TR41 BÖLGESİ YENİLİK VE AKILLI UZMANLAŞMA STRATEJİSİ Bölgelerin iktisadi, sosyoekonomik ve kültürel dinamikleri ile bütünleşik bir şekilde kendilerine özgü rekabet alanları yaratabilmeleri ve bu rekabet avantajlarını çağın gerekleri çerçevesinde geliştirmeleri, 21. yüzyılda rekabetçiliğin temel bileşenlerinden birini oluşturmaktadır. 2019 BEBKAHaber 51
Dosya Özellikle, 2000’li yılların başından itibaren bölgesel politikaların uygulanmasındaki paradigma değişiklikleri ile beraber, bölgelerin kendilerine Yasin DALGIÇ ait potansiyellerin ve rekabetçi oldukları alanlar üzerinden hem makro hem de bölgesel politikalar geliştirme süreçlerinin önem kazandığını görmekteyiz. Bu Planlama, Programlama bağlamda, özellikle kalkınma ajanslarının faaliyete geçmesiyle birlikte bölge ve Koordinasyon özelinde yönetişim araçlarının geliştirilmesi ve makro politikalara kaynaklık Birimi - Uzman etmesi noktasında bölgesel planların oluşturulması ve uygulanmasına önem verilmeye başlanmıştır. Bu durum özellikle son dönemlerdeki kalkınma 52 BEBKAHaber 2019 planlarında da sıkça vurgulanmaya başlamış olup, özellikle 11. Kalkınma Planı’nda “bölgesel kalkınmanın yönetişimi ve kurumsal yapısının, merkezi ve bölgesel düzeyde etkinleştirilme”siyle birlikte “bölgeye özel yenilikçi destek mekanizmaları ile daha odaklı ve etkili destekler”in hayata geçirilmesine büyük önem verilmiştir. Yine aynı şekilde, plan kapsamında bölgesel kaynakların ve potansiyellerin etkin bir şekilde kullanımının sağlanması amacıyla özellikle “kalkınma ajansları tarafından bölgelerin ihtiyaç ve öncelikleri doğrultusunda, ekonomik ve sosyal uyuma yönelik fonlar ile diğer uluslararası kaynakların etkin bir şekilde kullanılması” ön planda tutulmuştur. Bölgelerin iktisadi, sosyoekonomik ve kültü- lere çıkarmaları, sahip oldukları kaynak- rel dinamikleri ile bütünleşik bir şekilde ken- ların değerlendirilmesi ile farklı alanlarda dilerine özgü rekabet alanları yaratabilmele- da rekabetçi bir yapıya kavuşabilmelerini ri ve bu rekabet avantajlarını çağın gerekleri amaçlayan “Akıllı Uzmanlaşma” kavramı, çerçevesinde geliştirmeleri, 21. yüzyılda 2014-2020 dönemi için oluşturulan Avrupa rekabetçiliğin temel bileşenlerinden birini bölgesel kalkınma politikalarının temelini oluşturmaktadır. Bu çerçevede bölgelerin, oluşturan başlıca kavramlar arasında yer hâlihazırda sahip oldukları üretim tecrübe- almaktadır. Ülke geneli ve/veya bölgesel lerini, ulusal ve uluslararası ürün ve hizmet kalkınma ekseninde sanayi, eğitim ve yenilik bağlantılarını, küresel değer zincirlerindeki politikalarının bütünleşik bir şekilde ele konumlarını güçlendire- alınarak kısıtlı kaynakların bilmeleri ve geliştirmeleri \"Akıllı Uzmanlaşma etkin kullanımını sağla- bağlamında potansiyel- mak amacıyla girişimci lerini en etkin şekilde Stratejisi\", bölgeye özgü keşif odaklı, çoğu zaman değerlendirebilmeleri ve etkin makro ve mikro bilgi ve/veya teknolojiye rekabetçi olabilmeleri son politikalar yanında, dayalı, sınırlı sayıda ve derece önemlidir. Bütün rekabet üstünlüğü olan/ bunların sürdürülebilir girişimci eğilimlerin ön olma potansiyeline sahip bir şekilde sağlanabilmesi planda tutulduğu, bölgenin öncelik alanlarının be- için ele alınan bölgenin lirlenmesini ve zamanın avantajlarını, üstün- rekabet düzeyini artıracak şartlarına göre yenilenme- lüklerini ve potansiyel bilgi ve/veya teknoloji sini esas alan bu yaklaşım, rekabetçi alanlarını iyi odaklı stratejilerin son yıllarda birçok Avru- tespit eden ve yorumla- pa ülkesinde özellikle böl- yan, kamu- üniversite- oluşturulmasını ve gesel ekonomik kalkınma özel sektör-sivil toplum uygulanmasını esas ve büyüme politikalarının birlikteliğinde bölgesel almaktadır. merkezinde yer almaya paydaşların ortak bir başlamıştır. Ülkemizde de vizyon çerçevesinde bölgesel bir strateji makro ölçekte hazırlanan yenilik ve kalkın- geliştirebilmeleri, sürdürülebilir bölgesel ma stratejilerine kıyasla daha alt ölçekli, gelişme ve kalkınma bağlamında başlıca bölgesel rekabetçiliği geliştirici, uygulana- ihtiyaçlardandır. bilir ve odaklı stratejilerin oluşturulması ve uygulanmasının yerel kalkınma bağlamında Bölgesel ekonomilerin kendi kaynaklarını en daha etkin bir yaklaşıma kaynaklık edeceği iyi ve etkin şekilde değerlendirebilmeleri, var düşünülmektedir. olan rekabet düzeylerini daha üst seviye-
Bursa, Eskişehir ve Bilecik illerinden kurum ve kuruluşların fikirlerinin 3. TR41 Bölgesi'nde yenilik, akıllı oluşan TR41 Bölgesi özelinde bu çer- alınmasına yönelik bir planlama yapıl- uzmanlaşma kapasitesi ve potan- çevede ele alınan ve hazırlanan “TR41 mıştır. Strateji belgesinin oluşturulması siyelini değerlendirmeye yönelik Bölgesi Yenilik ve Akıllı Uzmanlaşma sürecinde, oluşturulan temel hipotez- saha çalışmalarının tasarımı, Stratejisi”, bölgeye özgü etkin makro lerden biri olan sektörel dönüşümün, yürütülmesi ve raporlanması ve mikro politikalar yanında girişimci AR-GE odaklı olabileceği düşünce- Bu aşamada, veri analizlerinde ortaya eğilimlerinin ön planda tutulduğu, siyle özellikle; araştırma, geliştirme ve çıkan bölgenin AR-GE ve inovasyon bölgenin rekabet düzeyini artıracak, yenilik konularında bölgede ön plana altyapısı ve kapasitesine ilişkin bulgular bilgi ve/veya teknoloji odaklı strateji- çıkan aktörler odak olarak seçilmiştir. ışığında, bölgenin gelişme dinamikleri lerin oluşturulması ve uygulanmasını AR-GE çalışmaları ile ön plana çıkan incelenmiştir. Saha çalışmalarında ye- esas almaktadır. Dolayısıyla bu strateji büyük ölçekli işletmeler yanında KOBİ nilik ve AR-GE odaklı faaliyet gösteren belgesi; Bursa, Eskişehir ve Bilecik ölçeğindeki firmalar da strateji çalışma- firmalar, konu ile ilgili kurum ve kuru- illerinden oluşan TR41 Bölgesi için sında ele alınan geniş yelpaze içinde yer luşlar ile görüşmeler yapılmış, bölgenin bölgedeki mevcut üretim tecrübesi ve almaktadır. odaklandığı ve gelişime açık yenilik girişimci eğilimlerin/potansiyellerin alanları analiz edilmeye çalışılmıştır. değerlendirilerek, bölge ekonomisinin 2. Uluslararası iyi uygulama Saha çalışmalarında aynı zamanda katma değerini yükseltecek faaliyet örneklerinin araştırılması, ulusal bölgemizdeki yenilik dinamiklerinin, alanlarının tespit edilmesi, komşu veya bağlamın irdelenmesi ve veri AR-GE altyapısı ve potansiyelinin rakip olduğu diğer bölgelerden fark- analizlerinin yapılması ayrıntılı olarak ele alınması için firma- lılaşmasını, bölgenin rekabette üstün Strateji çerçevesinin şekillenmesi ve lar ve kurumlarla birebir görüşmeler ve güçlü olduğu ve/veya olabileceği bölgesel hedeflerin ortaya konulması yapılmıştır. belli başlı faaliyetlere odaklanılmasına için büyük önem arz eden kıyaslama esas alan kamu-üniversite-sanayi-sivil (benchmarking) çalışmaları bağlamında Özel sektör firmalarından AR-GE yö- toplum işbirliğinde bölgenin gelişmesini yapılan araştırmalar ve literatür tara- neticileri ve çalışanları, firma sahipleri, öngörmektedir. ması sonrasında TR41 Bölgesi ile ben- TTO’lar ve yenilik ekosisteminin başta İlgili strateji belgesinin, ulusal ve zerlik gösteren bölgeler incelenerek, bu gelen aktörleri olmak üzere toplamda uluslararası platformlarda tanıtımının bölgelerin örnek alınabilecek kurum ve yaklaşık 60 derinlemesine mülakat yapılması, bu sayede bölgesel işbirlikle- kuruluşları ile beraber yönetişim yapısı gerçekleştirilmiştir. Bu görüşmelerde rine ve proje ortaklıklarına da kaynak- da değerlendirilmiştir. Özellikle TR41 bölgedeki mevcut yenilik kapasitesi- lık etmesi hedeflenmektedir. 