คู่มือจิตอาสา

คู่มอื จติ อาสา/จิตสาธารณะ อีีกทั้้�งในศาสนาซิกิ ข์ย์ ังั มีี “การแบ่ง่ ปันั รายได้้ 10 เปอร์เ์ ซ็น็ ต์ห์ ลังั จุนุ เจือื ครอบครัวั แล้ว้ ในการบริจิ าคและใช้ส้ อยเพื่�อ่ ประโยชน์ข์ องสังั คม” เป็น็ หนึ่่ง� ในศาสนบัญั ญัตั ิทิ ี่�ช่ าว ซิกิ ข์ถ์ ือื ปฏิบิ ัตั ิสิ ืบื ต่อ่ กันั มา เรีียกการแบ่ง่ ปันั นี้้ว� ่า่ ดัสั วันั ต์ห์ รือื ร้อ้ ยชักั สิบิ และไม่เ่ พีียงเงินิ เท่า่ นั้้น� ในคำ�ำ สอนยังั กล่า่ วถึงึ ‘การสละเวลา 10 เปอร์เ์ ซ็น็ ต์ท์ ี่ม�่ ีีอยู่่� เพื่�อ่ บำ�ำ เพ็ญ็ ประโยชน์์ แก่ส่ ังั คม’ อีีกด้ว้ ย • ส่่งเสริิมสัังคมโดยไม่่เลืือกชั้้�น วรรณะ ทั้้�งในด้้านความรู้้� ในศีีลธรรม การศึกึ ษา และเพื่�อ่ สุขุ ภาพร่า่ งกาย อย่า่ งมีีระเบีียบที่�ด่ ีี • มีีความซื่่� อสััตย์์สุุจริิต ไม่่คดโกงเงิินที่�่เป็็นส่่วนได้้ของผู้�้ อื่่� น ซึ่�่งถืือ เป็็นบาปมหัันต์์ในศาสนา และรัักษาคุุณภาพชีีวิิตของตนให้้เป็็นที่�่ไว้้ วางใจต่อ่ สังั คม • รัักษาคุุณภาพชีีวิิตให้้ดููงามด้้วยการพููดที่�่ตรงไปตรงมา พููดหวาน ทั้้�งในครอบครัวั ของตนและต่อ่ สังั คมทั่่�วไป • ตั้้� ง มั่่� น ใ นศ า ส น า อ ย่่ า ง จริิ ง ใ จ ด้้ ว ย ใ จรัั ก แ ล ะ ศรัั ท ธ า ที่�่ แ ท้้ จริิ ง จะทำ�ำ ให้บ้ รรลุแุ ละสำ�ำ เร็จ็ ผลในทุกุ ด้า้ นที่ป�่ รารถนา ในพระมหาคัมั ภีีร์ไ์ ด้ก้ ล่า่ วเกี่ย�่ วกับั การมีีจิติ อาสาไว้ว้ ่า่ ผู้ท�้ ี่จ�่ ะมีีเกีียรติมิ ีีศักั ดิ์์ศ� รีีนั้้น� หาใช่ผ่ ู้ท�้ ี่�ม่ ีีทรัพั ย์ส์ มบัตั ิหิ รือื เงินิ ทอง แต่ค่ ือื ผู้ท�้ ี่จ�่ ะปวารณาตนที่�จ่ ะรับั ใช้ผ้ ู้้�อื่่�นต่า่ งหาก จึึงไม่น่ ่า่ แปลกที่�่เราจะเห็น็ วััดซิกิ ข์ต์ ่่างๆ คลาคล่ำำ�ไปด้้วยชาวซิกิ ข์ท์ ี่�่แวะเวีียนกััน มาเป็น็ ‘จิติ อาสา’ ตลอดเวลา โดยเฉพาะวันั สำ�ำ คัญั หรือื เทศกาลต่า่ งๆที่ท�่ างวัดั ซิกิ ข์ม์ ีีการ จััดงานขึ้้น� อาทิิ วันั สละชีีพเพื่�อ่ พิทิ ัักษ์์ธรรม ซึ่ง�่ ชาวซิกิ ข์จ์ ะร่ว่ มกัันแจกจ่า่ ยเครื่่�องดื่่�มให้้ แก่่บุุคคลทั่่�วไปที่�่เข้า้ มาที่�่วััด หรือื บริเิ วณใกล้้เคีียงหรือื ‘โรงครัวั พระศาสดา’ ที่�่รวบรวม ชาวซิกิ ข์จ์ ิิตอาสามาร่ว่ มกัันทำ�ำ อาหารแจกจ่่ายให้ค้ นทั่่�วไปได้้รับั ประทานอาหารร่ว่ มกััน ก่อ่ นจะเข้า้ ฟังั ธรรมในทุกุ ๆ เช้า้ นอกจากนี้้� ชาวซิกิ ข์ย์ ังั ช่ว่ ยกัันนำ�ำ อาหารหรือื แม้แ้ ต่่เงิินทองมาบริจิ าคเพื่�อ่ จััดซื้้�อ อาหารต่า่ งๆ ให้ม้ ีีอยู่่�ในโรงครัวั นี้้เ� สมอมิไิ ด้ข้ าด โดยปราศจากนามผู้�้ บริจิ าค ทั้้ง� นี้้เ� พราะชาว ซิกิ ข์เ์ ชื่่�อว่า่ เราไม่ค่ วรยึดึ ติดิ กับั ความดีีที่�ต่ นเองทำ�ำ แม้ก้ ระทั่่�งการบริจิ าคที่�ต่ ัวั เองได้ท้ ำ�ำ ไป จะเห็น็ ได้้ว่่าทานหรือื การให้ด้ ้้วยความบริสิ ุทุ ธิ์์ใ� จ นอกจากเป็น็ กุศุ โลบายในการ คลายความเห็็นแก่่ตััว ความโลภในทางศาสนาแล้้ว ยัังเป็็นรากฐานสู่่�การเป็็นจิิตอาสา ที่ด�่ ีีในทางโลกอีีกด้ว้ ย 50 เราทำ�ความดดี ว้ ยหัวใจ

ค่มู อื จติ อาสา/จิตสาธารณะ จิิตอาสา...ตามคำำ�พ่อ่ : เรีียนรู้�ตามรอยพระบาท ‘กระป๋๋องคนจน’ เป็็นกุุศโลบายที่�่สมเด็็จพระศรีีนคริินทราบรมราชชนนีีทรง ฝึึกให้้พระราชโอรสและพระราชธิิดา รู้้�จัักวิิธีีการประหยััด อดออม และการเสีียสละ เพื่�อ่ ผู้้�อื่่�น โดยพระองค์จ์ ะตั้้�งกระป๋อ๋ งออมสินิ ไว้ก้ ลางที่ป�่ ระทับั หากพระราชโอรสและพระ ราชธิิดาทรงนำ�ำ เงิินไปทำำ�กิิจกรรมแล้้วมีีกำำ�ไร อาทิิ พระบาทสมเด็็จพระปรมิินทรมหา ภููมิพิ ลอดุลุ ยเดช บรมนาถบพิติ ร สมัยั ทรงพระเยาว์์ พระองค์์ทรงได้้รับั ค่่าขนมสัปั ดาห์์ ละครั้้�งแต่่แม้จ้ ะได้้ค่่าขนมทุกุ สัปั ดาห์์ ก็็ยังั ทรงรับั จ้้างเก็็บผักั และผลไม้ไ้ ปขาย เมื่่�อได้้เงิินมาก็็นำ�ำ ไปซื้้�อเมล็็ดผักั มาปลููกเพิ่่ม� และส่ว่ นหนึ่่�งจะถููกหยอดใส่ก่ ระปุุก นี้้� 10 เปอร์เ์ ซ็น็ ต์์เหมือื นการเก็็บภาษีี พอถึึงสิ้้�นเดืือน สมเด็็จพระศรีีนคริินทราบรมราชชนนีีจะทรงประชุุมทั้้�งสาม พระองค์์ว่่า จะนำ�ำ เงิินก้้อนนี้้�ไปทำำ�ประโยชน์์อย่่างไร หรืือทำำ�กิิจกรรมเพื่�่อคนยากจน อย่า่ งไร การหล่่อหลอมเรื่่�อง ‘การให้้’ ของสมเด็็จพระศรีีนคริินทราบรมราชชนนีีได้้ เป็็นที่�่ประจัักษ์์ของปวงชนชาวไทยตลอดระยะเวลาทรงครองสิิริิราชสมบััติิ 70 ปีี ของพระบาทสมเด็็จพระปรมิินทรมหาภููมิิพลอดุุลยเดช บรมนาถบพิิตรพระองค์์ทรง เป็็นผู้�้ให้้และแบบอย่่างของการให้้ ทั้้�งยัังทรงสอนคนไทยผ่่านพระบรมราโชวาทและ พระราชดำำ�รัสั มานับั ครั้้�งไม่ถ่ ้้วน อาทิิ เราทำ�ความดดี ้วยหัวใจ 51

คู่มอื จิตอาสา/จติ สาธารณะ “พระพุุทธเจ้้าก็็ตรััสไว้้ว่า่ บุคุ คลใดประกอบความดีี คุณุ ความดีีนั้้น� ย่อ่ มต้้องสนองตอบ ข้้าพเจ้้าจึึงขอชักั ชวนแต่ล่ ะท่่าน ให้้พยายามบำำ�เพ็็ญความดีีด้ว้ ยน้ำำ��ใจอันั บริสิ ุุทธิ์์� แม้้บางโอกาส อาจจะต้้องเสีียสละบ้้างก็จ็ งมานะอย่า่ ท้้อถอย จงสมัคั รสมาน สามัคั คีีร่ว่ มใจกัันให้้มั่น� คงด้้วยดีี ทั้�งนี้�เพื่�่อความสุุขสวัสั ดีีของท่่าน และเพื่�่อความวััฒนาถาวรของประเทศชาติอิ ัันเป็น็ ที่�่รัักของเรา ทั้ง� หลาย” พระราชดำำ�รัสั พระราชทานแก่่ประชาชนชาวไทย ในโอกาสขึ้�น้ ปีีใหม่่ พุทุ ธศักั ราช 2497 วัันที่�่ 31 ธันั วาคม 2496 52 เราทำ�ความดดี ว้ ยหวั ใจ

คู่มอื จิตอาสา/จิตสาธารณะ “หลักั การสำำ�คัญั คือื ต้้องร่่วมกันั ทำำ�งานเพื่่อ� ชาติิ นี่�เ่ ป็น็ หลัักสำ�ำ คัญั สำำ�หรับั ทุุกคนในประเทศไทยที่จ�่ ะต้้องร่่วมกันั สร้้าง ความมั่่น� คงของส่่วนรวมด้้วยความขะมักั เขม้้น ด้ว้ ยความตั้้�งใจ และด้้วยความเสีียสละเพื่�่อส่ว่ นรวม” พระราชดำำ�รัสั พระราชทานแก่่ผู้แ้� ทนมููลนิิธิทิ ั่่�วราชอาณาจัักร ณ พระตำำ�หนักั จิิตรลดารโหฐาน วัันที่�่ 20 มีีนาคม 2512 เราทำ�ความดดี ว้ ยหัวใจ 53

คูม่ อื จติ อาสา/จิตสาธารณะ “การทำ�ำ เพื่่อ� ประโยชน์ส์ ่ว่ นรวมนั้้น� ได้้ประโยชน์ม์ ากกว่า่ ทำ�ำ เฉพาะประโยชน์์ส่่วนตัวั และบอกได้้ว่า่ คนไหนทำำ�เพื่อ�่ ประโยชน์์ ส่ว่ นตัวั แท้้ๆ ล้้วนๆ เชื่อ� ว่า่ ประโยชน์์นั้�นจะไม่่ได้้ เท่่ากับั รวบรวม ของหนักั มาวางบนหัวั แบกเอาไว้้ตลอดเวลา ซึ่�่งก็็ไม่ส่ บาย ก็ห็ นััก ก็เ็ หนื่่�อย แต่่ถ้้าผู้้�ใดทำำ�เพื่่อ� ส่่วนรวม ยิ่ง� มาก ยิ่�งดีี ยิ่ง� คล่อ่ งแคล่่ว ว่อ่ งไว และยิ่�งมีีความสุุข” พระราชดำำ�รัสั พระราชทานแก่่นักั ศึึกษามหาวิิทยาลััยสงขลานครินิ ทร์์ ณ มหาวิิทยาลััยสงขลานครินิ ทร์์ วิิทยาเขตปััตตานีี วัันที่�่ 11 กัันยายน 2523 54 เราทำ�ความดดี ว้ ยหัวใจ

คมู่ อื จิตอาสา/จิตสาธารณะ “จติ อาสา” ชว่ ยสร้างคนดี สงั คมดี อยา่ งไร จิตอาสา เป็นคุณธรรมสากลที่ช่วยให้สังคมอยู่เย็นเป็นสุขร่วมกัน ซึ่งจิตอาสาจะเชื่อมโยงกับคุณธรรมอื่นๆ เป็นคุณธรรมพ้ืนฐานของผู้ท่ีมี จิตอาสา คอื เปน็ ผู้ทมี่ คี วามรกั ความเออ้ื เฟอื้ เผื่อแผ่ มีเมตตากรุณา อยากชว่ ย หใหร ื้อคนทอ“า่ืจนินิตพอ้นซาทส่ึงุกกา”ขาร์หช่ใ่วรหยือ้นสม้ัรนีค้า้ มวงิไาคดมน้หสดีมุีข สาังัยกคเาพมรดียเีีปง อก็นยา่ผา่ รู้งมใไีหจริต้เงอินาทสอางยส่อิ่งมขมอีใงจเทท่า่ีเปน็้ันนผู้แใหต้่ จิิตอาสา เป็น็ คุณุ ธรรมสากลที่�่ช่ว่ ยให้ส้ ังั คมอยู่่�เย็น็ เป็น็ สุขุ ร่ว่ มกัันซึ่�ง่ จิิตอาสาจะ หมายรวมถงึ การใหค้ วามคดิ ใหค้ �าปรึกษาและให้เวลาดว้ ยเชื่่�อมโยงกัับคุณุ ธรรมอื่่�นๆ เป็น็ คุณุ ธรรมพื้้�นฐานของผู้ท�้ ี่�่มีีจิิตอาสา คืือ เป็น็ ผู้ท�้ ี่�่มีีความรักั ความเอื้้�อเอฟืกี ้� อ้ รเะผื่ด่�อบั แหผ่น่ มีีง่ึเมขตอตงจากติ รอุุณาสาาอยคากอื ช่ว่จยติ ใสห้าค้ นธอืา่ร่�นณพ้ะน้ ทคุกุ อื ข์ห์ มรืคี อื วมีาีคมวใาสมใ่สุจขุ ตกอ่ าสรงัเปค็น็ม ผหู้้�มมีีจาิิตยอถางึ สามยีค่่อวมามมีีใรจับที่ผ�่เปิด็็นชผอู้�้ใบห้ต้ห่อรืสือังทคามน ชซึ่่ว�่งยกแารกใ้ไหข้้นัป้้�นัญมิหิไดา้้หหมรือายพเัฒพีียนงากสาังรคใหม้้เใงิหิน้ดทีขอึ้นง สแิ่่ง�มข้ไอมง่ใเทช่่า่งนาั้้�นนใแนต่ห่หนมา้าทยรี่ วเมมถอื่ ึึงคกนาใรนใหส้ค้งั ความมมคิจี ิดติ ใอห้าค้ สำำ�าปรึจกึ ติ ษสาาแธลาะรใณห้เ้ ะวกลนัาดม้้วายกขนึ้ กจ็ ะ เกดิ การอีทีกา� รงะาดนัับรหว่ นมึ่่�งกขนั อทง�าจิใิตหอ้เากสิดาคคืวือาจมิิตสสาามธัคารคณีปะรอคืงือดมอีีงควาชม่วใยส่ลใ่ จดต่ค่อวสัางั มคเมหหลมื่อามยลถึึง้�า และน�าไปสูส่ นั ติสขุ ได้มีีความรัับผิิดชอบต่่อสัังคม ช่่วยแก้้ไขปััญหาหรืือพััฒนาสัังคมให้้ดีีขึ้้�นแม้้ไม่่ใช่่งานใน หน้า้ ที่�่ เมื่่�อคนในสังั คมมีีจิิตอาสา จิิตสาธารณะกัันมากขึ้้�น ก็็จะเกิิด การทำำ�งานร่ว่ มกััน ทำำ�ให้เ้ กิิดความสามัคั คีีปรองดอง ช่ว่ ยลดความเหลื่่�อมล้ำำ�และนำ�ำ ไปสู่่�สันั ติิสุขุ ได้้ รบั ผิดชอบ เสียสละ จิตสาธารณะ ความสามคั คี เอ้ือเฟือ้ เผ่อื แผ่ จติ อาสา เมตตากรุณา เราทำ�ความดดี ้วยหวั ใจ 55

ค่มู อื จิตอาสา/จิตสาธารณะ พลังั จิิตอาสา สร้้างสังั คมไทยให้น้ ่า่ อยู่่� โดยพื้้�นฐานคนไทยส่่วนใหญ่่มีีความเอื้้�อเฟื้� ้อ ชอบช่่วยเหลืือคนอื่่�นและสัังคม โดยผ่่านการบริิจาคเพื่�่อการกุุศล ช่่วยเหลืือคนทุุกข์์ยากหรืือด้้อยโอกาสช่่วยเหตุุวิิกฤต ภััยพิบิ ัตั ิิต่่างๆ เช่น่ เหตุกุ ารณ์ส์ ึนึ ามิิ น้ำ�ำ ท่่วม ไฟไหม้้ ซึ่�ง่ การให้ม้ ิไิ ด้้จำำ�กััดเฉพาะภายใน ประเทศ หลายครั้้�งยังั ขยายไปยังั ประเทศต่่างๆ ที่�่ประสบภััยพิบิ ัตั ิิ พลัังจิิตอาสาของคนไทยยิ่่ง� ใหญ่ม่ าก โดยเฉพาะเมื่่�อจิิตอาสาหรือื การให้น้ ั้้�นเกิิด มาจาก “ศรัทั ธา” ดัังเห็น็ ได้้จากปรากฏการณ์ใ์ นช่ว่ งพระบาทสมเด็็จพระปรมินิ ทรมหา ภููมิพิ ลอดุลุ ยเดช บรมนาถบพิติ ร เสด็็จสวรรคต ได้้มีีผู้้�คนออกมาเป็น็ จิิตอาสาทำำ�ดีีเพื่�อ่ พ่่อหลายล้้านคน และทุุกคนต่่างสััญญาว่่าจะทำำ�ดีีต่่อไป หััวใจสำ�ำ คััญของการเป็็นจิิต อาสาอยู่่�ที่�่ได้้ลงมือื ปฏิิบัตั ิิจริงิ จึึงจะทำำ�ให้เ้ กิิดการเรีียนรู้้�สัมั ผัสั กัับความรู้้�สึกึ ที่�่หยั่่�งลึึกไป สู่่�จิิตใจ และเมื่่�อทำำ�อย่า่ งต่่อเนื่่�องจนเคยชินิ ก็็จะก่่อให้เ้ กิิดเป็น็ นิสิ ัยั ดัังนั้้�น ไม่ว่ ่่าคุณุ เป็น็ ใครก็็เป็น็ จิิตอาสาได้้ 56 เราทำ�ความดดี ้วยหวั ใจ

