ชุดการเรียนรู้เรื่องเพลงโคราช

เรอื่ งที่ 3 ทักษะการร้องเพลงโคราช ชดุ การเรียนรู้เร่อื งเพลงโคราช 51 Korat folk song performance

เรื่องท่ี 3 ทกั ษะการรอ้ งเพลงโคราช จดุ ประสงค์การเรียนรู้ 1. อธบิ ายการยกครู การไหว้ครู การแตง่ กาย อปุ กรณ์ประกอบการรอ้ งเพลง เวทรี อ้ งเพลงโคราช ทา่ รำ และภาษาโคราช 2. ฝกึ การยกครู การไหว้ครู การฝึกเขยี นกลอนเพลงโคราช การฝกึ รอ้ งเพลงโคราช การฝึกท่ารำเพลง โคราช และปฏิบัติขนั้ ตอนการร้องเพลงโคราช 3. บอกและยกตวั อยา่ งการอนุรกั ษ์รอ้ งเพลงโคราช ทักษะการรอ้ งเพลงโคราช 1.ความรพู้ นื้ ฐานในการรอ้ งเพลงโคราช 1.1 การยกครูและการไหว้ครู ผมู้ ีใจรักในการทจ่ี ะเปน็ หมอเพลงแลว้ มักไปฝากตัวเป็นศิษย์ กบั ครเู พลงโดยตรง มบี างรายท่ีบิดามารดาหรือผู้ปกครอง ต้องการให้ ลูกเปน็ หมอเพลงกน็ ำไปฝากกับครเู พลง และบางรายที่ครเู พลง เห็นว่ามี แววจะเป็นหมอเพลงท่ีดี กม็ กั จะขอตัวไปอยู่ด้วย ครูจะดหู น่วยก้านของ ผู้ทจ่ี ะเปน็ ศิษย์ ดกู ริ ยิ าท่าทาง เสยี งและปฏภิ าณ การทดสอบเพื่อรบั เปน็ ลกู ศิษย์ อาจทำไดโ้ ดย ให้ร้องว่าเพลงกอ้ มใหฟ้ ัง ถา้ เห็นว่ามแี วว พอจะเป็นหมอเพลงได้ กร็ บั ไว้ ก่อนจะหัดต้องมีการยกครูก่อน อุปกรณ์ทจ่ี ะใช้คือ 1. กรวย 6 กรวย ( ลักษณะเปน็ กรวยก้นแหลม ) 2. ดอกไม้ขาว 6 คู่ 3. เทียน 6 เล่ม 4. ธปู 6 ดอก 5. ผ้าขาว 1 ผืน ยาวประมาณ 4 ศอก 6. เงิน 6 บาท บางครกู ็ 12 บาท ชดุ การเรยี นรู้เรอื่ งเพลงโคราช 52 Korat folk song performance

เมอ่ื รบั ไวเ้ ปน็ ศษิ ย์แลว้ ผทู้ ่จี ะหดั เพลง ก็จะพักอยู่ที่บ้านครู ชว่ ยครทู ำงานในตอนกลางวนั ตอนกลางคืนจะต่อเพลงกบั ครู ซ่งึ เป็นการต่อเพลงแบบปากต่อปาก ไม่มกี ารเขยี นหรอื จดไว้ เพราะคนในสมยั ก่อน มี ผรู้ หู้ นังสือนอ้ ย หมอเพลงที่มีชอื่ เสยี งมากในยุคก่อน บางคนไมร่ ู้หนงั สอื การตอ่ กลอน ในลักษณะน้ีจะต่อกันคนื ละ 1 กลอนเท่านั้น ศิษย์จะตอ้ งทอ่ งจนขึน้ ใจ และต้องวา่ ให้ ครูฟงั ในตอนเชา้ ก่อนที่จะออกไปทำงานใหค้ รู ถา้ จำไมไ่ ด้ก็จะต้องต่อกนั ใหม่ในคนื ตอ่ ไป จนกว่าจะจำได้ นอกจากจะต่อกลอนแลว้ ครูยังให้ฝกึ การเอื้อนทำนอง และ ออกเสยี งตัวกล้ำ \"ร ล\" อกี ด้วย ศิษย์คนใดมีความจำดี มีปฏิภาณ กอ็ าจจะใช้เวลาเรยี น ไมน่ าน 1 - 2 ปี ก็ออกเล่นได้ แต่บางคนเรยี นชา้ อาจใช้เวลาถงึ 10 ปี เน้ือหาทเ่ี รียน น้นั ถ้าเปน็ ผู้หญงิ จะเรียนเฉพาะกลอนเพลง ถา้ ผชู้ ายจะเรียนคาถาอาคมดว้ ย ใน สมยั กอ่ นพวกผชู้ าย กอ่ นท่จี ะออกแสดง จะต้องทำพธิ เี ข้ากรรมในโบสถ์ เป็นเวลา 7 วัน กินข้าววันละ 7 ปัน้ วนั แรกตอ้ งทำน้ำมนต์ไว้ด่มื และตอ้ งกินพริกไทพนั เม็ด เพราะ เชื่อวา่ จะทำให้ปัญญาดวี า่ เพลงออก ในระหวา่ งทเ่ี ขา้ กรรม 7 วนั นีห้ ้ามว่าเพลง เพราะ ทำใหก้ รรมแตก เรยี กวา่ ถ้าใครกรรมแตก มกั จะมีอันเปน็ ไป ผู้เขา้ กรรม แตล่ ะคนจะมไี กส่ ีขาว เรยี กว่าไกช่ ี ไว้เสย่ี งทาย ในระหวา่ งทเ่ี ข้ากรรมไก่ของใครคึก เจา้ ของไก่ มักจะเป็นหมอเพลงทม่ี ีชื่อตอ่ ไป ถ้าไก่ของใครหงอย เจา้ ของมักจะไม่ ประสบความสำเรจ็ ในอาชีพหมอเพลง 1.2 การแต่งกาย ผูห้ ญิง นงุ่ ผา้ โจงกระเบน เปน็ ผา้ พืน้ ทอมอื สีเขม้ เช่น สีดำ สีนำ้ ตาล สกี รมท่า คาดเข็มขดั เงนิ เข็มขดั ทอง หรือเขม็ ขดั นาก ไมน่ ยิ มนุ่งซนิ่ สวมเส้อื ตดั เย็บจากผ้าฝ้ายทอมือ เส้อื ทนี่ ยิ มใช้ เรยี กว่า เสอ้ื \"คอกระโจม\" และเส้ือ \"อีแปะ\" หญงิ ชาวไทยเบิง้ จะใชเ้ ส้อื ประเภทนไี้ ปวดั แต่งงานใช้สไบเฉียงห่มทับเสื้อ หรอื สวมเสือ้ แขน กระบอกหม่ สไบ ทบั เส้ือ ถ้าอยบู่ ้านมักใช้ผา้ คาดอกแทนการสวมเสื้อ ตัดผมทรงดอกกระทมุ่ ไม่นยิ มดดั ผม และแต่งหนา้ เพยี งใชแ้ ปง้ เมด็ บรรจกุ ระป๋องทาหนา้ กนิ หมากทำให้ปากแดง ใช้สีผึง้ ทาปากเพื่อไมใ่ ห้ปากแห้ง การบำรงุ ผวิ ใชข้ มิ้นผสมกับดินสอ พอง ทาตวั และทาหนา้ สำหรับเครอ่ื งประดับนิยมใชท้ องมากกวา่ เพชรพลอย และนยิ มใช้ตมุ้ หูมากกวา่ สร้อยและ แหวน สะพายย่ามแทนกระเป๋า ของท่ีใส่ในยา่ มไดแ้ ก่ เคร่ืองใช้สว่ นตวั เคร่ืองมือในการประกอบอาชีพ ข้าวหอ่ และอน่ื ๆ ผ้ชู าย ในอดีต ชายน่งุ โจงกระเบน สวมเสื้อคอกลมไมผ่ า่ อก นุ่งกางเกงขาก๊วย กางเกงขาส้นั กาง เกงขายาว หากอยู่ บ้านนุ่งผา้ ถงุ และไม่สวมเสือ้ เม่อื ออกนอกบา้ นสวมเส้ือคอกลม ปกฮาวาย หรอื ปกเชต้ิ มผี ้าขาวมา้ พาดบ่า เหมือนสไบ ตดั ผมทรงดอกกระทุ่ม สะพายย่ามไมส่ วมรองเทา้ ผู้ชาย สว่ นใหญ่จะนุ่งผ้าโจงกระเบน ผา้ ที่จะนำมานงุ่ ส่วนใหญ่ จะเปน็ ผ้าไหมหางกระรอก ซงึ่ เป็นผลติ ผลของ ชาวโคราชผลติ กนั ขึ้นมาเอง หรือบางทีก็ใชผ้ ้ามว่ งแทนกม็ ี เสื้อทใ่ี ชน้ ัน้ เปน็ เส้อื คอกลม แขนสั้น สไี มจ่ ำกัด มีผา้ ขาวมา้ คาดเอว ภาษาโคราชว่าใชผ้ า้ ขาวมา้ \"เคียนพุง\" เครือ่ งประดบั อน่ื ๆ นอกจากนี้แลว้ สว่ นใหญ่ไม่มี หมอเพลงบางคนก็ แขวนพระเครือ่ งบ้าง ชดุ การเรยี นรู้เรอื่ งเพลงโคราช 53 Korat folk song performance

ผหู้ ญงิ นงุ่ ผา้ โจงกระเบน เหมอื นหมอเพลงผู้ชาย ผ้าทใี่ ช้นงุ่ ก็เป็นผ้าไหมหางกระรอกหรอื ผา้ มว่ ง เสื้อนยิ มสวม เส้ือรดั รูป ไม่มีปก แขนสนั้ ในสมยั ก่อนนั้นผ้หู ญงิ ไมส่ วมเสื้อ มีแตผ่ า้ รดั อก และใชผ้ ้าสะไบเฉยี ง พาดไหล่ นอกจากน้ี บางคนนิยมใช้พลูจบี ทัดหู ทั้งนี้เพราะผู้หญงิ ไมร่ ู้จักชายหชู ายตา ครเู พลงเลยสอน ให้หดั ชำเลืองดูพลูจีบท่ีทดั หู 1.3 อปุ กรณ์ประกอบการรอ้ งเพลง ในสมยั กอ่ นนั้นการเลน่ เพลงโคราชไม่จำกดั สถานท่ี อาจเล่นบนบา้ นหรอื ลานบ้านก็ได้ เพยี งแตน่ ำครกตำ ข้าว (ครกซ้อมมอื ) มาวางคว่ำลง แลว้ หาถังตกั