถได้ ระหวา่ งเสน้ ทาง วศิ วกรไดว้ างสถานี เหนอื ใชเ้ ปน็ ท่ที ำ� การของเจา้ หนา้ ท่ี และหอ้ งสำ� หรับรับส่งสินค้า (แตเ่ ดมิ จะมี รถไฟไวส้ องแห่ง ได้แก่ สถานปี างมว่ ง และสถานีแม่ตานน้อย ทงั้ สองแห่งน้ี รางสำ� หรบั รถสนิ คา้ มาจอดเทยี บอยทู่ างดา้ นหลงั ของหอ้ งรบั สง่ สมั ภาระ) ดา้ น นอกจากจะใช้ประโยชนส์ ำ� หรบั รอหลกี แลว้ เมอ่ื ครง้ั ยังใช้รถจกั รไอน�้ำ สถานี หลงั สถานเี ปน็ ท่ีต้งั ของบา้ นพกั พนกั งานรถไฟ ทง้ั พนักงานประจำ� สถานี และ ทั้งสองจะเป็นจุดจอดเพื่อเช็คความเรียบร้อยของหัวรถจักรขณะขึ้นเขา รวม พนักงานประจำ� ขบวนรถ ทั้งเปน็ จุดเตมิ น�้ำ เติมฟืนฉุกเฉินระหวา่ งข้ึนดอยขุนตาน ตรงข้ามกับอาคารสถานีเป็นท่ีต้ังของ หอควบคุมประแจ ซึ่งต้อง สถานหี ้างฉตั ร ควบคุมการสับรางทั้งในย่านสถานี และภายโรงรถจักร และโรงรถพ่วง ซ่ึง • ท่ีตง้ั : ต.หา้ งฉัตร อ.หา้ งฉัตร จ.ล�ำปาง สร้างข้ึนพร้อมๆกับอาคารสถานี เป็นอาคารโรงงานทรงกลม ที่เรียกกันว่า • รปู แบบทางสถาปัตยกรรม : เป็นแบบเรือนไม้ชนั้ เดียวเรยี บง่ายตามการใชง้ าน Round House พรอ้ มวงเวยี นกลับรถจกั ร ในปัจจบุ ัน ใชอ้ าคารดังกล่าวเปน็ หลังคาทรงจ่ัว ประตูและหน้าต่างเป็นบานลูกฟักไม้ เหนือบานประตู หน้าต่าง โรงซ่อมท�ำวาระของรถโดยสารและรถสินค้า ส่วนหัวรถจักร จะจอดซ่อมท่ี ยอดจว่ั เชงิ ชาย คำ�้ ยนั และหนา้ ชอ่ งจำ� หนา่ ยตว๋ั ประดบั ดว้ ยไมฉ้ ลลุ ายทไ่ี ดร้ บั อทิ ธพิ ล อาคารโรงงานหลังใหมท่ ่ีสร้างข้นึ ติดกนั ใน พ.ศ. 2520 จากสถาปตั ยกรรมแบบวกิ ตอเรยี น (Victorian Style) ไมค้ าดตกแตง่ ผนงั คลา้ ยบา้ น ชนบทในยโุ รป สถานีแม่ทะ • ล�ำดับชนั้ ของสถานี : สถานรี ถไฟช้นั 3 • ทต่ี ัง้ : ต.แม่ทะ อ.แมท่ ะ จ.ลำ� ปาง • โทร : ไม่มหี มายเลขโทรภายนอก • รูปแบบทางสถาปัตยกรรม : เป็นแบบเรือนไม้ชั้นเดยี วเรียบง่ายตามการใชง้ าน หลังคาทรงจั่ว ประตูและหน้าต่างเป็นบานลูกฟักไม้ เหนือบานประตู หน้าต่าง 100 ปี สถานีกรุงเทพ • 143 • ยอดจั่ว เชิงชาย ค�้ำยัน และหน้าช่องจ�ำหน่ายตั๋วประดับด้วยไม้ฉลุลายท่ีได้รับ อทิ ธพิ ลจากสถาปัตยกรรมแบบวกิ ตอเรียน (Victorian Style) ไม้คาดตกแตง่ ผนงั คล้ายบ้านชนบทในยุโรป • ลำ� ดับช้นั ของสถานี : สถานีรถไฟชัน้ 2 • โทร : ไมม่ โี ทรศพั ท์ • 142 • 100 ปี สถานีกรุงเทพ

จากสถานีแม่ตานน้อย ทางรถไฟจะไต่ข้ึนถึงยอดดอยขุนตาน ซึ่งมี สถานนี ครล�ำปาง ลักษณะเป็นเทือกเขาสลับซับซ้อนกันอยู่หลายลูกด้วยกัน เพื่อเป็นการ • ท่ตี งั้ : ต.สบตุย๋ อ.เมอื ง จ.ล�ำปาง ประหยดั เวลา และลดก�ำลังของรถไฟในการขึ้นลงเขา วิศวกรไดส้ รา้ งสะพาน • รปู แบบทางสถาปตั ยกรรม : เป็นแบบพื้นบา้ นภาคเหนือผสมสถาปตั ยกรรมพน้ื หอสงู เพอ่ื เชอ่ื มระหวา่ งหบุ เขา ดว้ ยกนั ถงึ 3 แหง่ ไดแ้ ก่ สะพานหา้ หอ (สะพาน ถิ่นยโุ รป เป็นอาคารสองชัน้ ช้ันลา่ งก่ออิฐฉาบปนู ใช้ระบบคานโค้งต่อเนอื่ ง 4 ชว่ ง ปางหละ) สะพานสามหอ (สะพานปางยางใต)้ และสะพานสองหอ (สะพานปาง ขนาบดว้ ยคานโค้งช่วงเลก็ ท่ปี ลายทั้ง 2 ด้าน เปน็ รปู แบบนีโอคลาสสกิ (Neoclas- ยางเหนอื ) นบั เปน็ ครง้ั แรกในสยามทม่ี กี ารสรา้ งสะพานหอสงู สำ� หรบั รถไฟ ตอ่ sic) ชนั้ บนสรา้ งดว้ ยไมก้ รอบเปน็ โครงสเี่ หลย่ี ม มไี มย้ ดื ยนั แนวทแยงเสรมิ เปน็ ชว่ ง มาใน พ.ศ.2510 มกี ารบูรณะเส้นทางรถไฟสายเหนือครัง้ ใหญ่ โดยการรถไฟ ๆ กรดุ ว้ ยไมฝ้ าตตี ามแนวนอน และอวดโครงสรา้ งกรอบ เปน็ รปู แบบฮาฟ ทมิ เบอร์ แหง่ ประเทศไทยไดว้ า่ จา้ งวศิ วกรชาวญปี่ นุ่ ใหด้ ำ� เนนิ การสำ� รวจความแขง็ แรง (Half Timber) หลงั คาทรงปน้ั หยาผสมจวั่ ซอ้ นชนั้ คลา้ ยหลงั คาลา้ นนา มกี ารประดบั รวมท้งั ซอ่ มสรา้ งสะพานทั้งหมดในเสน้ ทางสายน้ี ทางวิศวกร มคี วามเหน็ วา่ ราวระเบียงและช่องแสงเหนือประตูหน้าต่างด้วยช่องปรุไม้แกะสลักลวดลายเลียน สะพานสามหอ และสะพานสองหอ ยังมีความแข็งแรงอยู่ จึงท�ำเพียงเท แบบศิลปะล้านนา เชน่ ลายแจกันหรือหมอ้ น้�ำประดับชอ่ ดอกไม้มว้ นขมวดเปน็ วง คอนกรีตที่ฐานของสะพานท้ังสองแห่งใหม่ และ เสริมความแข็งแรงของตัว แบบท่พี บในวดั พระพทุ ธศาสนาทั่วไปในแถบลา้ นนา สะพานดว้ ยหอสงู อกี 1 แหง่ ทีก่ ลางสะพานท้ังสองแห่ง สว่ นสะพานห้าหอนัน้ • ลำ� ดับชัน้ ของสถานี : สถานรี ถไฟชน้ั 1 ทางวิศวกรเห็นว่า ซ่อมแซมให้กลับมาแข็งแรงได้ยาก จึงได้เสนอให้สร้าง • โทร : 0-5431-8648 สะพานขึ้นใหม่ เป็นสะพานคอนกรีตเสริมเหล็ก เบี่ยงจากแนวสะพานรถไฟ เดมิ คขู่ นานกบั สะพานเดมิ ชอื่ ใหมว่ า่ สะพานคอมโพสติ ซงึ่ แตเ่ ดมิ ยงั สามารถ 100 ปี สถานีกรุงเทพ • 145 • เห็นท้ังสองสะพานต้ังอยู่คู่ขนานกัน รวมไปถึงมีจุดชมวิวบริเวณนั้น แต่ใน ปัจจุบัน สะพานห้าหอเดิม ไม่แข็งแรงพอ ดังน้ันการรถไฟแห่งประเทศไทย จงึ ไดท้ ำ� การรอื้ ถอนสะพานเดมิ เหลอื ไวแ้ ตแ่ นวคนั ทางเสน้ ทางรถไฟเดมิ ไวท้ ง้ั สองฝ่ังของสะพาน และฐานตอมอ่ ของสะพานเดมิ • 144 • 100 ปี สถานีกรุงเทพ

ยงั ไมท่ นั ทอ่ี โุ มงคข์ นุ ตานจะแลว้ เสรจ็ เกดิ สงครามโลกครง้ั ที่ 1 ประเทศ สถานีขนุ ตาน เยอรมนี เปน็ ผู้แพส้ งคราม เจา้ กรมไวเลอร์ และวศิ วกรชาวเยอรมนี ถกู จับ • ท่ตี ง้ั : ต.ทาปลาดุก อ.แม่ทา จ.ลำ� พูน เป็นเชลยศึก ดังนั้นกรมรถไฟหลวงแห่งสยาม จึงต้ังพระเจ้าน้องยาเธอ • รูปแบบทางสถาปตั ยกรรม : เป็นแบบสมัยใหม่ (Modern Style) เป็นอาคารไม้ พระองค์เจา้ บูรฉัตรไชยากร กรมพระก�ำแพงเพ็ชรอคั รโยธิน ใหด้ ำ� รงต�ำแหนง่ ชั้นเดียว หลังคาทรงจ่ัว มีการเน้นส่วนฝาอาคารและโครงให้ต่างกันเด่นชัดด้วย เจา้ กรมรถไฟ นับเปน็ ชาวไทยพระองคแ์ รกทไี่ ดร้ บั ตำ� แหน่งนี้ พระองค์ไดท้ รง สีทีต่ า่ งกัน และตกแตง่ อาคารบางส่วนด้วยผนงั หินสนี ้�ำตาลออ่ น รับหน้าท่ีเป็นแม่กองในการก่อสร้างเส้นทางรถไฟสายเหนือ ต่อจากเจ้ากรม • ลำ� ดบั ช้ันของสถานี : สถานรี ถไฟช้นั 2 ท่านเดมิ โดยท่พี ระองค์โปรดให้มกี ารสร้าง “บังกะโลขนุ ตาน” ขึน้ ทย่ี อดดอย • โทร : ไม่มหี มายเลขโทรภายนอก ขุนตาน เม่อื พ.ศ. 2460 ปจั จุบนั การรถไฟแห่งประเทศไทย เปิดให้บคุ คล ทั่วไปได้เช่าพักตากอากาศ จนกระทั่งสามารถเจาะอุโมงค์ได้แล้วเสร็จในปี พ.ศ. 2461 ทั้งยังสร้างสถานีขุนตาน ตั้งอยู่ปากอุโมงค์ขุนตานฝั่งทิศเหนือ เป็นอาคารขนาดเล็ก อเนกประสงค์โดยใช้เป็นท้ังสถานีรถไฟ และที่ท�ำการ ไปรษณยี ์ ในอาคารเดียว (ปจั จบุ นั อาคารแห่งนี้ ถูกปิดไว้ ไมไ่ ด้ใชก้ ารใดๆ) จนกระทง่ั ปี พ.ศ. 2503 จงึ มกี ารสร้างสถานขี ุนตานขึ้นใหม่ เป็นอาคารทรง บงั กะโลตากอากาศ หา่ งจากอาคารเดมิ ไปทางทศิ เหนอื และเบย่ี งแนวทางราง ขึ้นใหม่ ท่ีบา้ นทาปลาดกุ เป็นทต่ี ง้ั ของสะพานสำ� คัญอกี แห่ง คือ สะพานขาว ทาชมพู สะพานแห่งนี้ต่างจากสะพานรถไฟอ่ืนๆ โดยสร้างเป็นสะพานโค้ง คอนกรตี เสรมิ เหลก็ แหง่ เดยี วในประเทศไทย แทนทจ่ี ะเปน็ สะพานโครงเหลก็ เหมอื นท่อี น่ื สร้างข้ึนราวปี พ.ศ. 2464 ดว้ ยเหตุท่วี ่า หลงั สงครามโลก เกิด วิกฤตขาดแคลนเหล็กไปทั่วโลก เพื่อให้เส้นทางรถไฟสร้างเสร็จทันเวลา สมเดจ็ กรมพระกำ� แพงเพช็ รอคั รโยธนิ จงึ ทรงดำ� รใิ หห้ าวสั ดอุ น่ื มาทดแทน เมอ่ื ครั้งที่สรา้ งวศิ วกรชาวยุโรปต่างปรามาสไวว้ า่ สะพานแห่งนค้ี งจะมีอายกุ ารใช้ งานเพยี งไมก่ ป่ี ี เนอ่ื งจากคอนกรตี ไมส่ ามารถทนตอ่ แรงสน่ั สะเทอื นของขบวน รถได้มากเท่ากับเหล็ก รวมถึงไม่สามารถรองรับน�้ำหนักของขบวนรถที่มีน้�ำ หนกั กดเพลา 15 ตันได้ แต่วิศวกรชาวไทยได้แสดงใหเ้ หน็ วา่ สะพานสามารถ ทนแรงกระแทก และสามารถทดแรงส่ันสะเทอื นได้ โดยการทำ� รอยตอ่ ไวบ้ น สะพาน ให้ตัวสะพานสามารถขยับเขยอื้ นได้เม่อื มีขบวนรถไฟวิง่ ผา่ น • 146 • 100 ปี สถานีกรุงเทพ สะพานคอมโพสติ • ทีต่ ง้ั : อยรู่ ะหว่างสถานีรถไฟแมต่ านน้อย กับสถานีรถไฟขุนตาน บริเวณหลกั กิโลเมตรท่ี 676 หา่ งจากสถานแี มต่ านนอ้ ยราว 2 กโิ ลเมตร • ลักษณะโครงสร้างของสะพาน : สะพานคอมโพสิต (composite bridge, Composite Girder) ตอมอ่ สะพานเปน็ คอนกรตี เสรมิ เหลก็ ภายในกลวง คานสะพาน เปน็ เหล็ก ตวั สะพานเป็นกระบะคอนกรีต • ความยาว : 120 เมตร สร้างขา้ มหบุ เหวในเขตดอยขุนตาน จ.ลำ� ปาง • ปีทสี่ รา้ ง : สะพานเดิมสร้างข้ึนเมือ่ ปี พ.ศ.2458 เรยี กว่า สะพานห้าหอ แตช่ ำ� รดุ ทรุดโทรมจึงสรา้ ง สะพานข้นึ ใหม่เปน็ สะพานคอมโพสติ เมอ่ื ปี พ.ศ.2510 100 ปี สถานีกรุงเทพ • 147 •