คมู่ อื จิตอาสา/จิตสาธารณะ ความคิด ก�าลงั ใจ แรงกาย/ สิง่ ของ ความร้/ู ขอ้ มูล/ แรงงาน ความเชยี่ ว ข่าวสาร ชาญ เงนิ เวลา การให้ รปู แบบของจิตอาสา คือ “การให”้ แล้วเราจะให้อะไรไดบ้ ้าง พอเพียง วินัย สุจริต จิตอาสา < 105 เราทำ�ความดดี ้วยหัวใจ 57

ค่มู อื จติ อาสา/จิตสาธารณะ การเป็นจิตอาสายอ่ มทา� เพ่ือคนอ่ืนแล้วเราจะให้กบั ใครได้บ้าง • คณุ ธรรมความดี • พฒั นาใหย้ ัง่ ยนื • การพฒั นาย่งั ยืน • ฟ้นื ฟู ลดการทา� ลาย • สรา้ งความเสมอภาค • ลดความเหลอ่ื มลา้� สงั คม สิ่งแวดลอ้ ม อาสาเพือ่ ใคร องคก์ ร บุคคล • องคก์ รที่สร้างปัญญา • คนทกุ ขย์ าก/ดอ้ ยโอกาส พฒั นาคน • คนตกอยู่ในภาวะวกิ ฤต/ • ชมุ ชนท้องถนิ่ • องค์กรสาธารณกศุ ล มหันตภัย • คนทเ่ี สยี สทิ ธถิ กู เอาเปรยี บ • คนทต่ี อ้ งการพฒั นาตนเอง 10568> บทเรทาี่ ท2ำ�คพวอามเพดียดี ง้วยวหินวั ัยใจสุจริต จิตอาสา : สร้างคนดีสู่สังคม

คู่มือ จติ อาสา/จติ สาธารณะ จติ อาสาสรา้ งประโยชน์แก่ผใู้ หแ้ ละผู้รับ ผู้ลงมือทำาจติ อาสาได้ ผรู้ ับได้ • สขุ ใจได้ชว่ ยคนอน่ื • สงั คมเข้มแข็งอยเู่ ย็นเปน็ สุขร่วมกัน • เสียสละดว้ ยการให้ • ความรักสามัคคีของคนในสังคม • บ่มเพาะความเมตตา • ปญั หาสงั คมสง่ิ แวดลอ้ มไดร้ บั การแกไ้ ข • สร้างสา� นกึ รบั ผดิ ชอบ • คนพ้นทุกข์ เพม่ิ สุข มีคณุ คา่ • พลังพลเมอื ง พอเพียงเรวาทินำัย�คสวาุจมรดิตดี ว้จยิตหอัวาใสจา < 59107

มางาไรรถกท็ตา� าไดมท้คคู่มือนัวจรทิตมอี จาีกสะาา/ทรจติ�ายสอกาะธราไะรรณดใะหับใ้ขคอรงคดว้วายมอะเปไร็นจใหิตเ้ อกาิดสผาลกร็จะะดทบั �าไใหหน้จคิตณุอาเลสือาเกปไ็นด้ ง สร้างสงั คมใหน้ า่ อยไู่ ดม้ ากมายดัังนั้้�น แต่่ละคนสามารถเป็็นจิิตอาสาได้้ตามความชอบ ความถนััดตามสถานะ และเงื่่�อนไขของแต่่ละคน โดยไม่ต่ ้้องรอความพร้อ้ ม จิิตอาสาสามารถทำำ�ได้้ทัันทีี จะทำำ� อะไรให้ใ้ คร ด้้วยอะไร ให้เ้ กิิดผลระดัับไหน คุณุ เลืือกได้้อย่า่ งไรก็็ตามควรมีีการยกระดัับ ของความเป็น็ จิิตอาสาก็็จะทำำ�ให้จ้ ิิตอาสาเป็น็ พลััง สร้า้ งสังั คมให้น้ ่า่ อยู่่�ได้้มากมาย 60 เราทำ�ความดดี ว้ ยหวั ใจ ทที่ 2 พอเพียง วินัย สุจริต จิตอาสา : สร้างคนดีสู่สังคม

ด้ ส่งเสริมสร้างจติ อาสาทา� ได้ง่าย คมู่ ือ จิตอาสา/จิตสาธารณะ น ความสา� คกาัญรสออ่ง่ยยเา่สรู่ รงว่ิยิมมส่ิงรก้้นัจาใงึงนตจิสติ้อังองคปาสมลาปูกทฝำจั �ำ งัจไดจบุ้้ติงัน่่าอแยาลสะาอในนาคคนตรุ่นจใติหอมา่โดสายและจิตสาธารณะมี การอยู่่�ร่่วมกัันในสัังคมปััจจุุบัันและอนาคต จิิตอาสาและจิิตสาธารณะมีีความ สำ�ำ คััญอย่า่ งยิ่่ง� จึึงต้้องปลููกฝังั จิิตอาสาในคนรุ่่�นใหม่โ่ ดย การบ่มเพาะปลูกฝัง การสรา้ งการเรียนรู้ การส่งเสรมิ จิตอาสา สรา้ งวฒั นธรรมใหม่ ในครอบครัว/ชมุ ชน ในสถานศกึ ษา ในองคก์ ร ในสังคม • ปลูกฝังความ • สอดแทรกใน • กา� หนดเป็น • นโยบายรัฐส่ง เมตตา วิชาการ คณุ ธรรม เสรมิ มาตรการ • บม่ เพาะความรับ เปา้ หมาย ทางสงั คม • เรยี นรู้จากการ ผดิ ชอบ ปฏิบตั ิ • พัฒนานโยบาย • การเผยแพร่โดย • ฝึกประสบการณ์ • ประกาศเจตนารมณ์ ส่อื • วัดผลจาก • ปฏิบัติการจรงิ จรงิ พฤตกิ รรม • พอ่ แมท่ า� เป็น • ตอกย�า้ เรือ่ ง ตัวอยา่ ง คณุ คา่ • ให้ก�าลงั ใจ/ชืน่ ชม คุณุ สมบััติขิ องจิติ อาสาที่ด�่ ีี 1. มีคี วามรับั ผิดิ ชอบต่่อตนเองและรับั ผิดิ ชอบต่่อผู้้�อื่่�น • คิิดดีี พููดดีี และทำำ�ดีี • จััดการชีีวิิตตนเองได้้ • ไม่ท่ ำำ�ให้ค้ นอื่่�นและสังั คมเดืือดร้อ้ น 2. เสนอตััวทำำ�งานเพื่่�อผู้้�อื่่�น • ช่ว่ ยเหลืือคนอื่่�นเมื่่�อมีีโอกาส • ด้้วยความสมัคั รใจและเต็็มใจ • ไม่ค่ ำำ�นึงึ ถึึงผลตอบแทน ทำำ�ดีีเพื่�อ่ ความดีี 3. ใส่ใ่ จต่่อสังั คม • ไม่น่ ิ่่ง� ดููดายต่่อปัญั หาสังั คม พอเพียง วินัย สุจริต จิตอาสา < 109 • เข้า้ ร่ว่ มแก้้ไข ไม่ว่ ิิจารณ์อ์ ย่า่ งเดีียว • รับั ฟังั และเคารพต่่อความเห็น็ ที่�่แตกต่่าง • เรีียนรู้้�ท่่ามกลางการปฏิิบัตั ิิ เราทำ�ความดีดว้ ยหวั ใจ 61

คมู่ อื จิตอาสา/จิตสาธารณะ “พอเพียง วินัย สจุ รติ จติ อาสา” เพอื่ สร้างคนดสี สู่ ังคม เม“พื่อทอ่เาพนียีไดง ้เวขิิน้าััยใจ สสุจุ าริรติะสจ�ิาติ คอัญาขสอาง”คเุพณื่อ่�ธรสรร้ม้างคพนอดเีพีสูีย่่�สงังั ควมินัย สุจริต จิตอเามืส่่�อาท่่าแนลไ้วดจ้้เะข้พา้ ใบจวส่าาครุณะสธำ�ำรครัมัญทข้ังอสงี่มคุีคณุ วธารมรสม�าคพัญอเตพี่อียง“กวิาินัรยั สรสุ้าจุ งริคติ นจิดิตีสอู่สาังสคามแ”ล้้ว จสแ่ะต่ง่เพ่ลอคสบะุยณรวิขิ่ม่้าธอ้่าคงรุคจยุณุระณุ ่ิงมมธธีอรีรคแรื่นวรลมาๆมะมทัผ้คูส้้�งัอ�้เุมัณสกีีีก่่พม�่�่ยธัีหีวนั รคลธขวร์้าา้อก์มัยมงันแขสอำตแ้�ำอาคล่จลัพะัญะดิเขิจังชตื่่่นา้�อ่ออร้ันมจ“ณโะกยามกางเรีาคลกสืัรืับอวรสค้กาาุ้่งมงใณุ เหคสสน้ธด้เีัรมหรีสิมรูพม่ม่คา�ันสอุืณะั่ง่ัธ�นสคธ์กๆมมรันกร”อัีีับมอกแสยห่ลา่ภผลงะาูา้เยิกพเย่่ง�ช่ีขยค้ื่แออ้ววลมขาดะโัม้อัคงยุจงนณุัรง้อ้ิ�นกิงธาัขบรจกรอามรง แต่่ลพะิจอางรคณ์์การเลซึ่ือ�ง่ อกาใจหส้เ่หง่ เมสาริะมิ สพมร้กอ้ ับมสกัภันทาั้พ้�งค4วขา้อ้มจหรรืิงอื ขเลอืืองแกตส่่ลง่ เะสอริงมิ คบ์การงข้ซอ้ ึ่งก่อ่อานจกส็็ไ่งดเ้ส้ เพริมราะ อย่า่ พงรไอ้รกม็็ตกานั มท้ังเมื่่4�อมีขีกอ้ ารสห่รง่ อืเสเลริมิอื กอสย่่งา่ เงสจรริมิ งิ บจัังาแงขล้อ้้วกย่่ออ่ นมกเไ็ชื่ด่�อ้ มเโพยรงาแะลอะยข่ายงไารยกไปต็ สูา่่ม�คุณุ เมธรอ่ื รม ข้อ้ อมื่่�นีกๆารไสด้่ง้ตเสามริมภอาพย่าทีง่�่แจสรดิงจงังด้แ้าลนล้ว่่ายง่อนี้้ม� เชื่อมโยงและขยายไปสู่คุณธรรมข้ออ่ืนๆ ได้ ตามภาพทีแ่ สดงด้านล่างน้ี จติ อาสา เมตตากรุณา สามัคคี เสยี สละ เออื้ เฟอื้ สุจริต สตริ ู้ผดิ ชอบช่วั ดี พง่ึ ตนเอง พอเพียง รบั ผดิ ชอบ อดทน ขยนั วนิ ยั พอเพียง วินัย สุจริต จิตอาสา < 111 62 เราทำ�ความดดี ว้ ยหัวใจ

คูม่ อื จติ อาสา/จิตสาธารณะ VOLUNTEER 4บทที่�่ VOLUNTEER VOLUNTEER งานและกิิจกรรม ด้า้ นจิิตอาสา/จิิตสาธารณะ จิิตอาสา/จิติ สาธารณะ จิิตอาสา/จิิตสาธารณะ หมายถึึง ความรู้้�สึึกตระหนัักของบุุคคลถึึงปััญหาที่�่ เกิิดขึ้้�นในสัังคม ทํําให้้เกิิดความรู้้�สึึกที่�่ปรารถนาจะร่่วม และมีีส่่วนช่่วยเหลืือสัังคม โดยรับั รู้้ถ� ึึงสิทิ ธิคิ วบคู่่�ไปกัับหน้า้ ที่�่และความรับั ผิดิ ชอบ สํํานึกึ ถึึงพลัังของตนว่่าสามารถ ร่ว่ มแก้้ไขปัญั หาได้้ และลงมือื กระทํําเพื่�อ่ ให้เ้ กิิดการแก้้ปัญั หาด้้วยวิิธีีการต่่างๆ โดยการ เรีียนรู้้�และแก้้ไขปััญหาร่่วมกัันกัับคนในสัังคมเพราะการอยู่่�ร่่วมกัันในสัังคมทุุกวัันนี้้� จํําเป็น็ อย่า่ งยิ่่ง� ที่จ�่ ะต้อ้ งอาศัยั ความมีีน้ํําใจไมตรีีการเอื้้�อเฟื้� อ้ เผื่่�อแผ่่ การช่ว่ ยเหลือื เกื้้�อกููล กัันโดยไม่ห่ วัังผลตอบแทน การดํํารงชีีวิิตในสังั คมที่�่มีีการช่ว่ ยเหลืือกัันถึึงแม้ว้ ่่าเรื่่�องราว หรือื เหตุกุ ารณ์น์ ั้้�นไม่ไ่ ด้้มีีความเกี่�่ยวข้อ้ งกัับเรา หรือื เราไม่ไ่ ด้้ เดืือดร้อ้ นด้้วย แต่่ก็็เต็็มใจ ที่�่จะแบ่ง่ ปันั ให้ก้ ารช่ว่ ยเหลืือเอื้้�ออาทรกััน นั่่�นคืือ การแสดงความมีีจิิตสาธารณะนั่่�นเอง เราทำ�ความดีด้วยหัวใจ 63

คมู่ ือ จิตอาสา/จิตสาธารณะ จิิตอาสา/จิิตสาธารณะมีีความสํําคัญั อย่า่ งไร? การที่�่มนุษุ ย์ใ์ นสังั คมจะแสดงออกซึ่�ง่ การมีีจิิตสาธารณะนั้้�นเป็น็ เรื่่�องที่�่ยาก หาก ไม่่ได้้รัับการเลี้้�ยงดููมาแบบส่่งเสริิมหรืือเอื้้� อต่่อการเกิิดพฤติิกรรมการมีีจิิตสาธารณะ สังั คมก็จ็ ะเป็น็ ไปแบบเห็น็ แก่ต่ ัวั คือื ตัวั ใครตัวั มันั ไม่ส่ นใจสังั คมรอบข้า้ งคิดิ แต่ป่ ระโยชน์์ แห่ง่ ตนเท่่านั้้�น ชุุมชนอ่่อนแอ ขาดการพัฒั นา เพราะต่่างคนต่่างอยู่่� สภาพชุุมชนมีีสภาพ เช่น่ ไรก็็ยังั คงเช่น่ นั้้�น ไม่เ่ กิิดการพัฒั นา และยิ่่ง� นานไปก็็มีีแต่่เสื่่�อมทรุุดลง อาชญากรรม ในชุมุ ชนอยู่่�ในระดับั สููง ขาดศููนย์ร์ วมจิติ ใจ ขาดผู้้�นํําที่�น่ ํําไปสู่่�การแก้ป้ ัญั หา เพราะ คนใน ชุุมชนมองปััญหาของตััวเองเป็็นเรื่่�องใหญ่่ ขาดคนอาสานํําการพััฒนา เพราะกลััวเสีีย ทรัพั ย์์ กลััวเสีียเวลา หรือื กลััวเป็น็ ที่�่ครหา จากบุุคคลอื่่�น ดัังนั้้�น การศึกึ ษาแนวทางและ ความสํําคััญของการมีีจิิตสาธารณะเพื่�่อให้้เกิิดในจิิตสํํานึึกของเด็็กและเยาวชนนั้้�นเป็็น เรื่่�องสํําคััญที่�่เราควรกระท่่า เพื่�่อสังั คมที่�่น่า่ อยู่่�ต่่อไป ทั้้�งนี้้�เพราะเด็็กช่ว่ งแรกเกิิดจนถึึง ก่่อน 10 ขวบ เป็น็ ช่ว่ งที่�่เด็็กมีีความไวต่่อการรับั การปลููกฝังั และส่ง่ เสริมิ จริยิ ธรรมเป็น็ อย่า่ งยิ่่�ง เพราะเด็็กยังั เป็น็ “ไม้อ้ ่่อนที่�่ดััดง่่าย” ฉะนั้้�นการปฏิิบััติิต่่อเด็็กอย่า่ งเหมาะสม กัับพััฒนาการด้้านสัังคมและด้้านจิิตใจของเด็็กจะเป็็นการป้้องกัันปััญหาที่�่จะเกิิดขึ้้�น เพื่�่อที่�่จะได้้เป็็นพลเมืืองที่�่ดีีของสัังคม ก่่อให้้เกิิด ความเข้้มแข็็งของสัังคม จะส่่งผลให้้ การเมือื ง เศรษฐกิิจ ศีีลธรรมในสังั คมนั้้�นดีีขึ้้�น 64 เราทำ�ความดดี ว้ ยหัวใจ

คู่มือ จิตอาสา/จติ สาธารณะ ลักั ษณะของการมีีจิิตอาสา/จิิตสาธารณะ • คิิดในทางบวก (Positive thinking) คืือ คิิดในทางที่�่ดีีต่่อคนอื่่�น • มีีส่ว่ นร่ว่ ม (Participation) คืือ การมีีส่ว่ นร่ว่ มในการอยู่่�ร่ว่ มกัับผู้้�อื่่�น รู้้�สึกึ เป็น็ ส่ว่ นหนึ่่�งของสังั คม การอยู่่�ร่ว่ มกัันอย่า่ งกลมกลืืน เกื้้�อกููล เป็น็ ธรรมชาติิ • ทํําตััวเป็น็ ประโยชน์์ (Useful) คืือ เป็น็ ประโยชน์ต์ ่่อผู้้�อื่่�น ต่่อสาธารณะ ต่่อ สังั คม ไม่น่ ิ่่ง� ดููดาย อะไรที่�่เป็น็ ประโยชน์ต์ ่่อสาธารณะแม้เ้ พีียงเล็็กน้อ้ ยก็็จะทํํา • ไม่่เห็็นแก่่ตััว (Unselfish) คืือ การฝึึกเอื้้�อเฟื้� ้อเผื่่�อแผ่่ซึ่�่งกัันและกััน แบ่่ง ปัันของเล่่น ของใช้้ให้้เพื่�อ่ น รู้้�จัักให้้ทาน มีีความเข้้าใจ (Understand) คืือ เข้า้ ใจผู้�้ อื่่�น (Empathy) ไม่ท่ ัับถมผู้�้ อื่่�น ไม่ซ่ ้ํําเติิมผู้�้ อื่่�น • มีีใจกว้้าง (Broad Mind) คืือ มีีจิิตที่�่กว้้างใหญ่่ เปิดิ กว้้าง ไม่ค่ ัับแคบ รับั ฟังั ความคิิดเห็น็ ของผู้�้ อื่่�น รับั ฟังั ข้อ้ มููล แสวง หาความรู้้ใ� หม่อ่ ยู่่�เสมอ • มีีความรักั (Love) คืือ รักั เพื่�อ่ น รักั ผู้�้ อื่่�น เมตตาต่่อสัตั ว์์ และพืชื • มีีการสื่่�อสารที่�่ดีี (Communication) คืือ มีีมนุษุ ยสัมั พันั ธ์ท์ ี่�่ดีีกัับผู้�้ อื่่�น เล่่น และทํํางานร่ว่ มกัับผู้�้ อื่่�นได้้ เราทำ�ความดดี ว้ ยหวั ใจ 65