2018 yılı Bölgesi ile üretim motifi açısından nin, AR-GE çalışmalarının, inovasyon itibarıyla başlayan bölgesel yenilik ve benzerlik gösteren ve Almanya’nın oto- gereksinimlerinin üzerinde durulmuş, uzmanlaşma stratejilerinin oluşturul- motiv alanındaki önemli üreticilerine ihtiyaçlar ve potansiyeller üzerinde ması çalışmaları, 2019 yılının ilk yarısı ev sahipliği yapan Baden Wuttenberg görüşler alınmıştır. Yapılan ziyaretlerin itibarıyla büyük oranda tamamlanmış ile İtalya’nın Piemonte bölgeleri ele 48’i AR-GE ve yenilik gündemi ile ön ve nihai hale getirilmiştir. Titiz bir ça- alınarak, bölgelerin AR-GE ve yenilik plana çıkan firmalar ile yapılmış olup, lışma süreci sonunda hazırlanan strateji altyapısı değerlendirilmiş ve bölgemiz diğerleri de TTO’lar, TSO’lar, der- belgesi, genel olarak aşağıdaki aşama- açısından önemli dersler çıkarılmaya nekler, küme yönetimleri ve valilik gibi lardan oluşmuştur. çalışılmıştır. Bununla birlikte, özellik- önemli bölgesel aktörleri içermektedir. le ulusal sanayi ve yenilik politikaları Bu saha görüşmelerinin 23’ü Bursa’da, TR41 Bölgesi Yenilik ve bağlamında TR41 Bölgesi'nin üste- 21’i Eskişehir’de, 15’i Bilecik’te gerçek- Akıllı Uzmanlaşma Stratejisi lenebileceği rollerin de ele alınması, leştirilmiştir. bu bölümdeki kritik çalışma süreçleri hazırlık süreci arasında yer almıştır. Saha çalışmalarındaki birebir görüş- meler dışında yenilik ve AR-GE odaklı 1. Kavramsal çerçeve ve süreç- Bölgemizin ulusal ve uluslararası ko- faaliyet gösteren daha geniş bir firma lerin ele alındığı, proje ekibinin numu ve ulusal/uluslararası kıyaslama kitlesine internet üzerinden anket oluşturulduğu hazırlık dönemi çalışmaları ile birlikte yürütülen veri uygulanmıştır. Bu anket, özelikle AR- Bu aşama, strateji belgesi oluşturulması analizi çalışmalarında, özellikle SGK GE ve tasarım merkezi olan, ihracat sürecinde son derece kritik olan planla- Kayıtlı İstihdam Verileri, Girişimci ve inovasyon performansı açısından ön ma sürecini kapsamakta olup, uygula- Bilgi Sistemi, TÜİK Mikro Veri Setle- plana çıkan firmalara gönderilmiş olup, nacak metodolojinin, proje sürecinin rinin Analizi (Yıllık Sanayi ve Hizmet 146 farklı kuruluştan katkı alınmıştır. ve çalışma programının oluşturulduğu İstatistikleri, Girişimlerde Bilişim Tek- aşamadır. Bursa, Eskişehir ve Bilecik nolojileri Kullanımı, Sanayi ve Hizmet 4. Bölgesel akıllı uzmanlaşma, illerinde özellikle AR-GE konusunda Kuruluşları Araştırma Geliştirme Faali- vizyon ve yol haritası çalıştayı ön planda olan, bölgenin sektörel dö- yetleri Araştırması, Yenilik Araştırması içerik hazırlığı, çalıştay mo- nüşümüne öncülük edebilecek, bölgesel vb.) Gece Işıkları Aracılığıyla Büyüme derasyonunun yürütülmesi ve katma değeri artırabilecek ve bölgenin Eğilimlerinin Analizi ele alınmış olup, sonuçların raporlanması iktisadi yapısı bağlamında öncülük ayrıntılı bir mevcut durum analizi süre- Bu aşamada, strateji belgesi çalışmaları edebilecek özel sektör temsilcilerinin, ci yürütülmüştür. sürecinde mevcut durum analizleri, 2019 BEBKAHaber 53
Dosya saha çalışmaları ve anket uygulamaları getirilmiştir. 2. Yerlileştirme kapsamında destek ile ortaya konulan stratejik alanlar, ön- ve koordinasyon imkânlarının celikler, ön plana çıkan kısıtlar, firmalar Önümüzdeki dönemde hem bölgemizin geliştirilmesi: ve ekosistem tarafından gereklilik duyu- hem de kalkınma ajansımızın faaliyet- Son dönemdeki küresel gelişmeler lan müdahale biçimleri gibi alanlarda lerini ve desteklerini şekillendirmesine ışığında da ön plana çıkan yerlileştir- bölgenin genel fikirlerinin bütünleştiril- kaynaklık etmesi düşünülen TR41 me politikalarının operasyonel hale mesi, süreç ile ilgili farkındalık yaratıl- Bölgesi Yenilik ve Akıllı Uzmanlaşma getirilmesinin, bölgemiz açısından da ması ve konu ile ilgili olarak ortak akılla Stratejisi çerçevesinde; otomotiv, maki- büyük önem arz ettiği görülmektedir. bölgesel motivasyonun ortaya çıkarıl- ne, tekstil, mobilya, diğer ulaşım araçla- Bu bağlamda, özellikle akıllı uzman- ması bağlamında bir çalıştay düzen- rı (raylı sistemler ve havacılık), seramik laşma çerçevesinde ön plana çıkan lenmiştir. 8 Mart 2019 tarihinde 200’e ve mermer sektörlerinin ön plana çıkığı sektörler ve bu sektörlerin doğrudan yakın katılımcı ile gerçekleşen yuvarlak görülmektedir. veya dolaylı olarak bağlantılı olduğu alanlardaki yerlileştirme faaliyetleri- masa çalıştayında, katılımcıların istişare Bu strateji belgesinde, bölgenin yenilik ne yönelik projelerin geliştirilmesi ve ve ortak akıl yoluyla belli temalara ve ekosisteminin geliştirilmesi ve potansi- desteklenmesi, son derece kritik bir sorunlara odaklanmaları sağlamış olup, yel uzmanlık alanlarının geliştirilmesi unsur olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu bu süreçte yapılan paylaşımlar, tartış- bağlamında sekiz program ortaya ko- noktada, bölgemiz açısından ele alınan malar ve düşüncelerin raporlanması nulmuştur. Oluşturulan bu programla- bu program, özellikle büyük ölçekli yer- sağlanmıştır. Konu ile ilgili çalıştay rın bir kısmı makro politikaların bölge- lileştirme projeleri için bölgenin sanayi esnasında yöneltilen ve ön bilgi ile des- sel ölçekte uygulanmasını gerektirirken, yetkinliklerine uygun destekler, orta teklenen sorulara da cevaplar aranmış bazıları da özellikle kalkınma ajansının ölçekli firmalar arasında da rekabet ön- ve yenilik stratejilerinin oluşturulmasına faaliyetlerinin bölgesel paydaşlarla cesi AR-GE işbirliklerinin artırılmasına yönelik önerilen fikirler ve gereklilikler birlikte yürütülmesi esasına dayanılarak yönelik faaliyetlerin ele alındığı faaliyet- konusunda geri bildirim alınmıştır. şekillendirilmiştir. Bu programların kısa lerin geliştirilmesine yönelik girişimleri ele almaktadır. 5. Sonuç değerlendirme toplantı- detayları aşağıda yer almaktadır. vsemdpYedoÇBsvdcoçSueYbobpsatttçiaeeiaeukkdeelıllrüöreyaruoreesuaamuuynartooroolittisgnnnltnrvgıalnlaleçişgşnttüggsşssumıuedıiieeueetteymeşlümiieaşlllnrrnuukmlalssutiikzraaçvmnaeaanrkkattncoirrrililşaereeesmgmmiuneheaOyuuıkümnuabindiTvlçnmmnönl,neatohlllumeiaitslleiamadekar,mlerzaaryneeyboialldünmıueapAnlumeabrr,auvnuivçeiiöyekşıkvrrnarzörçseelkeveonrşrlösmzuuaıerlaaiymeiltilşareiılılmeanlggybşuçllyarlidheruçyisaeuillPlrakaeleaieblekıreıeelavapşlvenneS.nilrknlenlttiövroeUüşkiie-,ıooleçkuedrşlkişeldlrlykaayniıl-egbgtkrreza-sdlkaeeoaerlutieirtumudklleinıyön-abnlıehnnımndramiöğraistdlenaineiioılnuhnayklıgrlnTabşöanaeaDaeçvtoulçnöşnkeRuivzesoömçzaSltrldiurıaegnmv4llmlnnç.oarreuaetnraTeie1üekBlırarrhmşmhuvgnaeıiSoıştöRuaBaçl,lneueAüaanlmzertbgrisıtyoölölır4rmevvesmnmiaikheeauuluinöalltncn1gnaiiltralzıjşudid’nşyeraaedileivl-cıkBtaepjldselsnüsaaiiir,ıiı(kseniöıllr,limUaımsçladkgneeyzai)ekeağ,rmlkaStdgk1pGfhggrbkıssçtaeeu.eröeçiraaateöiestmreAEanrzolrllrğkspıkmiieairYrvügkşşRntlleielasçtuaattdlnıaerleeade-iiısaem,tlrmarrökiGlğjmsiaesinılnetiiiramırıtllellnd,Eişşçkıeemmmbeii.