งานebook

การวางแผนดูแลสุขภาพ หลกั การสรา งเสริมสขุ ภาพ การสรา งเสรมิ สขุ ภาพ (Health Promotion) หมายถงึ กระบวนการสรา งเสรมิ สนบั สนุน ดาน สุขภาพ โดยใหบ คุ คลมีการปฏิบตั ิและการพัฒนาสุขภาพ ตลอดจนสามารถจดั การสิง่ แวดลอมทีม่ ีผลกระทบตอ สุขภาพ เพอ่ื ใหมสี ุขภาพที่ดีทง้ั ทางดา นรางกาย จิตใจสังคม และปญ ญา รา งกายมีความสมบรู ณแ ละแข็งแรง ปราศจากโรคภัยไขเจ็บ ระบบตา ง ๆ และอวัยวะทกุ สว นทาํ งาน เปน ปกติ และมปี ระสิทธิภาพสมั พันธก ับความเจริญเติบโตของรางกายเปนไปในอตั ราปกติ และมีรางกายมี ความแขง็ แรง สามารถทาํ งานหรือกจิ กรรมทางกายอยา งดี โดยไมเ หนือ่ ยเร็ว หรือหากเหน็ดเหน่อื ยกจ็ ะหาย จากอาการสมั พนั ธก บั การเจริญดา นอน่ื ๆ ไดเ รว็ ผมู ีสุขภาพทางกายทีด่ ีประกอบดว ย 1.รา งกายสมบูรณแ ขง็ แรง 2.ระบบตา งๆและอวยั วะทกุ สวนทาํ งานเปนปกติ 3.ความเจรญิ เตบิ โตของรา งกายสมั พนั ธกับการเจรญิ ดานอนื่ ๆ 4.รางกายมีความแขง็ แรง สามารถทํากิจกรรมตาง ๆ ไดเปน อยางดี 5.การนอนหลับพกั ผอ นเปนไปตามปกติ เมอื่ ตืน่ ข้ึนมาแลว รูสึกสดชนื่ กระปรีก้ ระเปรา กระฉับกระเฉง พรอ มท่ีจะทํากจิ กรรมในวันใหม 6.ฟน ท่มี ีความคงทน แขง็ แรง สขุ ภาพฟน ชวยใหส ุขภาพอืน่ ๆ แขง็ แรงไปดว ย เชน ระบบยอ ย ดดู ซึมอาหาร หากฟนบดเค้ียวอาหารไดดี ปญหาของการยอ ยอาหารรวมทั้งปอ งกนั จากโรคฟน ผุ โรค เหงอื กอกั เสบ ท่ีสงผลทําใหเกิดการตดิ เช้ือในกระแสเลอื ด และโรคหัวใจลกุ ลามได 7.อวยั วะรับสัมผสั ทําหนา ทไี่ ดด ี หไู ดย ินอยา งชดั เจน ตามองเหน็ ไดชัดเจน 8.ผวิ หนงั สะอาด สดใส เกลี้ยงเกลา ไมม รี อยดา ง ตกสะเกด็ หรอื ไมเ ปนขุยแหง 9.รูปรางทรวดทรงดี สมสว น การเคลือ่ นไหวคลองแคลว

สว นผทู ี่มสี ขุ ภาพจิตดีจะจัดระเบียบชีวิตของตนไดเ หมาะสมกับตนเองและสงั คม มีความพอใจใน ผมู ีสขุ ภาพทางจิตที่ดปี ระกอบดวย 1.ปรับตวั เขา กบั สงั คมและสง่ิ แวดลอมไดดี 2.มอี ารมณม ่นั คง ควบคุมอารมณไ ดด ี ไมเ ครงเครียดเกินไป 3.มองโลกในแงดี มีความกระตือรอื รน ไมเหนือ่ ยหนาย ทอ แท และหมดหวงั 4.รูจกั ตนเองและเขากับผอู ืน่ ไดด ี 5.มีความเชือ่ มั่นอยา งมีเหตุผล 6.แสดงออกอยา งเหมาะสม ทั้งเมื่อประสบความสําเรจ็ หรอื ลมเหลว 7.มคี วามปรารถนาและยนิ ดี เมือ่ ผอู ่ืนประสบความสาํ เรจ็ หรือมคี วามสุข 8.ตดั สนิ ใจไดอ ยางมเี หตุผลและยอมรบั ในผลของการตัดสนิ ใจของตน 9.มีความต้งั ใจและมสี มาธิกบั งานหรอื สิ่งทต่ี นเองสนใจ ตวั กําหนดสขุ ภาพและสงเสรมิ สุขภาพ ปจจยั เหลาน้มี ีผลกระทบท้ังทางตรงและทางออ มตอ วิถชี วี ติ และสภาพความเปน อยูข องบุคคล เปน ปจจัยที่เปน ตวั กาํ หนดสขุ ภาพของบคุ คลม4ี ปจจัย 1. พนั ธกุ รรม (Heredity) ปจจยั ท่เี ปน ตัวกําหนด 2. สิง่ แวดลอม (Environment) สุขภาพของบคุ คล 3. วถิ ีการดาํ เนนิ ชีวิต (Lifestyle) มี 4 ปจ จยั 4. บรกิ ารสุขภาพ (Health care Service)