น้ำวางไว้บนครกน้ัน เพื่อให้หมอเพลงไดด้ ่ืมแก้คอแห้ง ในยคุ ท่ยี ังไม่มี ไฟฟ้าแสงสว่าง ชาวบา้ นมักจะทำไตช้ า้ ง หรือไต้ร่งุ ใหแ้ สงสว่างแทน ลักษณะของไต้ชา้ งหรอื ไต้รุง่ ทำดว้ ยไม้ไผ่ยาว ประมาณ 5 ศอก ปลายขา้ งหนึ่งจกั ด้วยมดี แผ่ออกสานดว้ ยไม้ไผ่เป็นรปู กระทะใส่ดินกรุ ใส่ชนั ผสมไม้ผุ ๆ หรอื แกลบ จุดใหแ้ สงสวา่ ง ปลายอีกข้างหนง่ึ ฝังดินใกล้ ๆ กบั ครก ต่อมาใช้ตะเกยี งเจา้ พายุ หรือตะเกยี งลาน จดุ แทนไต้รุ่ง เวที ก็ เปลยี่ นมาเป็นลำดับ คือ มเี สา 4 เสา ยกพืน้ ปูกระดาน สูงจากพ้ืนดินประมาณ 1 เมตร หลงั คามงุ ดว้ ยก้านมะพร้าว ที่ กลางพื้นเวทีกย็ งั มีถงั ใสน่ ำ้ ตั้งอยู่เชน่ เดมิ เมื่อก่อน ท่ยี งั ไมม่ ีเครือ่ งขยายเสยี งนนั้ หมอเพลงตอ้ งเสยี งดัง พอที่จะฟงั ได้ ยิน แต่ปจั จุบันสิ่งท่ชี ว่ ยใหแ้ สงสว่าง ในการเล่นเพลงโคราชคอื ไฟฟ้าและมีเคร่ือขยายเสียง ทด่ี ังกว่าเสยี งหมอเพลงใน ครัง้ ก่อน ๆ เปน็ ประโยชนท์ ง้ั ผูฟ้ ังและหมอเพลง พธิ ไี หวค้ รู ก่อนขึ้นเวที หมอเพลงจะไหวค้ รูกอ่ น เคร่ืองไหว้ครู ซึง่ เจ้าภาพเปน็ ผหู้ ามาให้ประกอบด้วย ผ้าขาว 1 ผืน กรวยพระ 6 กรวย ดอกไม้ ธูป เทียน และเงนิ ค่ายกครู 6 บาท สำหรับงานธรรมดา ส่วนงานศพ 12 บาท ผา้ ขาวนัน้ จะได้คืนจากหมอเพลง เม่ือเสรจ็ งานแล้ว หมอเพลงจะไหว้ครูทุกวัน โดยหัวหนา้ ท่ีไป จะเป็นผู้นำไหว้ หลงั จากแตง่ ตวั เสร็จกอ่ นขึ้นเวที การไหว้ครู หมอเพลงจะไหวบ้ ุพการี และบางคนก็ไหว้พญามารดว้ ย คอื ขอให้พญามาร ทำลายฝ่าย ตรงขา้ มให้ย่อยยับ จำกลอนไม่ได้ ในบทไหวค้ รกู ็ดไู ม่จริงจัง และแทรกอารมณ์ขนั ไวม้ าก 1.4 เวทีเพลงโคราช ลักษณะเวทเี พลงโคราช ในสมัยก่อนนัน้ การเล่นเพลงโคราชไม่จำกดั สถานท่ี อาจเลน่ บนบ้านหรือลานบา้ นก็ได้ เพยี งแตน่ ำครกตำ ขา้ ว (ครกซ้อมมอื ) มาวางควำ่ ลง แลว้ หาถังตกั น้ำวางไว้บนครกนั้น เพื่อใหห้ มอเพลงได้ด่ืมแกค้ อแห้ง ในยุคทยี่ ังไม่มี ไฟฟา้ แสงสว่าง ชาวบา้ นมักจะทำไตช้ ้าง หรือไตร้ ่งุ ใหแ้ สงสวา่ งแทน ลกั ษณะของไตช้ ้างหรือไต้รงุ่ ทำดว้ ยไม้ไผ่ยาว ประมาณ 5 ศอก ปลายข้างหนึ่งจกั ดว้ ยมีด แผ่ออกสานด้วยไม้ไผ่เปน็ รปู กระทะใสด่ ินกรุ ใสช่ ันผสมไมผ้ ุ ๆ หรอื แกลบ จดุ ให้แสงสว่าง ปลายอีกข้างหนึ่งฝงั ดินใกล้ ๆ กบั ครก ต่อมาใชต้ ะเกยี งเจ้าพายุ หรอื ตะเกยี งลาน จดุ แทนไตร้ งุ่ เวที ก็ เปลยี่ นมาเปน็ ลำดับ คือ มเี สา 4 เสา ยกพน้ื ปูกระดาน สงู จากพนื้ ดินประมาณ 1 เมตร หลังคามงุ ด้วยกา้ นมะพร้าว ท่ี กลางพน้ื เวทีก็ยงั มีถงั ใสน่ ้ำต้งั อยเู่ ช่นเดิม เมื่อก่อน ท่ยี ังไมม่ ีเคร่ืองขยายเสียงนัน้ หมอเพลงตอ้ งเสยี งดัง พอท่จี ะฟงั ได้ ยิน แตป่ ัจจุบันส่ิงทช่ี ่วยใหแ้ สงสว่าง ในการเล่นเพลงโคราชคอื ไฟฟา้ และมเี ครื่องขยายเสียง ท่ีดงั กว่าเสียงหมอเพลงใน ครัง้ ก่อน ๆ เป็นประโยชน์ท้งั ผูฟ้ งั และหมอเพลง ชดุ การเรยี นรู้เร่ืองเพลงโคราช 54 Korat folk song performance