şkvnmeiıafonlmnkevmnietıikikee,rndenlemmakilsgtssmouuödenelaeşviieebtarneznlirkarassaier;törmskdei.üsilalırlia,nmeeıvrgkçı:anrezvıeeenkınlfcdlernniaiesliçalaieöbanirirbvyomivigalmgrçenoştşençklniiiidıdeeüülevleimrrbynnikratarşeayyerentekrçöilpoaaömiinridreaeleyeüassnllrharaksfrlzleetikklöntleilltaıanaalretoeeekannkeüimtdeniinıkkprvşiklzdlrrlyrnesdrieğliktdatedtdllilrletiepakinıasieaeaieeaklnnoarasrevçtelir,ndtkrlopöemiaiejlşAkeeininluaeoibtmıbokşzranknmipnrumlreiaRztlmeobil.ilseiamuAaırrderteimlnilesnirByoaanb-telyşünsruiçRsi,iöeGiötınrsisjabiaknunilmnığu,erbn-inknk-lniEi-ul-ebröieneaeeelyl-imalnrlseergiiş-kte- 3. Ortak platform (kümelenme vb.) oluşturma ve yönetme kapasitesinin artırılması: Strateji kapsamında ortaya çıkan ve özellikle bölgemizdeki sektörel reka- betçiliğin artırılması bağlamında önem teşkil eden bir husus da kümelenme yapılarının kapasitelerinin geliştirilmesi hususudur. Kümelerde işbirliklerinin ve karşılıklı güvenin artırılması yanında profesyonel yönetişim mekanizma- larının kurgulanması ve bölgemizde özellikle kümeler aracılığıyla değer zincirinde katma değeri artırıcı yeniden konumlanma, dışa açılma ve ihracatı geliştirme ile AR-GE faaliyetlerinde olgunlaşma gibi süreçlerin devamlı ola- rak gündemde ve ön planda tutulması, bu program çerçevesinde yürütülecek faaliyetler açısından son derece önem arz etmektedir. 4. Sanayi – üniversite geçişkenliğinin sağlanması: AR-GE ve yenilik odaklı uzmanlaşma çerçevesinde ekosistemin önemli bir aktörü olan üniversitelerin, süreç içine etkin bir şekilde eklemlenmesi ve özel- likle bölge üniversitelerinin, bölgenin yenilik gündemiyle beraber hareket 54 BEBKAHaber 2019
etmesi, uzmanlaşma stratejisinin temel bağlamda özel sektör firmalarının belli çileriyle birlikte işbirliği içinde olması bileşenlerinden birini oluşturmaktadır. başlı alanlarda yetkinliklerinin geliştiril- büyük önem taşımaktadır. Bu bağlamda Özellikle gelişmiş ülkelerde AR-GE ve mesi amacıyla, firmaların ihtiyaçlarına özellikle strateji belgesi hazırlık sürecin- inovasyonun tetikleyici rolünü üstlenen ilişkin oluşturulan talepler doğrultusun- de özel sektör tarafından da sıklıkla dile üniversiteler ve özel sektör arasında da akademik kuruluşlar, danışmanlık getirilen ve başta uzmanlaşma alanında işbirliğini geliştirici ve etkinleştirici bir şirketleri, kamu ve sivil toplum paydaş- bölgemizde ön plana çıkan ana sektör- yöntem olarak kullanılan, özel sektör larının istişare ederek ortak projeler ler olmak üzere, beyaz ve mavi yaka çalışanlarının kamu kurumlarında, hazırlamaları ve bu bağlamda bir araya personele özgü ana sanayi-tedarikçi kamu kurumlarında çalışanların da getirilmelerine yönelik faaliyetlerin programlarının geliştirilmesi öne çıkan özel sektörde çalışmasını esas alan desteklenmesi, program kapsamında talepler arasında yer almıştır. Hem ana döner kapı (revolving door) yönteminin, ortaya konulan ihtiyaçlar arasında yer sanayi hem de tedarikçi konumundaki bölgemiz ölçeğinde uygulama olanakla- almaktadır. büyük ölçekli ve/veya KOBİ’lerin teda- rının değerlendirilmesi gerekmektedir. rik zincirinin geliştirilmesi ve iyileştiril- Bu çerçevede üniversite ve sanayi ara- 6. Açık inovasyon kavramının mesi bağlamında oluşturulacak ortak sında karşılıklı insan kaynağı geçişken- firmalarca içselleşmesinin faaliyetler, bu program çerçevesinde liğine yönelik kişiler ve kurumlar arası sağlanması ve açık inovasyon öne çıkan öncelikli faaliyetler olarak ilişkileri üst düzeye çıkaracak, hem de platformlarına erişimin ortaya çıkmaktadır. bölgede buna yönelik yeni bir kültürün desteklenmesi: oluşmasını sağlayacak faaliyetlerin ve mbvydBeaaaöüy,ğlglgglbkeaıeiölnmyilişlegçatıtiineşrntdhdiılerayamıkkü,lmeilrfaisüikrniatırsoüniıvlaveaensysotrnaftaeajvilTiçeyaeRlAtılş4ekmr1ıianlBsliıınnöU-lgzemk8s.aiaAlYnkkeılınalnlmşıiulmaizkamajaannslıanşımYyoTnlaeRbaanpri4siırallü1iaakkrnrByevamöceeylinagünAieszddksıee:ıilnlı Uz- destek mekanizmalarının kurgulanma- yönelik hassasiyet- Stratejisi sürecinde, manlaşma Stratejisi sı gerekmektedir. Temel olarak yasal lerin de özellikle özellikle yüzyüze yapılan sürecinde, özellikle mevzuatın, bu sürecin uyumlaştırılması korunduğu bir açık yüzyüze yapılan ve etkinliğinin artırılması için özellikle inovasyon ortamı- saha görüşmelerinde saha görüşmelerinde merkez teşkilatları bağlamında yürütü- nın oluşturulması, sıklıkla dile getirilen lecek politikaların önemli bir tetikleyici yenilik ekosisteminin sıklıkla dile getirilen ve ve önerilen bir diğer role sahip olduğu görülmekle beraber, ivmelendirilmesi için önerilen bir diğer husus husus da kalkınma özellikle doktoralı ve/veya doktora sü- recindeki öğrencilerin her iki alanda da ortaya konulan diğer da kalkınma ajanslarının ajanslarının rolü- kariyerlerinin desteklenmesine yönelik bir ihtiyaç olarak rolünün geliştirilmesi ve nün geliştirilmesi ve uygun programların desteklenmesi, bu belirtilmektedir. bölgesel bir kolaylaştırıcı bölgesel bir kolaylaş- program çerçevesinde ön planda tutu- Bölge özelinde farklı tırıcı rolünü üstlen- lan faaliyetler arasındadır. Bu bağlam- firmalar ve araştır- mesidir. Bu taleple- da, özellikle özel sektör ve üniversite ma merkezleri tara- rolünü üstlenmesidir. rin, 11. Kalkınma arasında sektörlerin ortak müfredat oluşturma, ortak etkinlikler, özel sek- fından AR-GE ve Planı’nda da yer tör-üniversite işbirliğindeki derslerin inovasyon süreçleri ile ortaya konulan alan kalkınma ajanslarının yapılarının, ve tecrübe paylaşımlarının artırılması, çok çeşitli kazanımların daha geniş kit- görev ve yetkilerinin gözden geçirilerek, yarı zamanlı veya tam zamanlı ola- leler tarafından kolay erişebilir olması, daha etkin ve verimli çalışmalarına rak dönemsel ortak çalışmaya yönelik firmalar arası araştırma olanaklarının yönelik düzenlemelerin yapılmasına projeler, bu program kapsamında ön çoğaltılması ve fikir alışverişlerinin yönelik çalışmalarla doğrudan örtüş- plana çıkan faaliyetler olarak dikkati artırılarak açık inovasyon uygulamaları- tüğü görülmektedir. Bu bağlamda da çekmektedir. nın geliştirilmesine yönelik faaliyetlerin BEBKA’nın etkin bir arayüz kuruluşu bölge özelinde büyük bir ihtiyaç olduğu olarak bölgedeki öncü ve/veya öncü 5. Firmalarda kapasite inşasının vurgulanmakta ve desteklenmesi gerek- adayı firmaların belirlenmesi, yönlen- desteklenmesi ve insan kaynağının tiği ortaya çıkmaktadır. dirilmesi ve desteklenmesi konularında geliştirilmesi: etkin bir rol üstlenmesi istenmektedir. Yenilik ve uzmanlaşma stratejisi özelin- 7. Ana sanayi firmalarının Buna ilişkin önerilerin ve taleplerin de değerlendirildiğinde, özellikle özel tedarikçisi konumundaki firmaların de ilgili bakanlıklarla işbirliği içinde sektör firmalarında gerçekleştirilen geliştirilmesi: değerlendirilmesi, bölge taleplerinin ve AR-GE ve yenilik faaliyetlerinin katma ihtiyaçlarının karşılanmasına yönelik değere dönüştürülmesi ve bölgesel AR-GE ve yenilik süreçlerinin ihtiyaç- faaliyetlerin bu program çerçevesinde rekabetçiliğin artırılması amacıyla özel lara cevap verebilmesi ve ticari olarak ele alınması hedeflenmektedir. sektörün değer zincirinde yeniden ko- karşılık bulabilmesi bağlamında, özel- numlanma, tasarım, gömülü hizmetler, likle ana sanayi firmalarının tedarik- tedarik zinciri yönetimi gibi alanlarda modern yetkinliklerin kazandırılma- sının önemi ortaya çıkmaktadır. Bu 2019 BEBKAHaber 55