ค่มู อื จติ อาสา/จติ สาธารณะ จิิตอาสา คืือ ผู้ท้� ี่�่มีีจิิตใจที่�่เป็น็ ผู้ใ�้ ห้้ เช่น่ ให้ส้ ิ่่ง� ของ ให้เ้ งิิน ให้ค้ วามช่ว่ ยเหลืือด้้วย กํําลัังแรงกาย แรงสมอง ซึ่�ง่ เป็น็ การเสีีย สละ สิ่่ง� ที่�่ตนเองมีี แม้ก้ ระทั่่�งเวลาเพื่�อ่ เผื่่�อแผ่่ ให้้ กัับส่ว่ นรวม...อีีกทั้้�งยังั ช่ว่ ยลด “อััตตา” หรือื ความเป็น็ ตััว เป็น็ ตน ของตนเองลงได้้บ้า้ ง ตััวอย่า่ งโครงการจิิตอาสา จิิตสาธารณะต่่างๆ • พี่ส�่ อนน้อ้ ง (สอนหนังั สือื เด็็กเล็็ก / ชวนน้อ้ งเล่่นเกม) • พี่�ด่ ููแลน้อ้ ง (ช่ว่ ยตััดผม / กํําจััดเหา / ตััดเล็็บ) • เก็็บขยะในชุุมชน • ทํําความสะอาดวััด • ปลููกต้้นไม้้ ปลููกป่า่ • ดููแลผู้�้ ป่ว่ ยในโรงพยาบาล • ซ่อ่ มแซมสถานที่�่สาธารณะ เช่น่ ตู้�โ้ ทรศัพั ท์์ ป้า้ ยรถเมล์์ ฯลฯ • อาสาจราจร • ดููแลคนชรา • เลี้้�ยงอาหารกลางวัันเด็็กพิกิ าร • อนุรุ ักั ษ์์สิ่่ง� แวดล้้อม 66 เราทำ�ความดดี ้วยหวั ใจ

คู่มือ จิตอาสา/จิตสาธารณะ แนวทางการจััดการเรีียนรู้�เพื่�อ่ พัฒั นาจิติ อาสา การจััดการเรีียนรู้้เ� พื่�อ่ พัฒั นาจิิตอาสาสามารถทํําได้้ทุกุ ช่ว่ งวััย โดยเฉพาะอย่า่ ง ยิ่่ง� วััยเด็็กที่�่เป็น็ วััยแห่ง่ การเรีียนรู้้� ผู้ส�้ อน เป็น็ หัวั ใจสํําคััญในการปลููกฝังั คุณุ ลัักษณะจิิต อาสาที่�่สามารถพััฒนาพร้้อมกััน สํําหรัับแนวทางการจััดการเรีียนรู้้�จํําเป็็นต้้องนํําองค์์ ความรู้้�เชิิงทฤษฎีีมาปรัับประยุุกต์์ให้้มีีความเหมาะสมกัับผู้้�เรีียนในปััจจุุบััน เริ่่�มจากตััว ผู้ส�้ อนเองที่�่จะต้้องเป็น็ แบบอย่า่ งที่�่ดีีและค่่อยๆ ขยายไปสู่่� การพัฒั นาผู้้เ� รีียน และโดย เฉพาะอย่า่ งยิ่่�งต้้องพััฒนาไปให้้ถึึงระบบคิิดของผู้้เ� รีียนมากกว่่าการให้ท้ ํํา กิิจกรรมโดย ปราศจากความคิิด อย่่างไรก็็ตามต้้องถืือเป็็นหลัักการว่่าการพััฒนาจิิตอาสาสามารถ สอดแทรกได้้ในทุกุ กิิจกรรมการเรีียนรู้้� เช่น่ การช่ว่ ยเหลืือเพื่�อ่ นที่�่ทํําการบ้า้ นไม่ไ่ ด้้ก็็เป็น็ จิิตอาสาชนิดิ หนึ่่�ง หรือื การประหยัดั น้ํํา ไฟฟ้า้ การจััดทํําโครงการจิิตอาสาที่�่ออกไปนอก โรงเรีียนเป็น็ รููปแบบหนึ่่�งของการพัฒั นาเท่่านั้้�น แต่่การพัฒั นาที่�่ยั่่�งยืนื จะต้้องเชื่่�อมโยง เข้า้ กัับวิิถีีชีีวิิตของผู้เ�้ รีียนในแต่่ละชุุมชนท้้องถิ่่�น แนวทางการจัดั การเรีียนรู้�เพื่่�อพััฒนาจิติ อาสามีีดังั นี้� 1. การเป็็นตััวแบบที่�่ทางด้้านจิิตอาสาอย่่างสม่ํําเสมอ ตามทฤษฎีีเซลล์์ กระจกเงา (miror neuron theory) เมื่่�อผู้ส�้ อนแสดงพฤติิกรรมใดๆ ออกมาอย่า่ งสม่ําํ เสมอ แม้้ไม่่ต้้องสอนโดยวาจา แต่่เป็็นการสอนโดยการกระทํํา ผู้้�เรีียนจะมีีแนวโน้้ม แสดงพฤติิกรรมนั้้�นด้้วย การพััฒนาลัักษณะนี้้� เป็็นการให้้ผู้�้เรีียนเกิิดการเรีียนรู้้�โดย กระบวนการซึมึ ซับั การสังั เกต การเลีียนแบบพฤติิกรรม แต่ค่ วรใช้้ ควบคู่่�กัับการสะท้้อน ผลตนเอง (reflection) ในข้อ้ 5 ด้้วย 2. การจััดการเรีียนรู้้�ต้้องผ่่านกระบวนการการปฏิิบััติิ (action learning) โดยการให้้ผู้�้เรีียน ลงมืือปฏิิบััติิกิิจกรรมจิิตอาสาตามความเหมาะสมด้้วยตนเอง โดยไม่่จํําเป็็นต้้องจััดทํําเป็็นโครงการเฉพาะกิิจขึ้้�น แต่่ควรบููรณาการไปในทุุกกิิจกรรม การเรีียนรู้้� และที่ส�่ ํําคัญั จะต้อ้ งมีีการแลกเปลี่ย�่ นเรีียนรู้้�ผลการปฏิบิ ัตั ิติ ่อ่ เพื่�อ่ นและผู้ส�้ อน 3. การสร้า้ งบรรยากาศที่ก�่ ระตุ้้�นการเรีียนรู้้จ� ิติ อาสา โดยทํําให้ผ้ ู้เ�้ รีียนเกิดิ ความ รู้้�สึกึ ร่ว่ ม (Empathy) ความเห็น็ อกเห็น็ ใจ เอาใจผู้�้ อื่่�นมาใส่ใ่ จตนเอง เพื่�อ่ รับั รู้้�ความรู้้�สึกึ และตอบสนองโดยการ แสดงพฤติิกรรมจิิตอาสาอย่่างถููกต้้องเหมาะสม ทั้้�งภาษาพููด และภาษากาย เราทำ�ความดดี ้วยหวั ใจ 67

ค่มู อื จติ อาสา/จติ สาธารณะ 4. มุ่่�งเน้น้ การการเรีียนรู้เ้� พื่�อ่ ปรับั เปลี่ย�่ นความคิดิ และมุมุ มอง (Transformation of learning) ของผู้เ�้ รีียน ทํําให้เ้ ห็น็ ว่า่ ผู้เ้� รีียนแต่ล่ ะคนมีีศักั ยภาพที่�่จะช่ว่ ยเหลืือผู้�้ อื่่�นและ สังั คมส่ว่ นรวมได้้ ไม่ส่ ํําคััญว่่าจะเรีียนเก่่งสอบได้้คะแนนดีีหรือื ไม่่ การปรับั เปลี่�่ยนความ คิิดและมุมุ มองดัังกล่่าวจะทํําให้ผ้ ู้เ�้ รีียนเกิิดการพัฒั นาจิิตอาสาอย่า่ งยั่่�งยืนื และต่่อเนื่่�อง 5. การจัดั การเรีียนรู้้�ต้อ้ งเปิดิ โอกาสให้ผ้ ู้เ�้ รีียนสะท้อ้ นตนเอง (self - reflection) มุ่่�งให้เ้ ห็น็ ความคิิดและความรู้้�สึกึ ของตนเองเมื่่�อได้้ช่ว่ ยเหลืือผู้้�อื่่�น หรือื ทํําประโยชน์ต์ ่่อ ส่ว่ นรวม รวมทั้้�งการกํําหนดแนวทางสํําหรับั พัฒั นาตนเองให้เ้ ป็น็ คนที่�่มีีจิิตอาสาต่่อไป 6. ผู้�้สอนต้้องสร้้างความเข้้าใจให้้ชััดเจนว่่าการมีีจิิตอาสานั้้�นจะต้้องไม่่ เป็็นการเบีียดเบีียน ตนเองหรืือบุุคคลรอบข้้างด้้วย มิิฉะนั้้�นจะเกิิดปััญหาอื่่�นๆ ตามมา สิ่่�งใดที่�่เกิินกํําลัังที่�่เราจะทํําได้้คนเดีียวต้้องรู้้�จัักสร้้างแนวร่่วมหรืือเครืือข่่ายมาช่่วยให้้ สํําเร็จ็ 68 เราทำ�ความดดี ้วยหวั ใจ

คูม่ อื จติ อาสา/จิตสาธารณะ ทำำ�ไมต้้องพอเพีียง วินิ ััย สุุจริติ จิติ อาสา การสร้า้ งคนดีีสู่่�สังั คม คืือ การสร้า้ งคนดีีมีีคุณุ ภาพเพื่�อ่ ไปช่ว่ ยสร้า้ งสังั คมที่�่ดีีงาม เป็น็ สังั คมคุณุ ธรรม แม้ใ้ นความจริงิ สังั คมย่อ่ มมีีทั้้�งคนดีีและคนไม่ด่ ีีปะปนกัันไป ดั่่�งบัวั 4 เหล่่า แต่่เราก็็เชื่่�อว่่า โดยธรรมชาติิแล้้วคนทุุกคนอยากเป็็นคนดีี อย่า่ งไรก็็ตาม คำำ� ว่่า “คนดีี” ก็็มีีการตีีความที่�่แตกต่่างกัันไป ดัังนั้้�น จึึงต้้องกำำ�หนดลัักษณะคุณุ ธรรมของ คนดีีที่�่สังั คมไทยต้้องการเพื่�อ่ เป็น็ แนวทางและเป้า้ หมายการส่ง่ เสริมิ คุณุ ธรรมร่ว่ มกััน คณะกรรมการส่ง่ เสริมิ คุณุ ธรรมแห่ง่ ชาติิ ได้้ร่ว่ มกัันพิจิ ารณาคััดเลืือกคุณุ ธรรม เป้้าหมายที่�่จะรณรงค์์ส่่งเสริิมให้้เกิิดกัับคนไทยในช่่วงต้้นของแผนแม่่บทส่่งเสริิม คุณุ ธรรมแห่ง่ ชาติิ โดยพิจิ ารณาจากสถานการณ์ด์ ้้านคุณุ ธรรมของประเทศ ทั้้�งที่�่มาจาก งานศึึกษาวิิจััย สำ�ำ รวจความคิิดเห็็นของประชาชนรวมถึึงการวิิเคราะห์์พระราชดำำ�รััส และพระบรมราโชวาทของพระบาทสมเด็็จพระปรมินิ ทรมหาภููมิพิ ลอดุลุ ยเดช บรมนาถ บพิติ ร ที่�่ศููนย์ค์ ุณุ ธรรม (องค์์การมหาชน) ได้้จััดทำำ�ขึ้้�น พบว่่ามีีคุณุ ธรรมสำ�ำ คััญ 5 ด้้าน คืือ “ซื่่�อตรง วิินัยั รับั ผิดิ ชอบ พอเพีียง และจิิตอาสา” ซึ่�ง่ เป็น็ คุณุ ธรรมรากฐานสำ�ำ คััญที่�่ สามารถเชื่่�อมโยงไปสู่่�คุณุ ธรรมอื่่�นๆ ได้้ครบถ้้วน อย่า่ งไรก็็ตาม คณะกรรมการส่ง่ เสริิมคุณุ ธรรมแห่ง่ ชาติิได้้พิิจารณาเห็็นว่่าวิินัยั กัับความรับั ผิดิ ชอบเป็น็ เรื่่�องเดีียวกััน จึึงเลืือกคุณุ ธรรม “วิินัยั ” มาใช้ใ้ นการสื่่�อสาร คำำ� ว่่า “ซื่่�อตรง” แม้จ้ ะมีีความหมายที่�่ดีี แต่่อาจสื่่�อความหมายกัับคนทั่่�วไปได้้ยากกว่่าคำำ�ว่่า “สุจุ ริติ ” ซึ่�ง่ เป็น็ คำำ�ที่�่สังั คมไทยคุ้้�นเคย ดัังนั้้�น จึึงเลืือกส่ง่ เสริมิ ด้้วยคำำ�ว่่า “สุจุ ริติ ” และ คุุณธรรม “จิิตอาสา” ให้้หมายรวมถึึงการมีีจิิตสาธารณะด้้วยเพื่�่อให้้การรณรงค์์เข้้าใจ และจดจำำ�ง่่าย จึึงกำำ�หนดคุุณธรรม “พอเพีียง วิินััย สุุจริิตจิิตอาสา” เป็็นคุุณธรรมเป้้า หมายที่�่จะปลููกฝัังส่่งเสริิมให้้คนไทยตระหนัักและประพฤติิปฏิิบััติิในการดำำ�เนิินชีีวิิต ด้้วยเหตุผุ ล ดัังนี้้� เราทำ�ความดีดว้ ยหัวใจ 69

คมู่ อื จิตอาสา/จติ สาธารณะ “พอเพีียง” เป็็นศาสตร์์พระราชาและเป็็นคุุณธรรมฐานรากที่�่จะนำ�ำ ไปสู่่� คุณุ ธรรมอื่่�นๆ “วินิ ััย” เพื่�่อเสริิมสร้้างการประพฤติิปฏิิบััติิตนของคนไทยให้้มีีความ เข้ม้ แข็ง็ เคารพกติิกาการอยู่่�ร่ว่ มกััน “สุุจริติ ” เพื่�อ่ แก้้วิิกฤติิการทุจุ ริติ ที่�่ต้้นทาง “จิติ อาสา” เพื่�อ่ ให้ค้ นไทยใส่ใ่ จสังั คมและอยู่่�ร่ว่ มกัันอย่า่ งปรองดอง อย่า่ งไรก็็ตาม การเน้น้ คุณุ ธรรม พอเพีียง วิินัยั สุจุ ริติ จิิตอาสา ไม่ไ่ ด้้หมายความ ว่่าจะละเลยคุุณธรรมด้้านอื่่�นๆ แต่่ยัังสนัับสนุุนให้้มีีการส่่งเสริิมคุุณธรรมที่�่เหมาะกัับ บริบิ ทของแต่่ละองค์์กรและพื้้�นที่�่ที่�่แตกต่่างกัันด้้วย 70 เราทำ�ความดดี ้วยหวั ใจ

คูม่ อื จิตอาสา/จติ สาธารณะ คนคุณธรรม สังคมธรรม พอเพียง จติ อาสา คณุ ธรรม วนิ ยั สจุ รติ เราทำ�ความดดี ้วยหวั ใจ 71 26 > บทที่ 2 พอเพียง วินัย สุจริต จิตอาสา : สร้างคนดีสู่สังคม

คู่มือ จติ อาสา/จติ สาธารณะ พอเพีียง หมายถึึง ความพอเพีียงในการดำำ�เนิินชีีวิิตแบบทางสายกลาง มีีเหตุุ มีีผล ใช้ค้ วามรู้้ใ� นการตััดสินิ ใจอย่า่ งรอบคอบ มีีความพอประมาณ พอดีี ไม่เ่ บีียดเบีียน ตนเอง สังั คมและสิ่่ง� แวดล้้อม ไม่ป่ ระมาทสร้า้ งภููมิคิ ุ้้�มกัันที่�่ดีี รู้้เ� ท่่าทัันการเปลี่�่ยนแปลง จากคจวาากมคหวมามายหขมอางยคขุณุองธครุณรมธร“รพมอเ“พีพียองเ”พขีย้งา้ ”งต้ข้น้าจงะตเ้นห็น็ จคุะณุ เหล็ันักคษุณณละักขษอณงคะวาม พอเพขีีอยงงคดวัังานมี้้�พอเพยี ง ดงั นี้ มีความพอประมาณ ไมโ่ ลภ พอควร พอดี พออยู่ พอกนิ ไม่เบยี ดเบยี นผู้อื่น สังคม และสงิ่ แวดล้อม มีความสงบ พอเพยี ง มเี หตุมผี ล ใช้ความร้อู ยา่ ง มีภูมคิ มุ้ กันทด่ี ี รอบคอบ รอบด้าน ค�านึง รู้เท่าทัน ถงึ ความเส่ียงทีอ่ าจเกิดข้ึน การเปล่ียนแปลง ชศีีาวิสิตดนที�่าา�่ถูเูคนกแุณุินลต้ะช้อธผีควงริตลขรณุ มทเอธชี่ิถง“รงิ คูพรกปมนตอร้อไ“เะพทพงีจีัขยยอักองเแษพ”์งล์จียคเะาปงน็กส”น็ัไกังคเทปุคายณุ ็นรมแปคธไลฏทรุณิะริบยธสัมตัรังิทซีริตึค่่�่มม�่งาีมเีทมครไวี่มทพาาคีจรยมวะะสาำเบซ�ำมหร่ึงค็ส็ันเมญัรา� ไราคดาถจ้ญัื้จโอืะชาเเถวหปก็ือา็นหน็ เทปปไลรัขด็นักัอ้จชัปธงาญรรพกชัรารหญมใะลนคาบำักกใำ�านธาสทรกรอดรสาำนมรมำ�ขเเนดอิ็นิ็จง พระคปร�ามสิอินนทขรอมงหศาาภสููมนิิพา ลแอลดุะุลผยลเดเชชิงปบรระมจนักาษถ์จบพาิกิตกรารเปกี่ฏ�่ยิบวกัตัับิตปารมััชพญระาบขรอมงรเศารโชษวฐากทิิจพอ เพีียงของพระบาทสมเดจ็ พระปรมนิ ทรมหาภมู ิพลอดลุ ยเดช บรมนาถบพติ ร เกีย่ วกบั ปรชั ญาของเศรษฐกิจพอเพยี ง 72 เราทำ�ความดดี ้วยหวั ใจ พอเพียง วินัย สุจริต จิตอาสา < 29