สถานีเชยี งใหม่ • ทีต่ ั้ง : ต.วัดเกต อ.เมือง จ.เชียงใหม่ • รูปแบบทางสถาปัตยกรรม : เป็นแบบไทยประเพณปี ระยกุ ต์ เชน่ การใชต้ วั เหงา ทีป่ ั้นลมหลังคา ใช้หลังคามณฑปซ้อนชน้ั บรเิ วณหอนาฬิกา รวมไปถึงการประดบั ตกแต่งส่วนรายละเอียดบริเวณเสา และบัวหัวเสา เป็นต้น ผสมกับรูปแบบ สถาปัตยกรรมแบบตะวันตกในการออกแบบผังอาคารตามประโยชน์ใช้สอย และ การตกแตง่ ผนงั ชนั้ บนของอาคารดา้ นทศิ ตะวนั ตกเลยี บแบบผนงั โครงสรา้ งไมผ้ สม ปูนท่ีเรียกว่า ฮาฟ ทมิ เบอร์ (Half Timber) ในสถาปัตยกรรมพื้นถ่ินยโุ รป        • ลำ� ดับชัน้ ของสถานี : สถานรี ถไฟช้นั 1 • โทร : 0-5324-8553 กอ่ นเขา้ สถานลี ำ� พนู ไดม้ กี ารสรา้ งถนนคขู่ นานกบั ทางรถไฟ ไวท้ างทศิ รับส่งสินค้า จนกรมรถไฟต้องหันไปใช้สถานีป่าเส้าเป็นปลายทางรถไฟสาย สะพานทาชมพู ตะวันออกของราง เพื่อแบ่งเบาภาระของถนนสายเชียงใหม่-ล�ำพูน (ทั้งสาย เหนอื แทน จนถงึ ปี พ.ศ.2490 จงึ มกี ารสรา้ งอาคารสถานเี ชยี งใหมข่ นึ้ ทดแทน • ท่ตี ้ัง : บ.ทาชมพู หมู่ 4 ตำ� บลทาปลา เก่าและสายใหม่) นอกจากน้ี ยังมกี ารปลูกต้นราชพฤกษ์เป็นแนวตลอดเสน้ เปน็ ทรงลา้ นนาประยกุ ต์ พรอ้ มโถงทพี่ กั ผู้โดยสารขนาดใหญ่ มหี อนาฬกิ าโดด ดุก อ�ำเภอแม่ทา บริเวณกิโลเมตรที่ ทาง ช่วงปลายฤดูหนาว หากน่ังรถไฟผ่านจะเห็นดอกคูนบานเหลืองอร่าม เดน่ เป็นสญั ลักษณ์ แบบเดยี วกับอาคารสถานรี ถไฟในยุโรป อาคารหลังใหม่ 690+340.60 อยรู่ ะหวา่ ง สถานขี นุ ตานกบั ตลอดระยะทาง 20 กโิ ลเมตรเศษ แวะชมสถานลี �ำพนู ท่เี ปน็ อาคารชั้นเดียว น้อี อกแบบโดยหมอ่ มเจ้าโวฒยากร วรวรรณ เม่อื ครง้ั ด�ำรงต�ำแหนง่ สถาปนกิ สถานที าชมพู หา่ งจากสถานที าชมพไู ปทาง แบบครง่ึ ตกึ ครึ่งไม้ แฝงไปด้วยศิลปะแบบลา้ นนาทม่ี ีคันทวยค�้ำหลงั คาพร้อม ประจ�ำกรมรถไฟหลวงและอาคารหลงั นีย้ ังด�ำรงอย่จู นถึงปัจจุบนั นี้ ทศิ ตะวนั ออกเฉยี งเหนอื ราว 1.5 กโิ ลเมตร กันสาดไม้ระแนงตลอดแนวของอาคารทั้งดา้ นหนา้ และดา้ นหลงั • ลักษณะโครงสร้างของสะพาน : การกอ่ สรา้ งสถานรี ถไฟเชยี งใหมน่ ี้ ทางกรมรถไฟไดเ้ ลอื กทจี่ ะกอ่ สรา้ ง สะพานรูปโค้งคร่ึงวงกลม 2 ตอนต่อกัน สถานรี ถไฟเชยี งใหม่ ปลายทางรถไฟสายเหนอื ชาวเหนอื เรยี กสถานี ไกลจากตวั เมอื งเดมิ เพอื่ ลดปญั หาการเวณคนื ทด่ี นิ และผลกระทบกบั วถิ ชี วี ติ เป็นสะพานโครงคอนกรีตเสริมเหล็ก ทั้ง ของชุมชนเดิม แตก่ ารเลอื กก่อสรา้ งไกลจากตวั เมอื งกลับส่งผลดใี นภายหลัง ตอหม้อ คอสะพานและตวั สะพาน แห่งน้ีว่า สถานีป่ายราง (ปลายราง) อาคารหลังเดิมสร้างเป็นอาคาร คือ ท�ำให้ตัวเมืองขยายออกจากเดิม ไปยังอีกฝั่งของแม่น้�ำปิง มีการสร้าง • ความยาว : 87.30 เมตร สร้างข้าม คอนกรีตเสรมิ เหล็กชน้ั เดยี ว เปิดใหบ้ รกิ ารเมอ่ื พ.ศ. 2464 เคยใชเ้ ปน็ สถาน สะพานนวรตั น์ พรอ้ มทง้ั ตดั ถนนเจรญิ ประเทศ เพอื่ เชอื่ มสถานรี ถไฟกบั แมน่ ำ้� แมน่ ้�ำทา ทร่ี บั เสดจ็ พระบาทสมเดจ็ พระปกเกลา้ เจา้ อยหู่ วั รชั กาลที่ 7 และสมเดจ็ พระนาง เสน้ เลอื ดหลกั ของเมือง และตัวเมืองเดิม เปน็ ตวั อย่างให้เห็นชัดเจนวา่ เม่อื • ปที ส่ี รา้ ง : สรา้ งเมอ่ื ปี พ.ศ. 2462 สรา้ ง เจา้ รำ� ไพพรรณี เม่อื คราวเสด็จประพาส มณฑลพายพั ต่อมาในปี พ.ศ.2486 รถไฟไปถงึ ทีใ่ ดความเจริญก็จะตามไปถึงดว้ ยในไมช่ า้ เสร็จเปดิ ใช้งาน ปี พ.ศ.2463 อาคารสถานเี ชียงใหมถ่ ูกระเบดิ ทำ� ลายยอ่ ยยบั ทั้งตวั อาคารสถานีและอาคาร • 148 • 100 ปี สถานีกรุงเทพ 100 ปี สถานีกรุงเทพ • 149 •

งงาานมศลิล้ำ� ปค์ร่าถสไถฟาอปสี ัตายน์

งามลำ�้ ค่าสถาปัตย์ หลงั จากทเี่ ปดิ เดนิ ขบวนรถไฟเปน็ ครงั้ แรก จากกรงุ เทพ - อยธุ ยา ในปี พ.ศ. 2439 งานศลิ ป์รถไฟอสี าน ทางกรมรถไฟหลวง ยังคงเดนิ หน้าก่อสรา้ งทางรถไฟสายตะวนั ออกเฉยี งเหนือต่อไป ใน ระยะแรกได้มีการจ้างวิศวกรชาวอังกฤษเป็นผู้ก่อสร้าง แต่ด้วยความล่าช้าในการท�ำงาน ทางกรมรถไฟหลวงจึงตดั สนิ ใจเลกิ จา้ งและดำ� เนินการกอ่ สร้างเอง ในท่ีสุดปลายปี พ.ศ. 2443 กส็ ามารถเปดิ เดนิ ขบวนรถไดถ้ งึ นครราชสมี าตามโครงการที่ไดม้ กี ารอนมุ ตั มิ าตง้ั แต่ พ.ศ. 2434 รวมระยะทาง 264 กโิ ลเมตร และไดม้ กี ารขยายเส้นทางรถไฟสายอีสานเรื่อย มาจนกระท่งั พ.ศ.2473 จึงสามารถเดนิ รถถึงสถานีอุบลราชธานี และมกี ารสร้างทางแยก จากสถานีนครราชสีมา (สถานีชุมทางถนนจิระ) มุ่งหน้าสู่สถานีขอนแก่น (แล้วเสร็จใน พ.ศ. 2473) และสรา้ งต่อถงึ หนองคายในปี พ.ศ. 2498 หลังสงครามโลกคร้งั ทสี่ อง โดย ความช่วยเหลือของประเทศสหรัฐอเมริกา นอกจากน้ีในปี พ.ศ. 2486 จึงเริ่มโครงการ กอ่ สรา้ งทางรถไฟสาย แก่งคอย-บวั ใหญ่ เพอ่ื เปน็ เสน้ ทางในการขนส่งสนิ คา้ เพิม่ เติม • 152 • 100 ปี สถานีกรุงเทพ 100 ปี สถานีกรุงเทพ • 153 •