1.5 ทา่ รำ ทา่ รำ ทา่ รำพอจะจำแนกออกเป็น 2 ลกั ษณะ คือ 1.5.1 ทา่ รำช้า ลกั ษณะการรำผชู้ าย จะกางแขนทงั้ สองขา้ งออกพองาม มือแบออกรำขึ้นลงขา้ งตน้ สว่ นขา ย่างตามจังหวะ ของกลอนเพลง สมยั ก่อนผ้ชู ายจะวาดวงแขนกวา้ ง ผหู้ ญงิ รำเหมือนฝา่ ยชาย ตา่ งกันที่จีบมือ และวง แขนแคบ 1.5.2. ทา่ รำเร็ว ฝา่ ยชายจะรำเหมือนท่ารำช้า แต่เรง่ จังหวะการรำให้เรว็ ข้ึนตามกลอนเพลง อีกทั้งตอ้ งรำ รุดหนา้ เขา้ หาฝ่ายหญิง ทำนองวา่ จะเข้าไปถูกเนื้อต้องตัว ท่ารำเหมือนทา่ รำช้า เม่ือฝ่ายชายรุกมา หญงิ กจ็ ะรำถอย หนี มอื ท้ังสอง ตอ้ งคอยรำปัดปอ้ ง มิใหฝ้ ่ายชายถูกเนื้อต้องตัวได้ แต่อย่างไรก็ตามมีข้อหา้ มสำหรบั หมอเพลง ฝา่ ยชาย จะถกู เน้ือต้องตัวฝา่ ยหญิงไม่ได้ปรชั ญาเบือ้ งหลังท่ารำ มีว่า การทผี่ ้ชู ายวาดวงแขนกวา้ ง เปน็ การแสดงการปกป้อง คุ้มครองฝ่ายหญิง ผหู้ ญงิ วาดวงแขนแคบ แสดงการฉอเลาะ ตอนแรกชายจะรุกหญิงถอย และตอนหลังหญิงจะรุก ชายถอย แสดงวา่ หญงิ จะชนะทุกครัง้ ในเร่ืองเพศ ลำดับข้ันของการเลน่ เพลงโคราช การเล่นเพลงโคราชซ่ึงกลอนเพลงมีชือ่ เรียกตามเน้ือหาต่างๆ แต่พอจะสรปุ การเล่นเป็นขนั้ ๆ ไดด้ งั นี้ 1. เพลงเกริ่น ฝ่ายชายจะขึน้ เวทีก่อน บอกเกรนิ่ ใหร้ ู้ถงึ เหตุท่ีจดั ใหม้ ีการเล่นเพลงข้นึ เพอื่ อะไร งานอะไร ใครเปน็ เจ้าภาพ มจี ุดประสงค์อยา่ งไร ให้ผู้ทมี่ าฟังได้ทราบ และอาจมีการขออภัยผู้ชมก่อน ถา้ สุม้ เสยี ง หรือการแสดง บกพร่อง 2. เพลงเชิญ ฝา่ ยชายจะตอ้ งร้องเชิญให้ฝา่ ยหญงิ ลงจากเรอื นมาเพอ่ื วา่ เพลงกบั ตน เพลงตดั เชญิ ฝา่ ยหญงิ จะรอ้ งแก้ว่าการทีล่ งมาชา้ เพราะเป็นผู้หญงิ ก็ตอ้ งแตง่ กายใหส้ วยงาม อาจล่าชา้ ไปบา้ งต้องขออภัย 3. เพลงถามข่าว ฝา่ ยชายจะถามผู้หญิงว่า ชอ่ื อะไร บา้ นอยทู่ ไ่ี หน มอี าชีพอะไร 4. เพลงเปรียบ เป็นเพลงที่ทั้งสองฝ่ายกระทบกระเทียบเสยี ดสซี ่งึ กนั และกนั 5. เพลงไหว้ครู ร้องเพื่อระลกึ ถงึ ครู อาจารย์ซงึ่ นำความรู้สั่งสอนมา ไหวท้ งั้ คุณพระรัตนตรัย และพญามาร 6. เพลงปรกึ ษา หลงั จากไหวค้ รูแลว้ ก็จะปรกึ ษากันวา่ จะเร่ิมเลน่ เร่อื งอะไรก่อนดี 7. เพลงเก้ยี ว เพลงเกีย้ วนมี้ ีหลายอยา่ ง ทง้ั เก้ียวธรรมดาและเกยี้ วหลอก ๆ 8. เพลงชวน เกี้ยวแล้วเมอื่ ชอบพอกนั กช็ วนกนั หนีหรือชวนไปชมนก ชมไม้ 9. เพลงชมธรรมชาติ พรรณนาความงามของธรรมชาติ 10. เพลงเร่อื ง เปน็ เพลงทเี่ ลา่ เรอ่ื งใดเร่ืองหน่งึ โดยเฉพาะ เชน่ เรือ่ งเวสสนั ดร สภุ มิต เกสินี เป็นต้น 11. เพลงลองปัญญา เปน็ การซักถามประวัตขิ องบางสง่ิ บางอยา่ ง เพื่อทดสอบปัญญา 12. เพลงเกี้ยวแกมจาก ฝา่ ยหญงิ และชายส่ังลากนั อวยชัยใหพ้ รฝ่ายตรงกนั ขา้ ม บางทกี ช็ วนไปอยูด่ ว้ ยกนั 13. เพลงปลอบ เปน็ เพลงทีบ่ อกอย่าให้เสยี อกเสยี ใจเมื่อลา 14. เพลงจาก เปน็ เพลงที่บอกถึงความจำเปน็ ตอ้ งจากลา 15. เพลงคร่ำครวญ แสดงถงึ ความรนั ทดในการพลดั พรากจากกนั 16. เพลงใหพ้ ร เปน็ การใหพ้ รเจา้ ภาพ ผ้ดู ู รวมถึงหมอเพลงดว้ ยกัน ชดุ การเรยี นรู้เรอื่ งเพลงโคราช 55 Korat folk song performance