พันธกุ รรม พันธุกรรม คอื การถา ยทอดลกั ษณะตาง ๆ ของบรรพบุรุษไปสูร ุนลูกรุนหลานโดยการสืบทอด สายโลหิต การท่ีมนุษยท กุ คนถอื กาํ เนิดมาจากไขข องมารดากับอสจุ ขิ องบิดาท่ีมสี ารพนั ธกุ รรมจึงถา ยทอด ลักษณะตา ง ๆ ของบิดามารดามาดว ย ทงั้ ลักษณะทด่ี ีและไมด ี ลักษณะบางอยางเปนตัวกาํ หนดสถานะสุขภาพ เชน สติปญญา รูปรา งลกั ษณะ การตา นทานโรค ความเสี่ยงตอการเปนโรค และโรคทางพนั ธกุ รรม ส่ิงแวดลอ ม สิง่ แวดลอ ม หมายถึง ทกุ ๆ สง่ิ ทอ่ี ยรู อบตวั มนุษย ดังนน้ั สง่ิ แวดลอ มจึงมผี ลกระทบตอ สขุ ภาพอยาง หลีกเลี่ยงไมไ ดโ ดยอาจเปนผลกระทบในทางบวกคือสงเสรมิ สขุ ภาพหรอื เปน ผลกระทบคอื ทาํ ลายสุขภาพ ส่ิงแวดลอ มทเี่ ปนตวั กาํ หนดสถานะสขุ ภาพและเร่ิมมอี ทิ ธิพลตอ สุขภาพมี 2 ระยะ คือ ระยะกอนคลอด และ ระยะหลังคลอด 1. ระยะกอ นคลอด หลังจากปฏิสนธิ สงิ่ แวดลอมทม่ี ีผลกระทบตอทารกในครรภสวนใหญเ ปนผลจากการ ปฏิบัตติ นของมารดา สภาพรางกาย และสภาพจิตใจของมารดา โดยอาจมคี วามเชอ่ื มโยงกับฐานะทาง เศรษฐกจิ การศกึ ษา และส่ิงแวดลอ มอื่น ๆ

2. ระยะหลังคลอด ส่ิงแวดลอ มท่ีมอี ิทธิพลกาํ หนดสถานะสขุ ภาพของมนุษยในระยะหลงั คลอด 2.1 สงิ่ แวดลอมทางกายภาพ คอื ส่งิ ไมมชี ีวิตท่ีอยูรอบ ๆ ตัวเรา เชน ท่อี ยอู าศยั อากาศ นํ้า 2.2 สง่ิ แวดลอมทางเคมี คอื สารเคมตี าง ๆ เชน ยาท่ีชวยบาํ บัดอาการเจ็บปว ย ปอ งกัน และรกั ษาโรค 2.3 สิ่งแวดลอมทางชีวภาพ คือ สง่ิ มีชีวติ ทุกชนิด 2.4 สิ่งแวดลอมทางสงั คม คือ สิ่งแวดลอมประเภทขนบธรรมเนียม ประเพณี ความเชอื่ วิถีการดําเนนิ ชีวิต วิธีการดําเนินชีวติ เปน ปจจัยท่มี อี ิทธพิ ลตอ การกําหนดสถานะสุขภาพมากท่สี ุดเพราะสขุ ภาพมี ความสัมพนั ธกับวิถีการดําเนนิ ชีวติ ของแตล ะบุคคล ไดแ ก การเลือกรับประทานอาหาร การออกกาํ ลงั กาย