ปจั จบุ นั จงั หวดั นครราชสมี า ยงั คงเปน็ ศนู ยก์ ลางการเดนิ รถไฟในสาย เริ่มจากเส้นทางด้านทิศใต้ของจังหวัดนครราชสีมา มีสถานีท่ีควร สถานีภูเขาลาดเป็นสถานีแรกที่อยู่ถักจากสถานีนครราชสีมาที่ควรไป สถานีโคกกรวด ตะวันออกเฉียงเหนือ มีการต้ังโรงรถจักรข้ึนท่ีนี่เพ่ือเป็นโรงงานหลักในการ ค่าสถาปัตย์งานศิลป์ให้ชมอยู่หลายแห่ง ส่วนใหญ่จะอยู่ระหว่างสถานี เย่ียมชม สถานีน้ีเป็นอาคารสองช้ันซึ่งมีเอกลักษณ์ที่ไม่เหมือนสถานีอ่ืนใด • ท่ตี งั้ : ต.โคกกรวด อ.เมือง จ.นครราชสมี า ดูแลซอ่ มบำ� รงุ ขบวนรถในเส้นทาง รวมถงึ เปน็ ตน้ ทางของขบวนรถท้องถิ่นท่ี นครราชสีมาและสถานีปากช่อง สถานีเหล่าน้ีส่วนใหญ่มีรูปทรงท่ีเป็น เนื่องจากการก่อสร้างด้วยเทคนิคแบบโบราณ โดยผนังของสถานีช้ันล่าง • รปู แบบทางสถาปัตยกรรม : เป็นแบบอาคารไมส้ องชั้นเรียบง่าย หลังคาทรงจว่ั จะเดนิ ทางไปยงั ทตี่ า่ งๆ รวม 3 เส้นทาง ดงั น้ี เอกลักษณ์ของตัวเอง ไม่ว่าจะเป็นสถานีใหญ่ระดับอ�ำเภอ สถานีในระดับ ทั้งหมดใช้ฟางข้าวผสมกับปูนเป็นหลักรวมท้ังวัสดุท้องถิ่นอื่นๆ นับเป็น ชายคายนื่ ยาว หลงเหลอื องคป์ ระกอบทไ่ี ดร้ บั อทิ ธพิ ลศลิ ปะยโุ รปเพยี งแคล่ กู กรงไม้ ตำ� บล หรอื แมแ้ ตส่ ถานีที่ต้งั อยูก่ ลางป่ากลางเขา ห่างไกลแสงสขี องตัวเมอื ง ภมู ปิ ญั ญาของคนสมยั กอ่ นท่ีน่าศึกษาและเรียนรูอ้ ย่างหนึง่ ลายทแยง ประตูหน้าต่างลูกฟัก และค้ิวไม้ตกแต่งหน้าจั่วเป็นวงกลมขนาบด้วย เสน้ ทางแรก คอื เสน้ ทางทศิ ใตข้ องจงั หวดั นครราชสมี าผา่ น อ.ปากชอ่ ง ทุกสถานีล้วนแล้วแต่มีรูปร่างหน้าตาเหมือนกันเป็นพิมพ์เดียวกันหมด คือ สามเหลย่ี มฐานโค้ง 2 ข้าง แบบสถาปตั ยกรรมคลาสสคิ (Classicism) เขา้ สสู่ ถานชี มุ ทางแกง่ คอย กอ่ นจะแยกไปทางสายแกง่ คอย - ชมุ ทางบวั ใหญ่ เป็นอาคาร 2 ช้ัน และมที รงสีเ่ หล่ียมจัตุรัส แล้วทำ� เปน็ มุขตอ่ ออกไปด้านขา้ ง ตอ่ จากสถานภี ูเขาลาดไปไม่ไกล สถานีโคกกรวด ก็เป็นอีกสถานหี นงึ่ • ลำ� ดบั ชนั้ ของสถานี : สถานีรถไฟชนั้ 3 ของอาคารสำ� หรบั เปน็ ทพี่ กั รอรถ และหลบแดดหลบฝนของผู้โดยสาร จะตา่ ง ท่ีน่าสนใจเพราะ แม้ว่าจะเปน็ สถานขี นาดเล็ก แต่ตัวอาคารด้านบนมรี ะเบยี ง • โทร : ไม่มโี ทรศพั ท์ เส้นทางท่สี อง เสน้ ทางอสิ านใต้ จากจงั หวดั นครราชสีมา ผา่ นจังหวัด กนั กเ็ พยี งแค่ ความยาวของชานชาลา และจำ� นวนทางหลกี ตามความตอ้ งการ ไม้ระแนง ลายแบบโบราณท่ีสวยงาม อีกท้ังมีช่องระบายลมเหนือประตูท่ีใช้ บุรรี ัมย์ สุรนิ ทร์ และ ศรีสะเกษ มงุ่ หนา้ ส่ปู ลายทางทอ่ี ุบลราชธานี ของแต่ละแห่ง ส่วนชั้นบนเดิมเป็นท่ีพักของนายสถานี และพนักงานประจ�ำ ไม้ตีเป็นตาถ่ีๆ ซ่ึงมีท้งั ความสวยงามทางศลิ ปและสามารถใช้ใชป้ ระโยชน์ได้ ได้เดนิ ทางโดยทางรถไฟ แนะนำ� ให้เดินทางด้วยขบวนรถเที่ยวเชา้ ซง่ึ จะมาถึง สถานี แต่ในปัจจุบันน้ีแทบทุกสถานีไม่ได้ใช้เป็นที่พักแล้ว เพราะพนักงานมี ทง้ั ในการปอ้ งกนั แสงไมใ่ หเ้ ขา้ มามากนกั แตก่ เ็ ปน็ ทง้ั ชอ่ งระบายลมและใหแ้ สง หนา้ สถานแี หง่ น้ใี นเวลาทพี่ ระอาทติ ยข์ น้ึ พอดี เส้นทางท่ีสาม เส้นทางอิสานเหนือ จากจังหวัดนครราชสีมา แยกท่ี บ้านพกั ทีแ่ ยกต่างหากออกจากสถานี เพ่ือความเป็นส่วนตัว ผ่านเข้ามาได้ตามสมควร ส่วนสถานีกุดจิกสถานีเล็กๆ อีกแห่งหน่ึงท่ีอยู่ต่อ สถานีชุมทางถนนจิระ ผ่านจังหวัดขอนแก่น อุดรธานี หนองคาย แล้วข้าม จากสถานีโคกกรวดก็จะเป็นกลุ่มอาคารสถานีที่มีลักษณะทั่วไปใกล้เคียงกัน ปจั จุบนั เป็นที่น่าเสียดายว่าสถานตี ่างๆ ทีเ่ ป็นสถานเี กา่ แก่ควรคา่ ต่อ สะพานแมน่ ำ้� โขงไปสดุ ปลายทางที่ สถานที า่ นาแลง้ สาธารณรฐั ประชาธปิ ไตย ในการก่อสรา้ ง สันนษิ ฐานวา่ คงสร้างขึน้ ในยุคเดยี วกันโดยสถาปนิกเดยี วกัน การอนรุ กั ษ์ไวบ้ นเสน้ ทางสายน้ี กำ� ลงั จะตอ้ งถกู รอื้ ถอนในเรว็ วนั เนอ่ื งจากอยู่ ประชาชนลาว นน่ั เอง ในแนวของการสรา้ งทางรถไฟรางคทู่ อี่ ยรู่ ะหวา่ งการดำ� เนนิ โครงการ ซงึ่ ในวนั ขา้ งหนา้ เราอาจจะไมม่ โี อกาสเหน็ สถานรี ถไฟแบบดงั้ เดมิ ทเ่ี ปน็ ของเกา่ ควรคา่ สถานที นี่ า่ สนใจอกี แหง่ หนงึ่ คอื สถานสี งู เนนิ สถานนี ตี้ วั อาคารจะเปน็ ต่อการอนุรักษ์ไว้ด้วยรูปแบบวีธีการใดวิธีการหน่ึง เช่นการยกเอาไปไว้ใน รูปแบบทรงเดียวกันกับสถานีโคกกรวดและสถานีกุดจิก มีอาคารไม้สองช้ัน บริเวณใกล้เคียง เพื่อเป็นอนุสรณ์หรืออาจใช้ท�ำประโยชน์อย่างอ่ืนเช่น เป็น เป็นตัวสถานีซ่ึงเป็นของเก่าท่ีได้รับการอนุรักษ์ไว้อย่างดี ด้านหน้ายังมีสวน พิพิธภัณฑ์ท้องถ่ินหรือศูนย์กลางการเรียนรู้ ท่ีเล่าขานเร่ืองราวครั้งอดีต หยอ่ มทนี่ ำ� แทง็ กน์ ำ�้ เกา่ สำ� หรบั เตมิ นำ้� ใหห้ วั รถจกั รไอนำ�้ ซงึ่ เลกิ ใชง้ านแลว้ เอา แก่อนุชนรุ่นหลัง หรือเป็นห้องสมุดชุมชน ห้องประชุมท้องถิ่นของชุมชน มาตั้งไว้ให้คนได้รู้จัก นอกนั้นยังมีอาคารรับส่งสินค้าอยู่ด้านข้างสถานี และ เป็นต้น ซึ่งเป็นเร่ืองท่ียังไม่สายจนเกินไปนักหากจะช่วยกันร่วมอนุรักษ์ บ้านพักนายสถานีซ่ึงเป็นเรือนไม้เก่าสองชั้นอยู่ใต้ร่มจามจุรีท่ีรวมเป็นกลุ่ม สถาปัตยกรรมอันทรงคุณค่าเหล่าน้ีในรูปแบบของสถานีรถไฟให้ยังคง อาคารของสถานสี งู เนินทนี่ า่ สนใจศึกษาอย่างยิง่ นอกจากนี้รอบๆสถานแี ห่ง คุณค่าสืบต่อไป แม้วันหนึ่งข้างหน้าจะไม่ได้ประโยชน์ของการเป็นสถานี นยี้ งั เปน็ ทตี่ งั้ ของชมุ ชนเกา่ แกช่ าวสงู เนนิ และยงั มแี หลง่ ทอ่ งเทย่ี วปราสาทหนิ โดยสารอกี ตอ่ ไปแล้วก็ตาม สมยั พระเจ้าชัยวรมันที่ 7 คือ ปราสาทหนิ เมืองแขก ปราสาทหนิ โนนกแู่ ละ ปราสาทหนิ เมืองเก่าท่ีนา่ ไปเทยี่ วชมอกี ด้วย 100 ปี สถานีกรุงเทพ • 155 • ถัดไปอีกราว 5 สถานีใกล้กับทะเลสาบเขื่อนล�ำตะคองจะเป็นสถานี เลก็ ๆอีกแห่งหนง่ึ ทน่ี ่าสนใจคอื สถานีคลองไผ่ ที่นี่เราจะได้เห็นอาคารส�ำหรบั รับส่งสินค้าในยุคแรกที่เปิดเดินรถสินค้า อาจจะกล่าวได้ว่า ยังคงเหลือแค่ อาคารคลังสินค้าที่สถานีนี้เท่าน้ัน ซึ่งสร้างด้วยไม้ติดกับตัวสถานีให้เห็นอยู่ และหากมาตอนเย็นๆ ก็มีโอกาสได้อิ่มอร่อยกับของกินมากมายที่ตลาดนัด บรเิ วณสถานี ออกจากสถานีคลองไผ่ เดินทางด้วยขบวนรถไฟจะวิ่งลัดเลาะไปตาม แม่น้ำ� ชี ซ่งึ เปน็ ทีต่ ้ังของ เขอ่ื นล�ำตะคอง ในช่วงปลายฝนต้นหนาวนำ้� จะเต็ม เขื่อน แต่หากเดินทางไปในฤดูแล้ง ก็จะได้เห็นทุ่งหญ้ากว้างไกลสุดสายตา เปน็ ววิ ทส่ี วยงามแปลกตาไปอกี แบบ ส�ำหรบั การเดินทางด้วยรถยนตอ์ าจเขา้ ถงึ สถานไี ดย้ ากพอสมควรเนอื่ งจากเสน้ ทางเปน็ ดนิ และไมส่ ะดวก แตห่ ากใคร • 154 • 100 ปี สถานีกรุงเทพ

นอกจากอาคารสถานีแลว้ สะพานรถไฟ กเ็ ปน็ สถาปตั ยกรรมอกี อยา่ ง งานศิลป์สถาปัตยร์ ถไฟบนเสน้ ทางสายนี้ สว่ นใหญ่จะเปน็ สะพานขา้ ม สะพานท่าช้าง สะพานจกั ราช ทน่ี า่ สนใจ ดว้ ยลวดลายของโครงเหลก็ ทถี่ กั ลวดลายตา่ งๆ ผสมผสานกบั ความ แมน่ ำ�้ ลำ� คลองตา่ งๆ ทมี่ เี อกลกั ษณโ์ ดดเดน่ ตา่ งจากสะพานรถไฟในภาคอนื่ ๆ • ทีต่ ั้ง : บ.ตะกดุ ขอน ต.ทา่ ช้าง อ.เฉลมิ พระเกียรติ จ.นครราชสีมา อยู่หา่ งจาก • ท่ีตง้ั : หมู่ 4 ต.จักราช อ.จกั ราช จ.นครราชสีมาอยู่ห่างจากสถานีจกั ราชไปทาง แข็งแกร่งของโครงเหล็กที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัวของการรถไฟท�ำให้มี ในเขตจังหวัดนครราชสีมาใกล้กับสถานีท่าช้าง ก่อนถึงตัวสถานีราว 1.3 สถานที า่ ช้าง ทางด้านทิศตะวันตก ราว 1.5 กโิ ลเมตร ทศิ ตะวนั ตก 780 เมตร เอกลักษณ์สง่างามและแตกต่างกันไปตามยุคสมัยของการสร้างสะพาน กโิ ลเมตร จะมสี ะพานทา่ ชา้ ง สะพานโครงเหลก็ ทรงหลงั คาโคง้ รปู หลงั อฐู ตาม • ลกั ษณะโครงสรา้ งสะพาน : สะพานโครงขึ้น (Through Truss Bridge) รูปหลัง • ลกั ษณะโครงสรา้ งสะพาน : สะพานโครงขนึ้ (Through Truss Bridge) รปู สเ่ี หลยี่ ม รถไฟนัน้ ๆ แบบยโุ รปขนาดใหญ่ 4 ตอนทส่ี รา้ งขา้ มแมน่ ำ�้ มลู แมน่ ำ�้ สายหลกั สายหนง่ึ ของ อูฐ ด้านหัวและท้ายสะพานมีสะพานโครงข้ึนแบบเหลี่ยมคร่ึงตัวประกบอยู่ท้ัง 2 คางหมู ตอนเดียว โครงสะพานผลติ โดย บรษิ ทั DAYDE’ ประเทศฝร่งั เศส แต่กม็ ี ภาคอีสาน ความยาวราว 150 เมตร มสี ะพานใหญ่อยูต่ รงกลางเปน็ สะพาน ดา้ นๆตะวนั ออกมี 2 สะพานและดา้ นตะวนั ตกอกี 1 สะพาน รวมสะพานทง้ั หมดเปน็ ป้ายชอื่ บอกด้วยว่า สรา้ งโดยโรงงานผลติ สะพาน ฝ่ายการชา่ งโยธา การรถไฟแห่ง ในเส้นทางสาย แก่งคอย-บัวใหญ่ อันเป็นเส้นทางสายยุทธศาสตร์ที่ โครงขึ้น(Through Truss) และมีสะพานแผงขึ้น (Through Plate Girder) 4 ตอน โครงสะพานผลติ โดยบริษัทองั กฤษ ชื่อ FRODINCHAM IRON & STEEL ประเทศไทย ระบปุ ี พ.ศ.2527 สนั นษิ ฐานวา่ ของเดมิ อาจผลติ โดยบรษิ ทั ของประเทศ ตดั ขน้ึ ในสมยั จอมพล ป. พบิ ลู สงคราม เมอ่ื ครง้ั ทท่ี า่ นมดี ำ� รจิ ะยา้ ยเมอื งหลวง ประกอบอีก 3 ตอน แต่ความส�ำคัญของสะพานนี้อยู่ที่แผ่นป้ายจารึกท่ีเชิง Co., Ltd. ENGLAND ฝร่งั เศส แต่อาจมีการช�ำรดุ เสยี หายแล้วซอ่ มสร้างใหม่ในภายหลงั ไปอยทู่ ีจ่ งั หวัดเพชรบูรณน์ ้ัน ในเขตอ�ำเภอเทพสถิต จังหวดั ชยั ภูมิ ยงั สะพาน สะพาน ระบวุ ่าสะพานน้ี พระบาทสมเด็จพระมงกฎุ เกลา้ เจ้าอยูห่ ัว ทรงเสดจ็ • ความยาว : 150 เมตร สรา้ งข้ามแม่นำ�้ มลู • ความยาว : 50 เมตร สรา้ งข้ามล�ำจกั ราช สาขาหน่ึงของแม่นำ้� มูล รถไฟท่ีน่าสนใจอยู่แห่งหน่ึงท่ี สถานีบ้านวะตะแบก ซึ่งเป็นสถานีรถไฟเพียง พระราชดำ� เนนิ มาตรวจงานก่อสรา้ งเส้นทางรถไฟทบี่ ริเวณน้ี ซึง่ มีสะพานไมก่ ่ี • ปที ส่ี รา้ ง : พ.ศ.2464 • ปีท่ีสร้าง : พ.ศ.2472 แห่งเดียวของจังหวัดชัยภูมิ ซ่ึงใกล้กันน้ันมีสะพานรถไฟแห่งหนึ่งท่ีมี แหง่ ที่จะมีจารกึ บ่งบอกถึงเหตกุ ารณ์สำ� คญั ในประวตั ิศาสตร์ไว้ เอกลกั ษณ์ไมเ่ หมอื นใคร คอื สะพานวะตะแบก เปน็ สะพานแบบ สะพานโครง ล่าง (Deck Truss) ทไ่ี ม่ไดส้ รา้ งขา้ มแมน่ �้ำลำ� คลองท่ัวไป แต่มีความแปลกที่ ถัดจากสถานีท่าช้างก่อนถึงสถานีจักราช อ�ำเภอจักราชไปราว 1 เป็น สะพานรถไฟแห่งเดียวในประเทศไทยท่ีสร้างให้รถไฟว่ิงข้ามถนน คือ กิโลเมตร เส้นทางรถไฟจะขา้ มคลองจกั ราชอยู่ 2 ช่วงๆ แรกมสี ะพานแผงข้ึน ทางหลวงหมายเลข 205 ทเี่ รมิ่ จากจงั หวดั ลพบรุ ี ผา่ นอำ� เภอเทพสถติ จงั หวดั (Through Plate Girder) ข้ามคลองจักราช ช่วงท่ีสองก่อนถงึ สถานมี ีสะพาน ชัยภูมิไปยังจังหวัดนครราชสีมา โดยมีลักษณะเฉพาะท่ีแปลกไม่เหมือนใคร โครงขึน้ (Through Truss) แบบส่เี หล่ียมคางหมูขา้ มคลองจักราชท่แี ยกออก คอื มีโครงเหล็กอยบู่ รเิ วณดา้ นฐานของสะพาน แทนทจี่ ะเห็นอยูด่ า้ นบน สว่ น เป็นอีกสายหนึง่ สะพานจักราช แห่งนี้เป็นสะพานรุ่นใหม่ท่ีเพ่ิงสร้างขึ้นเมอ่ื ปี ขบวนรถไฟจะวิง่ อยดู่ ้านบนประหนึง่ เป็นสะพานรถไฟลอยฟ้า ซง่ึ อาจกล่าวได้ พ.ศ.2527 โดยโรงงานผลติ สะพานฝา่ ยการชา่ งโยธาการรถไฟแหง่ ประเทศไทย ว่าเปน็ สะพานรถไฟขา้ มถนนหน่ึงเดียวในประเทศไทยก็วา่ ได้ มขี นาดความยาวแตล่ ะสะพาน 25 เมตรและ 50 เมตร ตามล�ำดับ สะพานนี้ รบั นำ�้ หนักได้ 15 ตนั การไปเท่ยี วชมมเี สน้ ทางรถยนตเ์ ขา้ ถึงแต่ตอ้ งเดินไป เสน้ ทางสายทสี่ อง จากนครราชสมี า เดนิ ทางตามเสน้ ทางอสี านใต้ มงุ่ อีกราว 300 เมตร หนา้ สู่ สถานีชุมทางถนนจิระ ซงึ่ เป็นชุมทางส�ำคัญที่แยกทางรถไฟสายอสี าน ออกเปน็ 2 สายหลกั คอื สายอสี านเหนอื และสายอสี านใต้ เสน้ ทางสายอสี าน 100 ปี สถานีกรุงเทพ • 157 • ใต้นี้จะแยกไปทางทิศตะวันออก ผา่ นจงั หวดั บุรีรมั ย์ สรุ นิ ทร์ ศรีสะเกษไปจน สดุ ปลายทางท่ีจงั หวัดอุบลราชธานี บนเสน้ ทางสายนี้ ตัวอาคารสถานีรถไฟ ส่วนใหญ่จะมีด้วยกนั 3 แบบ แบบแรกคือสถานีใหญ่ระดบั จงั หวัด และชุมทาง ตง้ั แต่ นครราชสีมา ชมุ ทาง ถนนจริ ะ บรุ รี มั ย์ สรุ นิ ทร์ ศรสี ะเกษ อบุ ลราชธานี ตวั อาคารจะเปน็ ตกึ คอนกรตี ทอดยาวขนานไปกับชานชาลา ต่างกันเพียงแต่การตกแต่งของตัวอาคาร ภายนอกด้านหลังสถานี ส่วนด้านชานชาลา บางสถานีมีการอ�ำนวยความ สะดวกให้ผู้โดยสาร โดยการท�ำหลังคากันแดดกันฝน คลุมตลอดความยาว ของชานชาลา แบบท่สี อง สถานีจะเปน็ อาคารสองชนั้ ทรงสเ่ี หลี่ยม มหี ลังคา ตอ่ จากมุขด้านใดด้านหน่งึ ของสถานี แบบเดยี วกบั สถานที อี่ ยใู่ นเสน้ ทางสาย แกง่ -คอยบัวใหญ่ แบบสุดท้าย ที่เราจะเห็นได้ในเสน้ ทางสายนค้ี อื อาคารไม้ ขนาดเลก็ ชนั้ เดยี วหลงั คาปน้ั หยาผสมหลงั คาจว่ั เปน็ หอ้ งทำ� งานของพนกั งาน ส่วนอีกด้านที่ต่อออกไปจะเป็นทพี่ ักสำ� หรบั ผู้โดยสารแต่กระน้ันกม็ บี างสถานี ทม่ี ีเอกลกั ษณ์ไมเ่ หมือนใคร เช่นท่ี สถานที ่าช้าง ที่มีรปู ปน้ั ช้างขนาดใหญท่ ี่ ใครเหน็ แลว้ กม็ น่ั ใจไดว้ า่ มาไมผ่ ดิ สถานแี นน่ อน นอกจากนยี้ งั มไี กย่ า่ งทา่ ชา้ ง และขา้ วเหนยี วเป็นของขึน้ ช่อื อกี ด้วย • 156 • 100 ปี สถานีกรุงเทพ