คูม่ อื จิตอาสา/จิตสาธารณะ เป็็นที่�่ปรากฏชััดเจนแล้้วว่่า ผู้�้ที่�่น้้อมนำ�ำ หลัักปรััชญาของเศรษฐกิิจพอเพีียง มาเป็็นคุุณธรรมในการดำำ�เนิินชีีวิิต จะช่่วยให้้ชีีวิิตมีีความร่่มเย็็นเป็็นสุุขซึ่�่งไม่่เพีียงแต่่ ประเทศไทยเท่่านั้้�น ประเทศต่่างๆ และสังั คมโลกได้้ยกย่อ่ งให้เ้ ป็น็ เป้า้ หมายการพัฒั นา ที่�่ยั่่�งยืนื “พอเพีียง” ช่่วยสร้า้ งคนดีี สังั คมดีี อย่า่ งไร จากความหมายและองค์ป์ ระกอบของคุณุ ธรรมพอเพีียง เราจะเห็น็ ได้ว้ ่า่ พอเพีียง จะเชื่่�อมโยงกัับคุณุ ธรรมอื่่�นๆ อีีก เช่น่ ก่่อนจะมีีความพอเพีียงจะต้้องมีี สติิ มีีความยั้้�งคิิด และต้้องยึดึ หลััก การพึ่่�งตนเอง ในการทำำ�งาน การดำำ�เนินิ ชีีวิิตด้้วยความขยันั หมั่่�นเพีียร และอดทนต่่อสิ่่ง� เร้า้ ต่่างๆ มีีวิินัยั ที่�่จะไม่ป่ ระพฤติิปฏิิบัตั ิิตามความอยาก ความเป็น็ ผู้�้ พอ เพีียงจึึงเป็น็ ต้้นทางของความสุจุ ริติ ซื่่�อสัตั ย์ไ์ ม่อ่ ยากได้้ ไม่ท่ ุจุ ริติ และเมื่่�อมีีเหลืือ ก็็จะ ทำำ�ให้ม้ ีีจิิตใจที่�่เอื้้�อเฟื้� อ้ เผื่่�อแผ่ใ่ ห้ค้ นอื่่�นด้้วยความเมตตากรุุณา เสียสละ มวี ินัย กตัญญู อคดวทามน พอเพียง ขยนั ซอื่ สัตย์ เมตตา รับผดิ ชอบ มีสติ เราทำ�ความดดี ้วยหวั ใจ 73 พอเพียง วินัย สุจริต จิตอาสา < 43

คู่มือ จิตอาสา/จติ สาธารณะ คุุณธรรมความพอเพีียงเรื่่� องเดีียวจะช่่วยแก้้ปััญหาคุุณธรรมในสัังคมไทย ปัจั จุุบันั ได้้ดีี โดยเฉพาะปัญั หาที่�่มาจากความโลภ และลััทธิบิ ริโิ ภคนิยิ ม ที่�่ทำำ�ให้ค้ นไทย อยากได้้ อยากมีี เกิินความจำำ�เป็น็ ไม่ส่ ิ้้น� สุดุ ทำำ�ให้เ้ กิิดปัญั หาการเบีียดเบีียนเอารัดั เอา เปรีียบ ทุจุ ริติ แตกแยก ขัดั แย้ง้ ความเหลื่่�อมล้ำำ�ในสังั คม และการทำำ�ลายธรรมชาติิและ สิ่่ง� แวดล้้อม รวมถึึงปัญั หาสังั คมต่่างๆ เช่น่ อาชญากรรม ยาเสพติิด ฯถ้้าเรามีีคุณุ ธรรม “พอเพีียง” ก็็จะช่ว่ ยแก้้ปัญั หาได้้บ้า้ งในระดัับบุุคคล ครอบครัวั องค์์กร ชุุมชน และสังั คม ความข้า้ งต้้น อาจทำำ�ให้เ้ ข้า้ ใจว่า่ ความพอเพีียงจะมีีความหมายเชิงิ ลบแต่แ่ ท้้จริงิ แล้้ว ความพอเพีียง เป็น็ ความหมายเชิงิ บวก คืือ แสดงถึึงความสุขุ ความยินิ ดีี และความ สันั โดษ นี่�ค่ ืือ 4 หลัักง่่ายๆ หากใครทำำ�ได้้ทั้้�งหมด นั่่�นแสดงว่่าปฏิิบััติิคุุณธรรมความพอ เพีียงได้้ดีี ชีีวิิตก็็จะดำำ�เนินิ ไปอย่า่ งเป็น็ สุขุ สมดุลุ และก้้าวหน้า้ อย่า่ งยั่่�งยืนื ในที่�่สุดุ 74 เราทำ�ความดดี ้วยหวั ใจ

คู่มอื จติ อาสา/จิตสาธารณะ “คุณุ ลักั ษณะคนหััวใจพอเพียี ง” 1. ไม่เ่ ป็็นผู้้บ� ริโิ ภคนิยิ ม • ใช้จ้ ่่ายอย่า่ งพอประมาณ ไม่เ่ กิินพอดีี มีีเหตุมุ ีีผล • บริโิ ภคอุุปโภคอย่า่ งคุ้้�มค่่า • พิิจารณาเลืือกผลิิตภััณฑ์์อย่่างรอบคอบ ไม่่เบีียดบัังสิ่่�งแวดล้้อม ขณะเดีียวกัันก็็ช่ว่ ยอุุดหนุนุ ชุุมชน 2. มีีความใฝ่ร่ ู้้� • มีีความรู้้� แต่่ไม่ย่ ึดึ ติิดตำำ�รา • พร้้อมปรัับเปลี่�่ยน และทดลองสิ่่�งใหม่่ๆ ที่�่จะเป็็นประโยชน์์แก่่ ตนเอง ครอบครัวั ชุุมชน และสังั คม 3. รัักษาคำ�ำ พูดู และซื่อ� สัตั ย์์ • พููดจริงิ ทำำ�จริงิ • น่า่ เชื่่�อถืือ และไว้้เนื้้�อเชื่่�อใจได้้ 4. ฝึึกฝน แก้้ไข ปรับั ปรุงุ ตนเสมอ • ยอมรับั และแก้้ไขสิ่่ง� บกพร่อ่ งของตน • บังั คัับ ควบคุมุ ตนเองให้ร้ ู้้�จัักปรับั ตััว • ฝึกึ ฝน ทดลองให้เ้ กิิดการปรับั ปรุุงให้ถ้ ููกต้้อง • พัฒั นาตนเองให้ด้ ีีขึ้้�นอย่า่ งต่่อเนื่่�อง 5. ขยััน อดทน และมีีความเพียี ร • ขยันั อดทนต่อ่ การทำ�ำ งาน ความเจ็บ็ ใจ ทนตรากตรำ��และข่ม่ อารมณ์ต์ นได้้ • อดทนต่่อความหนาว ร้อ้ น หิวิ กระหาย • ทนต่่อความยั่่�วยวนต่่างๆ รวมถึึงอำำ�นาจฝ่า่ ยต่ำำ� • มีีความเพีียร ไม่ย่ ่อ่ ท้้อต่่ออุุปสรรค 6. เสีียสละและเอื้อ� อาทรต่อ่ ผู้อ�้ื่�นเสมอ • เสีียสละ เอื้้�อเฟื้� อ้ เกื้้�อกููล • ช่ว่ ยเหลืือ บำ�ำ เพ็ญ็ ประโยชน์์ • คำำ�นึงึ ถึึงความยั่่�งยืนื หรือื ผลกระทบต่่อผู้้�อื่่�นชุุมชน สังั คม สิ่่ง� แวดล้้อม และวััฒนธรรมเป็น็ หลััก • ละเว้้นความโกรธ ความเห็น็ แก่่ตััว • ใจกว้้างที่�่จะร่ว่ มงานกัับผู้้�อื่่�น • ไม่ย่ ึดึ ติิดตััวตนของตนเป็น็ ศููนย์ก์ ลาง เราทำ�ความดดี ว้ ยหวั ใจ 75

คู่มอื จิตอาสา/จิตสาธารณะ จะสร้้างวิินััยคนไทยได้อ้ ย่า่ งไร สมเด็็จพระพุทุ ธโฆษาจารย์์ (ป.อ.ปยุุตฺโฺ ต) เขีียนไว้้ใน “วิินัยั เรื่่�องใหญ่ก่ ว่่าที่�่คิิด ” อธิบิ ายวิิธีีการเสริมิ สร้า้ งวิินัยั ไว้้ ดัังนี้้� • สร้า้ งวิินัยั ด้้วยการทำำ�ให้เ้ ป็น็ พฤติิกรรมเคยชินิ โดยเริ่่ม� จากการเข้า้ สู่่�สังั คม หรือื ชีีวิิตใหม่่ • ใช้้วิินััยที่�่ลงตััวแล้้ว คืือ “วััฒนธรรม” มาช่่วย เพราะวััฒนธรรม เป็น็ ปัจั จััยหนึ่่�งของการสร้า้ งวิินัยั แผน ความเคยชินิ พฤติิกรรม • สร้้างวิินััยให้้ได้้ผลด้้วยระบบความสััมพัันธ์์ขององค์์รวม ด้้านพฤติิกรรม ด้้านจิิตใจ และด้้านปัญั ญา • สร้า้ งวินิ ัยั โดยการใช้ป้ ัจั จัยั อื่่�นช่ว่ ยเสริมิ เช่น่ ความเป็น็ กัลั ยาณมิติ รที่เ�่ ป็น็ ต้น้ แบบที่�่ดีี มีีความรักั และเหตุผุ ล • สร้้างวิินััยด้้วยแรงหนุุนของสภาพจิิตใจ คืือ การเอาปััจจััยด้้านจิิตใจ มาตั้้�งเป็น็ อุุดมคติิ ที่�่เข้า้ ใจ มีีความมุ่่�งมั่่�น • สร้้างวิินััยโดยใช้้กฎเกณฑ์์บัังคัับ หมายถึึงการใช้้กฎหมาย กฎเกณฑ์์ มาควบคุมุ บังั คัับ ลงโทษ • เห็น็ ความดีีและประโยชน์ข์ องการปฏิบิ ัตั ิติ ามกฎระเบีียบคนแบบไหนมีีวินิ ัยั ในตนเอง • มีีความอดทน อดกลั้้�น • มุ่่�งมั่่�นตั้้�งใจ • มีีความรับั ผิดิ ชอบ • ไม่ย่ ่อ่ ท้้อต่่ออุุปสรรค • ขยันั หมั่่�นเพีียร • ใฝ่ห่ าความรู้้� มีีเหตุผุ ล • รักั ษาคำำ�พููด ตรงต่่อเวลา • รู้้�จัักวางแผนและแบ่ง่ เวลาเป็น็ • เปิดิ ใจรับั ทุกุ คำ�ำ แนะนำ�ำ หรือื คำ�ำ ติชิ ม และนำ�ำ ความผิดิ พลาดมาปรับั ปรุงุ แก้ไ้ ข 76 เราทำ�ความดดี ้วยหัวใจ

คมู่ อื จิตอาสา/จิตสาธารณะ เมื่่�อมีีวิินััยในตนเองแล้้วต้้องมีีวิินััยเพื่�่อส่่วนรวมด้้วย โดยวิินััยเพื่�่อส่่วนรวมที่�่ สำ�ำ คััญ ได้้แก่่ • เคารพและปฏิิบัตั ิิตามกฎหมาย • เคารพและปฏิิบัตั ิิตามระเบีียบข้อ้ บังั คัับ หรือื ข้อ้ ตกลงขององค์์กรสังั คม • รับั ผิดิ ชอบต่่อหน้า้ ที่�่ที่�่มีีต่่อสังั คม • ยึดึ ประโยชน์ส์ ่ว่ นรวมของสังั คมมากกว่่าประโยชน์ต์ น •น โยบเคาายรคพสุณิทิ ธธิรผิ ูร้�้ มอื่่�นนแาำ ลกะาไรม่พย่ ัฒอมนใหา้ใ้ ครละเมิดิ สิทิ ธิขิ องตน นโยกบาราขยับคเุคณุ ลื่อธนรสรังมคนมำ�ำไทกยาสรู่สพังัคฒั มนคุณาธรรม เพ่ือสร้างคนดี สังคมดี กราัฐรบขาัลบั มเคีคลืว่่า�อมนมสุ่งัมงั ค่ันตม้ังไใทจยอยสู่่า่�สงังัยค่ิงโมดคยุณุมีแธนรวรทมางเกพืา่�รอ่ ปสฏร้ิรา้ ูปงคแนดลีะีพสัฒังั นคามปดรีีะรัเฐั ทบศาลมีีความ มุ่่�งมั่่น� ตั้้�งใทจี่สอรย้า่งา่ คงวยิ่า่ง� มโสดมยดมีุลีแพนอวดทีระาหงกว่าางรกปาฏริเริ ตููิบป โแตลทะาพงัเฒัศรนษาฐปกริจะกับเทกศารทีส่ส�่ รร้า้าง้ สงังคควมาทมี่ดสี มดุลุ พอดีี ระหว่่างกใาชร้คเุณติธิบรโรตมทน�าากงาเศรพรษัฒฐนกาิิจกแัลับะกมาียรุทสธรศ้า้างสสตังัรค์หรมือทีน่�่ดโีียใบช้าค้ ุยณุ เกธ่ียรวรกมับนกำา�ำ รกสา่งรเสพัรฒัิม นา และมีี ยุุทธศาสคตุณร์ห์ธรรรือื มนดโงัยนบ้ี ายเกี่�่ยวกัับการส่ง่ เสริมิ คุณุ ธรรม ดัังนี้้� ยทุ ธศาสตรช์ าติ 20 ปี พ.ศ. 2560-2579  บริหารประเทศดว้ ย หลักธรรมาภิบาล  สรา้ งทนุ มนษุ ย์ ทนุ ทางปัญญา  สงั คมปรองดอง ทนุ ทางสังคม สามัคคี มน่ั คง มัง่ คง่ั ย่งั ยนื  มุง่ ประโยชนส์ ่วนรวม  ยดึ ปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง ◼ โดยการพฒั นาและเสรมิ สรา้ งศักยภาพคน 77 ◼ การสร้างโอกาส ความเสมอภาค และความเท่าเทียมกนั ทางสงั คม พอเพียง วินัย สุจริต จิตอาสา < 129 เราทำ�ความดดี ว้ ยหัวใจ

คูม่ ือ จิตอาสา/จติ สาธารณะ เมื่่�อสมเด็จ็ พระเจ้า้ อยู่่�หัวั มหาวชิริ าลงกรณ บดินิ ทรเทพยวรางกููรในหลวงรัชั กาล ที่�่ 10 เสด็็จขึ้้�นครองราชย์์ พระองค์์ทรงมีีพระราชปณิธิ านแน่ว่ แน่ท่ ี่�่จะสืบื ทอดพระราช ปณธิาิ นของพระบาทสมเดจ็็ พระปรมนิิ ทรมหาภููมิพิ ลอดลุยุ เดชบรมนาถบพติริ ในหลวง รััชกาลที่�่ 9 ดัังพระราชดำำ�รััสที่�่พระราชทานแก่่ประชาชนชาวไทย ในโอกาสขึ้้�นปีีใหม่่ 2560 ณ พระที่�่นั่่�งอััมพรสถาน พระราชวัังดุสุ ิติ เมื่่�อวัันที่�่ 31 ธันั วาคม 2559 ความว่่า “ในปีใี หม่น่ ี้�้ขอให้ช้ าวไทยทุกุ คนตั้ง�้ ใจให้แ้ น่ว่ แน่ท่ ี่่จ� ะรักั ษาคุณุ สมบััตินิ ี้ใ�้ ห้เ้ หนีียวแน่น่ และทำำ�ความคิิดจิิตใจให้้แจ่่มใสด้้วยปััญญาที่่�กระจ่่าง พิิจารณาทุุกสิ่่�งที่่�เกิิดขึ้�้นให้้ ตามความเป็น็ จริงิ โดยปราศจากอคติิให้ม้ ีีความมุ่่�งมั่่�นมีีกำำ�ลัังใจในอัันที่่�จะร่ว่ มกัันปฏิิบััติิ สรรพกำำ�ลัังน้้อยใหญ่่ในภาระหน้้าที่่�ตามแนวพระบรมราโชบายที่่�พระบาทสมเด็็จ พระปรมิินทรมหาภููมิิพลอดุุลยเดช บรมนาถบพิิตรได้้พระราชทานไว้้ ให้้งาน ทุกุ อย่า่ งสำ�ำ เร็จ็ ผล เป็น็ ความดีี ความเจริญิ ทั้�้งแก่่ตนเองแก่่ส่ว่ นรวม และประเทศชาติิ เป็น็ การรำ��ลึึกถึึงพระมหากรุุณาธิคิ ุณุ ในการนี้�้ ข้า้ พเจ้้าขอปฏิิบััติิหน้า้ ที่่�ร่ว่ มกัับประชาชนชาวไทยโดยเต็็มกำำ�ลัังความ สามารถเพื่�อ่ สืืบสานพระราชปณิธิ านร่ว่ มกััน” การสืืบสานพระราชปณิิธานของในหลวงรััชกาลที่�่ 10 คืือ ได้้พระราชทาน “โครงการจิิตอาสา เราทำำ�ดีดี ้้วยหัวั ใจ” โดยทรงสร้า้ งแรงบันั ดาลใจให้ค้ นไทยร่ว่ มเป็น็ จิิตอาสาทำำ�ความดีีแก่่สัังคมและประเทศชาติิ นำ�ำ ความรัักสมััครสมานสามััคคีีมาสู่่� ประชาชน 78 เราทำ�ความดดี ้วยหัวใจ