Dosya ‘AKILLI UZMANLAŞMA İLE İŞBİRLİKLERİ TEŞVİK EDİLECEK’ BEBKA’nın “TR41 Bölgesi Yenilik ve Akıllı Uzmanlaşma Stratejisi Belgesi” çalışmasının proje danışmanlarından Emre Koyuncu ile Esen Çağlar, projenin amacını ve yapılanları BEBKA Haber’e anlattı. BEBKA’nın “TR41 Bölgesi Yenilik ve belirterek, “Bu çalıştay klasik bir toplan- yakın firmayla yüzyüze görüşmeler Akıllı Uzmanlaşma Stratejisi Belgesi” tı değil. Tartıştırdığımız sorular ankete yaptık” diye konuştu. çalışmasının proje danışmanlarından benziyor ama aynı zamanda insanlar Koyuncu, şöyle devam etti: Emre Koyuncu, akıllı uzmanlaşmanın sorulara cevap verirken birbirleri ile ko- “Akıllı uzmanlaşma kavramı kamuoyun- bölgeye sağlayacağı faydalar ile ilgili nuşuyor, birbirlerini tanıyor. Aklına gel- da pek duyulmasa da firmaların birebir şunları anlattı: dikleri konular üzerinden değil de yeni- bunun içerisinde yer almaları önemli “Birincisi, devlet desteklerinin tasarımı- lik, araştırma ve geliştirme gündeminin ama en başında da yenilik ve rekabet na katkı sağlayarak, desteklerin bu stra- değişik alanları konusunda sohbet etsin- gündemlerini anlatmaları önemli. teji doğrultusunda belirlenen alanlarda ler istiyoruz. Yeni tanışıklıklar oluşsun, Strateji kapsamında örneğin AR-GE daha odaklı verilmesini sağlayabilir. birbirleriyle yeni konularda konuşsunlar, merkezleri arasında işbirliğine yönelik İkincisi, firmaların tek başına değil de hiç konuşmayan insanlar birbirleriyle bir hedef için ajans bir uygulama baş- konsorsiyum olarak veya birbirleriyle konuşsunlar ve bu firmalar arasında, lattığında, firmanın o işbirliğinin içinde işbirliği halinde tasarlayacakları proje- firma-kamu arasındaki networkler daha olması zaten bu kavramdan beklenen lere belki bir alan açılacak, işbirliklerini da genişlesin, güçlensin gibi bir amacı- faydanın gerçekleşmesi anlamına geli- teşvik etmek ve hızlandırmak için. mız var. Şûradan önce tamamladığımız yor.” Kümelenme gibi. Bir diğer alan da teda- ilk iki aşama doğrudan bizim verilerle rikçi geliştirme konusu. Yine bu strateji çalıştığımız bir aşamaydı. TÜİK’in araş- AJANSLARIN GÜNDEMİ SANAYİ doğrultusunda ana sanayi ile yan sanayi tırma merkezindeki verilerden bölgenin VE TEKNOLOJİ OLACAK ilişkilerini destekleyecek birtakım destek rekabet edebileceği alanları tespit ettik. Emre Koyuncu, kalkınma ajanslarının mekanizmaları kurgulanabilir” Önce verilerden bunu görmeye çalıştık. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’na bağ- Koyuncu, çalışma kapsamında düzen- Ardından verilerden gördüğümüz bazı lanması ile birlikte, sanayi ve teknoloji lenen Sanayide Yenilik ve Rekabetçilik noktalar üzerinden birtakım hipotezler gündeminin ajanslar arasında ön plana Şûrası’nın önemli bir aşama olduğunu geliştirerek, onları sahada firmalarla çıkacağını belirterek, “Bu da bu dönem görüşerek anlamaya çalıştık. 3 ilde 60’a 56 BEBKAHaber 2019
açısından faydalı olabilir. Özellikle sana- Emre Koyuncu etmek ve tespit etmekle de kalmayıp yi politikası araçlarının yenilik destekle- Esen Çağlar bunlara yönelik hızlandırıcı, teşvik edici, rinden tutun, organize sanayi bölgeleri- işbirliğini artırıcı yaklaşımlar, program- ne kadar Bakanlığın kullandığı birtakım lar, müdahaleler geliştirmek gerekiyor. politika araçları var. Kalkınma ajansları Akıllı uzmanlaşma stratejilerinden burada eğer Bakanlık araçları arasında biz bunu anlıyoruz. Bu bağlamda da yerel düzeyde bir koordinasyon, bir aslında bir pilot, bir deney Türkiye kolaylaştırıcılık, bir hızlandırıcılık rolü için bu çalışma. Umuyoruz ki burada üstlenebilirse, o zaman Türkiye’nin de elde edilecek başarı, Türkiye’nin diğer önümüzdeki dönemde önüne koydu- bölgelerine de yansıyacak ve bölgesel ğu yerli üretim, katma değerli üretim, düzlemde Türkiye sanayi stratejisini yüksek teknoloji gibi hedeflerin yerine daha mikro düzeyde daha verimli hale getirilmesini de hızlandırabilir. Merkezi getirecek. Daha önce bunu analiz olarak yönetim ile yerel düzey arasındaki boşlu- yapan ya da yenilik stratejisi adı altında ğu, mesafeyi kısaltabilir, hızlandırabilir. benzerlerini yapan ajanslar oldu, ama Kalkınma ajansları bence bu dönemde teknolojik odağı anlamında ve bununla bu odaklanma ile çok daha kritik bir rol ilişkin programlar geliştirme önceliği an- oynuyor” dedi. lamında bu çalışma bizim gördüğümüz ÇALIŞMA TÜRKİYE’DE BİR İLK kadarıyla bir ilk olacak Türkiye’de.” Projenin diğer danışmanı Esen Çağlar 6 SEKTÖR ÖN PLANDA da, stratejiyi hazırlama sürecinde önce BEBKA’nın bu projeyle birlikte adında mevcut durum analizini gerçekleştirdik- geçen kalkınma kelimesinin hakkını lerini, ardından saha çalışması yaptıkla- vereceğini bildiren Çağlar, şöyle devam rını kaydederek şunları söyledi: etti: “Yürüttüğümüz saha çalışmaları, “Yaptığımız analizler sonucunda 6 sek- firmaların gündemini ve sorunlarını törün diğerlerine kıyasla daha ön planda olduğunu gördük. Bunlar; otomotiv, öğrenmemizi sağladı. Tüm bu bulgula- tekstil, havacılık, raylı sistemler, sera- rı, stratejiyi oluştururken, girdi olarak mik, mobilya. Biz bir yandan sektörleri kullandık ve bunlar sonucu bir strateji seçerken, diğer yandan da firmaların ortaya çıktı. Akıllı uzmanlaşma aslın- gündeminde hangi teknolojik mesele- da bölgesel düzlemde uygulanan bir ler olduğuna bakıyoruz. Bir de bunun sanayi ve teknoloji stratejisi. Son yıllarda yanında son dönemde sayısı hızla artan Avrupa Birliği’nde giderek daha fazla AR-GE merkezleri var. Akıllı uzmanlaş- yaygınlaşıyor. Son 10 yılda öne çıkan bir ma stratejisi elbette çok sektörde birçok çerçeve, yaklaşım. Ülkeler artık ulusal alanı kapsayacak, ama esas odağında düzeyde değil, bölgesel ve şehirler dü- özellikle son dönemde orta ölçekli zeyinde rekabet ediyor ve buna yönelik şirketlerde kurulmuş AR-GE merkezle- stratejiler hazırlıyorlar. rini ön plana çıkarabileceğini düşündük Hangi teknolojilerle, hangi teknolojik ve onların ihtiyacını anlamaya çalıştık. temalarla dönüşüm hızlandırılabilir, Onların dertleri nedir, gündemleri nedir, girişimciler desteklenebilir, bunları tespit öncelikleri neler, nasıl desteklenebilirler? Ajans destekleri nasıl daha odaklı hale gelebilir? Ajans desteklerini tekil firma- lara vermektense, konsorsiyum odaklı verebilir mi? Bu gibi konuları strateji gündeminde değerlendirdik. Stratejinin uygulamaya geçmesiyle umuyoruz ki yenilikçi birtakım müdahaleler ortaya çıkmış olacak.” 2019 BEBKAHaber 57