บริการสขุ ภาพ บริการสุขภาพ คือ การใหบรกิ ารดา นสุขภาพแกป ระชาชนทจี่ ัดและดาํ เนินงานโดยหนวยงานทงั้ ภาครัฐและเอกชนโดยมขี อบขายการใหบ รกิ าร 4 ดาน ไดแก ดานการสงเสรมิ สุขภาพ การปองกันและควบคุม โรคการรักษาพยาบาล และการฟน ฟูสภาพ โครงสรางระบบบรกิ ารสขุ ภาพประกอบดว ย 4 องคประกอบ คือ 1) การบรกิ ารปฐมภมู ิ เปน บริการทอี่ ยูใ กลชดิ ประชาชนและชมุ ชนมากท่ีสุด มีท้งั ดานการรกั ษา พยาบาล การสงเสรมิ สุขภาพ การปองกนั ควบคุมโรค การฟน ฟสู ภาพ ไดแก สถานีอนามยั ศนู ยส ุขภาพ ชุมชน ศูนยแพทยช ุมชน โรงพยาบาลสง เสริมสุขภาพตําบล ศนู ยบริการสาธารณสุขของกรงุ เทพมหานคร 2) การบริการทุติยภมู ิ เปน บรกิ ารทใี่ ชเทคโนโลยีทางการแพทยในระดับท่ีสูงข้นึ เนนการบรกิ าร รกั ษาพยาบาลโรคท่ียาก และชบั ซอ นมากขนึ้ ไดแก โรงพยาบาลชมุ ชนในระดับอาํ เภอ โรงพยาบาลทว่ั ไป ในระดับจงั หวดั และโรงพยาบาลในสงั กัดกระทรวงกลาโหมและมหาวิทยาลัย 3) การบริการตตยิ ภูมิและศนู ยการแพทยเฉพาะทาง เปน การบรกิ ารทใี่ ชเทคโนโลยีทางการ แพทยข ้ันสงู มคี วามสลบั ชับซอ นมาก มบี คุ ลากรทางการแพทยใ นสาขาเฉพาะทาง สังกัดกระทรวง สาธารณสขุ ที่เปนโรงพยาบาลศนู ย สถาบนั เฉพาะทางตาง ๆ หรอื สังกัดมหาวิทยาลยั เชน โรงพยาบาล ในโรงเรียนแพทย 4) ระบบสงตอผปู ว ย กระทรวงสาธารณสุขไดพ ัฒนาเช่อื มโยงระบบสงตอ ผปู วยใหเปนเครอื ขา ย ท่มี ปี ระสิทธิภาพใหประชาชนไดรับบรกิ ารท่ีไดม าตรฐานปลอดภยั และตามความจําเปนของปญหาสุขภาพ

การวางแผนดแู ละสขุ ภาพของตนเองและครอบครวั ประโยชนข องการวางแผนดแู ลสุขภาพ 1. กาํ หนดวถิ ีการดาํ เนินชวี ิตของตัวเราเองและครอบครวั ไดอยา งเหมาะสม 2. จดั โปรแกรมการดแู ลสุขภาพไดอยา งเหมาะสม ไมว าจะเปนการตรวจสุขภาพ การออกกาํ ลงั กาย หรือการจัดกจิ กรรมการพกั ผอ น 3. เปน การเฝาระวงั สขุ ภาพไมใหเ จ็บปว ยดวยโรคตาง ๆเปน การสรา งสขุ ภาพใหแ ขง็ แรง การซอม สขุ ภาพ คือ การรกั ษาพยาบาลในภายหลงั 4. ทําใหคณุ ภาพชวี ติ ของทง้ั ตนเองและบุคคลในครอบครัวดีขึน้ ชวยในเรอื่ งเศรษฐกจิ และการเงินใน ครอบครัวเนอ่ื งจากไมตอ งเสยี คา ใชจ า ยเงินในการรักษาพยาบาล แนวทางในการวางแผนดูแลสุขภาพของตนเองและครอบครวั ถึงแมว า ปญหาโรคตา ง ๆ จะมวี ิธีการรักษาและมวี ัคซนี ปองกันโรคบางชนิด แตส่งิ สาํ คัญท่ีจะทําใหม ี สุขภาพดอี ยา งย่ังยืนคือการพัฒนาสขุ ภาพของตนเอง การพัฒนาสขุ ภาพของคนในครอบครัว และการพัฒนา สขุ ภาพในชมุ ชน โดยตองมีการวางแผนพฒั นาสขุ ภาพในภาพรวมท้ัง 3 แนวคดิ ซง่ึ จะตองเปนไปในลกั ษณะท่ี ตองมีความสมั พันธเ กยี่ วขอ งกัน การพฒั นาสุขภาพในวยั เด็ก วัยเด็กเปน วยั ที่ถือวาเรมิ่ ตนพฒั นาการชีวิตและเปนชว งวัยที่รา งกายเจรญิ เตบิ โตอยา งรวดเรว็ โดยเฉพาะพัฒนาการสมองจงึ ควรไดรบั พลังงานและอาหารท่มี คี ุณคาทางโภชนาการท่ีเหมาะสม รวมทง้ั สภาพแวดลอ มท่สี ง เสรมิ พัฒนาการวยั เดก็ จากผูเลี้ยงดเู พือ่ ทีจ่ ะเปน การสรางเสรมิ สขุ ภาวะทีส่ มบรู ณ