ค่มู ือ จติ อาสา/จิตสาธารณะ คุุณธรรมนำำ�การพัฒั นา คนทุกุ คนต่่างปรารถนาที่�่จะมีีชีีวิิตที่�่ดีี ครอบครัวั อบอุ่่�น อยู่่�ร่ว่ มกัันในสังั คมและ ธรรมชาติิอย่า่ ง “อยู่่�เย็น็ เป็น็ สุขุ ” ด้้วยความดีี ความถููกต้้อง ความเป็น็ ธรรม เป็น็ คนดีีใน สังั คมดีี การสร้้างคนดีี สัังคมดีี เพื่�่อการพััฒนาประเทศสู่่�ความมั่่�นคง มั่่�งคั่่�ง ยั่่�งยืืนยััง ประโยชน์์แก่่คนทั้้�งชาติิได้้นั้้�น ต้้องใช้้ “คุุณธรรมนำ�ำ การพััฒนา” คืือ ให้้ความสำ�ำ คััญ กัับการพััฒนาคน โดยเฉพาะการพััฒนาด้้านจิิตใจ ทุุกสถาบัันในสัังคมต้้องร่่วมมืือกััน บ่ม่ เพาะ ปลููกฝังั ส่ง่ เสริมิ ให้ค้ นทุกุ ช่ว่ งวััย ทุกุ กลุ่่�ม ทุกุ พื้้�นที่�่ เป็น็ คนดีี คิิดดีี พููดดีี ทำำ�ดีี มีีคุุณธรรมเป็็นรากฐานสำ�ำ คััญในการดำำ�เนิินชีีวิิต เพื่�่อต่่อยอดการเป็็นสัังคมดีี สัังคม คุุณธรรม ที่�่คนอยู่่�ร่่วมกัันอย่่างสัันติิสุุขบนพื้้�นฐานของความรัักและการช่่วยเหลืือ เกื้้�อกููลกััน คนจึึงเป็น็ หัวั ใจของการพัฒั นา และคุณุ ธรรมเป็น็ หัวั ใจของการพัฒั นาคน ถ้้าเราจะเข้า้ ใจแนวทางการปลููกฝังั ส่ง่ เสริมิ คุณุ ธรรมในใจคนและสังั คมได้้นั้้�น ก่่อนอื่่�นเราต้้องทำำ�ความเข้า้ ใจความหมายของ “คุณุ ธรรม” เราทำ�ความดดี ้วยหวั ใจ 79

คู่มอื จิตอาสา/จติ สาธารณะ คุณุ ธรรมคือื อะไร “ถ้้าคนเราคิดิ ดีี คิดิ ถููกต้้องตามหลักั วิชิ าการและคุณุ ธรรม คำ�ำ พูดู และการกระทำ�ำ ก็็จะเป็็นไปในทางที่่�ดีีที่�่เจริิญแต่่ถ้้าคิิดไม่่ดีีไม่่ถููกต้้อง คำ�ำ พููด และการกระทำำ�ก็อ็ าจก่่อให้้เกิิดความเสีียหายทั้ง� แก่ต่ นเองและส่ว่ นรวมได้้ ด้ว้ ยเหตุุนี้� ก่่อนที่�บ่ ุคุ คลจะพููด จะทำำ�สิ่ง่� ใด จำ�ำ เป็็นต้้องหยุดุ คิดิ เสีีย ก่อ่ นว่า่ กิจิ ที่จ�่ ะทำำ� คำำ�ที่จ่� ะพูดู นั้้น� ผิดิ หรือื ถููก เป็น็ คุณุ ประโยชน์ห์ รือื เป็น็ โทษ เสีียหาย เป็็นสิ่่�งที่่�ควรพููดควรกระทำำ�หรืือควรงดเว้้น เมื่�อคิิดพิิจารณาได้้ ดัังนี้� ก็จ็ ะสามารถยัับยั้ง� คำ�ำ พูดู ที่่�ไม่่สมควร หยุดุ ยั้้�งการกระทำ�ำ ที่�่ไม่่ถููกต้้อง พููดและทำำ�สิ่่�งที่จ�่ ะสัมั ฤทธิ์์�ผล เป็น็ ประโยชน์แ์ ละความเจริิญ” พระบรมราโชวาทใน พระบาทสมเด็็จพระปรมิินทรมหาภููมิิพลอดุลุ ยเดช บรมนาถบพิติ ร ในพิธิ ีีพระราชทานปริญิ ญาบัตั รของจุุฬาลงกรณ์ม์ หาวิิทยาลััย วัันที่�่ 9 กรกฎาคม 2540 80 เราทำ�ความดดี ้วยหวั ใจ

คูม่ อื จติ อาสา/จติ สาธารณะ “…สัังคมดำำ�รงอยู่ �ได้้ด้้วยการกระทำำ�ประโยชน์์เกื้ �อกููลกัันและทุุก คนที่�่อยู่ �ร่วมกัันย่่อมเป็็นทั้ �งผู้�้รัับและผู้้�ให้้ประโยชน์์บััณฑิิตในฐานะที่่�เป็็น ส่ว่ นหนึ่�ง่ ของสังั คม และเป็็นบุุคคลที่�่สังั คมยอมรับั ในความรู้้�ความสามารถ จึึงควรประพฤติปิ ฏิบิ ััติติ นให้เ้ ป็น็ ประโยชน์์แก่ส่ ังั คมทุุกเมื่�อ...” พระบรมราโชวาทในสมเด็็จพระเจ้้าอยู่่�หััวมหาวชิริ าลงกรณ บดิินทรเทพยวรางกูรู เมื่�่อครั้้�งยังั ทรงเป็็นสมเด็็จพระบรมโอรสาธิริ าชฯ สยามมกุฎุ ราชกุมุ าร ในพิธิ ีีพระราชทานปริญิ ญาบัตั รแก่่ผู้�ส้ ำ�ำ เร็จ็ การศึึกษาจากสถาบันั ราชภััฏ ณ อาคารใหม่่ สวนอััมพร วัันจัันทร์ท์ ี่�่ 11 มีีนาคม 2550 (ภาคเช้้า) เราทำ�ความดีด้วยหัวใจ 81

คมู่ อื จิตอาสา/จติ สาธารณะ คุณุ ธรรมตรงกัับคำำ�ในภาษาอัังกฤษว่่า VIRTUE ซึ่�่ง Longman Dictionary of Contemporary English (1995) ให้น้ ิยิ ามไว้้ 2 นัยั คือื 1 หมายถึงึ ความดีีงามของลักั ษณะ นิสิ ัยั หรือื พฤติิกรรมที่�่เกิิดจากการกระทำำ�จนเคยชินิ และ 2 หมายถึึง คุณุ ธรรมที่�่บุุคคล ได้้กระทำำ�ตามความคิิดและมาตรฐานของสังั คมเกี่�่ยวกัับความประพฤติิและศีีลธรรม นอกจากนี้้� คำำ�ว่่ า คุุณธรรม ตามความหมายของพจนานุุกรม ฉบัับ ราชบััณฑิิตยสถาน พ.ศ. 2554 ยัังหมายถึึง สภาพคุุณงามความดีี ขณะที่�่ระเบีียบ สำ�ำ นักั นายกรัฐั มนตรีีว่า่ ด้ว้ ยการส่ง่ เสริมิ คุณุ ธรรมแห่ง่ ชาติิ พ.ศ. 2550 บัญั ญัตั ิวิ ่า่ คุณุ ธรรม หมายถึึง สิ่่�งที่�่มีีคุุณค่่า มีีประโยชน์์ เป็็นความดีีงาม เป็็นมโนธรรมเป็็นเครื่่�องประคัับ ใผปิหรดิ้เ้ ะชกิคอิดขอึบ้ทก้ง�นอ่่ีเเใกกใแจิหิดิดใล้เขหจกะ้ิึ้น้ิเติดเจกหใสปานลำมีร�ำกีจยะานคิตึดโะกึวยใคสาทชจีมมว่นข�่มาหีกอ์สัีมมับคขุงวชาคใัค่า่ยน�วนวมขสาสกา้งัแมงคงลลตัตบมัวะ้้น้อ”เบแยพงส็าน็กอดปสาภงรรอาเปุขปยอ็ไอก็นใดนงเเ้วปสคา่รัแื็นงั ่่ลคค�กอะณุมางเรกไธปปท็รรน็ รรสะยิะม่ตุ่พ ง� ้ห้ทฤี�ม่นต�่ตผ้าลิป้อัยักฏงถดปิบัึงลัน ูัตู“ใิกทสห่ีฝ้ดภั้เีจงัากิโพนิดดคเคคยววยเาฉาชมมพินดราูี ้้�ะสึึกเพรืั่ั�บอ่ จากความหมายข้า้ งต้้นพอสรุุปได้้ว่่า คุณุ ธรรม หมายถึึง “สภาพความดีีที่�่เกิิดขึ้้�น ในจิติ ใจของคน และแสดงออกเป็น็ การประพฤติปิ ฏิบิ ัตั ิทิ ี่�ด่ ีีจนเคยชินิ ก่อ่ ให้เ้ กิดิ ประโยชน์์ สุขุ ในสังั คม” แสดงออกเปน็ การ ประพฤตปิ ฎบิ ัติ เกิดในจติ ใจคน เกิดประโยชน์สุข แก่สงั คม สภาพคุณงาม ความดี 82 เราทำ�ความดดี ว้ ยหวั ใจ

คมู่ ือ จติ อาสา/จิตสาธารณะ ระดับั ของคุุณธรรม จากความหมายของคุณุ ธรรม เราจะพบว่า่ คนที่ม�่ ีีคุณุ ธรรมจะต้อ้ งมีีทั้้ง� ปัญั ญาและ ศรัทั ธา ปัญั ญา คือื รู้้�ว่า่ อะไรควรทำ�ำ และอะไรไม่ค่ วรทำ�ำ ศรัทั ธา คือื มุ่่�งมั่่น� ที่จ�่ ะทำ�ำ ในสิ่่ง� ที่ร�่ ู้้� ซึ่ง�่ คุณุ ธรรมมีีทั้้�งในระดับั บุคุ คลและคุณุ ธรรมของการอยู่่�ร่ว่ มกันั ในสังั คม คุณุ ธรรมระดับั บุคุ คล เพื่�อ่ มุ่่�งสู่่�ความสำ�ำ เร็จ็ ของส่ว่ นรวม ตามแนวพระราชดำ�ำ ริขิ อง พระบาทสมเด็จ็ พระปรมินิ ทรมหาภููมิพิ ลอดุลุ ยเดช บรมนาถบพิติ ร แบ่ง่ ได้้ 4 กลุ่่�ม ดังั นี้้� กลุ่่�มที่่� 1 คุุณธรรมที่่เ� ป็น็ ปัจั จััยผลัักดััน ทำำ�หน้า้ ที่�่เป็น็ แรงผลัักดัันภายใน ทำำ�ให้ค้ นเกิิดความเพีียรพยายามทำำ�ในสิ่่ง� ที่�่มุ่่�ง หมายไว้ใ้ ห้ส้ ำ�ำ เร็จ็ ประกอบด้ว้ ย วินิ ัยั อดทน ขยันั เป็น็ คุณุ ธรรมที่ส�่ ร้า้ งฐานรากที่แ�่ ข็ง็ แกร่ง่ ให้ค้ นในสังั คม กลุ่่�มที่�่ 2 คุณุ ธรรมที่�เ่ ป็น็ ปััจจัยั หล่อ่ เลี้ย� ง ทำำ� ห น้้ า ที่�่ เ ป็็ นปัั จจัั ย ห ล่่ อ เ ลี้้� ย ง ส ร้้ า ง แ ร ง ผลัั ก ดัั น ใ ห้้ เ กิิ ดคุุ ณ ธ รร ม ชุุ ด แ ร ก ประกอบด้้วย ซื่่�อสัตั ย์์ ซื่่�อตรง รับั ผิดิ ชอบ เป็น็ คุณุ ธรรมรากฐานของจิิตใจที่�่ซื่่�อตรง กลุ่่�มที่่� 3 คุุณธรรมที่�่เป็น็ ปัจั จััยเหนี่ย�่ วรั้ง� ทำำ�หน้้าที่�่เหนี่�่ยวรั้้�งไม่่ให้้คนทำำ�ในสิ่่�งที่�่ไม่่ถููกต้้อง ไม่่เหมาะสมผิิดหลัักคุุณธรรม จริิยธรรม ประกอบด้้วย มีสี ติิ พอเพียี ง เป็็นคุุณธรรมที่�่สร้้างฐานความสุุจริิต ไม่่โลภ ต้้านทานความอยากได้้ตามกระแสนิยิ ม กลุ่่�มที่�่ 4 คุุณธรรมที่่เ� ป็น็ ปััจจัยั สนับั สนุุน ทำำ�หน้้าที่�่สนัับสนุุนให้้บุุคคลได้้เข้้าไปมีีส่่วนร่่วมทำำ�กิิจกรรมต่่างๆ โดยมุ่่�งหวััง ผลเพื่�่อประโยชน์์ส่่วนรวม เกิิดการเคารพและให้้ความสำ�ำ คััญต่่อชีีวิิตและสิ่่�งแวดล้้อม ผ่า่ นหลัักของความเมตตา กรุุณา เอื้้�อเฟื้� อ้ เผื่่�อแผ่ป่ ระกอบด้้วย เมตตา กรุุณา กตััญญูู เสียี สละ การปลููกฝัังคุุณธรรมกลุ่่�มนี้้�จะช่่วยให้้เกิิดจิิตอาสา และเปลี่�่ยนสัังคมไทยเป็็น สังั คมคุณุ ธรรมอย่า่ งแท้้จริงิ คุุณธรรมของการอยู่่�ร่่วมกััน ในสัังคมนั้้�น ยกระดัับจากคุุณธรรมระดัับบุุคคลสู่่� การอยู่่�ร่ว่ มกััน ซึ่�ง่ มีีหลัักการสำ�ำ คััญ 2 ข้อ้ คืือ ข้อ้ ห้า้ มกัับข้อ้ พึงึ ปฏิิบัตั ิิ • ข้อ้ ห้า้ ม คืือ ห้า้ มทำำ�ให้ผ้ ู้้�อื่่�นและส่ว่ นรวมมีีความทุกุ ข์์ • ข้อ้ พึงึ ปฏิิบัตั ิิ คืือ ให้ท้ ำำ�ให้ผ้ ู้้�อื่่�นและส่ว่ นรวมมีีความสุขุ หลัักการสำ�ำ คััญของคุุณธรรมการอยู่่�ร่่วมกัันของคนในสัังคม คืือ ต้้องทำำ�เพื่�่อ ประโยชน์ส์ ่ว่ นรวมที่�่ใหญ่ก่ ว่่าเสมอ เราทำ�ความดดี ้วยหัวใจ 83

คู่มือ จิตอาสา/จติ สาธารณะ งานและกิิจกรรมด้้านจิติ อาสา ขั้น� ตอนการจัดั งานจิติ อาสา ทํําไมการจัดั งานอาสาจึึงต้้องมีีขั้น� ตอน? ทุุกวัันนี้้�งานอาสามีีความหลากหลายและแพร่่หลายมากขึ้้�น และสิ่่�งที่�่ควรเพิ่่�ม ขึ้้�นตามมาด้้วย ก็็คืือการตระหนัักถึึงคุุณค่่าของงานอาสาในเชิิงลึึก ซึ่�่ง “ทํําอย่่างไร งานอาสาจึึงจะสามารถเอื้้�อให้เ้ กิิดประโยชน์ต์ นและประโยชน์ท์ ่่านในมิติ ิิที่�่ลึึกซึ้้�งขึ้้�นได้้” เพราะลํําพังั การเป็น็ จิิตอาสาช่ว่ ยลงมือื ทํําสิ่่ง� ต่่างๆ อาจจะไม่เ่ พีียงพอให้เ้ กิิดประโยชน์์ ตนและประโยชน์ท์ ่่าน หรือื เรีียกอีีกนัยั ยะหนึ่่�งว่่าเกิิดสุขุ ภาวะทางปัญั ญาได้้ จํําเป็น็ ต้้อง อาศัยั กระบวนการในการจััดการเพิ่่ม� เติิม ขั้ �นตอนการจััดงานอาสา จากการถอดบทเรีียนของคนจัดั งานอาสาพบว่า่ แต่ล่ ะคนมีีจุดุ เริ่่ม� ต้น้ และการขับั เคลื่่�อนงานที่�่แตกต่า่ งกัันตามบริบิ ทและเงื่่�อนไข แต่เ่ มื่่�อพิจิ ารณาแนวทางโดยรวมแล้้ว มีี จุุดร่ว่ มที่�่สามารถสรุุปเป็น็ ขั้้�นตอนในการจััดงานหรือื กิิจกรรมจิิตอาสาได้้ 8 ขั้้�นตอน ดัังนี้้� ขั้้�นตอนที่่ห� นึ่่�ง สําํ รวจตััวเอง การเริ่่ม� ต้้นจากการสํํารวจกลัับเข้า้ มาภายในตััวเราเอง (ในฐานะคนจััดงาน) จะ ช่่วยให้้เรามอง เห็็นและเข้้าใจที่�่มาของการจััดงานได้้ชััดเจน และสามารถกุุมทิิศทาง การจััดงานได้้อย่่างมั่่�นคง อีีกทั้้�งยัังเป็็นแรงผลัักดัันให้้งานออกมามีีพลััง และเพื่�่อให้้กา รสํํารวจตััวเองทํําได้้ง่่ายขึ้้�น เราสามารถใช้้ คํําถามเหล่่านี้้�เป็น็ แนวทางได้้ • เรามีีแรงบันั ดาลใจต่่อการทํํางานอาสาอย่า่ งไร ทํําไมจึึงเลืือกทํํางานอาสา เรื่่�องนี้้� • เรามีีความสามารถ/ทักั ษะอะไรที่น�่ ่า่ จะเป็น็ ประโยชน์ต์ ่อ่ ผู้�้ อื่่�นได้บ้ ้า้ ง?(ทักั ษะ ความสามารถในที่น�่ ี้้� ไม่จ่ ํําเป็น็ ต้อ้ งเป็น็ ทักั ษะเฉพาะพิเิ ศษ อาจจะเป็น็ ทักั ษะที่เ�่ ราชอบทํํา เป็น็ งานอดิเิ รกก็ไ็ ด้)้ • เราสนใจสถานการณ์ร์ อบตััวในเรื่่�องอะไรบ้า้ ง? การสํํารวจตััวเอง นอกจาก จะช่่วยทํําให้้เรามีีความชััดเจนในการผลัักดัันงานอาสาให้้เกิิดขึ้้�นแล้้ว ยัังช่่วยทํําให้้เรา ได้้ถามกลัับเข้า้ ไปถึึงคุณุ ค่่าและความหมายในชีีวิิต ไม่ว่ ่่าจะเป็น็ การตระหนักั ใน คุณุ ค่่า ของตััวเอง การเชื่่�อมโยงสััมพัันธ์์กัับผู้้�อื่่�นหรืือสิ่่�งรอบตััว และการขยายขอบเขตการ เรีียนรู้้ใ� หม่ๆ่ ซึ่ง�่ เป็น็ โจทย์ท์ ี่ส�่ ํําคัญั ในการเป็น็ “จิติ อาสา” ทั้้�งสิ้้น� 84 เราทำ�ความดดี ้วยหวั ใจ