สะพานตอ่ ไปทอี่ ยบู่ นเสน้ ทางสายนคี้ อื สะพานลำ� ปลายมาศ ซงึ่ อยกู่ อ่ น ถึงสถานีลำ� ปลายมาศ จังหวัดบุรีรมั ย์ไปราว 2 กโิ ลเมตร เปน็ สะพานโครงขน้ึ (Through Truss) แบบสะพานเดย่ี วรปู สเี่ หลยี่ มคางหมู ความยาวราว 60 เมตร สร้างเม่ือปี พ.ศ. 2466 มีเอกลักษณ์ความสวยงามอยู่ที่หลังคาสะพานเป็น โครงถกั แบบโปรง่ ทส่ี านกนั เปน็ หลงั คาสะพานรปู ฟนั ปลาสวยงาม ในขณะทซ่ี ่ี สะพานดา้ นลา่ งกส็ านเปน็ รปู ฟนั ปลาเชน่ กนั ไมไ่ ดเ้ ปน็ แทง่ เหลก็ ตนั แบบสะพาน จักราชท่ีเป็นสะพานรุ่นใหม่ของไทย การเข้าไปเท่ียวชมต้องเดินไปตามทาง รถไฟเท่านัน้ เน่ืองจากสองข้างทางรถไฟมีรัว้ กน้ั ตลอดแนวจนถงึ ตัวสะพาน สดุ เขตแดนจงั หวดั บรุ รี มั ยต์ อ่ กบั จงั หวดั สรุ นิ ทรจ์ ะมลี ำ� นำ้� ชเี ปน็ เสน้ แบง่ เขตแดน และ ณ จดุ น้ีเองยงั มสี ะพานขา้ มล�ำน้�ำชีที่มคี วามสวยงามไมแ่ พ้ที่ใด อยอู่ ีกแห่งหนง่ึ ชาวบา้ นเรียกว่า สะพานพระชี อยู่กอ่ นถึงสถานลี ำ� ชีราว 2.5 กโิ ลเมตร ลกั ษณะเป็นสะพานโครงขน้ึ (Through Truss) แบบสะพานเดย่ี วรปู ส่ีเหล่ียมคางหมูความยาวราว 80 เมตร ลักษณะคล้ายสะพานล�ำปลายมาศ แตเ่ สน้ ของโครงถักหลงั คาสะพานจะมคี วามสวยงามต่างกนั โดยของสะพาน พระชีนี้จะมีโครงถักหลังคาสะพานเป็นเหล็กโปร่งรูปตัว X ไขว้กันไปมาคั้น ดว้ ยซฟี่ ันปลาเป็นระยะระหว่างช่องตวั X สะพานพระชี สะพานลำ� ปลายมาศ • ที่ต้ัง : อยู่ระหว่างสถานีหนองเต็งกับสถานีล�ำชี ห่างจากสถานีล�ำชีไปทางทิศ • ที่ต้ัง : ต.ล�ำปลายมาศ อ.ลำ� ปลายมาศ จ.บรุ ีรมั ย์ อยูก่ อ่ นถงึ สถานลี �ำปลายมาศ ตะวันตกราว 2.5 กโิ ลเมตร ราว 2 กโิ ลเมตร • ลักษณะโครงสร้างสะพาน : สะพานโครงขน้ึ (Through Truss) แบบสะพานเดี่ยว • ลกั ษณะโครงสรา้ งสะพาน : สะพานโครงขึ้น(Through Truss) แบบสะพานเดย่ี ว รูปสี่เหลย่ี มคางหมู โครงสะพานผลิตโดย บรษิ ัท DAYDE’ ประเทศฝรงั่ เศส รูปส่ีเหลี่ยมคางหมู โครงสะพานผลิตโดยบรษิ ัท DAYDE’ ของฝร่งั เศส • ความยาว : 80 เมตร สร้างข้ามแมน่ ้ำ� ชี • ความยาว : 60 เมตร สรา้ งขา้ มล�ำปลายมาศ • ปีที่สรา้ ง : พ.ศ.2468 • ปีทส่ี ร้าง : พ.ศ.2466 • 158 • 100 ปี สถานีกรุงเทพ 100 ปี สถานีกรุงเทพ • 159 •

สะพานรถไฟท่ีสวยงามในเส้นทางสายอีสานใต้ยังมีด้วยกันอีกหลาย สะพานหว้ ยส�ำราญ สะพานหว้ ยทับทัน แหง่ โดยเฉพาะในเขตจงั หวดั ศรสี ะเกษ ทม่ี อี ยดู่ ว้ ยกนั ถงึ 3 สะพาน คอื สะพาน • ท่ีตง้ั : ต.เมืองเหนอื อ.เมอื ง จ.ศรีสะเกษ อยู่หา่ งจากสถานีศรสี ะเกษ ไปทาง • ทต่ี งั้ : ต.หว้ ยทบั ทนั อ.หว้ ยทบั ทนั จ.ศรสี ะเกษ หา่ งจากสถานหี ว้ ยทบั ทนั ไปทาง ห้วยทับทัน ข้ามห้วยทับทันซ่ึงแบ่งเขตแดนจังหวัดสุรินทร์กับศรีสะเกษ ตัว ทิศตะวนั ตก 800 เมตร ทิศตะวนั ตกเฉยี งใต้ 1.8 กิโลเมตร สะพานหลกั ลกั ษณะเปน็ สะพานโครงขนึ้ (Through Truss) แบบหลงั อฐู ทสี่ ว่ น • ลกั ษณะโครงสร้างสะพาน : สะพานโครงขึ้น(Through Truss) 2 ตอน แบบหลัง • ลกั ษณะโครงสรา้ งสะพาน : สะพานโครงขึ้น(Through Truss) 2 ตอน แบบหลัง ของหลังคาสะพานจะเป็นแนวโค้งทรงสูง กับมีสะพานที่เชื่อมต่อกันอีกตอน อูฐและแบบสเ่ี หลีย่ มคางหมู โครงสะพานผลติ โดยบรษิ ัท DAYDE’ ของฝรั่งเศส อูฐและแบบโครงขึ้นครึ่งตัวติดต่อกัน โครงสะพานผลิตโดยบริษัท DAYDE’ ของ หนงึ่ เป็นรปู สเ่ี หลย่ี มคางหมู โดยไม่มโี ครงหลงั คาคลุม ความยาวของสะพาน • ความยาว : 130 เมตร สร้างขา้ มลำ� ส�ำราญ ฝร่งั เศส รวมกนั สองตอนราว 110 เมตร สนั นษิ ฐานวา่ สะพานแหง่ นอี้ าจไดร้ บั ความเสยี • ปที ส่ี ร้าง : พ.ศ.2466 • ความยาว : 110 เมตร สรา้ งข้ามห้วยทับทนั หายจากสงครามมหาเอเชียบรู พา ทีม่ ีการท้งิ ระเบดิ ตดั เสน้ ทางล�ำเลยี งต่างๆ • ปีทีส่ รา้ ง : พ.ศ.2468 จนเมื่อสงครามสงบลง ทางการรถไฟแห่งประเทศไทยจึงต้องด�ำเนินการ ซ่อมแซมใหญ่ในภายหลงั จึงมีลักษณะท่แี ตกตา่ งกนั อยู่ในสะพานแห่งเดียว 100 ปี สถานีกรุงเทพ • 161 • อีกสะพานท่ีน่าสนใจและเด่นที่สุดบนเส้นทางสายนี้ คือ สะพาน ห้วยส�ำราญ ที่ชาวบ้านเรียกว่า สะพานด�ำออดหลอด สร้างข้ามห้วยส�ำราญ ก่อนถงึ สถานศี รีสะเกษ ราว 1 กิโลเมตร จุดเดน่ ของสะพานแหง่ น้คี ือ เปน็ สะพานโครงขน้ึ (Through Truss) ทมี่ อี ยดู่ ว้ ยกนั 2 สะพานตดิ กนั แตม่ รี ปู แบบ ท่ตี า่ งกนั ความยาวราว 80 เมตร โดยสะพานแรกดา้ นทิศตะวันออกทางดา้ น สถานีศรีสะเกษ จะเป็นแบบโครงหลังคาสะพานเป็นหลังอูฐ ส่วนอีกสะพาน หนึ่งท่ีติดกันกลับเป็นแบบโครงเหล็กหลังคาคลุมทรงส่ีเหล่ียมคางหมู ซ่ึง นอ้ ยแห่งนักท่ีจะมสี ะพาน 2 แบบอยู่ในที่เดยี วกนั สะพานแห่งสุดท้ายบนเส้นทางอีสานใต้นี้จะอยู่บริเวณรอยต่อของ อ�ำเภอกันทรารมย์ จังหวัดศรีสะเกษและอ�ำเภอวารินช�ำราบ จังหวัด อบุ ลราชธานี ซง่ึ มลี ำ� หว้ ยขะยงุ เปน็ เสน้ แบง่ เขตแดน มสี ะพานรถไฟ คอื สะพาน ห้วยขะยุงเช่ือมต่อกันระหว่างสองอ�ำเภอนี้ ตั้งยู่ห่างจากสถานีห้วยขยุงราว 800 เมตร สะพานหว้ ยขะยุง มลี ักษณะทางสถาปตั ยกรรมเหมือนกบั สะพาน เขตอสี านใตอ้ นื่ ๆ คอื เปน็ สะพานโครงขน้ึ (Through Truss) ตอนเดยี ว ความ ยาวราว 80 เมตร หลังคาสะพานเปน็ รูปตวั X สลับกบั ฟนั ปลาแบบเดียวกับ สะพานพระชี ลกั ษณะทตี่ า่ งกนั กบั สะพานในภาคอนื่ ๆ อกี อยา่ งหนง่ึ คอื ทเี่ สา โครงสะพานคหู่ นา้ จะออกแบบใหต้ รงึ ดว้ ยเหลก็ แผน่ และเหลก็ ซท่ี ำ� ใหด้ บู กึ บนึ และแข็งแรงกว่าสะพานที่เป็นเหล็กซ่ีอย่างเดียว และเป็นเอกลักษณ์ของ คนออกแบบสะพานเขตอีสานใต้รุ่นแรก คือ บรษิ ทั Dayde’ ของฝร่ังเศส แต่ การวางรางรถไฟสายอีสานนี้การรถไฟแห่งประเทศไทยเป็นผู้ด�ำเนินการเอง ทัง้ หมด ส�ำหรับอาคารสถานีท่ียังพอหลงเหลือเอกลักษณ์ดั้งเดิมอยู่จะเหลือ สถานีขนาดเล็ก เช่น บ้านแสลงพัน หนองตาด หนองเต็ง เมืองที ซ่ึง เอกลกั ษณอ์ ยา่ งหนง่ึ ของสถานใี นเสน้ ทางสายอสี านใต้ คอื ไมฉ้ ลทุ ท่ี อดตวั เปน็ ระแนงจากบนเพดาน ลงมาเป็นกันสาดด้านหน้าโถงที่พักผู้โดยสาร รวมไป ถึงอาคารหลังคาทรงจัตุรมุข หน้าจั่วสูงตามแบบแปลนของการรถไฟแห่ง ประเทศไทย • 160 • 100 ปี สถานีกรุงเทพ