Haber HEDEF BURSA’YI TEKSTİLİN ‘SİLİKON VADİSİ’ YAPMAK ÂÂ Uludağ Tekstil İhracatçıları Uludağ Tekstil İhracatçıları Birliği etkinlikte, dereceye giren projeleri Birliği (UTİB) tarafından (UTİB) tarafından Bursa Ticaret uluslararası ticarete kazandıracak BTSO ve BEBKA iş ve Sanayi Odası (BTSO) ve Bursa ödüller dağıtılacak. birliğinde tekstilde yeni Eskişehir Bilecik Kalkınma Ajansı Organizasyonun tanıtıldığı basın teknoloji ve metotlarla (BEBKA) işbirliğinde tekstil ihra- toplantısı, UTİB Başkanı Pınar katma değerli ihracatın catında katma değerin artırılması, Taşdelen Engin’in ev sahipliğin- yeni teknoloji ve metotların üretim de Ventures & Mentors League artırılması amacıyla 22-23 süreçlerine kazandırılması, yeni CEO’su Ufuk Batum ve BEBKA Ekim tarihlerinde TechXtile girişimci ve tasarımcıların teşvik Genel Sekreteri İsmail Gerim edilmesi amacıyla TechXtile Start- katılımı ile gerçekleştirildi. Pınar Start-Up Challenge Up Challenge etkinliği düzenle- Taşdelen Engin, yarışmaya düzenlenecek. Bursa’yı necek. tekstilde bilişim, yenilikçi malze- Bursa’yı dünya tekstil ve hazır meler, teknik tekstiller, sektöre özel dünya tekstil ve hazır giyim endüstrisinin Silikon Va- uygulamalar, yeni üretim süreçleri, giyim endüstrisinin Silikon disi yapmayı hedefleyen etkinlik, çevreci ve sürdürülebilir alanlar Vadisi yapmayı hedefleyen 22-23 Ekim tarihlerinde Bursa konularında projelerin kabul Merinos Kongre ve Kültür Mer- edileceğini, 23 Ekim tarihinde etkinlikte, kazanan kezi’nde gerçekleştirilecek. Yaz yarışacak yerli-yabancı 18 proje projeleri uluslararası döneminde başlayan başvuruların arasında 6 finalistin ödül almaya ticarete hazırlayacak 11 Eylül tarihinde sona erdiği hak kazanacağını söyledi. ödüller dağıtılacak. 58 BEBKAHaber 2019
İşte dereceye giren proje sahiplerinin kazanacağı ödüller • Milano’da 10 gün sürecek Kuluçka ve Hızlandırıcı Programına katılım, Ufuk BATUM, Pınar Taşdelen ENGİN, İsmail GERİM GE yatırımlarımız hız kesmeden devam • 1 yıl süreyle profesyonel ediyor” diye konuştu. mentorluk desteği, Engin, “Dereceye giren proje sahipleri AR-GE yatırımlarının meyvesini Milano’da 10 gün sürecek Kuluçka topladıklarını söyleyen UTİB Başkanı, • Ulukoza programı ile ve Hızlandırıcı Programına katılım, “Türkiye geneli ihracat kilogram birim 200 bin TL değerinde bir yıl süreyle profesyonel mentorluk fiyatı 1,3 doların altında olmasına rağ- TÜBİTAK hibesine desteği, Ulukoza programı ile 200 bin men tekstil sektörü 4 dolar seviyesinde. başvurma desteği, TL değerinde TÜBİTAK hibesine UTİB’de ise 8 doların üzerinde. Alt başvurma desteği, patent başvurusu ve gruplarda bu rakam daha da yukarılara • Patent başvurusu ve yüzde yüzde 100 firma kuruluş desteği, şirket 100 firma kuruluş desteği, kurma masraflarının karşılanması, bir yıllık muhasebe desteği, Bursa Teknik • Şirket kurma Üniversitesi Kuluçka Merkezi imkân- masraflarının larından faydalanmak gibi ödülleri karşılanması, almaya hak kazanacak” dedi. • 1 yıllık muhasebe desteği, • Bursa Teknik Üniversitesi Kuluçka Merkezi imkânlarından faydalanma hakkı. “Rekabetçiliği artırmak için katma değerli üretime Yarışma tarihi 12,5 dolar seviyelerinde” dedi. odaklanmalıyız” 23 Ekim UTİB Başkanı Pınar Taşdelen Engin, 2019 tekstil sektörünün ülkemizin gele- Gerim: UTİB’in paydaşı 32 saat neksel sanayi kollarının başında eğitim olmaktan mutluyuz BEBKA Genel Sekreteri İs- yer aldığını ve ihracatta mail Gerim de, Türkiye’de başarı öyküsünün temel taşlarından birisi olduğu- Yerli-yabancı Ödül alacak 2010 yılında 26 kalkın- nu söyledi. UTİB Başkanı, ma ajansı kurulduğunu “Tasarlayan, üreten, geliştiren 105başvuru sayısı 6finalist sayısı belirterek, “BEBKA olarak bir konuma geldik. Fakat bizim Bursa, Eskişehir ve Bile- cik illerini kapsayacak şekilde hedeflerimiz ve yeteneklerimiz mev- bölgesel kalkınmayı hızlandırmayı cut durumun çok üzerinde. Standart- lara uyan değil standartları belirleyen, amaçlıyoruz. Kullandığımız her kuruş bölgenin ihtiyaçları doğrultusunda dünya tekstil sektörüne yön veren belirleniyor. Girişimcilik için özel mali konuma ulaşmak istiyoruz” dedi. destek programı tasarladık. Bu anlam- da UTİB’in 2011 yılından bu yana Artık sadece en iyisini üretmenin çıkabiliyor. Örnek olarak ev tekstillerin- paydaşı olmak da bizleri mutlu edi- yetmediğini belirten Engin, “Rekabet- de birliğimizin kilogram başına ihracat yor. Elimizden gelen her türlü katkıyı çiliğinizi artırmanız için en verimli, en değeri 10 dolar. Giyimlik kumaş da ise sağlamaya devam edeceğiz” ifadelerini çevreci, en katma değerli üretime de kullandı. odaklanmanız gerekiyor. Bizden bir önceki neslin tecrübesini de gelecekle birleştirmemiz lazım. Bunun için AR- 2019 BEBKAHaber 59
Haber GİRİŞİMCİ ADAYLARINA EĞİTİM 22-23 Ekim tarihlerinde Bursa’da düzenlenen TechXtile Start-Up Challenge programının Temel Girişimcilik Eğitimleri verildi. TechXtile Start-Up Challenge’a proje Ufuk Hoca’nın vereceği bu eğitimleri, CEO’su ve Proje Danışmanı Ufuk veren tüm proje sahipleri için eğitim tüm proje sahiplerinin almasına hak Batum, katılımcılara önemli konularda programları Uludağ İhracatçı Birlik- tanıdık. Tekstilde tasarlayan, üreten, bilgilendirici sunumlar yaptı. Batum, 2 leri’nde gerçekleştirildi. Ventures & geliştiren bir konuma geldik. Fakat gün boyunca; Girişimcilik Ekosistemini Mentors League CEO’su ve Proje Da- hedeflerimiz ve yeteneklerimiz mevcut Anlamak, Girişimcilik Döngüsü, İş Mo- nışmanı Ufuk Batum tarafından 2 gün durumun çok üzerinde. TechXtile dellemesi ve İş Planı ile Buzları Kırma boyunca verilen eğitimlerin açılışına, Start-Up Challenge yarışmasının da Egzersizi konu başlıklarında sunumlar UTİB Yönetim Kurulu Başkanı Pınar çarpan etkisiyle standartlara uyan ve interaktif eğitimler gerçekleştirdi. Taşdelen Engin de katıldı. değil standartları belirleyen, dünya Programın sonunda, eğitimlere 2 gün tekstil sektörüne yön veren konuma boyunca katılan girişimci adaylarına “YETENEKLERİMİZ MEVCUT ulaşmasını istiyoruz” dedi. sertifikaları, UTİB Yönetim Kuru- KONUMUN ÇOK ÜZERİNDE” lu Başkanı Pınar Taşdelen Engin ve Temel Girişimcilik Eğitimi’nin UFUK HOCA’DAN ÖNEMLİ Ventures & Mentors League CEO’su ve açılışında konuşan UTİB Başkanı KONULARDA EĞİTİM Proje Danışmanı Ufuk Batum tarafın- Engin, “Bu eğitimler projenin UTİB Yönetim Kurulu Başkanı Pınar dan verildi. bu etabında en önemsediğimiz Taşdelen Engin’in konuşmasının bölümlerden bir tanesi. Dolayısıyla ardından Ventures & Mentors League 60 BEBKAHaber 2019