การพัฒนาสขุ ภาพในวัยรนุ วยั รุนเปนวัยท่มี กี ารเจรญิ เติบโตและพัฒนาการอยา งรวดเร็ว การดแู ลสุขภาพใหด ีตัง้ แตในวัยรุน จะทาํ ใหเราแข็งแรงสมบูรณใ นวยั ผูใหญและวยั สูงอายุ ไมว าจะเปน การออกกําลังกาย หรอื การทํากจิ กรรมทางกายใน รูปแบบอ่นื ๆ ที่มกี ารเคล่ือนไหวรางกาย เชน การทาํ งานบาน เดนิ เลน กีฬา หรือการเตนโคฟเวอร (Cover Dance) การพัฒนาสุขภาพในวัยผใู หญ สว นมากจะเปนไปในลกั ษณะการดแู ลตนเอง เพราะผใู หญจะรบั รูความผดิ ปกตขิ องตนเอง บอกอาการ ที่ผิดปกติท่ีเกดิ ข้นึ กบั ตนเองได ซึ่งสุขภาพทไ่ี มด ใี นวยั ผูใหญมกั เกิดจากพฤตกิ รรมของตนเองเปน สว นมากและ สบื เนอ่ื งมาจากวัยรนุ

การพัฒนาสุขภาพในวยั สูงอายุ วยั สงู อายุการทํางานของอวัยวะตา ง ๆ ในรางกายเสื่อมโทรมลงหากไดรับการดูแลสุขภาพที่ดีในวยั เดก็ วัยรุน และวยั ผใู หญการเสอื่ มโทรมของอวัยวะในรา งกายกจ็ ะเปล่ียนแปลงไปอยา งซ้ํา ๆ และไมคอยเจ็บปวย อยางไรกต็ าม การเสอ่ื มของรางกายและสมองยอ มเปน ไปตามวัย การดแู ลสขุ ภาพของบคุ คลในชว งนี้จึงตอ ง ไดร บั ความชวยเหลือจากคนในครอบครัว วธิ กี ารวางแผนสรา งเสรมิ สุขภาพของตนเองและครอบครัว การวางแผนสรา งเสริมสขุ ภาพของตนเองและครอบครัวควรปฏบิ ตั ดิ ังนี้ 1.1การวางแผนพฒั นาสุขภาพทางกายออกกําลังกายสมํ่าเสมอ 1.2 รับประทานอาหาร รับประทานอาหารใหครบ 5 หมู และเหมาะสมกบั วัยโดยเฉพาะวยั ท่ีกาํ ลังเติบโต ควรรบั ประทานอาหารใหเ พยี งพอ เชน วัยรุนท่ีใช พลงั งานสูงจึงตองไดร ับคารโบไฮเดรตเพ่มิ ข้ึนและ ตอ งการโปรตนี เพ่อื สรา งเสรมิ การเจริญเติบโต 1.3 พักผอ นใหเพียงพอ ลาในการนอนหลบั พกั ผอ นของแตล ะวยั มีความแตกตา งกัน การนอนข วาวัยผใู หญ แตก ารนอนควรอยูในชวง 6-8 ช่ัวโมง และชวงของการนอนหลบั 1.4 หลีกเลี่ยงพฤติกรรมเสีย่ งตอรา งกาย