อีกเส้นทางหน่ึง คือ เส้นทางอีสานเหนือท่ีแยกจากชุมทางถนนจิระสู่ สะพานนำ้� พอง สะพานทา่ พระ จงั หวดั หนองคายและสาธารณรฐั ประชาธปิ ไตยประชาชนลาว เสน้ ทางสายนม้ี ี • ที่ตั้ง : ต.ม่วงหวาน อ.นำ�้ พอง จ.ขอนแก่น อยหู่ ่างจากสถานโี นนพยอมไปทาง • ทีต่ ้งั : ต.ทา่ พระ อ.เมือง จ.ขอนแกน่ อยหู่ ่างจากสถานที ่าพระลงมาทางด้าน งานศิลป์สถาปตั ย์ที่นา่ สนใจ คอื สะพานทา่ พระ ซ่ึงสร้างขา้ มแม่นำ้� ชี อยู่หา่ ง ทศิ ตะวนั ออกเฉยี งเหนอื ราว 1.7 กโิ ลเมตร ทศิ ใตร้ าว 2 กิโลเมตร จากสถานที า่ พระลงมาทางด้านใตร้ าว 2 กิโลเมตร สร้างขึ้นเม่อื ปี พ.ศ.2472 • ลักษณะโครงสรา้ งสะพาน : สะพานสามตอน สะพานตอนกลางทข่ี า้ มลำ� นำ�้ เป็น • ลกั ษณะโครงสรา้ งสะพาน : สะพานโครงข้นึ (Through Truss Bridge) สองตอน โดยบรษิ ทั Dayde’ ของฝรั่งเศส เป็นสะพานโครงขนึ้ (Through Truss) สอง สะพานโครงขนึ้ (Through Truss Bridge) แบบหลงั อฐู อกี 2 ตอนท่ปี ระกบอยู่ทาง ตอ่ กนั วางตวั ในแนวเหนอื ใต้ สะพานหลกั ทขี่ า้ มนำ�้ เปน็ แบบหลงั อฐู สว่ นอกี สะพาน ตอนต่อกันวางตัวในแนวเหนอื ใต้ ลักษณะเดน่ คือ สะพานตอนทขี่ ้ามแม่น�้ำ หวั และทา้ ยสะพานจะเปน็ สะพานเหลก็ แบบสะพานแผงขน้ึ (Through Plate Girder) หน่งึ ทีต่ อ่ กนั เป็นแบบสเ่ี หล่ยี มคางหมู โครงสะพานผลิตโดย บริษัท DAYDE’ ของ จะเปน็ สะพานหลงั คาโคง้ แบบหลงั อฐู สว่ นสะพานตอนทส่ี องเปน็ ลกั ษณะแผง โครงสะพานผลิตจากประเทศสหรฐั อเมรกิ า ฝร่ังเศส สะพานรปู สเี่ หลยี่ มคางหมแู บบโปรง่ มีซสี่ ะพานเปน็ รปู ตัว X เรยี งตอ่ กันตาม • ความยาว : 140 เมตร สร้างขา้ มลำ� น้ำ� พอง • ความยาว : 120 เมตร สร้างขา้ มแมน่ �้ำชี แนวยาว ความยาวของสะพานสองตอนรวมกนั ราว 120 เมตร นบั เปน็ สะพาน • ปที ี่สรา้ ง : พ.ศ.2480 • ปที สี่ ร้าง : พ.ศ.2472 ขนาดใหญแ่ หง่ หนง่ึ ในภาคอสี าน นอกจากนหี้ า่ งกนั ลงไปทางใตร้ าว 130 เมตร ยงั มีสะพานโครงขนึ้ (Through Truss) อีกแห่งหนง่ึ ซ่งึ เป็นแบบโครงส่เี หลี่ยม 100 ปี สถานีกรุงเทพ • 163 • คางหมู รปู แบบทกี่ รมรถไฟหลวงเปน็ ผอู้ อกแบบ ความยาวราว 50 เมตร สรา้ ง ขา้ มทล่ี มุ่ หนองนำ้� ในบรเิ วณนน้ั ซงึ่ เวลาทย่ี นื อยฟู่ ากหนง่ึ แลว้ มองยอ้ นกลบั ไป หรือกลับมาก็จะเห็นสะพาน 2 แห่งน้ีซ้อนกันอย่างลงตัวเป็นเอกลักษณ์ที่ สวยงามยง่ิ นกั และมเี พยี งไม่ก่แี หง่ ในประเทศไทย สะพานอีกแห่งหนึ่งซึ่งเป็นสะพานขนาดใหญ่บนเส้นทางอีสานเหนือน้ี คือ สะพานน�ำ้ พอง ทีส่ ร้างขา้ มลำ� นำ�้ พองอยู่ทางดา้ นทศิ ใตข้ องสถานีน้ำ� พอง ราว 8 กิโลเมตร เป็นสะพานโครงขึ้น (Through Truss) สามตอนความยาว รวมกันราว 130 เมตร สะพานตอนกลางท่ีข้ามล�ำน�้ำเป็นสะพานโครงเหล็ก ทรงหลังอูฐ แต่เส้นโครงหลังคาจะแตกต่างจากสะพานท่าพระที่เป็นเป็นทรง โค้งมน ตรงท่ีแนวโค้งของหลังคาสะพานแห่งน้ีจะเป็นแนวโค้งรูปเหลี่ยม มาต่อกัน โดยเพดานหลังคาถักด้วยเหล็กโปร่งรูปตัว X ไม่เหมือนสะพาน แห่งไหน ในภาคอสี าน ส่วนอีก 2 ชว่ งท่ีประกบอยู่ทางหัวและท้ายสะพานจะ เป็นสะพานเหล็กแบบสะพานแผงขึ้น (Through Plate Girder) ซ่ึงสะพาน ลกั ษณะนห้ี าชมไดย้ ากในประเทศไทยและเปน็ เอกลกั ษณโ์ ดดเดน่ ของสะพาน แห่งน้ี นอกจากสะพาน 2 แห่งน้ีแล้วหากใครท่ีมาเที่ยวชมก็ควรจะแวะชม สถานีน้�ำพอง ด้วยอีกแห่งหนึ่ง ซ่ึงเป็นอาคารไม้ช้ันเดียวหลังคาทรงปั้นหยา ผสมหลังคาจั่ว ท่ีดา้ นหน่งึ ทอดยาวออกไปเปน็ ท่พี กั ผู้โดยสาร ซึ่งยงั คงสภาพ เดิมท่ีค่อนข้างสมบูรณ์ กับอีกแห่งหน่ึงท่ีน่าสนใจ คือ สถานีนาทา จังหวัด หนองคาย ที่อาคารสถานีเป็นอาคารไม้สองชั้นแบบมาตรฐานของการรถไฟ แห่งประเทศไทยอกี รปู แบบหน่ึง ซ่งึ ช้ันล่างใชเ้ ปน็ ห้องควบคมุ การเดินรถและ ห้องทำ� งาน สว่ นชัน้ บนเป็นห้องพกั นายสถานีและพนกั งานรถไฟ รปู แบบของ สถานีลกั ษณะนี้ เช่น สถานหี นองคายหลงั แรกที่รอื้ ไปแลว้ สถานสี ุพรรณบุรี ซึ่งสร้างแบบก่ออิฐถือปูนและสถานีชุมทางบ้านตาคลี จังหวัดนครสวรรค์ ที่ ยังเป็นอาคารไม้สองช้ันที่ได้รับการอนุรักษ์อยู่ในปัจจุบัน นับเป็นเอกลักษณ์ ของสถานรี ถไฟแถบอสี านทีค่ วรคา่ ตอ่ การไปเท่ียวชม • 162 • 100 ปี สถานีกรุงเทพ

แรลถสไฟถาไทปยัตใยนง์ แาดนนศใลิ ตป้ ์

แรลถสไฟถาไทปยตั ใยนง์ แาดนนศใลิ ตป้ ์ ทางรถไฟสายใต้ นับเปน็ ทางรถไฟทมี่ ีประวตั ิศาสตรย์ าวนานเรม่ิ แตป่ ี พ.ศ. 2441 เริ่มสร้างทางรถไฟสายธนบุรี-เพชรบุรี และเริ่มเปิดเดินรถอย่างเป็นทางการในวันที่ • 166 • 100 ปี สถานีกรุงเทพ 19 มิถุนายน 2446 ทางรถไฟสายใต้เป็นเส้นทางท่มี ีการกอ่ สร้างต่างจากทางรถไฟสา ยอ่ืนๆ โดยหลังจากที่เปิดการเดินรถจากธนบุรี-เพชรบุรี แล้ว การก่อสร้างเริ่มจาก เพชรบรุ ลี งไปทางใต้ ในขณะเดยี วกนั กส็ รา้ งจากสงขลา และกนั ตงั ขน้ึ มาทางเหนอื เพอื่ มาบรรจบกนั ตรงกลาง ซ่ึงสถานทท่ี ท่ี างรถไฟท้ัง 2 สายมาบรรจบกันคอื “สถานชี มุ พร” ในปี 2459 ชุมพรเปรียบเสมือนประตูสู่ภาคใต้ของทางรถไฟสายใต้อย่างแท้จริง โดยภูมิประเทศ เมื่อผ่านสถานีชุมพรลงไปจะเป็นที่ราบชายทะเลสลับเนินเขาซ่ึงส่วนใหญ่เป็นภูเขาหินปูน ผ่าน แม่น�้ำและล�ำคลองหลายสาย มีทิวทัศน์ที่เขียวชอุ่มตลอดสองข้างทางตลอดทั้งปี และมีวิถีชีวิต ผคู้ นตลอดสองข้างทางทแ่ี ตกตา่ งไปจากภาคอืน่ ดว้ ยวฒั นธรรมประเพณขี องท้องถ่ิน 100 ปี สถานีกรุงเทพ • 167 •