BURSA’DA ‘ÜNİVERSİTE İHTİYAÇ ANALİZİ PROJESİ’ BAŞLATILDI Bursa Eskişehir Bilecik Kalkınma Ajansı (BEBKA) tarafından gerçekleştirilecek “Bursa İli Üniversite İhtiyaç Analizi Projesi” başlatıldı. 6 ay boyunca devam edecek çalışma kapsamında öğrenciler, veliler ve akademisyenlere yönelik anketler ve odak grup toplantıları yapılacak. Bursa İli Üniversite İhtiyaç Analizi ihtiyaçları ile üniversitelerin Bursa'ya gelişmelere bağlı olarak kentte ihtiyaç çalışması kapsamında, BEBKA Genel katkısı ve geleceği değerlendirildi. duyulan/duyulacak yükseköğretim Sekreteri İsmail Gerim ile OSTİM Konuyla ilgili BEBKA’dan yapılan açık- yapılanmasına yönelik ihtiyaç ana- Teknik Üniversitesi Rektörü ve Proje lamada, “Nüfusu üç milyona yaklaşan, lizi yapılması ortaya çıkmıştır. Buna Danışmanı Prof. Dr. Murat Yülek, kentsel gelişme ve sanayi gelişimin- istinaden, BEBKA tarafından 'Bursa Bursa Valisi Yakup Canbolat'ı ve de hızla büyüme gösteren Bursa’da, İli Üniversite İhtiyaç Analizi Projesi' Bursa Büyükşehir Belediye Başkanı mevcut üniversitelerin kuruluşundan başlatılmıştır. Söz konusu proje, Bursa Alinur Aktaş’ı makamlarında ziyaret bugüne gösterdikleri gelişme ve gelecek ilinde mevcut bulunan yükseköğretim etti. BEBKA Genel Sekreteri İsmail strateji/vizyonları ile ülkemizin/ilin kurumlarına ek olarak yeni bir üniver- Gerim ile OSTİM Teknik Üniversitesi üniversite ve sanayi politikalarındaki site veya üniversitelere olan ihtiyacın Rektörü ve Proje Danışmanı Prof. Dr. analiz edilmesi ile söz konusu mevcut Murat Yülek, Uludağ Üniversitesi durum analizi sonrasında ihtiyaç tespit Rektörü Prof. Dr. Ahmet Saim Kılavuz edilmesi durumunda strateji ve gelişme ve Bursa Teknik Üniversitesi Rektörü önerilerinin oluşturulmasını hedefle- Prof. Dr. Arif Karademir ile de mektedir” denildi. görüşme gerçekleştirdi. 6 ay boyunca devam edecek çalışma kapsamında öğrenciler, veliler ve aka- ÜNİVERSİTELERİN BURSA’YA demisyenlere yönelik anketler devam KATKISI DEĞERLENDİRİLDİ ederken, bundan sonraki aşamada odak Görüşmelerde, Bursa'nın yükseköğ- grup toplantıları yapılacak. renim konusunda mevcut durumu ve Proje ile Bursa’da mevcut bulunan yükseköğretim kurumlarına ek olarak yeni bir üniversite veya üniversitelere olan ihtiyacın analiz edilmesi ile söz konusu mevcut durum analizi sonrasında ihtiyaç tespit edilmesi durumunda strateji ve gelişme önerilerinin oluşturulmasını hedefleniyor. 2019 BEBKAHaber 61
Haber GENÇ İSTİHDAMI BEBKA MERCEĞİNDE ÂÂ BEBKA tarafından BEBKA tarafından Bursa, Eskişehir ve Bilecik illerinde 15- Bursa, Eskişehir ve 29 yaş aralığındaki genç nüfustan ‘ne işte, ne eğitimde, ne de öğrenimde olan’ (NEET) kapsamına girenlerin bölgesel Bilecik’te \"Çalışmayan, gelişmedeki potansiyellerini, sosyal hayatta yaşadıkları Eğitim ve Öğrenimde problemleri ve istihdam piyasasına girişlerinde yaşanan Olmayan Gençlik sıkıntıların tespit edilerek, bu sorunlara göre müdahale (NEET) Araştırması\" alanlarının belirlenmesi amacıyla “Çalışmayan, Eğitim ve yapıldı. Araştırmanın Öğrenimde Olmayan Gençlik (NEET) Araştırması” yapıl- sonuçları 3 ilde dı. Araştırmanın sonuçları 3 ilde düzenlenen toplantılarda düzenlenen değerlendirildi. toplantılarda Toplantılarda konuşan BEBKA Genel Sekreteri İsmail değerlendirildi. Gerim, “Ülkemizin ekonomik ve sosyal kalkınmasının ön önemli unsuru insan kaynağıdır. Başta kamu olmak üzere 62 BEBKAHaber 2019 özel sektör ve sivil toplum kuruluşlarımızın insan gücü ihti- yacımızı iyi tespit etmesi ve gelecek nesillerin refahını artır- ması için çalışmalar yapması gerekmektedir. Bu çalışmalar yapılırken gençlerimizin, kadınlarımızın ve engellilerimizin iş hayatına katılması için hep beraber mücadele etmeliyiz. Genç işsizlik dünyada ve ülkemizde önemli sorunlarından
NEET BİLECİK / 18.07.02019 NEET ESKİŞEHİR / 18.07.02019 biridir. Gençlerimize değişen dünya devam etmesi için gençlerimizi hayatın Bilecik’te ise Vali Bilal Şentürk, “Ön- düzeninde yeni iş imkânları bulmalı, içine dahil etmeliyiz” dedi. celikle gerçekten çalışmak isteyenleri, onları geleceğin mesleklerini seçmeleri EmmçdödadAnykVoaarğıeaeasğşeaatnkkfdr;lıclklyşeinieeeiaötşıgaşnYdnrsnıe,tnenrıdieaamh“mıneüb,elrviBmmkçrreduedeble’aukğıldeaelumtulütiirdsieaetlnymriıbuikcırdneemğmhiiaıniitrrsınreşitadnıa.motak-neıAı-Bolprn,e-mknulEaıusnnak-tiışdeahidryebkiğaçiüerşirndlaişlteçneeügniğkntdreıeiiüSenllrard-moçdlreselaıeüyrmdhrizameiiıülmlizvhneiıatzintimzvyimniaseçha,eeatÇğaaltiimnüyllyıenakiieşkztldüs.aııuniriarşAuybamyeönrğözılmdceağemiaannrrlşyiilöieışzımıldasgkztynitiböeğyinimauıeerruzzgirimçminek.elpışmkamnriielE,lemoilklinçıyagkaa,ğneşodilcekmşibnzaugctitin”ielrlıisluamieyrçbaıulğnkdimralzigr.ieilıeşılçnaberamitddoirraei-b-irıeak..-ikr- için yönlendirmeliyiz. Bu sayede ülke- ve bu konu ile ilgili Karşılıklı görüş mizin 2023 eğitim vizyonuna uygun sorunların tespit edilmesi, alışverişinin de yapıldığı strateji ve politikalar izleyebiliriz. Özel çözüm önerilerini de beraberin- toplantılarda, genç istihdamın sektörün, kamunun ya da STK’ların de getirecektir” diye konuştu. artırılması ele alındı. insan kaynağı ihtiyacı ile gençlerimi- zin niteliklerinin örtüşmesi için gayret göstermeliyiz. Bir yandan ‘personel bulamıyorum’ diyen firmalar varken bir yanda da 'iş bulamıyorum' diyen genç- lerimiz olmamalı. Bu hepimizin sorum- luluğunda olan bir konu. Çalışmayan, eğitim ve öğrenimde olmayan genç- lerimizin sosyal yaşamlarında sıkıntı yaşama riskleri olduğunu görüyoruz. İş hayatına girmekten vazgeçmiş birey- ler sosyal dışlanma hissine kapılabilir. Sosyal değerlerimizin, kültürümüzün ve aile yaşantılarımızın sağlıklı bir şekilde NEET BURSA / 19.07.02019 2019 BEBKAHaber 63
Haber KIRSALIKALKINDIRACAK BİR PROJE DAHA: KARAOĞLAN MANDA EVİ BEBKA’nın da desteğiyle “Bursa Kırsalında Eko-Agro Turizm Projesi\" kapsamında Bursa’nın Mustafakemalpaşa ilçesi Karaoğlan Köyü’nde mandacılığı geliştirecek Manda Evi açıldı. BEBKA, Doğa Koruma ve Milli Parklar II.Bölge Müdürlüğü, Mustafakemalpaşa Belediyesi pay- daşlığı ile yürütülen \"Bursa Kırsalında Eko-Agro Turizm Projesi\" çerçevesinde Karaoğlan Manda Evi açıldı. Yaklaşık 458 bin TL destek yatırımı ile hayata geçirilen projede manda yetiştiriciliği, turizm ve pansiyonculuk eğitimi alan kursiyerler sertifikalarını aldı. Vatandaşların ilgi gösterdiği açılış ve tanıtım prog- ramında konuşan Doğa Koruma ve Milli Parklar II. Bölge Müdürü Hakan Mumcuoğlu, \"2002 yılından beri yapılan yönetim planları ile Uluabat Gölü'nün gelecek kuşaklara korunarak aktarılma- sını sağlamaktayız. Bu değeri yaşatmak için civar köylerimizde bulunan doğal ön değerleri ortaya çıkarıp bunları halkımızın istifadesine sunmak istiyoruz. Bunlardan biri de Karaoğlan Manda Evi ve ortak paydaş olan kalkınma ajansımıza, belediyemize ve emeği geçenlere teşekkür ediyo- 64 BEBKAHaber 2019
rum\" dedi. emeği bulunan herkese teşekkür etti. etkisi oluşturacak. Turizm ve kültür \"Coşkulu bir kalabalık ile birlikte Projenin yüzde 62'sinin BEBKA, bakımından ilçeye büyük katkı sağ- böyle bir projenin hayata geçiyor yüzde 28'inin Milli Parklar ve yüzde layacak. Projede emeği olan herkesi olması, gelecek açısından bizleri çok 10'unun Mustafakemalpaşa Beledi- kutluyor, başarılarının devamını dili- ümitlendirdi\" diyen BEBKA Genel yesi'ne ait olduğunu ifade eden Be- yorum\" dedi. Konuşmaların ardın- Sekreteri İsmail Gerim de, \"Bugüne lediye Başkanı Kanar, \"İlçeye turist dan \"Karaoğlan Manda Evi\" tanıtım kadar bölgede 300 projeyi hayata getirmesi bakımından da çok önemli filmi gösterildi. Uzman Biyolog Bur- geçirdik. Bursa genelinde 25 Milyon bir proje. Mustafakemalpaşa'da çak Gönül, sunumu ve slayt gösteri- TL hibe desteği sağladık. Yeni nesil katma değerli projelerin gelişerek siyle projenin amacını anlatıldı. 111 girişimcilerimizi aramızdan çıkararak artacağına inanıyorum. Proje kapsa- kursiyere sertifikalarının verilmesinin öncelikle bulunduğu yörede, daha mında eğitim gören kursiyerlerimizi ardından Karaoğlan Manda Evi'nin sonra da ülke geneli ve uluslararası kutluyorum\" ifadelerini kullandı. açılışı gerçekleştirilerek, Manda Evi düzeye çıkaracağız\" diye konuştu. Bursa Vali Yardımcısı Abidin Ünsal Müzesi gezildi. Hazırlanan manda Mustafakemalpaşa Belediye Başkanı da, \"Buraya gelirken kapalı bir ile ilişkili ürünlerin yanı sıra ma- Mehmet Kanar da, vatandaşların mekânda toplantı ile açılış yapacağı- halli tatlar ikram edildi. Karaoğlan gösterdiği yoğun ilgiden duyduğu mızı düşündüm, ama bu kalabalığı Manda Evi'nde mandanın eti, sütü, memnuniyeti dile getirerek, projede görünce heyecanlandım. İnanıyorum yoğurdu, kaymağı, peyniri ve doğal ki bu proje tüm Türkiye'de dalga olarak hazırlanan yöresel lezzetleri satışa sunulmaya başlandı. 2019 BEBKAHaber 65
Ekonomi Göstergeleri Ekonomi Göstergeleri Yasin DALGIÇ Planlama, Programlama ve Koordinasyon Birimi - Uzman ÂÂ ENFLASYON GÖSTERGELERİ Türkiye’de yıllık en fazla artış TÜFE’de Türkiye geneli Aylık tek düşüş gösteren grup %43,86 ile alkollü içecekler ve yıllık enflasyon %1,65 ile ulaştırma oldu. tütün grubunda gerçekleşti. Ana harcama grupları itibarıyla 2019 TÜFE'de bir önceki yılın aynı ayına %9,26 yılı Eylül ayında endekste yer alan göre sağlık %15,41, çeşitli mal ve gruplardan giyim ve ayakkabıda %1,57 hizmetler %14,98, lokanta ve oteller TR41 Bölgesi'nde ve eğlence ve kültürde %0,04 düşüş %14,87 ve eğitim %14,00 ile artışın enflasyon gerçekleşti. yüksek olduğu diğer ana harcama grupları oldu. %10,04 TÜKETİCİ FİYATLARI ENDEKSİ (TÜFE, EYLÜL 2019): 30% 24,52% 25,24% 25% 23,89% 24,98% 21,62% 20,35% 19,67% 19,71% 19,86% 18,96% 20,30% 19,97% 19,10% 19,32% 19,50% 18,71% 20% 21,29% 17,08% 16,65% 20,14% 16,71% 15,74% 15,72% 15,01% 15% 10% 10,04% 9,26% 5% 0% Eylül 18 Ekim 18 Kasım 18 Aralık 18 Ocak 19 Şubat 19 Mart 19 Nisan 19 Mayıs 19 Haziran 19 Temmuz 19 Ağustos 19 Eylül 19 Türkiye TR41 Kaynak: TÜİK Enflasyon ve Fiyat İstatistikleri, 2019 66 BEBKAHaber 2019
ANA HARCAMA GRUPLARINA GÖRE TÜFE (HAZİRAN 2019): TR41 Bölgesi'nde yıllık 50% Yıllık en fazla en fazla artış, alkollü artış, alkollü içecekler ve tütün gru- bunda gerçekleşti. 45% içecekler ve TR41 Bölgesi'nde tütün grubunda endekste yer alan diğer gruplardan lokanta ve 40% oldu oteller grubunda %16,14, sağlıkta %13,86, ko- 35% nut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlar grubunda 30% %13,03, çeşitli mal ve hiz- metlerde %11,84, eğlence 25% ve kültürde %9,58, gıda ve alkolsüz içeceklerde 20% %8,33, giyim ve ayak- kabıda %8,24, mobilya, 15% Kaynak: TÜİK Enflasyon ve Fiyat İstatistikleri, 2019 ev aletleri ve ev bakım hizmetlerinde %8,06, eği- 10% timde %7,97, haberleşme- de %1,67 ve ulaştırmada 5% %0,77 artış yaşandı. 0% TR41 Türkiye TR41 Türkiye TR41 Türkiye TR41 Türkiye TR41 Türkiye TR41 Türkiye TR41 Türkiye TR41 Türkiye TR41 Türkiye TR41 Türkiye TR41 Türkiye TR41 Türkiye Gıda ve alkolsüz Alkollü içecekler Giyim ve Konut, su, Mobilya, ev Sağlık Ulaştırma Haberleşme Eğlence ve Eğitim Lokanta ve Çeşitli mal ve içecekler ve tütün ayakkabı elektrik, gaz ve aletleri ve ev Kültür oteller hizmetler -5% diğer yakıtlar bakım hizmetleri Türkiye’de yıllık tek TR41’de eğitim grubundaki TR41 enflasyonu Türkiye düşüş ulaştırmada artış, Türkiye genelinden %6,03 genelinin üzerine çıktı yaşandı daha az gerçekleşti YURT İÇİ ÜRETİCİ FİYAT ENDEKSİ (Yİ-ÜFE, EYLÜL 2019 TÜRKİYE GENELİ): 50% Aylık en fazla artış tütün ürünlerinde gerçekleşti. 46,15% 45,01% Bir önceki aya göre en fazla artış; %5,46 ile tütün ürünleri, %4,12 45% ile kok ve rafine petrol ürünleri, %3,08 ile ağaç ve mantar ürünleri 40% 32,13% 38,54% (mobilya hariç) olarak gerçekleşti. 33,64% Buna karşılık, ham petrol ve doğal 35% 32,93% 21,66% gaz %9,53, diğer ulaşım araçları 30% 29,59% 29,64% 30,12% 28,71% 25,00% %3,79, kâğıt ve kâğıt ürünleri %1,60 ile bir önceki aya göre 25,04% 13,45% endekslerin en fazla düştüğü alt 25% sektörler oldu. Sanayinin dört sektörünün bir 23,71% önceki aya göre değişimleri; 20% madencilik ve taşocakçılığı sektö- ründe %0,86 düşüş, imalat sanayi 20,16% sektöründe %0,05 düşüş, elektrik, gaz üretimi ve dağıtımı sektöründe 15% 16,37% %3,02 artış, su temini sektöründe 13,71% 14,28% %0,23 artış olarak gerçekleşti. 10% 12,14% 2019 BEBKAHaber 67 5% 2,45% 0% Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık 2018 2019
Ekonomi Göstergeleri Ana sanayide aylık fazla düşüş, Ana sanayide yıllık en fazla artış, dayanıksız tüketim mallarında dayanıksız tüketim mallarında gerçekleşti yaşandı Yİ - ÜFE DEĞİŞİM ORANLARI (2003=100), EYLÜL 2019 Sektörler Endeks Aylık Bir Önceki Yılın Bir Önceki Yılın On iki Aylık (NACE Rev.2) Değişim Aralık Ayına Göre Aynı Ayına Göre Ortalamalara 450,55 Göre Değişim (%) Yİ-ÜFE 577,61 (%) Değişim (%) Değişim (%) B-Madencilik ve Taşocakçılığı 448,58 26,44 C-İmalat Sanayi 412,39 0,13 6,53 2,45 D-Elektrik, Gaz 303,10 22,32 E-Su Temini -0,86 11,32 7,83 24,43 -0,05 6,11 1,41 56,65 3,02 12,52 14,50 0,45 0,23 -8,44 -6,59 Ara malları, aylık düşüş gösteren Ana sanayide yıllık tek düşüş, iki gruptan biri oldu ara mallarında görüldü Yİ - ÜFE ANA SANAYİ GRUPLARI VE DEĞİŞİM ORANLARI (2003=100), EYLÜL 2019 Ana Sanayi Endeks Aylık Bir Önceki Yılın Bir Önceki Yılın On iki Aylık Grupları Değişim Aralık Ayına Göre Aynı Ayına Göre Ortalamalara 450,55 Göre Değişim (%) Yİ-ÜFE 479,96 (%) Değişim (%) Değişim (%) Ara malı 318,05 Dayanıklı Tüketim Malı 368,47 0,13 6,53 2,45 26,44 Dayanıksız Tüketim Malı 628,35 Enerji 393,85 -0,17 4,57 -1,04 25,58 Sermaye Malı 0,36 6,43 4,71 19,96 -0,57 9,24 8,49 22,74 2,70 8,09 1,54 41,61 0,36 6,87 3,55 25,97 Kaynak: TÜİK Enflasyon ve Fiyat İstatistikleri, 2019 Ana sanayi gruplarında aylık en fazla artış enerjide gerçekleşti. Ana sanayi grupları sınıflamasına göre 2019 yılı Eylül ayında aylık en fazla artış enerjide ve yıllık en fazla artış dayanıksız tüketim mallarında gerçekleşti 68 BEBKAHaber 2019