การหลีกเลย่ี งพฤติกรรมเส่ยี งตอรา งกายโดยเฉพาะในชวงวัยรนุ เชน การสูบบหุ ร่ี 1.5 อยูใ นส่งิ แวดลอ มทีด่ ี สิง่ แวดลอ มทดี่ ีสงผลใหม สี ุขภาพที่ดี มีอากาศที่สดชนื่ มนี ้ําสะอาดบรโิ ภค มีหองน้ํา หอ งสวมทสี่ ะอาด ปราศจากขยะมลู ฝอย ทําใหส ขุ ภาพของเราดีไปดวย ซ่ึงตัวเราควรจะ ชว ยกนั รักษาให สิ่งแวดลอ มทดี่ ี ไมวาจะเปนการจดั เก็บขาวของเครื่องใชใ นบานใหเปนระเบียบเรียบรอย ทํา ความสะอาดบาน ทงิ้ ขยะ 1.6 เห็นความสําคญั ของการตรวจสุขภาพรางกาย การตรวจสุขภาพเปน การตรวจคดั กรองสุขภาพ เพื่อจะไดรับประโยชนจ ากการปองกนั หรอื การรักษาโรคแตเ นน่ิ 1 จึงควรไดรับการตรวจสขุ ภาพรางกายจากแพทย การตรวจคดั กรอง สุขภาพ การวางแผนพฒั นาสขุ ภาพจิต 2.1 รูจักและทาํ ความเขาใจตัวเองใหดีที่สดุ สื่อสารจุดเดนและความสามารถพเิ ศษในตัวเอง ยอมรบั จุดดอ ย ปรับตัวใหเขากับสิง่ แวดลอ มอยา งเหมาะสม 2.2 ฝกทําจิตใจใหม องโลกในแงด ี สุขมุ รอบคอบ มีอารมณขนั ไมจ รงิ จังกับทกุ อยางเกินไป 2.3 หาทีย่ ดึ เหน่ียวจติ ใจ โดยเฉพาะอยา งย่ิงการยึดถือคาํ สอนในศาสนาท่ีตนนบั ถือ เพอื่ ปอ งกนั การเกิดปญ หาทีส่ งผลกระทบตอจติ ใจ เมอ่ื มปี ญ หาหรือมคี วามเครยี ดควรหาโอกาส ผอนคลายดวยการทาํ กิจกรรมตา ง ๆ ท่ีชอบ ทํากิจกรรมทาง กายจะทําใหม ีจิตใจท่ีสบายขนึ้ 2.5 บรหิ ารจติ ใจ ฝก ทาํ สมาธิทาํ จิตใจใหวา ง เปน การทาํ ใหจิตใจเขม แข็งสามารถเขาใจตนเองและปรับปรงุ ตนเองไดเสมอ เมอ่ื มปี ญ หาในสถานการณต า ง ๆ จะพจิ ารณา ไดอยางมีเหตุผล มีสติในการดาํ เนินชีวติ ควบคุมอารมณข อง ตนเองไดด ี 2.4เมื่อมีปญ หาหรอื ความเครยี ดควรหากจิ กรรมระบายความเครยี ด 2.5 บรหิ ารจติ ใจ ฝกทาํ สมาธิ ทําจิตใจใหเขม แขง็ เพอ่ื การมสี ติในการดาํ เนนิ ชีวิต

ข้นั ตอนการวางแผนสรางเสรมิ สุขภาพของตนเองและครอบครัว การสรางเสรมิ สขุ ภาพของตนเองและครอบครัว เปนกระบวนการทคี่ รอบคลุมทั้งการสรา งเสรมิ สุขภาพ การปองกนั การรกั ษาพยาบาลเบ้อื งตนตลอดจนการฟน ฟสู ขุ ภาพ ซง่ึ มีขนั้ ตอนดังน้ี 1. การประเมินปญ หา ขน้ั ตอนของการประเมนิ ปญ หาแบง กลมุ ภาวะสุขภาพของคนเราไดด ังนี้ 1) กลมุ ท่มี ีสขุ ภาพดี ไมมคี วามเสีย่ งตอ การเจบ็ ปว ย 2) กลมุ ทีม่ ีความเสย่ี งจะเกดิ ภาวะสุขภาพไมดี หรือเสีย่ งตอการเจ็บปว ย 3) กลุมที่เกิดความเจ็บปวยแลว อาจไมมอี าการ หรอื เจบ็ ปว ยไมร นุ แรง 2. การวเิ คราะหปญหา ขัน้ ตอนของการวิเคราะหป ญหา หาสาเหตขุ องปญหาและดําเนินการ แกไขปญหา โดยนําขอมลู จากการประเมินในขอ 1 มาศกึ ษาหาสาเหตวุ าเกิด จากเหตุใด เชน เกดิ จากพฤติกรรมของตวั บคุ คล สภาพแวดลอ มในชมุ ชน ท่ีอยอู าศยั พันธุกรรม หรอื ความเคยชิน 3. การวางแผนและแกปญหา ขน้ั ตอนการวางแผนและแกป ญหา เปนการคดิ หาวิธีการแกไข วางแผน ดแู ลสุขภาพให เหมาะสม เชน อยใู นกลมุ เสยี่ งตอการเปน โรคอวนเม่ือวิเคราะหป ญหาแลว พบวามพี ฤติกรรมการ บริโภคสว นบุคคล ชอบรับประทานอาหารขนมกรุบกรอบ ดื่มชานมไขมกุ การแกไข คือ ใหความรูใน เรอ่ื งปญ หาของขนมกรุบกรอบ ชาไขมกุ ท่ใี หพลังงานสูงและไมจ าํ เปนตอ รา งกาย การวางแผนแกไ ข ควรใหค วามรูเพ่ือใหเกิดความตระหนักในการลดปรมิ าณการรับประทานขนมและด่มื นาํ้ เปลาแทน โดยการใชห ลกั หนกั เชา เบาเที่ยงเลี่ยง (หนัก) เยน็ เนนทานผกั และผลไม เพิ่มกจิ กรรมทางกาย การ เคลือ่ นไหวรา งกาย การเลน กฬี า และออกกําลังกาย 4. การลงมือปฏิบตั ติ ามแผนทีว่ างไว ขนั้ ตอนการลงมอื ปฏิบตั ติ ามแผนท่วี างไว ตอ งเต็มใจปฏิบตั ิดว ยตนเองเพราะควรตระหนกั ถงึ อันตรายทเ่ี กิดแกต นหรอื เกดิ ผลกระทบกบั บุคคลอันเปน ทีร่ กั จงึ จะทาํ ใหค นเราปฏิบตั ิได เชน รวู าโรค อวนมีความเส่ียงตอ โรคความดันโลหติ สงู ภาวะไขมันในเลอื ดสงู โรคหัวใจและหลอดเลือด โรคเบาหวาน โรคเกาต และปญหาอืน่ ๆ