เม่ือรถไฟเคล่ือนออกจากสถานีชุมพรก็จะผ่าน สะพานข้ามคลองท่า สะพานสวี สะพานหลังสวน ตะเภา ทอ่ี ย่หู ่างจากสถานชี ุมพรไปทางทิศใตป้ ระมาณ 1 กิโลเมตรโดยเป็น • ที่ต้ัง : ต.นาโพธ์ิ อ.สวี จ.ชุมพร อยู่ห่างจากสถานีสวีไปทางทิศเหนือ ราว • ที่ตงั้ : ต.ขนั เงนิ อ.หลังสวน จ.ชมุ พร สะพานท่มี ีโครงสรา้ งร่วม 2 ชว่ งติดตอ่ กนั ระหวา่ งสะพานแผงขน้ึ (Through 1 กโิ ลเมตร • ลกั ษณะโครงสร้างสะพาน : สะพานโครงขึ้น (Through Truss Bridge) 2 ตอน Plate Girder) และสะพานโครงขน้ึ (Through Truss Bridge) มีความยาวชว่ ง • ลกั ษณะโครงสรา้ งสะพาน : สะพานโครงขน้ึ (Through Truss Bridge) ตอนเดยี ว ติดกัน ตอนท่ีอยู่ด้านทิศเหนือเป็นโครงหลังคาแบบหลังอูฐ ตอนท่ีอยู่ด้านทิศใต้ แรก 25 เมตร และช่วงท่ีสอง 48 เมตร หากดูเผนิ ๆ แล้วสะพานแห่งนอ้ี าจ แบบโครงหลงั คาหลงั อฐู ไม่มตี อม่อกลางน�ำ้ เปน็ แบบสีเ่ หลย่ี มคางหมู และเป็นสะพานท่ไี ม่มีตอม่อกลางน้ำ� ยาวซึ่งสุดในภาคใต้ เหมือนสะพานข้ามคลองท่ัวๆ ไป แต่สะพานแห่งน้ีได้ตกเป็นเป้าการท�ำลาย • ความยาว : 70 เมตร สรา้ งขา้ มแม่น�ำ้ สวี ตอนบน โครงสะพานสรา้ งโดย บรษิ ัท Kisha Seizo Kaisha, Osaka ประเทศญปี่ นุ่ ของฝา่ ยสมั พนั ธมติ รในการทง้ิ ระเบดิ ปพู รมสถานรี ถไฟชมุ พร และสะพานขา้ ม • ปที ่ีสร้าง : ไม่ปรากฎหลกั ฐานปที ส่ี รา้ ง • ความยาว : สะพานด้านทศิ เหนือ ยาว 65 เมตร สะพานด้านทศิ ใตย้ าว 70 เมตร คลองท่าตะเภา เมอื่ วนั ท่ี 19 มนี าคม 2488 รวมความยาว 135 เมตร • ปที ส่ี ร้าง : พ.ศ.2491 ทางรถไฟสายใต้ระยะต้ังแต่สถานีชุมพรลงไป จะพาดผ่านสวนยาง สะพานท่าตะเภา พาราและเป็นการตัดโค้งเพ่ือข้ามแม่น้�ำหรือล�ำคลอง อีกทั้งยังผ่านชุมชนที่ • ทีต่ ้งั : ต.ทา่ ตะเภา อ.เมอื ง จ.ชุมพร อยูห่ า่ งจากสถานีชุมพรทางทศิ ตะวนั ตก เป็นอ�ำเภอและต�ำบลที่ส�ำคัญตามชายฝั่งทะเลอ่าวไทย เช่น อ�ำเภอสวี ยังมี เฉียงใตร้ าว 850 เมตร สะพานเหลก็ ขา้ มคลองสวี ท่มี ลี ักษณะพเิ ศษคอื เป็น สะพานโครงขน้ึ (Truss • ลกั ษณะโครงสรา้ งสะพาน : สะพานแผงขน้ึ (Through Plate Girder) และสะพาน Bridge) ตอนเดยี วหลังคาโค้งแบบท่ีเรียกวา่ หลังอูฐ ความยาวราว 70 เมตร โครงข้นึ (Through Truss Bridge) ตดิ กันสองตอน โครงสะพานสรา้ งโดย บริษัท อยหู่ ่างจากสถานีสวีไปทางทิศเหนอื ราว 1 กิโลเมตร สะพานแห่งน้มี ีลกั ษณะ Yokogawa Bridge Works ประเทศญป่ี ่นุ เด่น คอื เป็นสะพานท่ีไมม่ ตี อม่อกลางน�้ำซ่งึ ยาวทีส่ ดุ ในสายใต้ตอนบน • ความยาว : สะพานแผงขึ้น ยาว 25 เมตร สะพานโครงขึน้ ยาว 48 เมตร รวม ความยาว 73 เมตร สรา้ งขา้ มแมน่ �้ำท่าตะเภา นอกจากสะพานข้ามคลองสวีแล้ว ยังมีสะพานอีกแห่งหน่ึงที่มี • ปที ี่สรา้ ง : พ.ศ.2523 เอกลกั ษณ์ไมเ่ หมอื นใคร น่นั คือ สะพานขา้ มแม่นำ้� หลงั สวน ซึ่งเป็นสะพาน • 168 • 100 ปี สถานีกรุงเทพ ที่มโี ครงสรา้ งสะพานแบบ Truss 2 ชว่ งทีม่ ีโครงสะพานคนละรปู รา่ งกนั โดย โครงสะพานฝง่ั ทศิ เหนอื เปน็ โครงทรงโคง้ ยาว 65 เมตร และฝง่ั ทศิ ใตเ้ ปน็ โครง ทรงเหลีย่ มยาว 70 เมตร ซึ่งความแตกต่างของโครงสะพานทัง้ สองนน้ั ไม่ใช่ ความตั้งใจของผู้ออกแบบ หากแต่เป็นเพราะสะพานถูกท�ำลายจากระเบิด ในช่วงสงครามมหาเอเชียบูรพาเช่นเดียวกับอีกหลายๆ สะพานในเส้นทาง สายใต้ ซ่ึงท�ำใหส้ ะพานขา้ มแม่น�ำ้ หลังสวนน้ันดูแปลกตากวา่ สะพานอืน่ ๆ ใน ประเทศไทย เมอื่ ผา่ นสถานหี ลงั สวนไปแลว้ ทางรถไฟกจ็ ะมงุ่ ลงใตจ้ นพน้ เขตจงั หวดั ชมุ พรเข้าสู่จงั หวัดสุราษฎร์ธานี ผ่านอำ� เภอทา่ ชนะ อ�ำเภอไชยา จนถงึ อำ� เภอ ทา่ ฉาง ซงึ่ มี สะพานทา่ ฉาง เปน็ สะพานโครงขนึ้ ตอนเดยี วทไ่ี มม่ ตี อมอ่ อกี แหง่ หนงึ่ ในภาคใต้ ความยาวราว 60 เมตร กอ่ นจะเรมิ่ มคี วามหนาแนน่ ของชมุ ชน เมอ่ื เขา้ สเู่ ขตอำ� เภอพนุ พนิ จงั หวดั สรุ าษฎรธ์ านี โดยสถานรี ถไฟพนุ พนิ จะเปน็ สถานีส�ำคัญทจี่ ะต่อเข้าตวั เมอื งจงั หวัดสุราษฎรธ์ านที ี่ใกล้ทีส่ ุด ท่ีนจ่ี งึ มีความ เจริญเคยี งคู่กนั มากับตัวจังหวดั สรุ าษฎรธ์ านตี ลอดมา ปี พ.ศ.2484 ทหารญ่ีปุ่นยกพลข้ึนบกท่ีสุราษฎร์ธานี สะพาน จลุ จอมเกลา้ ขา้ มแมน่ ำ�้ ตาปกี เ็ ปน็ อกี จดุ หนงึ่ ทฝี่ า่ ยสมั พนั ธมติ รใชเ้ ปน็ เปา้ หมาย ทำ� ลายเพ่อื ตดั การเดนิ ทาง ซงึ่ เครื่องบนิ ทง้ิ ระเบิดได้ใชร้ ะเบิดแบบผกู โซร่ ้อย เปน็ พวงทิ้งท�ำลายจนสะพานหักกลางล�ำเมอื่ ปี 2486 100 ปี สถานีกรุงเทพ • 169 •

หลังสงครามสงบ รัฐบาลได้ว่าจ้างบริษัท Cormanlong Co., Ltd. สะพานจุลจอมเกล้า สะพานนาสาร ซอ่ มแซมสะพาน และเปลี่ยนโครงสร้างจากเดิมเปน็ โครงโค้ง ใหเ้ ป็นโครงรูป • ทตี่ ง้ั : ต.ทา่ ขา้ ม อ.พุนพนิ จ.สรุ าษฎร์ธานี อยหู่ ่างจากสถานีรถไฟพุนพินราว • ที่ตั้ง : ต.นาสาร อ.นาสาร จ.สรุ าษฎร์ธานี อยู่หา่ งจากสถานนี าสารไปทางทศิ ส่ีเหลี่ยมคางหมูแบบเดียวกับสะพานพระรามหกในพระนครที่ถูกท�ำลายลง 1.3 กโิ ลเมตร ตะวนั ตกเฉยี งเหนอื ราว 900 เมตร เช่นกัน โดยสะพานแบ่งออกเป็น 3 ช่วง ความยาว 80 เมตร 1 ชว่ ง และยาว • ลกั ษณะโครงสร้างสะพาน : สะพานโครงขน้ึ (Through Truss Bridge) 3 ตอน • ลักษณะโครงสรา้ งสะพาน : สะพานโครงข้นึ (Through Truss Bridge) 3 ตอน 60 เมตร 2 ชว่ ง นอกจากนย้ี งั ออกแบบให้มีถนน 2 ชอ่ งจราจรบนสะพานเพื่อ แบบส่เี หลี่ยมคางหมู มี 2 ตอมอ่ แบบส่ีเหลี่ยมคางหมู มี 2 ตอม่อ โครงสะพานสร้างโดยบริษัท Balfour Beatty ให้รถยนต์ใชร้ ่วมกบั รถไฟดว้ ย ซึ่งสะพานแหง่ นใี้ ช้เวลาซ่อมสรา้ งถงึ 6 ปี และ • ความยาว : 200 เมตร สรา้ งขา้ มแมน่ �้ำตาปี ประเทศอังกฤษ พระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ วั ภมู พิ ลอดลุ ยเดช พระราชทานนามสะพานแหง่ นี้ • ปที ี่สร้าง : พ.ศ.2456 • ความยาว : 150 เมตร สร้างข้ามคลองฉวาง ว่า “สะพานจุลจอมเกลา้ ” และท�ำพธิ ีเปดิ ใชส้ ะพานเม่อื วนั ท่ี 16 กุมภาพนั ธ์ • ปีที่สร้าง : พ.ศ.2535 2496 สว่ นโครงสะพานเดิมทถี่ กู ท�ำลายนน้ั ได้นำ� ไปก่อสร้างเป็นสะพานรถไฟ ขา้ มคลองยัน ในเส้นทางสายบ้านทุ่งโพธ์ิ-คีรรี ฐั นิคม 100 ปี สถานีกรุงเทพ • 171 • ถงึ แมว้ า่ เวลาจะผา่ นไปนานเพยี งใด ชมุ ชนทอ่ี ยู่ ณ สะพานจลุ จอมเกลา้ ก็ยังคงเรียกว่า “สะพานโค้ง” ติดปากจนถึงปัจจุบัน และในทุกๆเช้าภาพ พระเณรเดินบิณฑบาตรข้ามสะพานก็ยังเป็นภาพชีวิตท่ีน่าดู ส่วนยามเย็นเรา มกั จะเหน็ วถิ ชี วี ติ ของคนทา่ ขา้ มทผี่ กู พนั กบั สะพานจลุ จอมเกลา้ โดยใชส้ ะพาน แหง่ นเ้ี ปน็ ทพ่ี กั ผอ่ น ทอี่ อกกำ� ลงั กาย ทที่ ำ� กจิ กรรมตา่ งๆ เหมอื นกบั วา่ สะพาน เป็นจุดศูนยร์ วมของคนในชุมชน และเชื่อมรถไฟกบั ชมุ ชนให้เข้าถึงกนั ทางรถไฟสายใตต้ งั้ แตส่ ถานสี รุ าษฎรธ์ านเี ปน็ ตน้ ไปนน้ั จะไมไ่ ดว้ งิ่ เลยี บ เมอื งชายทะเลอา่ วไทยอกี ตอ่ ไป แตจ่ ะตดั เขา้ สพู่ น้ื ทตี่ รงกลางของแผน่ ดนิ โดย มเี ทอื กเขานครศรธี รรมราชทอดตวั ยาวเปน็ ปราการกน้ั เมอื งรมิ ทะเล และเมอื ง ในแผ่นดนิ เอาไว้ ซึ่งถา้ หากผู้โดยสารรถไฟสังเกตออกไปนอกหนา้ ต่างจะเหน็ เทือกเขาทอดตวั ยาวในแนวเหนอื -ใต้ ตลอดเส้นทางต้งั แตส่ รุ าษฎรธ์ านี เส้น ทางรถไฟน้ันจึงเป็นทางสัญจรหลักส�ำหรับอ�ำเภอต่างๆ เช่น บ้านนาเดิม บา้ นนาสาร เวยี งสระ ฉวาง นาบอน ทงุ่ สง ใหเ้ ตบิ โตขนึ้ จนปฏเิ สธไมไ่ ดว้ า่ ทาง รถไฟนำ� ความเจรญิ มาสชู่ มุ ชนอยา่ งแทจ้ รงิ จะเหน็ ไดจ้ ากการปรมิ าณผู้โดยสาร ทีเ่ ดนิ ทางกับขบวนรถท้องถนิ่ ในแตล่ ะวนั มีจ�ำนวนมากพอๆ กับรถไฟท่ีวิง่ เขา้ กรุงเทพมหานคร และนอกจากนั้นจังหวะชีวิตบนรถไฟไม่ใช่แค่การโดยสาร แต่ยังมกี ารซอื้ ขายแลกเปลี่ยนอาหาร หรอื พชื ผกั ข้นึ ชอื่ อย่าง “สะตอ” บนรถ ไฟทกุ ๆ ขบวนอีกดว้ ย ขบวนรถไฟวิ่งผ่านสวนปาล์มขนาดใหญ่ของอ�ำเภอบ้านนาสาร ผ่าน สถานหี ว้ ยมดุ กอ่ นจะเขา้ โคง้ ขา้ มสะพานสขี าวตนุ่ ๆ ทม่ี โี ครงสะพานแคบมากๆ จนต้องมีป้ายเตือน “ระวงั สะพานแคบ” น่นั คอื สะพานข้ามคลองฉวาง หรอื ที่ คนนง่ั รถไฟนยิ มเรยี กวา่ “สะพานแคบนาสาร” ทมี่ เี อกลกั ษณค์ กู่ บั ววิ เขาหนิ ปนู ท่ีเป็นฉากหลัง โดยสะพานแคบนาสารที่เห็นในปัจจุบัน ไม่ใช่สะพานดั้งเดิม แต่เป็นสะพานใหม่ท่ีน�ำมาติดตั้งตอนปรับปรุงทางรถไฟสายใต้ช่วงบ้านนา- ท่งุ สง ตวั สะพานสรา้ งโดยบรษิ ทั Balfour Beatty ในประเทศอังกฤษ แบบ เดียวกับสะพานข้ามคลองบางกอกน้อยที่สถานีบางบ�ำหรุ และสะพานข้าม คลองหนองใหญท่ ส่ี ถานนี าชะอัง ท่มี ลี ักษณะใกล้เคียงกนั ตดิ ต้ังเม่ือปี 2535 มคี วามยาว 3 ชว่ ง ช่วงละ 50 เมตร • 170 • 100 ปี สถานีกรุงเทพ