คูม่ อื จติ อาสา/จติ สาธารณะ ขั้้�นตอนที่่�สอง สํํารวจกลุ่่�มเป้้าหมาย/พื้้�นที่่�เป้้าหมาย ที่่�จะได้้รัับประโยชน์์ จากงานอาสา เมื่่�อผู้�้ จัดั งานมีีคํําตอบในใจแล้ว้ ว่า่ เบื้้�องหลังั การเป็น็ จิติ อาสาของตัวั เองคือื อะไร ต่่อมาก็็ เป็น็ การค้้นหาว่่าใครคืือกลุ่่�มเป้า้ หมายที่�่เราอยากทํําเพื่�อ่ เขา และเช่น่ เคย การ ใช้ค้ ํําถามช่ว่ ยให้เ้ รา กํําหนดขอบเขตของกลุ่่�มเป้า้ หมายได้้ง่า่ ยขึ้้�น อีีกทั้้�งยังั ทํําให้เ้ รารู้้�จััก และเข้า้ ใจพวกเขาได้้มากขึ้้�นด้้วย • พวกเขาเป็็นใคร? (เช่่น เด็็ก, ผู้�้ สููงวััย ฯลฯ คัันไปถึึงว่่า เขามีีบริิบทชีีวิิต อย่า่ งไร มีีความต้้องการอะไรในชีีวิิต) • พวกเขาอยู่่�ที่�่ไหน? (ที่�่ที่�่เขาอยู่่�เป็น็ อย่า่ งไร มีีใครทางานกัับพวกเขาบ้า้ ง เรา จะติิดต่่อเขาได้้อย่า่ งไร?} • มีีข้้อควรใส่่ใจเป็็นพิิเศษอะไรบ้้าง? (โดยเฉพาะกลุ่่�มเปราะบางที่�่ควร ระมัดั ระวัังเป็น็ พิเิ ศษ) ขั้้�นตอนที่่ส� าม ออกแบบกิิจกรรมหลััก กิิจกรรมหลััก คืือ กิิจกรรมที่�่เป็็นแกนกลางของ ปฏิิบััติิการ เป็็นการน่่าคํําตอบที่�่ได้้จากคํําถามที่�่ว่่า “อยากทำำ�อะไร?” มากํําหนดขอบเขต/รููป แบบให้ช้ ัดั เจนขึ้้�น เช่น่ อยากสร้า้ งห้อ้ งสมุดุ (อย่่างไร?) อยากดููแลผู้�้ ป่่วยในโรง พยาบาล (แบบไหน?) อยากเก็็บขยะ ริมิ หาด (อย่า่ งไร?) เป็น็ ต้้น เราทำ�ความดีดว้ ยหวั ใจ 85

คู่มือ จติ อาสา/จติ สาธารณะ ขั้้�นตอนที่่ส� ี่่� สร้า้ งพื้้�นที่่� หาแนวร่ว่ ม ขั้้น� ตอนนี้้อ� าจเกิดิ ขึ้้น� ได้พ้ ร้อ้ มกัับการออกแบบกิจิ กรรมหลักั ในลักั ษณะที่�ไ่ ม่เ่ ป็น็ ทางการ หมายความว่่า เมื่่�อเรามีีความชัดั เจนในสิ่่ง� ที่�่อยากจะทํําและจะทํําเพื่�อ่ ใครแล้้ว เราก็็สามารถหาแนว ร่ว่ มได้้ว่่าใครมีีความสนใจแบบเดีียวกัับเราบ้า้ ง (ค้้นหาทีีมแกน/ ทีีมหลััก (Core team)) การได้ม้ าซึ่ง�่ ทีีมหลักั มีีหลากหลายวิธิ ีีการ ขึ้้น� อยู่่�กับั ความสามารถในการเชื่่�อมต่อ่ สายสัมั พันั ธ์์ (Connection) หรือื กลุ่่�มภาคีี (Partner) ที่�่มีีอยู่่� รวมถึึงกลุ่่�มเพื่�อ่ นที่�่มีีความ สนใจในแนวทางเดีียวกััน ส่ว่ นใหญ่ก่ ารรวมทีีมที่�่มีีประสิทิ ธิภิ าพ มักั มีีองค์์ประกอบดัังนี้้� • ทุกุ คนเข้า้ ใจและมีีเป้า้ หมายในทิิศทางเดีียวกััน • สมาชิกิ ในทีีมมีีความรู้้�ความสามารถแตกต่า่ งหลากหลาย สามารถช่ว่ ยเหลือื งานส่ว่ นต่่างๆ ของทีีมได้้ • การรวมตััวของทีีมมีีความยืดื หยุ่่�น แต่่ในขณะเดีียวกัันก็็มีีประสิทิ ธิภิ าพ • มีีพื้้�นที่�่ที่�่สมาชิิกในทีีมได้้เชื่่�อมโยงติิดต่่อสื่่�อสารกััน แบบไม่่เป็็นทางการ และมีีความต่่อเนื่่�อง ขั้้�นตอนที่่ห� ้า้ ออกแบบกระบวนการ ขั้้�นตอนการออกแบบกระบวนการ เป็น็ ขั้้�นตอนที่�่ขมวดรวมคํําตอบจากขั้้�นตอน ต่่างๆ ข้า้ งต้้นมา ใช้ว้ ิิเคราะห์ร์ ่ว่ มด้้วย ทั้้�งนี้้ก� ็็เพื่�อ่ ให้ก้ ารออกแบบกระบวนการของเรามีี ทิิศทาง บรรลุเุ ป้า้ หมาย และ สร้า้ งการมีีส่ว่ นร่ว่ มได้้อย่า่ งแท้้จริงิ ไม่ว่ ่า่ จะเป็น็ กิจิ กรรมที่ใ�่ ช้เ้ วลา 1 วันั หรือื หลายวันั จะมีีขั้้น� ตอน หลัักในการออกแบบกระบวนการ คล้้ายคลึึงกััน ได้้แก่่ (ส่่วนกิิจกรรมที่�่ใช้้เวลา ต่่อเนื่่�องหลายเดืือน อาจมีีกระบวนการบางอย่า่ งเพิ่่ม� เติิม 86 เราทำ�ความดดี ้วยหัวใจ

คมู่ ือ จติ อาสา/จิตสาธารณะ 1) กิิจกรรมเปิดิ / เตรียี มความพร้อ้ ม เป็็นกิิจกรรมสร้้างความสััมพัันธ์์ระหว่่างทีีมงานและจิิตอาสา รวมถึึงเป็็นการ สร้้างบรรยากาศที่�่ผ่่อนคลาย เป็็นกัันเอง และสร้้างพื้้�นที่�่ปลอดภััย รููปแบบกิิจกรรม อาจเป็น็ การแนะนำ�ำ ตััว การเช็ค็ อิิน กิิจกรรมกลุ่่�มสัมั พันั ธ์/์ ละลายพฤติิกรรม หรือื เกม สันั ทนาการ 2) แนะนํํากระบวนการ การบอกเล่า่ ที่�ม่ าของกิจิ กรรม วิธิ ีีการในการดํําเนินิ กิิจกรรม เรื่่�องราว/บริบิ ทของ กลุ่่�มเป้า้ หมาย เพื่�อ่ ให้เ้ ห็น็ ความจํําเป็น็ /ความสาคััญในการทํํากิิจกรรม รวมถึึงการเชื่่�อม โยงสิ่่ง� ที่�่อาสาจะได้้ทํําเพื่�อ่ ผู้�้ อื่่�นด้้วย 3) ลงมือื ปฏิิบัตั ิิการ การออกแบบขั้้�นตอนปฏิิบััติิการ มีีความแตกต่่างไปตามลัักษณะของกิิจกรรม หลัักที่�่เราออกแบบ ไว้้ในขั้้�นตอนที่�่สาม บางกิิจกรรมต้้องมีีการฝึกึ ทัักษะก่่อน เช่น่ ทัักษะ การฟังั อย่า่ งตั้้�งใจ วิิธีีการเย็บ็ สมุดุ การเย็บ็ ตุ๊๊�กตา หรือื กิิจกรรมง่่ายๆ ก็็ต้้องมีีการอธิบิ าย ขั้้�นตอนการทํํางานให้ช้ ัดั เจนก่่อน นอกจากนั้้�น การสร้้างความร่ว่ มมืือในการทํํากิิจกรรม หรืือบางกิิจกรรมที่�่มีีข้้อ ควรปฏิิบัตั ิิหรือื ข้อ้ ควรระวััง ก็็ต้้องแจ้้งให้อ้ าสาได้้รับั รู้้�ก่่อนลงมือื ปฏิิบัตั ิิงานด้้วยเช่น่ กััน 4) กิิจกรรมปิดิ ท้้าย กิิจกรรมปิดิ ท้้ายเป็น็ การจััดพื้้�นที่�่ในการทบทวนตััวเอง ทั้้�งบทเรีียนที่�่เกิิดจากการ ลงมือื ทํํา ประสบการณ์์ ความประทัับใจ และข้อ้ ค้้นพบใหม่ๆ่ อีีกทั้้�งยังั เป็น็ พื้้�นที่�่ในการ แลกเปลี่�่ยนปะทะ สังั สรรค์์ทางความคิิดของจิิตอาสา ช่ว่ ยให้ข้ ยายมุมุ มองความคิิดกว้้าง ขวางมากขึ้้�น และเสริมิ พลัังให้แ้ ก่่กััน วิิธีีการที่�่มัักใช้้ในกิิจกรรมปิิด คืือ การให้้จิิตอาสาเขีียนบัันทึึกโดยมีีโจทย์์/ คํําถามช่ว่ ย เช่น่ รู้้�สึกึ อย่า่ งไร มีีมุมุ มองความคิิด/ได้้เรีียนรู้้อ� ะไรบ้า้ ง มองเห็น็ ตััวเองจาก การเป็น็ จิิตอาสาครั้้�งนี้้อ� ย่า่ งไร เป็น็ ต้้น จากนั้้�น ให้อ้ าสาได้้เล่่าสิ่่ง� ที่�่บันั ทึึกแลกเปลี่�่ยนกัับ เพื่�อ่ นในกลุ่่�ม เราทำ�ความดดี ว้ ยหัวใจ 87

คู่มือ จิตอาสา/จติ สาธารณะ ขั้้�นตอนที่่ห� ก เปิดิ รับั จิิตอาสาร่ว่ มกิิจกรรม เมื่่�อองค์์ประกอบในการจััดงานพร้อ้ ม เราก็็สามารถประกาศรับั จิิตอาสาได้้ โดย ผ่า่ นทางเว็บ็ ไซด์์ ธนาคารจิติ อาสา (www.JitArsaBank.com (http://www.jitarsabank. com/)) ข้้อความที่�่สํําคััญและจํําเป็็นในการประชาสััมพัันธ์์ เพื่�่อเชิิญชวนให้้คนสมััคร มาเป็น็ จิิตอาสาในกิิจกรรม มีีดัังนี้้� • รายละเอีียดกิิจกรรม ทํําอะไร เพื่�่อใคร ที่�่ไหน เมื่่�อไหร่่ จํํานวนรัับกี่�่คน กํําหนดเปิิดรัับถึึงเมื่่�อไหร่่ ระบุุคุุณสมบััติิผู้�้สมััคร (ถ้้ามีี) บางกิิจกรรมต้้องการอาสาที่�่มีี ทัักษะบางอย่า่ งเป็น็ การเฉพาะ หรือื กํําหนดช่ว่ งอายุุ • เงื่่�อนไขในการเข้า้ ร่ว่ มกิิจกรรม เช่น่ ระยะเวลาที่�่อยู่่�ร่ว่ มกิิจกรรม อุุปกรณ์์ ที่�่จะขอให้อ้ าสา เตรีียมมาเอง (ขวดน้ํําดื่่�มส่ว่ นตััว กล่่องอาหารกลาววััน ฯลฯ) การระบุุเงื่่�อนไขที่�่จํําเป็น็ และสํําคััญ มีีส่ว่ นช่ว่ ยคััดกรองอาสาที่�่มีีความพร้อ้ มใน การเข้า้ ร่ว่ มกิิจกรรม ระดัับหนึ่่�ง นอกจากนั้้�น ยังั ช่ว่ ยให้ผ้ ู้ท้� ี่�่สนใจพิจิ ารณาและตััดสินิ ใจ ในการสมัคั รได้้ง่่ายขึ้้�นด้้วย 88 เราทำ�ความดดี ้วยหัวใจ

คูม่ อื จิตอาสา/จิตสาธารณะ ขั้้�นตอนที่่เ� จ็็ด ปฏิิบัตั ิิการจิิตอาสา เมื่่�อถึึงวัันจััดงาน แม้ว้ ่่าเราจะออกแบบกระบวนการอย่า่ งรอบคอบและละเอีียด มากแล้้วก็็ตาม อาจจะมีีสิ่่�งที่�่คาดไม่ถ่ ึึงเกิิดขึ้้�นได้้เสมอ เช่น่ จิิตอาสาไม่ม่ าตามเวลานััด หมาย จํํานวนคนที่�่มาอาจจะมากหรืือน้้อยกว่่าที่�่ลงทะเบีียนไว้้ อุุปกรณ์์ที่�่เตรีียมมาไม่่ พอ สภาพพื้้�นที่�่ไม่พ่ ร้อ้ ม ฯลฯ อย่า่ งไรก็็ตาม สิ่่�งที่�่คนจััดงานควรยึึดถืือเป็็นที่�่พึ่่�งเมื่่�อต้้องเผชิิญกัับสถานการณ์์ ต่่างๆ คืือ เป้า้ หมายที่�่ทีีมงานมีีร่ว่ มกััน และหลัักยึดึ อีีกอย่า่ งคืือ ไม่ว่ ่่าจะเกิิดเหตุกุ ารณ์์ อะไรขึ้้�นก็็ตาม ทุกุ อย่า่ งล้้วน เป็น็ บทเรีียน/ประสบการณ์ใ์ นการจััดงานครั้้ง� ต่อ่ ไปได้้เสมอ ขั้้�นตอนที่่แ� ปด ถอดบทเรียี นเพื่่�อก้้าวต่่อ หลัังจากเสร็็จสิ้้�นกระบวนการ เป็็นช่่วงเวลาที่�่ทีีมงานจะได้้ล้้อมวงทบทวน บทเรีียนร่่วมกััน แน่่นอนว่่า หััวข้้อแรกที่�่เราจะแลกเปลี่�่ยนกััน คืือ ความรู้้�สึึกที่�่เกิิดขึ้้�น ของแต่่ละคน จากนั้้�นค่่อยเป็็น พื้้�นที่�่ของการแลกเปลี่�่ยนสิ่่�งที่�่ได้้เรีียนรู้้� สิ่่�งที่�่ทํําได้้ดีี สิ่่�งที่�่อยากปรัับปรุุงหรืือทํําให้้ดีีขึ้้�น และประเด็็นสํําคััญอีีกข้้อหนึ่่�งคืือ การที่�่ชื่่�มชม ขอบคุณุ ซึ่�ง่ กัันและกััน อย่า่ งไรก็ต็ าม ทีีมงานจะไม่ส่ ามารถเปิดิ เผยความรู้้�สึกึ นึกึ คิดิ ที่แ�่ ท้จ้ ริงิ ออกมาได้เ้ ลย หากไม่ม่ ีีพื้้�นที่�่ ปลอดภััย หรือื การสร้า้ งความไว้้วางใจในทีีมมากพอ หมายเหตุุ การนํําเสนอขั้้�นตอนการจััดงานข้้างต้้น เป็็นเพีียงแนวทางให้้ผู้�้ที่�่สนใจได้้นำ�ำ ไป ปรัับใช้้ในบริิบทของตนเอง และเพื่�่อให้้การจััดกระบวนการมีีประสิิทธิิภาพสููงสุุด ผู้้�จััด ควรทํําความเข้า้ ใจหลักั การ/ หัวั ใจสํําคัญั ของแต่ล่ ะขั้้น� ตอน แล้ว้ ประยุกุ ต์ใ์ ช้ใ้ ห้ส้ อดคล้อ้ ง กัับบริบิ ทของตััวเอง ซึ่�ง่ ไม่จ่ ํําเป็น็ ต้้องเรีียงลํําดัับขั้้�นตอนตามที่�่เสนอไว้้เสมอไป เราทำ�ความดีดว้ ยหวั ใจ 89

คู่มือ จิตอาสา/จิตสาธารณะ จิติ อาสา “เราทำำ�ความดีี ด้ว้ ยหััวใจ” สมเด็็จพระเจ้้าอยู่่�หััวมหาวชิิราลงกรณ บดิินทรเทพยวรางกููร ทรงห่่วงใยและ ทรงคำำ�นึงึ ถึึงความอยู่่�ดีีมีีสุขุ ของประชาชน พระองค์์ทรงมีีพระราชปณิธิ านแน่ว่ แน่ท่ ี่�่จะ ทำำ�ให้ป้ ระเทศชาติิมั่่�นคง และประชาชนมีีชีีวิิตความเป็น็ อยู่่�ดีีขึ้้�น ด้้วยมีีพระราชประสงค์์ ที่�่จะสืืบสานรัักษา และต่่อยอดโครงการอัันเนื่่�องมาจากพระราชดำำ�ริิ และแนวพระ ราชดำำ�ริติ ่่างๆ ของพระบาทสมเด็็จพระปรมินิ ทรมหาภููมิพิ ลอดุลุ ยเดช บรมนาถบพิติ ร ในการบำำ�บััดทุุกข์์และบำ�ำ รุุงสุุขให้้ประชาชน และพััฒนาประเทศให้้เจริิญก้้าวหน้้า ดััง นั้้�น ในโอกาสเฉลิิมพระชนมพรรษาเมื่่�อวัันที่�่ 28 กรกฎาคม 2560 สมเด็็จพระเจ้้าอยู่่�หัวั ทรงพระกรุุณาโปรดเกล้้าโปรดกระหม่่อมให้้หน่่วยราชการในพระองค์์ร่่วมกัับหน่่วย ราชการต่่างๆ และประชาชนที่�่มีีจิิตอาสา ได้้บำ�ำ เพ็็ญสาธารณประโยชน์์ในพื้้�นที่�่ต่่างๆ เพื่�อ่ บรรเทาความเดืือดร้้อนและแก้้ไขปัญั หาให้แ้ ก่่ประชาชนภายใต้้ โครงการจิิตอาสา “เราทำำ�ความดีี ด้้วยหััวใจ” ซึ่�่งโรงเรีียนคุุณธรรมในความดููแลนิิเทศติิดตามของศููนย์์ โรงเรีียนคุุณธรรม มููลนิิธิิยุุวสถิิรคุุณกว่่า 600 แห่่งทั่่�วประเทศ ได้้ตระหนัักถึึงพระราช ประสงค์์ของสมเด็็จพระเจ้้าอยู่่�หัวั และ ได้้เล็็งเห็น็ ความสำ�ำ คััญของการพัฒั นาคุณุ ธรรม จิิตอาสาให้แ้ ก่่นักั เรีียนและบุุคลากรในโรงเรีียน จึึงได้้จััดทำำ�โครงงานคุณุ ธรรมจิิตอาสา ขึ้้�น บางแห่่งบููรณาการกิิจกรรมด้้านจิิตอาสาไว้้ในการเรีียนการสอนหรืือกิิจกรรมอื่่�นๆ ในโรงเรีียน จะพบว่่า หลัักการของคุณุ ธรรมจิิตอาสาในโรงเรีียนคุณุ ธรรมมีีความชัดั เจน ไปในทิิศทางเดีียวกััน แต่่กระบวนการและวิิธีีการพัฒั นาพฤติิกรรมจิิตอาสาในโรงเรีียน มีีความหลากหลายมาก ทั้้�งความคิิดสร้า้ งสรรค์์ ขั้้�นตอน เทคนิคิ ที่�่ใช้้ มีีการถอดบทเรีียน ความสำ�ำ เร็็จในเชิิงเอกสารเผยแพร่่ และการพููดคุุยสอบถามความคิิดเห็็นของนัักเรีียน ครูู และผู้้�บริหิ ารโรงเรีียนถึึงประสบการณ์ท์ ี่�่ได้้รับั ในการร่ว่ มทำำ�จิิตอาสา ซึ่�ง่ ทุกุ คนภาค ภููมิใิ จที่�่ได้้เสีียสละตนเองทำำ�ประโยชน์ใ์ ห้แ้ ก่ผ่ ู้�้ อื่่�นได้้ ทั้้�งช่ว่ ยเพื่�อ่ น ผู้�้ ปกครอง โรงเรีียน วััด หมู่่�บ้า้ น ชุุมชน และจัังหวััด สามารถมองเห็น็ ภาพความสำ�ำ เร็จ็ จากใบหน้า้ ของนักั เรีียน ความภาคภููมิิใจ ความปลื้้�มปิิติิของผู้้�ปฏิิบััติิ และความสุุขของผู้้�ได้้รัับความช่่วยเหลืือ ทั้้�งในโรงเรีียน ภายนอกโรงเรีียน ชุุมชน และสถานที่�่ใกล้้เคีียงที่�่ได้้รัับประโยชน์์ บท เรีียนพััฒนาคุุณธรรมจิิตอาสาในโรงเรีียนเหล่่านี้้� เป็็นบทเรีียนตััวอย่่างที่�่มีีประโยชน์์ มาก สามารถนำ�ำ ไปเลืือกใช้้ได้้ตามความต้้องการและตามบริิบทของโรงเรีียนลัักษณะ ต่่างๆได้้อย่า่ งดีี 90 เราทำ�ความดดี ้วยหัวใจ