5.การประเมินผล ข้ันตอนการประเมนิ ผล เปน กระบวนการทเี่ ราทราบไดวา การวางแผนสรา งเสรมิ การที่เราเลอื กปฏบิ ตั หิ รอื วางแผนนนั้ ประสบความสําเร็จหรือไม และมากนอ ยเพียงใด สขุ ภาพดีข้นึ หรือไม การตรวจสขุ ภาพประจาํ ปทเ่ี หมาะสม การตรวจสขุ ภาพประจาํ ปทเี่ หมาะสม การตรวจคัดกรองทุกประเภทไมสามารถใหผลท่มี ี ความถกู ตอ งรอยละ 100 หรือทกุ ครง้ั ทต่ี รวจ การตรวจคัดกรองผทู ี่มีความผดิ ปกติและจะเปน โรคใน อนาคตบางคนอาจแสดงผลเปนลบ (ผลลบลวง) ทําใหไ มไดรบั การปอ งกนั และดูแลอยางถูกตองใน ขณะทค่ี นปกตบิ างรายอาจไดผลการคัดกรองเปน บวก (ผลบวกลวง) คนกลุม นจ้ี ะถกู สงตอเพอื่ รบั การ ตรวจวนิ ิจฉัยเพิ่มเติมซึ่งมกั เปน การตรวจท่มี คี วามเส่ียงและอนั ตรายเพิ่มขนึ้ อาจทาํ ใหเกดิ ภาวะแทรกซอ นตามมา ดังนนั้ การตรวจคัดกรองสุขภาพทม่ี หี ลกั ฐานวา มีความเหมาะสมสําหรบั ชุด ตรวจสุขภาพของคนไทยในวยั รุน วัยผใู หญ และผูสงู อายุ มีดงั นี้

เด็กโตและวัยรุนอายุ 6-19 ปควรตรวจ ชาย อายุ 13 ปขึ้นไป มคี วามเส่ยี งตอการติดเช้อื เอชไอวี เชน การมเี พศสัมพนั ธท ่ีไมปลอดภยั การมีเพศสัมพนั ธก บั คู นอนหลายคน การใชเ ข็มฉดี ยาหรือเข็มสักรวมกบั ผอู ื่น อายุ 15 ปขนึ้ ไป ควรวัดปญ หาการด่ืมสุรา อายุ 15 ปข ึน้ ไป ควรวดั ปญหาการสูบบหุ ร่ี อายุ 15 ปข ้นึ ไป ควรตรวจหาภาวะพรอ ง โภชนาการดว ยการวัดดชั นีมวลกาย อายุ 18 ปขนึ้ ไป ควรวัดความดนั โลหติ หญิง อายุ 13 ปขน้ึ ไป มีความเสย่ี งตอ การตดิ เชือ้ เอชไอวี ตรวจเลือดเพอ่ื หาเช้ือเอขไอวีตามความสมัครใจ อายุ 15 ปขึ้นไป ควรวดั ปญหาการดื่มสุรา อายุ 15 ปข ึน้ ไป ควรวดั ปญหาการสบู บุหรี่ อายุ 15 ปข ้ึนไป ควรตรวจหาภาวะหรอง โภชนาการดว ยการวดั ดชั นมี วลกาย อายุ 18 ปขึ้นไป ควรวดั ความดันโลหิต