จากอ�ำเภอนาสาร อ�ำเภอบ้านส้อง เข้าสู่เขตจังหวัดนครศรีธรรมราช ตลาดเช้าท่อี ยูต่ รงข้ามอาคารสถานรี ถไฟคลองจันดีฝง่ั ทางหลกี เปน็ ภาพทคี่ ุ้น จนถงึ สถานฉี วาง ที่นี่มีสะพานฉวางซ่งึ เป็นสะพานโครงข้ึนแบบหลงั อูฐ ขนาด ชนิ ในทกุ ๆ เชา้ จงั หวะชวี ติ และวถิ ชี มุ ชนเคลอ่ื นไหวไปพรอ้ มๆ กบั ขบวนรถไฟ ใหญ่ขนาด 3 ช่วง ยาวช่วงละ 50 เมตร พาดผา่ น โดยในหน้าแล้งสะพานช่วง จากกรุงเทพที่จอดเทียบชานชาลารับอรุณที่สถานีแห่งน้ี ก่อนธงเขียวจะท�ำ ที่ 1 - 2 จะมหี าดทรายเล็กๆ อยู่ข้างใต้ และชว่ งที่ 3 จะเป็นแม่น้ำ� ตาปที ่ีมี หน้าที่ปล่อยให้ขบวนรถไฟเคลื่อนท่ีต่อไปจนสุดสถานีและข้ามสะพานขนาด ความกว้างไม่มากนัก แม่น�้ำตาปีน้ีมีต้นก�ำเนิดจากเขาหลวง ท่ีเป็นส่วนหน่ึง ใหญ่ทม่ี ตี ้นยางนายืนตน้ อยเู่ คียงข้าง ของเทอื กเขานครศรธี รรมราช และไหลไปรวมกบั คลองพมุ ดวงทอี่ ำ� เภอพนุ พนิ จังหวดั สุราษฎร์ธานี ใกล้ๆ กบั สะพานจลุ จอมเกล้า กอ่ นไหลออกสูป่ ากอา่ ว สะพานคลองจนั ดมี ลี กั ษณะเหมอื นกบั สะพานใหญใ่ นสายใตท้ ว่ั ไป คอื ทีต่ ัวจังหวดั สุราษฎรธ์ านี น่นั หมายความวา่ ทางรถไฟสายใต้จะข้ามแม่น�ำ้ ตาปี เปน็ สะพานโครงขน้ึ แบบหลังอฐู มี 2 ชว่ ง ความยาวช่วงละ 50 เมตร โดย ทั้งหมด 2 ครัง้ นน่ั คือที่สะพานจลุ จอมเกล้า และสะพานฉวางแห่งนี้ คลองท่ีอยู่เบ้ืองล่างนั้นคือคลองจันดีที่เป็นพรมแดนธรรมชาติก้ันระหว่าง อำ� เภอฉวาง และอ�ำเภอชา้ งกลาง สะพานรถไฟแห่งนถ้ี อื เป็นจดุ ศนู ยร์ วมของ ส่วนสถานีคลองจันดีตั้งอยู่ต�ำบลจันดี บริเวณรอยต่อระหว่างอ�ำเภอ คนในชุมชน ไม่วา่ จะเปน็ การพกั ผอ่ น ลานจัดกจิ กรรมชุมชน ศาลาพัก สวน ฉวาง และอำ� เภอชา้ งกลาง ตำ� บลจนั ดี นน้ั มคี วามหนาแนน่ ของชมุ ชนมากกวา่ สาธารณะและทเ่ี ลน่ นำ้� ของ ถดั จากสะพานตรงไปตามทางรถไฟประมาณ 500 ฉวางซ่ึงเป็นตัวอ�ำเภอ ท้ังยังเป็นเส้นทางลัดที่เข้าสู่ตัวเมืองนครศรีธรรมราช เมตร จะเปน็ ท่ตี ้ังของวัดธาตุนอ้ ย (เจดยี ท์ า่ นพอ่ คล้าย วาจาสิทธ์)ิ วัดคู่บา้ นคู่ ได้ใกล้ท่ีสุด บ่อยครั้งผู้โดยสารที่จะเดินทางเข้าสู่ตัวจังหวัดนครศรีธรรมราช เมอื งอกี หนงึ่ แหง่ ของชาวนครศรธี รรมราชทใี่ นทกุ ๆ วนั สำ� คญั ทางศาสนาจะมี จะนยิ มลงทส่ี ถานคี ลองจนั ดแี ห่งน้ี และน่งั รถสองแถวหรอื รถยนต์ส่วนตวั ลัด ประชาชนน่งั รถไฟจากทีต่ า่ งๆ มาทำ� บญุ ณ วัดแหง่ นี้ นบั เปน็ วถิ ีท่ีผูกกนั ไป เข้าตัวเมืองโดยไม่ต้องน่ังรถไฟอ้อมลงไปทางทุ่งสง และร่อนพิบูลย์ น่ันจึง มาระหวา่ งชุมชน คน ทางรถไฟ และศาสนาท่ีกลมกลนื ท�ำใหต้ ำ� บลจันดีเกิดการขยายตัวเปน็ ชุมชนขนาดใหญอ่ ยา่ งรวดเร็ว ภาพของ ชุมทางส�ำคัญทีอ่ ยจู่ ากสถานีจนั ดีตอ่ ลงไป คอื สถานีชมุ ทางทุ่งสง ซ่ึง เป็นชุมทางรถไฟที่แยกไปสถานีกันตัง จังหวัดตรัง และเส้นทางสายหลักที่ มุ่งหนา้ ลงสูอ่ �ำเภอหาดใหญ่ จงั หวัดสงขลา ทางรถไฟสายทุ่งสง-กนั ตงั นมี้ ี ความเก่าแก่และส�ำคญั ในล�ำดบั ตน้ ๆ ของประวัตศิ าสตร์รถไฟไทย เนื่องจาก การขนยา้ ยอปุ กรณ์ในการสรา้ งทางรถไฟ รถจกั ร ลอ้ เลอื่ น จะถกู ลำ� เลยี งจาก ท่าเรือกันตัง ผ่านทับเท่ียง ห้วยยอด และไปพบกับทางรถไฟที่สร้างมาจาก สงขลา กอ่ นม่งุ หนา้ ที่สร้างต่อไปตามลำ� ดบั จนบรรจบกบั ทางรถไฟทส่ี รา้ งมา จากฝัง่ กรงุ เทพที่สถานีชุมพร สะพานคลองจันดี หรอื สะพานโคง้ รถไฟ 100 ปี • ที่ต้ัง : ต.จันดี อ.ฉวาง จ.นครศรีธรรมราช อยู่ห่างจากสถานีจันดีไปทางทิศ ตะวนั ออกเฉยี งใต้ราว 300 เมตร • ลักษณะโครงสร้างสะพาน : สะพานโครงขึ้น (Through Truss Bridge) 2 ตอน แบบโครงหลงั คาหลงั อฐู • ความยาว : 100 เมตร • ปที ส่ี รา้ ง : พ.ศ.2529 • 172 • 100 ปี สถานีกรุงเทพ 100 ปี สถานีกรุงเทพ • 173 •

สถานีกันตัง เป็นสถานีรถไฟที่สวยงามมากแห่งหนึ่งของประเทศไทย สถานีกันตัง ตง้ั อยทู่ ่อี �ำเภอกันตงั จงั หวัดตรัง เดมิ ช่อื “สถานตี รัง” เปิดใช้งานเมอื่ วนั ท่ี 1 • ทต่ี ง้ั : ต.กันตงั อ.กนั ตัง จ.ตรงั เมษายน 2456 เนอ่ื งจากเมอื งตรงั เดิมตงั้ อยู่ที่น่ี ภายหลงั จึงมกี ารย้ายไปอยู่ • รปู แบบทางสถาปตั ยกรรม : เปน็ แบบอาคารไมช้ นั้ เดยี ว หลงั คาทรงปน้ั หยาผสม ท่ีต�ำบลทับเที่ยงจนถึงปัจจุบัน สถานีตรังเดิมจึงเปล่ียนชื่อเป็น สถานีกันตัง หลังคาทรงจ่ัว มุขหน้ากลางอาคารเป็นหลังคาทรงจ่ัว หลังคามุงด้วยกระเบ้ือง เรอ่ื ยมา ซเี มนตร์ ปู วา่ ว หนา้ บนั มขุ กลางประดบั วงกลมขนาบดว้ ยสามเหลย่ี มฐานโคง้ 2 ขา้ ง แสดงใหเ้ ห็นถึงอิทธพิ ลสถาปัตยกรรมแบบคลาสสคิ (Classicism) มีการเนน้ ส่วน ตัวอาคารสถานีเป็นรูปสี่เหล่ียมผืนผ้าวางขนานไปกับทางรถไฟ ผัง ฝาอาคารและโครงใหต้ า่ งกันเด่นชัดด้วยสีท่ตี า่ งกัน องคป์ ระกอบอาคาร เชน่ เสา อาคารแบง่ เป็น 2 สว่ น คือ ตัวอาคารสถานี และชานชาลามหี ลงั คาคลุม ตรง และค�ำ้ ยันมีการกอ่ สรา้ งทีป่ ระณีต เชน่ การเซาะรอ่ งและตกแตง่ คิ้วบวั รอบเสา ข้าง กลางมีมุขย่ืนออกเพ่ือรับรถที่เข้ามาเทียบ ลักษณะของอาคารเป็นอาคารไม้ เสามกี ารใสค่ ำ�้ ยนั โคง้ ตกแตง่ เชงิ เปน็ รปู ควิ้ บวั และคำ�้ ยนั ทป่ี ระกอบชอ่ งประตมู กี าร ชนั้ เดยี วผสมผสานแบบตะวนั ตกและตะวนั ออก ทาสเี หลอื งมสั ตารด์ - นำ�้ ตาล ตกแต่งคลา้ ยซมุ้ ประตปู ระดบั ลายฉลไุ ม้ หลังคาเป็นทรงปั้นหยาผสมหลังคาจ่ัว โครงสร้างอาคารเป็นแบบกรอบเสา • ลำ� ดบั ช้นั ของสถานี : สถานีรถไฟชนั้ 3 คานกรุด้วยแผ่นไม้ ที่เรยี กกันว่า “สต๊กิ สไตล์” เสาค้ำ� ยนั อาคารนน้ั มีลักษณะ • โทร : 0-7525-1015 โดดเด่นดว้ ยการเซาะร่องฝัง่ ละ 3 ร่อง ตกแต่งค้ิวบังรอบเสาข้างเสา และมคี ้ิว บวั คำ้� ยนั ชอ่ งประตมู ีการประดบั ฉลุไม้ ประตูและหน้าตา่ งของตัวอาคารเปน็ 100 ปี สถานีกรุงเทพ • 175 • บานลกู ฟักไม้ เหนอื บานประตูมีบานเกล็ดระบายอากาศ บริเวณเคร่ามีการตี ไม้ระแนงรวมถงึ ชอ่ งขายตว๋ั ทมี่ ีช่องโคง้ แบบ Arch ซ่ึงเปน็ ลกั ษณะพเิ ศษของ งานสถาปัตยกรรมพื้นถิ่นของยุโรป ส่วนหน้าบันบริเวณมุขเทียบรถประดับ ลายวงกลมขนาบด้วยสามเหลยี่ มฐานโค้ง 2 ขา้ ง เปน็ เอกลักษณ์ของสถานนี ี้ กรมศิลปากรได้ขึ้นทะเบียนสถานีกนั ตังเปน็ โบราณสถานเมื่อปี 2539 ย้อนกลับมาท่ีชุมทางทุ่งสงอีกคร้ัง ทางรถไฟช่วงนี้จะผ่าน สถานี ชอ่ งเขาและอโุ มงคช์ อ่ งเขาทม่ี คี วามยาว 236 เมตร สู่ สถานชี มุ ทางเขาชมุ ทอง ทิวทัศน์ทางรถไฟช่วงนี้เป็นช่วงท่ีสวยที่สุดตอนหน่ึงบนเส้นทางสายใต้ โดย วงิ่ ผ่านป่าดงดบิ มุ่งสู่ สถานรี ่อนพบิ ูลยแ์ ละสถานีชุมทางเขาชมุ ทองเป็นสถานี ต่อไป สถานีชุมทางเขาชมุ ทองสรา้ งขน้ึ ในปี 2457 เปน็ สถานีทางแยกไปยงั จังหวัดนครศรีธรรมราช เดิมชื่อ สถานีสามแยกนคร ต่อมาเปลี่ยนช่ือเป็น “เขาชมุ ทอง” ในปี 2460 อาคารสถานเี ป็นอาคารไมช้ นั้ เดียวหลังคาแฝดวาง ขนานไปกับทางรถไฟ ประกอบด้วยตัวอาคารสถานี และชานชาลามีหลังคา คลุม หลังคาอาคารสถานีเป็นทรงปั้นหยายกจ่ัวแบบเดียวกับสถานีกันตัง ประตูและหน้าต่างเป็นบานฟักลูกไม้ และตีไม้ระแนง ส่วนบริเวณโถงพัก และห้องขายตั๋วมีขนาดกว้าง ช่องจ�ำหน่ายต๋ัวตีไม้ระแนงเปิดช่องแบบบาน พับคล้ายหนา้ ต่างตามมาตรฐานสถานรี ถไฟไทยทวั่ ไป การออกแบบตัวสถานี น้ันเป็นรูปแบบผสมระหว่างศิลปะตะวันตกและศิลปะตะวันออกแบบพ้ืนถิ่น เช่นเดียวกับสถานีกันตัง การใช้สอยเหมาะสมกับสภาพอากาศร้อนชื้นของ ภาคใต้ เสาคำ้� ยนั หลงั คานั้นมลี กั ษณะโดดเด่นด้วยการเซาะรอ่ งฝง่ั ละ 3 รอ่ ง ตกแต่งค้ิวบังรอบเสาข้างเสา กันสาดของหลังคามีฉลุลายไม่ทึบเหมือน สถานกี ันตัง • 174 • 100 ปี สถานีกรุงเทพ