17. เพลงลา กล่าวลาเจ้าภาพ ผดู้ ู และหมอเพลงทีร่ ว่ มเลน่ ดว้ ยกัน เพลงโคราชสมัยปัจจบุ นั อาจจะมกี ารแสดงอื่น ๆ เข้าแทรกเพอื่ เปลี่ยนบรรยากาศให้ผฟู้ งั คลายความล้าจากการ ฟงั หรอื อาจเปน็ การแทรกเพื่อทำตามคำขอผชู้ มก็ได้ เช่นแทรกลำตดั เพลงฉ่อย หมอลำ เพลงลกู ท่งุ แหล่ ฯลฯ ในยุค ก่อนน้ัน จะมีการแทรกเพยี งแหล่โคราชเทา่ นนั้ แตต่ อ่ มา อาจจะเปน็ เพราะอิทธิพลของการแสดงอน่ื ๆ เข้ามามี บทบาทข้นึ จึงทำให้มีการผสมผสานทางดา้ นการแสดงกันมากขึ้น ความเชื่อในการเล่นเพลงโคราช สว่ นใหญ่หมอเพลงจะมีความเช่ือในเร่ืองโชคลางพอสมควร เชน่ ในการก้าวขน้ึ โรงเพลง จะมีการดูทศิ ตาม ฤกษ์รบั กา้ วแรกท่ีขึ้น จะต้องเลอื กดูตามทศิ ทาง โดยการหายใจ ถ้าขา้ งซา้ ยคล่อง ก็ก้าวขาซ้ายขึ้น ทำนองเดยี วกัน ถา้ ข้างขวาหายใจสะดวก ก็กา้ วข้างขวาขึน้ เป็นตน้ เม่ือข้ึนเวทีไปแลว้ กม็ กี ารเปา่ คาถามหานิยม เพ่ือให้ผู้ฟังช่ืนชอบตนก็ มี หมอเพลงบางคนเชื่อวา่ หลังคาโรงเพลงนนั้ ถ้าหากมีการมดั ด้วยตอก หรือส่ิงอ่นื ใดจะทำให้คาถาอาคม สตปิ ญั ญาใน การวา่ เพลงเสอื่ มลงไปดว้ ย ก็ขอร้องใหแ้ ก้มดั ตอกออกก็มี 2. การฝึกและขนั้ ตอนการร้องเพลงโคราช เพลงโคราช ต้งั แต่ยคุ แรกมาจนถึงยคุ ปัจจุบนั เรมิ่ ตั้งแต่เพลงส้นั ๆ มาจนถงึ เพลงยาว ๆ ทใี่ ช้เลน่ กัน ในปัจจุบนั นี้แบ่งได้ 5 ประเภท คอื 1.1 เพลงขดั อนั เป็นเพลงสน้ั ๆ มีสัมผสั อยูแ่ หง่ เดียว คือ ระหวา่ งวรรคท่ี 1 กับวรรคที่ 2 เทา่ นั้น สว่ นวรรคท่ี 3 และ 4 ไมม่ สี ัมผสั ( สมั ผสั ทีใ่ ช้เปน็ สมั ผัสสระ ) เชน่ 2.1.1 เอ้อเอ่อ....สะรุสะระ อีแมก่ ะทะข่วั ถั่ว เมิ้ดบุญผวั แลว้ เหมอื นไข่ไก่รา่ งรัง 2.1.2 เอ้อเอ่อ....สะรสุ ะระ อแี มก่ ระทะข่วั หม่ี รู้ว่ากนิ ไม่เมดิ้ มงึ จิขั่วมากทำไม ( ในขอ้ 2.1.2 นี้ จะเห็นไดว้ า่ มีการเล่นอักษรเพ่มิ เขา้ มาแต่ยังไมบ่ ังคบั ลักษณะนี้จะกลายเปน็ สมั ผสั บงั คับในสมยั หลัง ) 1.2 เพลงก้อม เป็นเพลงสัน้ ๆ เช่นเดยี วกบั เพลงขัดอนั แต่เพม่ิ สมั ผสั ในระหว่างวรรคท่ี 3 และ 4 ซ่ึงไม่มใี นในเพลงขัดอัน เช่น ทำกะต้องกะแต้ง อยู่เหมือนกะแต๋งคอกะตกิ ขอให่พซ่ี ักหน่อย จะเอาไปฝากถ่ว ยน่ามพรกิ 1.3 เพลงหลัก เป็นเพลงทเี่ พมิ่ จำนวนวรรคจาก 4 วรรคในเพลง 2 ประเภทตน้ มาเปน็ 6 วรรค เพลงประเภทนี้จะเห็นวา่ การเร่มิ ใชส้ มั ผัสประเภทอักษรเด่นชัดขน้ึ เชน่ 2.3.1 อนั คนเราทกุ วนั เปรยี บกนั กะโคม พอคนโหค่ วนั โหม ก็ลอยบนเวหา พอเมิ้ดควนั โคมคืน ก็ต๊กลงพนื้ สธุ า...