วัยผใู หญอายุ 20-60 ป ชาย อายุ 20-50 ป มีความเสีย่ งตอการติดเชือ้ เอชไอวี ตรวจเลือดเพอื่ หาเชื้อเอชไอวีตามความสมัครใจ อายุ 20 ปข น้ึ ไป ตรวจวดั ปญ หาการด่มื สุรา อายุ 20 ปขึ้นไป ควรวัดปญหาการสบู บหุ ร่ี อายุ 20 ปข ้ึนไป ควรตรวจหาภาวะพรอ งโภชนาการดวยการวัดดัชนมี วลกาย อายุ 30 ปข น้ึ ไป ควรตรวจคัดกรองโรคเบาหวานและวดั ความดันโลหติ ทกุ ๆ 5 ป อายุ 31-40 ป ควรตรวจหาไวรสั ตบั อักเสบบี อายุ 35 ปข้นึ ไป ควรประเมนิ ความเสี่ยงตอ การเกดิ โรคหลอดเลอื ดหัวใจทุก ๆ 5 ป หญงิ อายุ 20-50 ป มคี วามเส่ียงตอการตดิ เช้ือเอชไอวี ตรวจเลือดเพอื่ หาเชอื้ เอชไอวีตามความสมัครใจ อายุ 20 ปข ึน้ ไป ตรวจวดั ปญ หาการดืม่ สุรา อายุ 20 ปข ้ึนไป ควรวัดปญหาการสูบบุหร่ี อายุ 20 ปข ึน้ ไป ควรตรวจหาภาวะพรอ งโภชนาการดวยการวัดดชั นมี วลกาย อายุ 20 ปขน้ึ ไป ควรตรวจคัดกรองโรคเบาหวานและวดั ความดนั โลหิตทุก ๆ 5 ป อายุ 30 ปข ้ึนไป หรือเมอ่ื เร่มิ มเี พศสมั พันธค วรตรวจคดั กรองมะเร็งปากมดลูกดว ยวธิ ี Pap Smear ทุก ๆ 5 ป อายุ 31-40 ป ควรตรวจหาไวรสั ตับอักเสบบี อายุ 35 ปข ึน้ ไป ควรประเมินความเสย่ี งตอการเกิดโรคหลอดเลอื ดหัวใจทกุ ๆ 5 ป อายุ 40 ปข น้ึ ไป ตรวจคัดกรองมะเรง็ เตา นมดวยเครอ่ื งแมมโมแกรม ทุก 3-5 ป

วยั สูงอายุอายุ 61 ปข ึ้นไป ชาย ควรไดร บั การซักประวตั ิการสบู บหุ รี่ ตรวจหาภาวะพรองโภชนาการดว ยการวัดดชั นีมวลกาย (BMI) ควรวดั ความดนั โลหติ ควรตรวจคัดกรองโรคเบาหวาน ควรประเมนิ ความเสีย่ งตอการเกิดโรคหลอดเลอื ดหัวใจ ควรวัดสายตาเพอ่ื ลดความเส่ียงตอ การเกิดอุบัตเิ หตุ อายุมากกวา 60 ปข นึ้ ไปและไมเกนิ 70 ป ตรวจคัดกรองมะเรง็ ลําไสใ หญดว ยการตรวจหาเลือดทป่ี น มาในอจุ จาระทกุ ๆ 1-2 ป อายุ 65 ป ควรตรวจคัดกรองโรคหัวใจเตน ผิดจงั หวะดวยการคลําชพี จร หากพบความผิดปกติใหส ง ตรวจคลื่นไฟฟา (BKG) เพอ่ื ลดปจจัยเสีย่ งตอการเกิดโรคหลอดเลอื ดสมอง หญงิ ควรไดร ับการซักประวตั ิการสบู บุหร่ี ตรวจหาภาวะพรองโภชนาการดว ยการวดั ดชั นีมวลกาย (BMI) ควรวดั ความดันโลหติ ควรตรวจคัดกรองโรคเบาหวาน ควรประเมนิ ความเสยี่ งตอการเกิดโรคหลอดเลอื ดหัวใจ ควรวัดสายตาเพ่ือลดความเสยี่ งตอ การเกิดอุบัตเิ หตุ อายุมากกวา 60 ปขนึ้ ไปและไมเกิน 70 ปตรวจคัดกรองมะเรง็ ลําไสใหญดวยการตรวจหาเลือดที่ปนมา ในอุจจาระทกุ ๆ 1-2ป อายุ 65 ป ควรตรวจคัดกรองโรคหัวใจเตนผิดจงั หวะดวยการคลําชพี จร หากพบความผิดปกตใิ หส ง ตรวจคล่ืนไฟฟา (BKG) เพื่อลดปจจยั เสย่ี งตอการเกิดโรคหลอดเลือดสมอง