สภาพภมู ปิ ระเทศของทางรถไฟสายใตเ้ สน้ ทางหลกั ตอนลา่ งชว่ งเขาชมุ ทางรถไฟสายสงขลามคี วามยาว 29 กิโลเมตร เปดิ เดินรถครั้งแรกใน สะพานชะอวด ทอง-หาดใหญ่ จะเป็นที่ราบลุ่มมีเขาหินปูนลูกโดดอยู่เป็นระยะ โดยเฉพาะ สมยั รัชกาลท่ี 6 เมอ่ื วันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2456 และและเป็นเส้นทางหลัก • ท่ตี ัง้ : ต.ชะอวด อ.ชะอวด จ.นครศรีธรรมราช อยูห่ ่างจากสถานีชะอวด ชว่ งพทั ลงุ และเขาชยั สน เสน้ ทางชว่ งนจี้ ะผา่ นอำ� เภอและตำ� บลทส่ี ำ� คญั หลาย ในการเดนิ ทางระหวา่ งหาดใหญ-่ สงขลาเรอื่ ยมา จนภายหลงั เมอ่ื มกี ารตดั ถนน • ลักษณะโครงสร้างสะพาน : สะพานโครงขน้ึ (Through Truss Bridge) ตอน แห่ง บริเวณสถานีชะอวดมีสะพานเหล็กข้ามคลองชะอวดที่โครงสร้างคล้าย เชอ่ื มระหวา่ งหาดใหญ-่ สงขลาขนึ้ ความสำ� คญั ของทางรถไฟจงึ ลดนอ้ ยลงและ เดียว แบบโครงหลังคาหลังอูฐ โครงสร้างสะพานผลิตโดย บริษัท Matsuo กับสะพานขา้ มคลองสวี โดยเปน็ สะพานโครงขนึ้ ทรงโค้งแบบหลงั อูฐ 1 ชว่ ง ไดย้ กเลกิ การเดินรถไฟสายสงขลาไปในทสี่ ดุ เหลอื เปน็ อนุสรณเ์ พยี ง สะพาน Bridge Co., Ltd. ความยาว 80 เมตร เปน็ สะพานเดยี่ วตอนเดียวไม่มีตอมอ่ กลางนำ้� ที่ยาวทส่ี ดุ ข้ามคลองน�้ำน้อยและสถานีรถไฟสงขลา ซ่ึงเป็นอาคารก่ออิฐถือปูนช้ันเดียว • ความยาว : 80 เมตร สรา้ งข้ามคลองชะอวด ในสายใต้ตอนล่าง ตั้งอยู่บนฐานคอนกรีต ผังอาคารเป็นสี่เหลี่ยมผืนผ้าขนานไปกับทางรถไฟ • ปที ี่สร้าง : พ.ศ. 2509 หลงั คาเปน็ แบบปน้ั หยาผสมหลงั คาจว่ั มงุ ดว้ ยกระเบอ้ื งวา่ ว ประตแู ละหนา้ ตา่ ง 900 กวา่ กโิ ลเมตรนบั จากกรงุ เทพฯ ในทสี่ ดุ รถไฟกเ็ ดนิ ทางมาถงึ สถานี เปน็ บานลกู ฟกั ไม้ เหนอื บานประตแู ละหนา้ ตา่ งเปน็ เกลด็ ไมร้ ะบายอากาศ ชว่ ง หัวรถจักรและตู้รถไฟมาปรับปรุงเป็นศูนย์การเรียนรู้ รวมถึงปรับภูมิทัศน์ ชุมทางหาดใหญ่ ซงึ่ เป็นสถานที ี่ส�ำคญั ท่สี ดุ ในสายใต้ เพราะนอกจากจะเปน็ กลางตวั อาคารมมี ขุ ยนื่ ออกไปบรเิ วณทางลาดสำ� หรบั ขน้ึ ลงสถานี สว่ นปา้ ยชอื่ บริเวณหน้าสถานีเป็นสวนและผลักดันให้สถานีรถไฟสงขลากลับมามีชีวิตอีก สถานีประจ�ำจังหวัดสงขลาแล้ว ยังเป็นสถานีท่ีเป็นทางแยกเช่ือมต่อไปยัง สถานเี ป็นปูนตามแบบสถานีท่ัวไป และยังตง้ั อยใู่ นพื้นท่ีและสภาพเดมิ ครัง้ ในรปู แบบของสถานทีท่ ่องเทยี่ วเชงิ วิชาการและประวตั ศิ าสตร์ ประเทศเพอื่ นบา้ นไดถ้ งึ 2 ทางและในอดตี ยงั มที างแยกเขา้ สสู่ ถานรี ถไฟสงขลา อกี ด้วย ซึ่งสมยั น้นั ยังเปน็ สถานีชุมทางอ่ตู ะเภา ตัง้ อยทู่ ี่ต�ำบลอตู่ ะเภา กอ่ นท่ี ต่อมาในปี 2556 สถานีสงขลามีอายุครบ 100 ปี ได้มีการบูรณะ จากสถานีชุมทางหาดใหญ่นั้นจะมีเส้นทางแยกออกไป 2 ทาง สู่ จะมีการมาสร้างใหม่ท่ีสถานีรถไฟชุมทางหาดใหญ่ในปัจจุบันเมื่อวันที่ 1 ซอ่ มแซมใหอ้ ยใู่ นสภาพเรยี บรอ้ ย ตามโครงการศนู ยเ์ รยี นรแู้ ละอนรุ กั ษช์ มุ ชน ชายแดนประเทศมาเลเซยี คอื เสน้ ทางสายหาดใหญ่-ปาดงั เบซาร์ ท่อี �ำเภอ สงิ หาคม 2465 เน่อื งจากปญั หานำ้� ท่วมทกุ ปี สถานสี งขลา โดยมโี ครงการทจ่ี ะจดั ทำ� สอื่ มลั ตมิ เิ ดยี เปน็ พพิ ธิ ภณั ฑ ์ จดั แสดง สะเดา และอีกสายหน่ึงจากหาดใหญ่ไปสุดปลายทางท่ีสถานีสุไหงโก-ลก ที่ อำ� เภอสไุ หงโกลก ผา่ นสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ คือ จงั หวดั ปัตตานี ยะลา • 176 • 100 ปี สถานีกรุงเทพ และนราธวิ าส โดยเร่มิ เปิดเดนิ รถเมอ่ื วันท่ี1 เมษายน 2460 อยา่ งไรก็ดี ท้งั สองสถานีถือว่าเป็นสถานีหน้าด่านส�ำคัญสู่ประตูอาเซียนทางทางภาคใต้ด้าน ประเทศมาเลเซียและน�ำมาซง่ึ ความเจรญิ ทางเศรษฐกจิ เป็นอนั มาก 100 ปี สถานีกรุงเทพ • 177 •

เรมิ่ เขา้ สพู่ น้ื ทจี่ งั หวดั ปตั ตานี ทางรถไฟจะไมไ่ ดผ้ า่ นตวั เมอื งโดยจะผา่ น สะพานขา้ มแม่น�ำ้ ปัตตานี อ�ำเภอโคกโพธิ์ท่ีห่างจากตัวจังหวัดไปราวๆ 25 กิโลเมตร ซึ่งในอดีตนั้นผู้ • ทต่ี งั้ : ต.ยโุ ป อ.เมอื ง จ.ยะลา หา่ งจากสถานยี ะลาไปทางทศิ ตะวนั ตกเฉยี งเหนอื โดยสารท่ีจะเดินทางเข้าตัวเมืองต้องลงท่ีสถานีโคกโพธ์ิ ต่อมาได้มีการ ราว 700 เมตร พิจารณาใหเ้ ปลย่ี นช่ือสถานจี ากโคกโพธเิ์ ป็นสถานปี ตั ตานี เพอ่ื ให้สอดคลอ้ ง • ลกั ษณะโครงสรา้ งสะพาน : สะพานเหลก็ แบบโครงขนึ้ (Through Truss Bridge) กับการเป็นสถานีประจ�ำจังหวัด แต่ประชาชนในพ้ืนท่ีก็ยังคงเรียกว่าสถานี 4 ตอน แบ่งออกเปน็ โครงส่เี หลย่ี มคางหมู 1 ตอน โครงกง่ึ โค้งกึง่ เหลีย่ ม 2 ตอน โคกโพธอ์ิ ยตู่ ามความเคยชนิ การรถไฟแหง่ ประเทศไทยจงึ ไดท้ ำ� ปา้ ยสถานใี ห้ และโครงโค้งหลังอูฐอีก 1 ตอน ถือเป็นสะพานที่มีรูปร่างโครงสร้างถึง 3 แบบ มที ง้ั ชอื่ ปจั จบุ นั และชอื่ เดมิ บนปา้ ยนนั้ วา่ “ปตั ตานี (โคกโพธ)์ิ ” กอ่ นจะถงึ สถานี ในสะพานเดียวกัน วดั ชา้ งให้ ซง่ึ เปน็ อกี สถานหี นงึ่ ทมี่ คี วามสวยงาม โดยมวี ดั ชา้ งให้ (หลวงปทู่ วด • ความยาว : โครงสีเ่ หล่ียมคางหมู ยาว 35 เมตร โครงกงึ่ โคง้ ก่ึงเหลีย่ ม 2 ช่วง เหยียบน้�ำทะเลจดื ) ซง่ึ ตั้งอยเู่ ย้ืองๆ กับสถานี ยาวชว่ งละ 50 เมตร และโครงโคง้ หลงั อฐู ยาว 60 เมตร รวมความยาวทั้งสน้ิ 195 เมตร สรา้ งขา้ มแม่นำ้� ปตั ตานี ส�ำหรับเขตจังหวัดยะลานั้นทางรถไฟจะพาดผ่านเฉพาะตอนเหนือของ • ปีที่สร้าง : พ.ศ.2457 จังหวัด และเป็นจังหวัดเดียวในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ที่ทางรถไฟเข้าสู่ ตัวจังหวัด ทัศนียภาพส่วนใหญ่เป็นท่ีราบลุ่ม และเร่ิมเห็นความเป็นชุมชน เลยจากสถานยี ะลามาประมาณเกอื บ 30 กโิ ลเมตร กจ็ ะเขา้ สพู่ น้ื ทข่ี อง รถไฟถือเป็นอีกหน่งึ ยานพาหนะที่มคี วามผูกพันกับคนไทยมาอยา่ งชา้ มุสลิมชดั ข้ึนจากมัสยิดทก่ี ระจายตัวอยู่ทุกๆ ชมุ ชนทท่ี างรถไฟผา่ น ก่อนเขา้ จังหวัดนราธิวาสซ่ึงเป็นจังหวัดสุดท้ายท่ีทางรถไฟจะเดินทางถึง ก่อนจะถึง นานจะเหน็ ไดว้ า่ รถไฟไมไ่ ดน้ ำ� มาแคก่ ารเดนิ ทาง หากแตน่ ำ� ความเจรญิ วถิ ชี วี ติ สถานียะลาน้ันจะมีสะพานเหล็กแบบโครงข้ึน (Through Truss Bridge) สถานีรือเสาะทางรถไฟจะข้ามแม่น้�ำสายใหญ่สายสุดท้ายนั่นคือแม่น�้ำสายบุรี เศรษฐกจิ อาชพี และวฒั นธรรมไปสชู่ มุ ชนตา่ งๆ ไมว่ า่ จะเปน็ รปู รา่ งของสถานี ความยาว 4 ชว่ ง แบ่งออกเปน็ โครงสเี่ หลยี่ มคางหมูความยาว 35 เมตร โครง โดยสะพานมีโครงสร้างเป็นเหล็กโค้งยาว 4 ช่วง แต่ละช่วงมีความยาว 50 ความสวยงามของสถาปตั ยกรรม โครงสร้างต่างๆ สะทอ้ นให้เห็นถงึ คา่ นยิ ม กึง่ โค้งกึง่ เหลี่ยม 2 ช่วง ชว่ งละ 50 เมตร และโครงโคง้ ยาว 60 เมตร ถอื เปน็ เมตร และปดิ ด้วยโครงเหลย่ี มแบบไมม่ หี ลงั คาอีก 1 ช่วง ความยาว 30 เมตร คุณภาพชีวติ ประชากรของประเทศในขณะนน้ั รวมถึงเสนห่ ท์ ่ียากจะลมื เลอื น สะพานทม่ี รี ปู ร่างโครงสรา้ งถงึ 3 แบบ ในสะพานเดียวกนั และยงั เป็นสะพาน รวมความยาวสะพาน 230 เมตร ซง่ึ เป็นสะพานที่ยาวท่สี ุดบนเส้นทางรถไฟ ทงั้ ววิ สองขา้ งทาง หรอื แม้กระทั่งวิถีชีวติ ของคนในชุมชนทม่ี ีกบั รถไฟ ตลอด ทใี่ ชส้ ญั จรรว่ มระหวา่ งรถไฟ คน และจกั รยานยนต์ไดอ้ กี ดว้ ยจากทางเดนิ ดา้ น สายใต้ และเปน็ งานงานศลิ ปส์ ถาปตั ยส์ ดุ ทา้ ยบนเสน้ ทางรถไฟสายใตท้ น่ี า่ ชม ระยะเวลากว่า 119 ปี ท่ีรถไฟไทยรับใช้ประชาชนก็มีหลายสิ่งหลายอย่างที่ ขา้ งสะพาน สว่ นสถานยี ะลานนั้ จะแตกตา่ งกบั ทกุ ๆ สถานใี นเสน้ ทาง ตวั อาคาร ก่อนที่ทางรถไฟจะผ่านสถานีตันหยงมัสไปจรดชายแดนมาเลเซียที่สถานี เปลยี่ นไป หรอื บางสง่ิ กย็ งั คงอยู่ แตส่ งิ่ ทไ่ี มเ่ คยหายไปเลยนนั่ คอื ความผกู พนั จะใช้ร่วมกันกับอาคารพาณิชย์จึงท�ำให้ดูเหมือนสถานีกลืนหายไปในตึกแถว สุไหงโกลกรวมระยะทาง 1,143 กิโลเมตร ยาวท่ีสดุ กว่าทางรถไฟทกุ สายใน กบั ประชาชน ภารกจิ ในการขนสง่ ไมว่ า่ จะเปน็ ดา้ นโดยสารหรอื สนิ คา้ ทไี่ มม่ วี นั สูงสามชน้ั ครึง่ ประเทศไทย หยดุ และพรอ้ มทีจ่ ะเดินหน้าตอ่ ไปสู่ปที ี่ 120 อย่างภาคภมู ิ • 178 • 100 ปี สถานีกรุงเทพ 100 ปี สถานีกรุงเทพ • 179 •

คณะผู้จัดท�ำ • เจา้ ของโครงการ การรถไฟแห่งประเทศไทย • ท่ีปรกึ ษาโครงการ วฒุ ชิ าติ กัลยาณมติ ร ผ้วู า่ การรถไฟแหง่ ประเทศไทย นายศิรพิ งศ์ พฤทธพิ นั ธ์ ุ ผู้ชว่ ยผวู้ ่าการด้านบริหาร • บรรณาธิการบริหาร นวลอนงค์ วงษ์จันทร์ หัวหนา้ กองประชาสมั พันธ์ • กองบรรณาธกิ าร เอกรัช ศรีอาระยันพงษ ์ หวั หนา้ กองโฆษณาและสง่ เสริมการท่องเท่ยี ว ชชั ชนก แสงมุข หัวหนา้ งานประชาสมั พันธแ์ ละรับเร่ืองราวรอ้ งเรียน พิเชษฐ แชม่ เนยี ม พนกั งานควบคุมการเดินรถ 6 วันวสิ ข์ เนยี มปาน พนักงานบรหิ ารงานทั่วไป 6 • บรรณาธกิ าร สรุ จิต จามรมาน • นักเขยี น ปริญญา ชูแกว้ รกั พล สาระนาค • ชา่ งภาพ สรุ จิต จามรมาน จิรศกั ด์ิ โตเลศิ มงคล จิระพงษ์ วงษ์ววิ ฒั น์ • ศลิ ปกรรม เรอื งวทิ ย์ ภูธ่ ราธรณ์ • วาดภาพ นกั ศึกษา สาขาวิชาสถาปัตยกรรมและการวางแผน คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ สถาบนั เทคโนโลยพี ระจอมเกล้า เจา้ คุณทหารลาดกระบงั สานนท์ ประทุมแกว้ • พิสจู นอ์ ักษร ศศนิ นั ท์ จามรมาน • ความคิดสร้างสรรคแ์ ละจดั ท�ำ บริษัท โฟโตส้ แควร์ แอนด์ กราฟฟคิ จำ� กดั • 180 • 100 ปี สถานีกรุงเทพ