ÂÂ İHRACAT GÖSTERGELERİ İLLERE GÖRE İHRACAT ($, EYLÜL 2019 ) Eylül 2019 Ocak-Eylül 2019 Ocak-Eylül 2018 Yıllık Değişim BURSA 1.207.542.000 10.964.300.000 11.931.522.000 -8,11 % ESKİŞEHİR 101.780.000 813.197.000 761.185.000 6,83 % BİLECİK 5.082.000 55.503.000 77.771.000 -28,63 % TR41 -7,34 % 1.314.404.000 11.833.000.000 12.770.479.000 Not: Rakamlar kanuni merkez* bazında ve yaklaşık değerlerdir. TR41 Bölgesi illerinden Bursa’da yaklaşık %8’lik bir azalış yaşandı. Yine ihracat 55,5 milyon dolar düzeyin- 2019 yılı Ocak-Eylül döneminde ilgili dönem kıyaslandığında, Eskişehir de ihracat gerçekleşti. 2018 yılı ile yaklaşık 11 milyar dolar düzeyinde ihracatında %7 dolaylarında bir artış kıyaslandığında Bilecik’te 2019 yılında ihracat gerçekleştirildi. 2018 yılı ile kı- görüldü. Göreceli olarak Bursa ve Es- %29’luk bir azalış gerçekleşti. yaslandığında bu dönemde 2019 yılın- kişehir illerine göre daha az ihracata da Bursa’dan yapılan toplam ihracatta sahip olan Bilecik’te ise aynı dönemde BURSA ESKİŞEHİR BİLECİK TR41 Bursa ihracatı Eskişehir ihracatı Bilecik ihracatı TR41’de 2019 yılı 2019 yılı 2019 yılı 2019 yılı Ocak-Eylül döneminde Ocak-Eylül Ocak-Eylül Ocak-Eylül döneminde döneminde döneminde ihracat 12,7 milyar 10,96 milyar $ 813,2 milyon $ 55,5 milyon $ $ düzeyinde Bursa ilindeki Eskişehir ilindeki Bilecik ilindeki TR41’de ihracat yıllık azalış %8,11 yıllık artış %6,83 yıllık azalış %28,63 azalış %7,34 *Kanuni Merkez: Vergiye tabi kurumların esas nizamname veya mukavelenamelerinde veya teşkilat kanunlarında gösterilen merkezdir. 2019 BEBKAHaber 69
Ekonomi Göstergeleri TR41 BÖLGESİ İLLERİ İHRACATI (AYLIK, MİLYON $) 1600 120 10 1400 100 8 1200 6 1000 80 4 60 2 800 40 0 600 20 400 200 0 0 EYL. 18EKİ. 18KAS. 18ARA. 18OCA. 19 19 NİS. 19 EYL. 19 EYL. 18EKİ. 18KAS. 18ARA. 18OCA. 19 19 NİS. 19 EYL. 19 EYL. 18EKİ. 18KAS. 18ARA. 18OCA. 19 19 NİS. 19 EYL. 19 19 MAY. 19 19 MAY. 19 19 MAY. 19 HAZ. 19 HAZ. 19 HAZ. 19 ŞUB. TEM. 19 ŞUB. TEM. 19 ŞUB. TEM. 19 MAR. AĞU. 19 MAR. AĞU. 19 MAR. AĞU. 19 BURSA ESKİŞEHİR BİLECİK Kaynak: Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM), 2019 TR41 BÖLGESİ İLLERİ ÜLKELERE GÖRE İHRACAT (OCAK-EYLÜL 2019) BURSA ESKİŞEHİR BİLECİK ALMANYA Ocak - Eylül 2019 1.435.598.000 ABD Ocak - Eylül 2019 325.969.000 Ocak - Eylül 2019 6.379.000 FRANSA Ocak - Eylül 2018 1.331.892.000 ALMANYA 65.471.000 ROMANYA 4.796.000 İTALYA 1.181.667.000 FRANSA Ocak - Eylül 2018 65.327.000 ABD 4.618.000 İSPANYA ROMANYA 26.194.000 LİBYA 3.548.000 ROMANYA 838.434.000 AVUSTURYA 22.926.000 FİNLANDİYA 3.078.000 533.296.000 BİRLEŞİK KRALLIK ALMANYA ABD İTALYA 1.680.654.000 ALMANYA 251.530.000 Ocak - Eylül 2018 11.691.000 FRANSA 1.481.835.000 FRANSA 69.828.000 BİRLEŞİK KRALLIK 9.024.000 İSPANYA 1.128.541.000 AVUSTURYA 64.318.000 ROMANYA 5.522.000 ABD ROMANYA 32.179.000 ÇİN 4.383.000 912.597.000 22.580.000 ABD 3.699.000 616.146.000 ALMANYA Not: Rakamlar kanuni merkez* bazında ve yaklaşık değerlerdir. Kaynak: Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM), 2019 Bursa’dan orta ve Eskişehir’den orta Bilecik’ten orta ve 2019 Ocak-Ağustos yüksek teknoloji ve yüksek teknoloji yüksek teknoloji döneminde TR41’den orta ve ihracatı %58,4 yüksek teknoloji ihracatı %58,9 ihracatı %67,8 ihracatı %7,4 İMALAT SANAYİ İHRACATINDA TEKNOLOJİ YOĞUNLUĞU (OCAK-AĞUSTOS 2019) VE AR-GE MERKEZLERİ (30 EYLÜL 2019) Orta Düşük + Düşük Teknoloji Orta Yüksek + Yüksek Teknoloji Sıra İl AR-GE Merkezi Sayısı BİLECİK İhracat 92,6% 7,4% 1 İstanbul 410 BURSA İthalat ESKİŞEHİR İhracat 84,4% 15,6% 2 Bursa 128 TR41 İthalat TÜRKİYE İhracat 41,6% 58,4% 3 Kocaeli 128 İthalat İhracat 30,1% 69,9% 4 Ankara 112 İthalat İhracat 32,2% 67,8% 5 İzmir 86 İthalat 49,8% 50,2% 6 Tekirdağ 49 41,1% 58,9% 7 Manisa 28 32,7% 67,3% 8 Konya 23 60,7% 39,3% 9 Eskişehir 21 44,1% 55,9% 22 Bilecik 5 Kaynak: OECD ISIC Rev.3 Sınıf. TÜİK verilerinden hesaplanmıştır. Kaynak: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, AR-GE Merkezi İstatistikleri Tablodaki Rakamlar yuvarlamadan dolayı toplamı vermeyebilir. (30 Eylül 2019 itibariyle) 70 BEBKAHaber 2019
ÂÂ TR41 BÖLGESİ SEKTÖREL İHRACAT GÖSTERGELERİ (Ocak-Haziran 2019) BURSA Bursa ihracatında otomotiv Makine ve Aksamları Mobilya, Kağıt ve Orman Toplam ihracatta otomotiv sektörü %55, sektörü ilk sırada 5% Ürünleri Hazırgiyim ve konfeksiyon %11, tekstil ve 4% hammaddeleri ise %7 pay aldı. İhracatta İlk 10 Sektör (Bin $) Çelik Otomotiv Endüstrisi 4% Hazırgiyim ve Konfeksiyon Tekstil ve Hammaddeleri 6.017.770 Otomotiv Tekstil ve Kimyevi Maddeler ve Makine ve Aksamları 1.202.218 Endüstrisi Hammaddeleri Mamulleri Mobilya, Kâğıt ve Orman Ürünleri 4% Çelik 802.422 55% 7% Kimyevi Maddeler ve Mamulleri 592.288 Diğer Demir ve Demir Dışı Metaller 433.296 45% Hazırgiyim ve Konfeksiyon İklimlendirme Sanayii 417.562 11% Diğer 373.856 Demir ve Demir 319.742 Bursa’da ihracatta otomotiv Diğer Dışı Metaller 212.337 sektörünün payı %55 5% 592.809 3% İklimlendirme Sanayii 2% ESKİŞEHİR Eskişehir’de ihracatta ilk sektör Çimento Cam Seramik ve Toprak Ürünleri Toplam ihracatta savunma ve havacılık sanayi savunma-havacılık 6% %42, makine ve aksamları %9, demir ve demir dışı metaller yaklaşık %8 pay aldı. Kimyevi Maddeler ve Hububat, Bakliyat, Yağlı Mamulleri Tohumlar ve Mamulleri 7% 5% İhracatta İlk 10 Sektör (Bin $) 341.215 Savunma ve Diğer Demir ve Demir Dışı İklimlendirme Savunma ve Havacılık Sanayii 70.811 Havacılık Sanayii 58% Metaller Sanayii Makine ve Aksamları 65.600 8% 5% Demir ve Demir Dışı Metaller 60.242 42% Kimyevi Maddeler ve Mamulleri 44.837 Elektrik Elektronik Çimento Cam Seramik ve Toprak Ürünleri 42.784 5% Hububat, Bakliyat, Yağlı Tohumlar ve Mam. 40.734 İklimlendirme Sanayii 38.561 Makine ve Aksamları Madencilik Elektrik Elektronik 36.580 9% Ürünleri Madencilik Ürünleri 71.833 Diğer 4% Eskişehir’de ihracatta savunma- Diğer havacılık payı %42 9% BİLECİK Bilecik’te ihracatta ilk sektör çimento, Toplam ihracattan çimento, cam, seramik cam, seramik ve toprak ürünleri ve toprak ürünleri %45, madencilik ürün- leri %20 ve demir ve demir dışı metaller Demir ve Demir Dışı %16 pay aldı. Metaller 16% İhracatta İlk 10 Sektör (Bin $) 25.072 Çimento Cam Diğer Madencilik Ürünleri Mobilya,Kağıt ve Orman Çimento Cam Seramik ve Toprak Ürünleri 11.242 Seramik ve Toprak 55% 20% Ürünleri Madencilik Ürünleri 8% Demir ve Demir Dışı Metaller 9.110 Ürünleri Mobilya, Kâğıt ve Orman Ürünleri 4.550 45% Hububat, Bakliyat, Yağlı Tohumlar ve Mam. 2.986 Hazırgiyim ve Konfeksiyon Hububat, Makine ve Aksamları 901 Bakliyat, Yağlı Kimyevi Maddeler ve Mamulleri 553 Tohumlar ve Su Ürünleri ve Hayvansal Mamuller 411 Diğer 268 Mamulleri 410 5% Bilecik’te ihracatta çimento, Diğer Hazırgiyim ve Konfeksiyon cam, seramik ve toprak 1% 2% ürünlerinin payı %45 Su Ürünleri ve Hayvansal Kimyevi Maddeler Makine ve Mamuller ve Mamulleri Aksamları 1% 1% 1% Kaynak: Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM), 2019 Not: Rakamlar yaklaşık değerlerdir. 2019 BEBKAHaber 71
BASINDA BEBKA 72 BEBKAHaber 2019
Bölgesel rekabet ve akıllı uzmanlaşma Türkiye'nin gücüne güç katacak. www.bebka.org.tr 2019 BEBKAHaber 73
Desteklerimizden ve çalışmalarımızdan haberdar olabilmek için, BİZİ TAKİP EDİN! tcbebka tcbebka bebka bebka 74 BEBKAHaber 2019 w w w. b e b k a . o r g . t r
Search