คูม่ ือ จติ อาสา/จติ สาธารณะ คำำ�ว่่า “จิิตอาสา” หมายถึึง ผู้ท�้ ี่�่มีีจิิตใจที่�่เป็น็ ผู้ใ�้ ห้้ เช่น่ ให้ส้ ิ่่ง� ของ ให้เ้ งิิน ให้ค้ วาม ช่่วยเหลืือด้้วยกำำ�ลัังแรงกาย แรงสมอง ซึ่�่งเป็็นการเสีียสละ สิ่่�งที่�่ตนเองมีี แม้้กระทั่่�ง เวลา เพื่�อ่ เผื่่�อแผ่ใ่ ห้ก้ ัับส่ว่ นรวม อีีกทั้้�ง ยังั ช่ว่ ยลด “อััตตา” หรือื ความเป็น็ ตััวเป็น็ ตนของ ตนเองลงได้้บ้า้ ง เป็น็ การให้โ้ ดยเต็็มใจ สมัคั รใจ อิ่่�มใจ ซาบซึ้้�งใจ ปิติ ิิสุขุ ที่�่พร้อ้ มจะเสีีย สละเวลา แรงกาย และสติปิ ัญั ญาเพื่�อ่ สาธารณประโยชน์ใ์ นการทำำ�กิจิ กรรม หรือื สิ่่ง� ที่เ�่ ป็น็ ประโยชน์ต์ ่่อผู้�้ อื่่�น โดยไม่ห่ วัังผลตอบแทนและรู้้�สึกึ มีีความสุขุ ที่�่ได้้ช่ว่ ยเหลืือผู้้�อื่่�น ไม่น่ ิ่่ง� ดููดายเมื่่�อพบเห็น็ ปัญั หาหรือื ความทุกุ ข์ย์ ากที่�่เกิิดขึ้้�นและมีีความสุขุ เมื่่�อได้้ทำำ�ความดีี อาสาสมัคั ร เป็น็ งานที่�่เกิิดจากผู้ท�้ ี่�่มีี “จิิตอาสา” ที่�่สมัคั รใจและอาสาเข้า้ มาช่ว่ ย เหลือื ผู้้�อื่่�นช่ว่ ยเหลือื ส่ว่ นรวม บางครั้้ง� จึงึ เรีียกอาสาสมัคั รว่า่ “จิติ อาสา” ซึ่ง�่ มีีความหมาย อย่า่ งมากกัับสังั คมส่ว่ นรวม เป็น็ ผู้ท้� ี่�่เอื้้�อเฟื้� อ้ เสีียสละ เวลา แรงกาย แรงใจ เพื่�อ่ ช่ว่ ยเหลืือ ผู้�้ อื่่�นและสัังคมให้้เกิิดประโยชน์์และความสุุขมากขึ้้�น โดยไม่่หวัังผลตอบแทนเป็็นเงิิน หรือื สิ่่ง� อื่่�นใด คนที่�่จะเป็น็ อาสาสมัคั รไม่ไ่ ด้้จำำ�กััดที่�่วััย การศึกึ ษา เพศ อาชีีพ ฐานะ หรือื ข้้อจำำ�กััดใดๆ งานอาสาสมััครไม่่ใช่่เป็็นอาชีีพ หากคืือจิิตสำ�ำ นึึกที่�่สมควรมีีอยู่่�ในความ เป็น็ มนุษุ ย์ท์ ุกุ คนที่�่ต้้องมีีจิิตใจเป็น็ “จิิตอาสา” ที่�่อยากจะช่ว่ ยเหลืือผู้�้ อื่่�นหรือื สังั คม ไม่่ ว่่าจะเป็็นงานใดๆ ที่�่ทำำ�ให้้เกิิดประโยชน์์ในทางบวก สิ่่�งที่�่คิิดว่่าเป็็นประโยชน์์ต่่อสัังคม ส่ว่ นรวม ล้้วนแต่่เป็น็ สิ่่ง� ที่�่อาสาสมัคั รควรทำำ�ทั้้�งสิ้้น� ผลตอบแทนที่�่อาสาสมัคั ร จะได้ร้ ับั คือื ความสุขุ ความภาคภููมิใิ จที่ไ�่ ด้้ ปฏิิบััติิงานที่�่เป็็นประโยชน์์ ต่่อผู้้�อื่่�น ชุุมชน สังั คม และ ประเทศชาติิ เราทำ�ความดดี ว้ ยหัวใจ 91

คมู่ อื จติ อาสา/จติ สาธารณะ จิิตสาธารณะ หมายถึึง สำ�ำ นึึกหรืือความคิิดที่�่จะทำำ�สิ่่�งที่�่เป็็นประโยชน์์ให้้แก่่ สังั คม หรือื คนทั่่�วไปคนที่�่มีีจิิตสาธารณะมักั จะเอาใจใส่เ่ ป็น็ ธุุระและเข้า้ ร่ว่ มกิิจกรรมของ ส่ว่ นรวมที่�่เป็น็ ประโยชน์ต์ ่่อผู้้�อื่่�นต่่อสังั คม ต่่อประเทศชาติิ มีีสำ�ำ นึกึ และยึดึ มั่่�นในระบบ คุณุ ธรรมจริยิ ธรรมที่�่ดีีงาม ไม่ท่ ำำ�อะไรที่�่เป็น็ โทษต่่อคนหมู่่�มาก ไม่น่ ิ่่ง� ดููดาย หากเห็น็ ว่่า ตนทำำ�สิ่่�งใดที่�่เป็็นประโยชน์์ต่่อสัังคมส่่วนรวมได้้แม้้เพีียงเล็็กน้้อยก็็จะทำำ� โรงเรีียนต้้อง ปลููกฝังั ให้น้ ักั เรีียนมีีจิิตสาธารณะ โตขึ้้�นจะได้้เป็น็ คนไม่เ่ ห็น็ แก่่ตััว เป็น็ คนที่�่มีีน้ำ�ำ ใจ คอย ช่ว่ ยเหลืือผู้้�อื่่�นเมื่่�อมีีโอกาส คนที่�่ชอบทำำ�ลายของสาธารณะ เช่น่ ป้า้ ยรถโดยสารขโมยฝา ท่่อระบายน้ำ�ำ เป็น็ คนไม่ม่ ีีจิิตสาธารณะ จะเห็น็ ว่่า คำำ�ว่่า “จิิตอาสา” และ “จิิตสาธารณะ” คืือ จิิตของคนที่�่รู้้�จัักเสีียสละ และ คิิดที่�่จะทำำ�สิ่่ง� ที่�่เป็น็ ประโยชน์ใ์ ห้แ้ ก่่ส่ว่ นรวม ไม่ส่ ร้า้ งปัญั หาและสร้า้ งสรรค์์ให้เ้ กิิด ประโยชน์ส์ ุขุ แก่่สังั คม โดยไม่ห่ วัังผลตอบแทน และมีีความสุขุ ในการทำำ�คุณุ งามความดีี เพื่�อ่ ส่ว่ นรวม เช่น่ ช่ว่ ยกัันดููแลรักั ษาสิ่่ง� แวดล้้อม โดยการไม่ท่ ิ้้�งขยะลงในแหล่่งน้ำ�ำ ดููแล รักั ษาสาธารณสมบัตั ิิ เช่น่ หลอดไฟฟ้า้ แสงสว่่างตามถนน ช่ว่ ยกัันดููแลรักั ษา และใช้น้ ้ำ�ำ ประปาหรือื ไฟฟ้า้ ที่�่เป็น็ ของส่ว่ นรวมอย่า่ งประหยัดั คุ้้�มค่่าคนที่�่มีี “จิิตสาธารณะ” เป็น็ คนที่ม�่ ีีจิติ สำ�ำ นึกึ ที่ค�่ ำำ�นึงึ ถึงึ ส่ว่ นรวมอยู่่�เสมอ ทุกุ สิ่่ง� ที่ป�่ ฏิบิ ัตั ิจิ ะให้ค้ วามสำ�ำ คัญั กับั การรักั ษา ทรัพั ยากรของส่ว่ นรวม ไม่ท่ ำำ�ลายสิ่่ง� แวดล้อ้ ม เคารพสิทิ ธิใิ นการใช้ท้ รัพั ย์ส์ ินิ ของส่ว่ นรวม นอกจากนี้้ผ� ู้ท�้ ี่�่มีีจิิตสาธารณะจะยินิ ดีีเสีียสละเวลา แรงกาย แรงใจ ช่ว่ ยเหลืือผู้้�อื่่�นโดยไม่่ หวัังผลตอบแทนใดๆ จะเรีียกเพิ่่ม� เติิมว่่า เป็น็ คนมีีจิิตสาธารณะและจิิตอาสาอีีกด้้วย 92 เราทำ�ความดดี ้วยหัวใจ

ค่มู อื จติ อาสา/จติ สาธารณะ คำำ�แนะนำำ�จิติ อาสา เป้้าหมาย และวััตถุปุ ระสงค์ข์ องโครงการจิิตอาสาพระราชทาน สมเด็็จพระเจ้้าอยู่่�หััวทรงพระกรุุณาโปรดเกล้้าฯ ให้้จััดตั้้�งโครงการจิิตอาสา พระราชทานขึ้้�น เพื่�อ่ เป็น็ การรวม ความสมัคั รสมานสามัคั คีีของคนไทยทุกุ คนในการทํํา กิิจกรรมสาธารณประโยชน์เ์ พื่�อ่ พัฒั นาพื้้�นที่�่ในชุุมชนต่่างๆ ให้ม้ ีีความเจริญิ เพื่�อ่ ให้เ้ กิิด ประโยชน์ต์ ่อ่ ชุมุ ชนอย่า่ งถาวร โดยมีีศููนย์อ์ ํํานวยการใหญ่โ่ ครงการจิติ อาสา พระราชทาน ตามแนวพระราชดํําริิ (ศอญ.) เป็น็ ผู้้�ควบคุมุ กํํากัับ ดููแล และให้ผ้ ู้�้ ว่่าราชการจัังหวััดใน แต่่ละจัังหวััด เป็็นผู้้�ให้้การสนัับสนุุน และรวมการปฏิิบััติิของทุุกภาคส่่วนในกิิจกรรม จิิตอาสาพระราชทานให้เ้ ป็น็ ไปด้้วยความเรีียบร้อ้ ยตามพระราโชบายและวััตถุปุ ระสงค์์ ของกิิจกรรม ทั้้�งนี้้� หน่ว่ ยทหารในพื้้�นที่�่นั้้�นๆ จะเป็น็ ผู้้�รับั ผิดิ ชอบในการระดมสรรพกํํา ลัังประชาชนจิิตอาสามาร่่วมการปฏิิบััติิกัับกํําลัังพลจิิตอาสาของหน่่วยราชการทหาร และหน่่วยราชการต่่างๆ การดํําเนิินการกิิจกรรมจิิตอาสาพระราชทานทุุกหน่่วยงาน สามารถริิเริ่่�มกิิจกรรมได้้เอง แต่่ต้้องแจ้้งการดํําเนิินกิิจกรรมให้้ผู้้�รัับผิิดชอบทราบเพื่�่อ เตรีียมการให้ก้ ารสนับั สนุนุ ตามความจํําเป็น็ และตามความเหมาะสม เราทำ�ความดีดว้ ยหวั ใจ 93

คมู่ อื จิตอาสา/จิตสาธารณะ ประเภทของกิิจกรรมจิิตอาสาพระราชทาน กิจิ กรรมจิติ อาสาพระราชทานแบ่ง่ เป็น็ สามประเภท คือื จิติ อาสาพัฒั นา จิติ อาสา ภััยพิบิ ัตั ิิ และจิิตอาสาเฉพาะกิิจ มีีรายละเอีียดในการปฏิิบัตั ิิกิิจกรรม ดัังนี้้� 1. จิิตอาสาพัฒั นา ได้้แก่่ กิิจกรรมจิิตอาสาพระราชทานที่�่มีีวััตถุปุ ระสงค์์เพื่�อ่ พัฒั นาท้้องถิ่่�นของแต่่ละชุุมชน ให้ม้ ีีคุณุ ภาพชีีวิิตและความเป็น็ อยู่่�ที่�่ดีีขึ้้�น ไม่ว่ ่่าจะเป็น็ กิิจกรรมบํําเพ็ญ็ สาธารณประโยชน์์ การอนุรุ ักั ษ์์ธรรมชาติิ และสิ่่ง� แวดล้้อม การอํํานวย ความสะดวก และความปลอดภััยในการดํํารงชีีวิิตประจํําวััน การประกอบอาชีีพ รวมทั้้�ง การสาธารณสุขุ ฯลฯ 2. จิติ อาสาภัยั พิบิ ัตั ิิ ได้แ้ ก่่ กิจิ กรรมจิติ อาสาพระราชทานที่ม�่ ีีวัตั ถุปุ ระสงค์เ์ พื่�อ่ เฝ้า้ ตรวจ และเตรีียมการ รองรับั ภััยพิบิ ัตั ิิ ทั้้�งที่�่เกิิดจากธรรมชาติิ และที่�่เกิิดจากสาเหตุุ อื่่�นๆ ที่�่ส่ง่ ผลกระทบต่่อประชาชนในพื้้�นที่�่โดยรวม และการเข้า้ ช่ว่ ยเหลืือบรรเทาความ เดืือดร้อ้ นของประชาชนจากภััยพิบิ ัตั ิิดัังกล่่าว เช่น่ อุุทกภััย วาตภััย อััคคีีภััย เป็น็ ต้้น 3. จิติ อาสาเฉพาะกิจิ ได้แ้ ก่่ กิจิ กรรมจิติ อาสาพระราชทานที่ม�่ ีีวัตั ถุปุ ระสงค์ใ์ ห้้ ปฏิิบัตั ิิในงานพระราชพิธิ ีี หรือื การรับั เสด็็จในโอกาสต่่างๆ เป็น็ การใช้ก้ ํําลัังพลจิิตอาสา ปฏิิบัตั ิิหน้า้ ที่�่ร่ว่ มกัับส่ว่ นราชการที่�่เกี่�่ยวข้อ้ ง ในการช่ว่ ยเหลืือหรือื อํํานวยความสะดวก แก่ป่ ระชาชนที่�่มาร่ว่ มงาน รวมทั้้�งการเตรีียมการ การเตรีียมสถานที่�่ และการฟื้� น้ ฟููสถาน ที่�่ภายหลัังการปฏิิบัตั ิิในพระราชพิธิ ีี และการเสด็็จนั้้�นๆ ให้เ้ ป็น็ ไปด้้วยความเรีียบร้อ้ ย 94 เราทำ�ความดดี ว้ ยหวั ใจ

คูม่ อื จิตอาสา/จติ สาธารณะ ข้้อพึึงปฏิิบััติิของกํําลังั พลจิติ อาสา 1. กํําลัังพลจิิตอาสาพระราชทาน เป็็นบุุคคลที่�่สมเด็็จพระเจ้้าอยู่่�หััว พระราชทานให้ม้ าปฏิิบัตั ิิหน้า้ ที่�่ ด้้วยความเสีียสละ เพื่�อ่ บํําเพ็ญ็ สาธารณประโยชน์เ์ พื่�อ่ ส่ว่ นรวมตามวััตถุปุ ระสงค์์ ไม่ป่ ระพฤติิปฏิิบัตั ิิไปในทางที่�่ อาจจะเกิิดความเสื่่�อมเสีียต่่อ ภาพลัักษณ์์และอาจจะมีีข้้อครหาได้้ เช่่น การเรี่�่ยไรเงิินโดยอ้้างกิิจกรรมจิิตอาสา การ เรีียกร้อ้ งและแสวงหาผลประโยชน์ส์ ่ว่ นตน หรือื เพื่�อ่ บุุคคลบางกลุ่่�ม ตลอดจนไม่ย่ ุ่่�งเกี่�่ยว กัับกิิจกรรมทางการเมือื ง 2. เครื่่�องแบบของกํําลัังพลจิิตอาสาพระราชทาน ประกอบด้้วย หมวกและผ้า้ พันั คอจิติ อาสาพระราชทานและบัตั รประจํําตัวั กํําลังั พลจิติ อาสา ซึ่ง�่ ควรนํําติดิ ตัวั มาด้ว้ ย ทุกุ ครั้้�งในการร่ว่ มกิิจกรรม 3. ไม่ค่ วรนํํากํําลัังพลจิิตอาสา ไปปฏิิบัตั ิิภารกิิจในกิิจกรรมอื่่�นนอกเหนือื จาก ประเภทของกิิจกรรมจิิตอาสา สามประเภทข้า้ งต้้น 4. สมาชิกิ กํําลัังพลจิิตอาสาพระราชทาน ต้้องช่ว่ ยกัันตรวจสอบ แนะนํํา และ ตัักเตืือนการปฏิิบััติิของเพื่�่อนสมาชิิกกํําลัังพลจิิตอาสาตามข้้อพึึงปฏิิบััติิที่�่ได้้กล่่าวไป แล้้ว หากมีีปัญั หาหรือื ข้อ้ สงสัยั ใดๆ ก็็ตาม สามารถ ติิดต่่อสอบถามไปที่�่ หน่ว่ ยราชการ ที่�่รับั ผิดิ ชอบในแต่่ละจัังหวััด หรือื ติิดต่่อสอบถามศููนย์อ์ ํํานวยการใหญ่่ โครงการจิิตอาสา พระราชทานโดยตรง (โทร. 02 283 2745-6) เราทำ�ความดีดว้ ยหวั ใจ 95