การเอกซเรยปอด เปนวธิ กี ารหนงึ่ ในการวนิ ิจฉยั วณั โรคซ่งึ เปนโรคติดตอรา ยแรงและพบวาการเอกซเรยป อด ถกู นํามาบรรจุไวใ นชดุ ตรวจรางกายท้ัง ๆ ทมี่ ีโอกาสนอ ยมากท่จี ะพบวณั โรค เน่อื งจากมคี วามไวและ ความจาํ เพาะตํ่าในการคน หาวณั โรค ในทางตรงกนั ขามกลับพบวาอาจจะเพม่ิ ความเสี่ยงตอการเปน มะเรง็ จาก การไดรบั รังสเี อกซ ยังมีโอกาสทําใหเ กิดผลบวกลวงซึ่งไมต รงกับความเปน จริงนอกจากนกี้ ารตรวจทีย่ ังไมพ บวา มปี ระโยชนแ ตทาํ ใหเ สียคาใชจา ยโดยใชเ หตุ ไดแก 1. การตรวจเลือดเพ่ือดูการทาํ งานของอวยั วะตาง ๆ เพราะเปน การตรวจแบบไมมจี ดุ หมายเฉพาะ ไมสามารถ ระบุไดวา ความผิดปกตเิ หลา น้มี ีสาเหตุมาจากโรคใด เพราะนอกจากจะไมชว ยใหไดรบั การรักษาทีร่ วดเรว็ ขึ้น แลวยังอาจจะเพม่ิ โทษจากการไดผลตรวจรวมตาง ( สงผลตอความเสี่ยงและอนั ตรายทม่ี ากข้ึน 2. อัลตราซาวดช อ งทองบางสว น ไมเคยมหี ลักฐานทส่ี นบั สนุนใหใชวธิ กี ารนี้ในการตรวจคดั กรองสุขภาพสําหรับ คนทว่ั ไปที่ไมม ีอาการหรอื ประวตั ิความเสีย่ งของโรคตา ง ๆ 3. การตรวจคนหาโรคไตอกั เสบ น่ิวในไต ถงึ แมว า ทง้ั สองโลกนจี้ ะเปนโรครา ยแรงอาจทําใหเ กิดอาการแทรก ชอ นเรอื้ รงั จนถึงขน้ั เสยี ชวี ิต หากแตก ารศึกษาวจิ ยั พบวา การตรวจปสสาวะและเลือดนั้นไมมีประโยชนสําหรบั การตรวจหาโรคท้ังสองชนดิ ในคนปกติ แตแนะนาํ ใหตรวจเฉพาะกลมุ เสี่ยง เชน ผูปวยโรคเบาหวาน ความดัน โลหติ สงู โรคหวั ใจและหลอดเลือด สรปุ การสรา งเสรมิ สุขภาพเปนกระบวนการสรา งเสรมิ สนับสนนุ ดา นสขุ ภาพเพื่อใหม ีสขุ ภาพดีทง้ั ทางดา นรา งกาย จิตใจ สังคม และปญญา ตัวกาํ หนดสุขภาพและสง เสรมิ สขุ ภาพ ไดแ ก พนั ธกุ รรม ส่ิงแวดลอ ม วถิ ีการดําเนิน ชีวิตและการบรกิ ารสุขภาพ โดยทก่ี ารวางแผนดแู ลสขุ ภาพของตนเองและครอบครัวเปนสิง่ ทีส่ าํ คัญที่สมั พนั ธ กนั ตง้ั แตสวนบคุ คล ครอบครัว และชุมชน ซงึ่ ตอ งวางแผนพัฒนาสุขภาพกายและสุขภาพจิตตัง้ แตการประเมนิ ปญ หา การวิเคราะหปญหาการวางแผน และแกปญหา การลงมือปฏบิ ัติตามแผนที่วางไว และการประเมนิ ผลมี การตรวจสขุ ภาพประจําปทเี่ หมาะสมตามวัย