คมู่ อื จิตอาสา/จติ สาธารณะ หลักั การสำ�ำ คััญของพฤติกิ รรมคุุณธรรมจิติ อาสา ประกอบด้้วยหลัักการ 5 ประการ 1. “ทำ�ำ เป็็น” หลัักการข้้อนี้้�สำ�ำ คััญที่�่สุุด ผู้�้ ปฏิิบััติิจิิตอาสาต้้องรู้้�จัักศัักยภาพและขีีดสมรรถนะ ของตนเองทั้้�งทางร่่างกายและจิิตใจ มีีความมั่่�นใจว่่าตนเองทำำ�เป็็น ทำำ�ได้้สำ�ำ เร็็จ เช่่น ต้้องการช่่วยเหลืือคนตกน้ำ�ำ ก็็ต้้องเป็็นคนว่่ายน้ำ�ำ เป็็น มีีร่่างกายแข็็งแรง และ มีีความ พร้้อมเพีียงพอที่�่จะช่่วยเหลืือผู้�้ อื่่�นโรงเรีียนต้้องมีีประวััติิสุุขภาพ การเจ็็บป่่วย ความ รู้้�ความสามารถพิิเศษของนัักเรีียนที่�่สนใจจะทำำ�จิิตอาสา และตรวจสอบข้้อมููลให้้เป็็น ปัจั จุุบันั ทั้้�งข้อ้ มููลจากเอกสาร และการพููดคุยุ สัมั ภาษณ์์ ก่่อนจะให้ร้ ่ว่ มกิิจกรรมจิิตอาสา ของโรงเรีียน 2. “ทำำ�ถููกกฎหมาย ถููกวิิธีี และถููกกาลเทศะ” ดัังนี้� 1) กิิจกรรมจิิตอาสาต้้องถููกกฎหมาย การช่่วยทำำ�กิิจกรรมจิิตอาสาต้้องคำำ�นึึงถึึงความถููกต้้องตามกฎหมาย ข้้อตกลง ทางสัังคมที่�่เป็็นที่�่ยอมรับั ทั่่�วกััน เช่น่ การช่ว่ ยดููต้้นทางให้ผ้ ู้้เ� ล่่นการพนันั การช่ว่ ยผู้�้ ค้้า ยาเสพติิดถืือยาเสพติิดไปส่่งให้้ผู้�้ ซื้้�อ เป็็นต้้น โรงเรีียนจึึงต้้องให้้ความรู้้�ความเข้้าใจแก่่ นักั เรีียนและผู้�้ ปฏิบิ ัตั ิจิ ิติ อาสาให้ม้ ีีความหลักั การสํําคัญั ของพฤติกิ รรมคุณุ ธรรมจิติ อาสา สถานศึึกษาต้้องมีีประวััติิสุุขภาพ นัักศึึกษาส่่งให้้ผู้�้ ซื้้�อ เป็็นต้้น สถานศึึกษาจึึงต้้องให้้ ความรู้้�ความเข้า้ ใจแก่่นักั ศึกึ ษาและผู้้�ปฏิิบัตั ิิจิิตอาสาให้ม้ ีีความระมัดั ระวัังไม่เ่ ป็น็ เครื่่�อง มืือของผู้้�ไม่่หวัังดีีต่่อส่่วนรวม ฝึึกการวิิเคราะห์์ เหตุุการณ์์สิ่่�งแวดล้้อมรอบสถาน ศึึกษา ชุุมชน หมู่่�บ้้าน รู้้�เท่่าทััน คนและการเปลี่�่ยนแปลงต่่างๆ รอบตััวเองอยู่่�เสมอ 96 เราทำ�ความดดี ้วยหัวใจ

คมู่ อื จิตอาสา/จิตสาธารณะ 2) กิิจกรรมจิิตอาสาต้้องถููกวิิธีี การทำำ�กิิจกรรมทุกุ อย่า่ งในชีีวิติ ประจำำ�วัันของทุกุ คน ต้อ้ งใช้ค้ วามรู้้แ� ละเข้า้ ใจใน กระบวนการวิธิ ีีการ ขั้้น� ตอน และเทคนิคิ สำ�ำ คัญั ต่า่ งๆ ในการปฏิบิ ัตั ิกิ ิจิ กรรมทั้้�งสิ้้น� เพราะ ผลจากการกระทำำ�ที่�่เกิิดขึ้้�นอาจเป็น็ ได้้ทั้้�งผลดีี และผลเสีีย อาจเกิิดผลกระทบในวงกว้้าง เพิ่่ม� ขึ้้�นอีีกก็็ได้้ ผู้้�ปฏิิบัตั ิิจิิตอาสาจึึงต้้องไม่ป่ ระมาท หากให้ก้ ารช่ว่ ยเหลืืออย่า่ งไม่ถ่ ููกวิิธีี ผลเสีียหายจะเกิิดขึ้้�นกัับผู้้�ที่�่รัับความช่่วยเหลืือเช่่น การดููแลผู้�้ สููงอายุุ การช่่วยเหลืือผู้้� พิิการ การช่่วยเหลืือผู้�้ ประสบอุุบััติิเหตุุ เป็็นต้้น โรงเรีียนจึึงต้้องให้้ความรู้้�ความเข้้าใจ แก่่นักั เรีียนและผู้�้ ปฏิิบัตั ิิจิิตอาสาให้ม้ ีีความชัดั เจนในกระบวนการวิิธีีการ ขั้้�นตอน และ เทคนิคิ ต่่างๆ ต้้องตระหนักั ถึึงผลเสีียที่�่อาจจะเกิิดขึ้้�นจากการกระทำำ�ของจิิตอาสา นอก เหนือื จากความหวัังดีีของผู้้�ปฏิิบัตั ิิเอง 3) กิิจกรรมจิิตอาสาต้้องถููกกาลเทศะ ชีีวิิตประจำำ�วัันปกติิของทุุกคนย่่อมต้้องมีีมารยาทและรู้้�กาลเทศะในการ เข้้าสัังคมอยู่่�แล้้วการทำำ�กิิจกรรมจิิตอาสาย่่อมไม่่มีีการยกเว้้น และอาจต้้องใช้้ความ ละเอีียดอ่่อนในการใช้ม้ ารยาทและกาลเทศะเพิ่่ม� มากขึ้้�นอีีกก็็ได้้ เพราะในสถานที่�่ที่�่ไป ทำำ�กิิจกรรมจิิตอาสา จำำ�เป็็นต้้องประสานสััมพัันธภาพที่�่ดีีกัับบุุคคลที่�่รัับการช่่วยเหลืือ และประชาชนทั่่�วไปซึ่�ง่ อาจจะไม่ร่ ู้้เ� รื่่�องกิิจกรรมจิิตอาสาใดๆ เลยได้้ ดัังนั้้�น ผู้้�ปฏิิบัตั ิิจิิต อาสาต้้องคำำ�นึงึ ถึึงมารยาทต่่างๆ การมีีสัมั มาคารวะ มีีความเคารพนอบน้อ้ มต่่อผู้�้ สููงอายุุ ผู้้�พิกิ าร รู้้�จัักมารยาทการทัักทาย การไหว้้ผู้้�สููงอายุุ การเอื้้�อเฟื้� อ้ ต่่อเด็็กผู้�้ พิกิ าร เป็น็ ต้้น ประการสำ�ำ คััญ จิิตอาสาต้้องรู้้�กาลเทศะ ซึ่�่งหมายถึึง ควรรู้้�ว่่าสิ่่�งใดควรจะพููด สิ่่�งใดไม่่ ควรพููด รู้้�จัักรับั ฟังั ความคิิดเห็น็ ของผู้�้ อื่่�น ให้เ้ กีียรติิผู้�้ อื่่�น รู้้�จัักสำ�ำ รวมกิิริยิ าวาจา เช่น่ ไม่่ หัวั เราะสนุกุ สนานในงานศพ ใช้โ้ ทรศัพั ท์์มือื ถืือเสีียงดััง ใช้เ้ สีียงดัังเอะอะในวััด เป็น็ ต้้น นอกจากนี้้� ต้้องรู้้ก� าลเทศะในการแต่่งกายให้เ้ หมาะสมกัับงานและสถานที่�่ เช่น่ ไม่ใ่ ช้เ้ สื้้�อ สีีฉููดฉาด รัดั รููป กระโปรงสั้้�น ไปทำำ�กิิจกรรมจิิตอาสาในวััด โรงพยาบาล สถานพักั ฟื้� น้ ผู้้� ป่ว่ ย เป็น็ ต้น้ โรงเรีียนจึงึ ต้อ้ งเน้น้ ย้ำ�ำ ให้น้ ักั เรีียนและ ผู้้�ปฏิบิ ัตั ิจิ ิติ อาสาคำำ�นึงึ ถึงึ มารยาทและรู้้ก� าลเทศะ ในการทำำ�กิิจกรรมจิิตอาสา เพื่�อ่ รักั ษาน้ำ�ำ ใจของ ผู้ม�้ ารับั ความช่ว่ ยเหลือื และผลกระทบที่อ�่ าจจะ เกิิดขึ้้�นกัับประชาชนที่�่พบเห็น็ รวมทั้้�งจิิตอาสา ต้้องรู้้�จัักกาลเทศะของตนเอง เช่่น นัักเรีียนไม่่ ควรทำำ�กิิจกรรมจิิตอาสาจนกระทบต่่อการ เรีียนของตนเอง เป็น็ ต้้น เราทำ�ความดีดว้ ยหวั ใจ 97

คมู่ ือ จติ อาสา/จิตสาธารณะ 3. “ทำ�ำ ด้้วยความเต็็มใจ” คำำ�ว่า่ “อาสา” มีีความหมายชัดั เจนแล้ว้ ว่า่ ผู้้�ปฏิบิ ัตั ิจิ ิติ อาสาสนใจและสมัคั รใจจะ ทำำ�กิิจกรรมเพื่�อ่ ช่ว่ ยเหลืือผู้�้ อื่่�น จะใช้เ้ วลาว่่างของตนเองทำำ�ประโยชน์ต์ ่่อส่ว่ นรวม ดัังนั้้น� โรงเรีียนควรเปิดิ โอกาสให้น้ ักั เรีียนและบุุคลากรผู้้�ปฏิิบัตั ิิจิิตอาสา สามารถเลืือกกิิจกรรม ที่�่สนใจและเต็็มใจจะทำำ� เพื่�อ่ ให้เ้ กิิดผลสำ�ำ เร็จ็ ตรงตามเป้า้ หมายที่�่โรงเรีียนต้้องการ 4. “ทำำ�เป็็นประจำ�ำ ” การฝึกึ ให้น้ ักั เรีียนและผู้�้ ปฏิิบัตั ิิจิิตอาสา เป็น็ ผู้ท�้ ี่�่มีีจิิตใจที่�่เป็น็ ผู้ใ�้ ห้้ เช่น่ ให้ส้ ิ่่ง� ของ ให้เ้ งิิน ให้ค้ วามช่ว่ ยเหลืือ รู้้�จัักการเสีียสละ สิ่่ง� ที่�่ตนเองมีี รู้้�จัักใช้เ้ วลาว่่างทำำ�ประโยชน์์ ให้้แก่่ส่่วนรวมนั้้�น เป็็นการฝึึกให้้มีีอุุปนิิสััยที่�่ดีี ที่�่ต้้องการให้้เกิิดขึ้้�นและติิดตััวผู้้�ปฏิิบััติิ ไปตลอดชีีวิิต จึึงจำำ�เป็น็ ต้้องใช้เ้ วลา และต้้องทำำ�อย่า่ งสม่ำำ�เสมอ จึึงจะเกิิดเป็น็ นิสิ ัยั และ ติิดตััวไปตลอด โรงเรีียนจึึงต้้องจััดกิิจกรรมจิิตอาสาอย่่างสม่ำำ�เสมอ เพื่�่อให้้นัักเรีียนมีี โอกาสฝึกึ กิิจกรรมจิิตอาสาอย่า่ งต่่อเนื่่�องจนจบการศึกึ ษา เพื่�อ่ นำ�ำ ไปใช้ใ้ นการช่ว่ ยเหลืือ ผู้�้ อื่่�นในครอบครัวั ชุุมชน สังั คม และประเทศชาติิต่่อไป 5. “ทำ�ำ แล้้วมีีความสุขุ ” ความอิ่่�มใจ ซาบซึ้้�งใจ ปิติ ิิสุขุ ที่�่ได้้ทำำ�คุณุ งามความดีี เสีียสละเวลา แรงกาย และ สติิปัญั ญาเพื่�่อช่ว่ ยเหลืือผู้�้ อื่่�น เพื่�่อสาธารณประโยชน์์ต่่อผู้�้ อื่่�น โดยไม่ห่ วัังผลตอบแทน เกิิดความสุขุ เมื่่�อได้้ทำำ�ความดีี ล้้วนเป็น็ สัญั ญาณที่�่บ่ง่ บอกว่่า ผู้�้ ปฏิิบัตั ิิจิิตอาสาพึงึ พอใจ กัับกิิจกรรมจิิตอาสาของตนเมื่่�อมีีความสุขุ ย่อ่ มต้้องการ ทำำ�ต่่อไป เป็็นผลตอบแทนทางจิิตใจที่�่เกิิดความ สุขุ ความสงบในจิิตใจตนเอง โรงเรีียนจึึงควรจััดให้้ นักั เรีียนและบุคุ ลากรผู้�้ ปฏิบิ ัตั ิจิ ิติ อาสาประเมินิ ความพึึงพอใจของตนเองภายหลัังจากการ ร่่วมกิิจกรรมจิิตอาสาทุุกครั้้�ง เพื่�่อให้้ทุุกคน รู้้�จัักประเมิินตนเอง และปรัับปรุุงการร่่วม งานจิิตอาสาในโอกาสต่่อไป 98 เราทำ�ความดดี ้วยหัวใจ

คู่มอื จิตอาสา/จติ สาธารณะ วิิเคราะห์พ์ ฤติกิ รรมจิิตอาสา รููปแบบของพฤติกิ รรมจิิตอาสา มีี 3 กลุ่่�ม ได้้แก่่ 1. กลุ่่�มพฤติิกรรมจิิตอาสาที่่�ช่่วยพััฒนาจิิตสำำ�นึึกของนัักเรียี นเอง ได้้แก่่ พฤติิกรรมการใช้้เวลาว่่างให้้เป็็นประโยชน์์ต่่อตนเอง เพื่�่อน ครูู โรงเรีียน ครอบครััว ฝึกึ การให้ค้ วามช่ว่ ยเหลืือผู้้�อื่่�นเป็น็ ผู้ใ้� ห้ม้ ากกว่า่ ผู้้�รับั รับั ฟังั ปัญั หาของผู้้�อื่่�น ให้ค้ ำำ�แนะนำ�ำ ที่�่เป็็นประโยชน์์ แบ่่งปัันสิ่่�งของเครื่่�องใช้้และยิินดีีให้้บริิการอำำ�นวยความสะดวกต่่างๆ ต่่อผู้�้ อื่่�น 2. กลุ่่�มพฤติิกรรมจิิตอาสาเพื่่�อให้้เกิิดประโยชน์์ต่่อส่่วนรวมเป็็นการสร้้าง ความสััมพัันธ์์ในชุุมชนสัังคม และประเทศให้้ความเห็็นอกเห็็นใจ เอื้้�อเฟื้� ้อเผื่่�อแผ่่ เสีีย สละเวลา แรงกาย ทุุนทรััพย์์ความร่่วมมืือร่่วมใจ ช่่วยเหลืือให้้ผู้�้ อื่่�นมีีความสุุข โดยไม่่ หวัังผลตอบแทนใดๆ ต้้องการให้เ้ กิิดการเปลี่�่ยนแปลงที่�่ดีีขึ้้�นในชุุมชน และสังั คม ช่ว่ ย แก้้ไขปััญหาความทุุกข์์ยาก และอุุปสรรคต่่างๆเสีียสละประโยชน์์ส่ว่ นตนเพื่�่อโรงเรีียน ชุุมชน และสังั คมส่ว่ นรวม 3. กลุ่่�มพฤติิกรรมจิิตอาสาเพื่่�อสร้า้ งสังั คมจิิตสาธารณะ เป็น็ การเสริมิ สร้า้ ง ความเป็็นพลเมืืองดีีของประเทศ เป็็นพฤติิกรรมจิิตอาสาที่�่ประชาชนทุุกคนควรระลึึก อยู่่�เสมอ และปฏิิบัตั ิิเป็น็ นิสิ ัยั เพื่�อ่ ความสงบสุขุ และความมั่่�นคงของประเทศ เช่น่ การมีี จิิตสำ�ำ นึกึ ในการรักั ษาสิ่่ง� แวดล้้อม การใช้น้ ้ำ�ำ ใช้ไ้ ฟฟ้า้ และทรัพั ยากรของ ประเทศอย่า่ งประหยัดั และคุ้้�มค่า่ การไม่ท่ ำำ�ลายทรัพั ย์ส์ ินิ ของทางราชการ การดููแลรัักษาทรััพย์์สิิน ส่่วนรวม และเคารพสิิทธิิของผู้้�อื่่�นในการใช้้ ทรััพย์์สิินส่่วนรวมไม่่ทิ้้�งขยะลงบนถนน ไม่่ขีีด เขีียนเสาคอนกรีีตรถไฟฟ้้าให้้สกปรก ดููแล รักั ษาป่า่ และวนอุทุ ยานไม่เ่ ผาขยะ ไม่ส่ ร้า้ ง มลพิษิ ทางอากาศ และการร่ว่ มทำำ�จิิตอาสา เมื่่�อเกิิดภััยพิบิ ัตั ิิขึ้้�นในประเทศ เป็น็ ต้้น เราทำ�ความดดี ว้ ยหวั ใจ 99