ใหญ่ 2.3.2 เกษาวา่ ผม แกแ่ ลว้ บานผีเมอ่ื ผมดำงามดี กล็ ับมาหายดำ ไมเ่ ป็นผลดดี อกผม จะไม่นยิ มมัน ทำ...ไม 2.4 เพลงสมยั ปจั จบุ นั คือเพลงทใ่ี ชร้ ้องเล่นกันในปจั จบุ นั มีขนาดยาวกว่าสมยั ก่อน ๆ แต่ถ้าร้องจะ ร้องชา้ บางทจี งั หวะไมส่ ม่ำเสมอ ขน้ึ อยู่กับผ้รู อ้ ง ร้องช้าหรือร้องเรว็ ไม่สม่ำเสมอเชน่ โอ้โอ่ ...... ประเทศของไทยเราถึงคราวแคบ มันตอ้ งมีคนแอบดอกนาพีเ่ อย ชุดการเรยี นรู้เร่อื งเพลงโคราช 56 Korat folk song performance

.......คนแฝงเพลงโคราช สมัยเจรญิ จ้างเป็นเงนิ มาก็แพง .......เองจะวา่ กนั ยงั ไงจะถูกใจคน ฟังขอให้หนุ่มนำหน้าพอ .......เหนอ่ื ยมาจะนำนอน ถ้าเข่าใจครรไลจร ให้ชน่ี ว่ิ นำทาง .......อปุ มาเหมอื นยงั พระ.....เดนิ นำเณร (ตบมือ) สมัยววิ ฒั น์พัฒนา เขากา้ วหน่ามใิ ชน่ ่อย มาฉันจะเดนิ ซ่อนรอย ขอแตใ่ หพ้ ี่ชายนำ ถา้ ยังไมจ่ รจะนำไปถงึ จดุ๊ ฉนั คงไม่ยุ๊ดพยายาม จะนำนอ้ งเข่าไปเขาใหญ่ หรอื ดงพญา....เยน็ 1.4 เพลงจังหวะรำ เพลงประเภทนี้ เป็นท่ีใช้รอ้ งกนั อยู่ในสมัยปัจจบุ นั เช่นเดียวกบั ทก่ี ล่าว มาแล้วในขอ้ 2.4 แตกต่างกันทต่ี รงจังหวะรำนี้จะเลน่ สมั ผสั มาก และสมำ่ เสมอ สามารถเคาะจังหวะตามได้ และ ขณะทร่ี อ้ ง ผรู้ ้องจะรำขยม่ ตวั ไปตามจงั หวะเพลงดว้ ย โดยจะเรม่ิ รำเมื่อวา่ ไปแล้วประมาณ 4 วรรค เพราะใน 4 วรรค ต้นนีจ้ ังหวะยังไม่กระชน้ั หรอื คงที่ อาจช้าบ้างเรว็ บ้าง จะรำด้วยก็ไดแ้ ต่เป็นการรำช้า ๆ ไปรำจังหวะเร็วท่ีวรรคที่ 5 - 8 เปน็ การจบท่อนแรก พรอ้ มทั้งตบมือ 1 ครัง้ พอข้นึ ทอ่ นท่ี 2 จะร้องช้าลงเพอื่ เตรียมจบหรือเตรียมลง การรำหลอกล่อ กนั ระหวา่ งชายและหญิง คือถ้าฝา่ ยชายรอ้ ง ฝา่ ยหญิงก็จะรำด้วย ถ้าฝา่ ยหญงิ รอ้ งฝา่ ยชายกจ็ ะรำด้วย การรำจงึ เป็น การรำทลี ะคู่ แบง่ ตามลกั ษณะกลอน จะได้เป็น 5 ประเภทคือ เพลงคู่สอง เพลงค่สู ี่ เพลงคู่แปด และเพลงค่สู บิ สอง การ แบง่ เช่นน้ี เป็นการกำหนดประเภทคลา้ ยแบบที่แบ่งตามวิวัฒนาการนน่ั เอง คือเพลงคู่สองกบั คู่สี่ เป็นเพลงก้อม สว่ น เพลงคหู่ ก กบั ค่แู ปดเป็นเพลงท่ีใชร้ อ้ งกันในปัจจบุ นั ซึ่งท้ังสองประเภทน้ี มีความแตกต่างกนั เพียงเล็กน้อย ในด้าน จำนวนคำในวรรค สว่ นเพลงคู่สบิ สองนน้ั เปน็ เพลงท่ดี ัดแปลง มาจากเพลงคแู่ ปด โดยเพ่ิมจำนวนคำ ในวรรคมากขึ้น และร้องเรว็ มาก จังหวะถีย่ งั ไม่แพรห่ ลายนกั ในปจั จบุ ัน เพราะหมอเพลงส่วนใหญ่ จะคิดคำไม่ทนั กบั ที่ตอ้ งวา่ เร็ว ๆ จึงปรากฎใหเ้ หน็ เพียงเล็กนอ้ ยเทา่ นน้ั แบง่ ตามเน้ือหาของเพลง จะไดห้ ลายชนดิ เชน่ เพลงเกริน่ เพลงเชญิ เพลงไหว้ครู เพลงถามข่าว เพลงชวน เพลงชมนกชมไม้ เพลงเก้ียวเพลงเปรียบ เพลงสาบาน เพลงดา่ เพลงคร่ำครวญ เพลงสขู่ อ เพลงเกย้ี วแกมจาก เพลง จาก เพลงลา เพลงพาหนี เพลงปลอบ เพลงไหวพ้ ระ เพลงตวั เดียว เพลงเรอ่ื ง ( นทิ าน ) เปน็ ตน้ เนือ้ หาของเพลงโคราชมหี ลายรส ทง้ั คำสง่ั สอนคำดา่ กระทบกระเทียบเปรยี บเปรยและกลา่ วเป็นนยั ถึงเรอื่ ง เพศ เป็นการใชภ้ าษาเชิงสัญลักษณ์ และการใชค้ ำตรงๆ จนคนท่ไี มช่ ิน กบั เพลงปฎิพากย์พ้นื บ้าน ฟังไม่ได้ เพราะ เห็นว่า หยาบโลนจนเกินไป ถา้ ผู้ฟงั เพลงชอบใจ จะโหฮ่ ิ้วแทนการปรบมือ เนอื้ หาของเพลงโคราชเกยี่ วขอ้ งกับสิ่งตอ่ ไปน้ี 1. สภุ าษิต และคำสง่ั สอน 2. เจตคติต่อสังคม 3. ความเชอ่ื ถือและคา่ นยิ ม 4. ความเปน็ อยู่ อาชีพ และสภาพสงั คม 5. วรรคดีไทย ชุดการเรยี นรู้เรอ่ื งเพลงโคราช 57 Korat folk song performance

6. นิทานพน้ื บา้ นและนิทานชาดก 7. ประวัติศาสตร์และวรี สตรไี ทย 8. การใชป้ ฏิภาณไหวพริบในการพูดจาโต้ตอบกัน 9. ความรกั 10. ธรรมในพทุ ธศาสนา เน้ือหาของเพลงโคราช ขึ้นอย่กู ับโอกาสท่ีจะเลน่ และบางครงั้ กแ็ ล้วแต่เจา้ ภาพทหี่ าเพลงโคราชไปเลน่ เปน็ ผู้กำหนดวา่ จะใหเ้ ล่นเรื่องอะไร หมอเพลงโคราชรุ่นเกา่ จะเน้นเร่อื งการใช้ปฏภิ าณไหวพรบิ นิทานชาดก และ เครง่ ครัดมากในเร่ืองสอนศลี ธรรม หมอเพลงโคราชรุ่นใหม่ มกั จะเลน่ ตามคำเรียกรอ้ งของผฟู้ ัง และบางคน ไมเ่ คร่งครดั ในเรื่องศลี ธรรมมากนัก ขอ้ สงั เกตว่า วดั หลายแห่งในชนบทของนครราชสมี า เชน่ ท่ี อำเภอพมิ าย และอำเภอจักราช เวลาเทศน์ มหาชาติ จะมีการแหลป่ ระกอบ เพลงแหล่เหล่าน้ัน จะตอ้ งมีเพลงโคราชควบอยเู่ สมอ 2.1 การฝึกยกครูและการไหว้ครู การยกครเู พลงโคราช ต้องเตรียมอปุ กรณ์ดงั น้ี กรวยพระ (กรวยกน้ ป้านหรือกรวยปากเป็ด) ใส่ดอกไม้ 1ชดุ หมากพลู 1 คำ เทยี น 1 เลม่ ธปู 3 ดอก เงนิ 6 บาท ในการต่อเพลงโคราชจากครเู พลงตอ้ งใชค้ วามพยายาม ขยนั ฝกึ ฝนประกอบกบั พรสวรรค์ ในเรยี นเพลงโคราช จะมกี ารอาบน้ำมนต์ โดยต้องเตรียมเครอ่ื งพธิ ีนอกจากของยกครูอีกต่างหาก ได้แก่ กรวยพระใสด่ อกไม้ 6 ชุด เทียน 6 เลม่ ผา้ ขาว 1 ผืน เงนิ 6 บาท ธปู 18 ดอก 2.2 การเขยี นกลอนโคราช เน้อื หาของเพลงโคราช ขึ้นอย่กู ับโอกาสท่ีจะเล่น และบางครงั้ ก็แล้วแตเ่ จ้าภาพทห่ี าเพลงโคราชไปเลน่ เป็นผกู้ ำหนดว่าจะใหเ้ ลน่ เรือ่ งอะไร หมอเพลงโคราชรนุ่ เก่า จะเนน้ เรื่องการใชป้ ฏิภาณไหวพริบ นิทานชาดก และเคร่งครดั มากในเร่ืองสอน ศลี ธรรม หมอเพลงโคราชรนุ่ ใหม่ มักจะเลน่ ตามคำเรยี กรอ้ งของผู้ฟัง และบางคน ไมเ่ คร่งครัดในเรื่องศีลธรรมมากนัก ขอ้ สังเกตุวา่ วดั หลายแห่งในชนบทของนครราชสมี า เชน่ ท่ี อำเภอพมิ าย และอำเภอจกั ราช เวลาเทศน์ มหาชาติ จะมกี ารแหลป่ ระกอบ เพลงแหล่เหล่านัน้ จะตอ้ งมเี พลงโคราชควบอยูเ่ สมอ แม้จะทราบวา่ คณะสัมผัสของเพลงโคราชเป็นอย่างไร แต่การเขยี นกลอนหรือแต่งกลอน ไมอ่ าจกระทำได้ งา่ ยนกั การบรรจุคำลงตามคณะ ให้ถูกต้องสมั ผัสบงั คบั ได้น้ัน ไม่ไดห้ มายความวา่ จะสามารถรอ้ งเป็นทำนองได้ เชน่ เดยี วกันกบั ที่ปรากฏในวรรณคดบี างประเภท โดยเฉพาะวรรณคดีการละคร ว่ามีกลอนบทละครบางเร่ือง ทไี่ ม่ สามารถนำไปร้องหรือเล่นละครได้จรงิ เพราะแม้จะถกู ต้องตามสมั ผสั บงั คับทุกประการ แต่ลลี าของกลอน ไม่ สอดคล้องกับทำนองการรอ้ ง เพลงโคราชก็เช่นเดยี วกัน ผ้ทู ี่จะเขียนกลอนโคราชได้น้นั จะต้องเป็นผทู้ ่ีรูจ้ ักทำนองจังหวะ และลำนำของ เพลงโคราชไดว้ ่าเป็นอย่างไร ตอ้ งจำไดแ้ มน่ ว่า ลำนำทำนองและจังหวะเป็นอยา่ งไร น่ันย่อมหมายถึงวา่ ผทู้ ่จี ะจดจำลำ นำจงั หวะและทำนองไดน้ นั้ จะตอ้ งเปน็ ผู้ทเ่ี คยฝึกหดั รอ้ งเพลงโคราชใหจ้ ำไดม้ ากๆ หม่ันฝึกฝน จนรู้เสยี งสูง เสยี งตำ่ ชุดการเรยี นรู้เร่ืองเพลงโคราช 58 Korat folk song performance

เสียงส้ัน เสียงยาว และฟงั จงั หวะแม่นยำ หรอื เคยชนิ เมื่อได้สัมผัสกับกลอนเพลงบ่อยๆ ก็จะจำไดข้ ้ึนใจ เมือ่ จะแต่ง กลอน หรือนึกกลอนใหม่ ก็ใชค้ ำไปตามทำนอง หรอื จังหวะท่ีจำไดน้ ้ันเปน็ เกณฑ์ ดังนนั้ แม้หมอเพลงโคราช จะไมไ่ ด้ เรียนหรือศกึ ษาเกี่ยวกับคณะสมั ผสั หรือลักษณะกลอนเพลงโคราช ในภาคทฤษฎี แต่จากการท่องกลอนบ่อยๆ ฝึกหัด ว่าเพลงดว้ ยความพยายาม ก็จะรไู้ ดว้ ่า คำคลอ้ งจองหรือสมั ผสั และลีลาของเพลงเป็นอยา่ งไร ถ้าหากมีความร้กู ารใช้ คำ หรอื มีความรูแ้ ตกฉานในด้านภาษา กจ็ ะสามารถหาคำ มาใส่ในกลอน ให้สามารถร้องเปน็ เพลงได้ ครูเพลงท่ัวไป จึง แต่งกลอนเพลงได ้ในลักษณะเขยี นไปตามลลี านี้ หรือหมอเพลง ทม่ี ีประสบการณ์พอสมควร จะสามารถด้นกลอนหรือ ว่ากลอนสดได้ทันที ส่วนที่ยงั ไม่ชำนาญ ใช้วิธที อ่ งจำกลอนเพลงให้ได้มากๆ จงึ จะสามารถสังเกตได้ว่า หมอเพลงคน เดียวกนั ถ้าเขาเลน่ ตา่ งโอกาส ตา่ งสถานท่ี มักจะมีเนอ้ื ร้อง และทำนองซ้ำๆ กันอยู่มาก หรอื สงั เกตไดอ้ ีกวา่ หมอเพลง หลายๆ คน ทีเ่ รยี นมา จากครูคนเดยี วกนั กจ็ ะมลี ีลาการร้อง ทำนอง จงั หวะเพลงคลา้ ยคลึงกัน สำหรับผู้ที่จะฝกึ หัดเขียน หรือแต่งกลอนเพลงโคราช ก็จะต้องมีคุณสมบัติเช่นเดียวกนั คือ ศกึ ษาสว่ นประกอบ ตา่ งๆ ของเพลงโคราชให้เข้าใจ และต้องร้องเพลงโคราชได้ เมอื่ เขยี นมาแล้วก็ลองร้องดู ถ้าตรงไหนใชเ้ สยี งผิดไป จาก ลีลาของเพลง ก็สามารถแก้ไข หรอื ปรบั เขา้ กับลีลานั้นได้ 2.3 การฝึกรอ้ งเพลงโคราช ลำดับข้ันของการเลน่ เพลงโคราช การเลน่ เพลงโคราชซึ่งกลอนเพลงมชี อ่ื เรยี กตามเน้ือหาต่างๆ แตพ่ อจะสรุปการเลน่ เป็นขั้น ๆ ได้ดงั น้ี 1. เพลงเกริน่ ฝ่ายชายจะขึ้นเวทกี ่อน บอกเกริ่นให้รู้ถึงเหตุทจ่ี ัดใหม้ ีการเลน่ เพลงขึน้ เพ่ืออะไร งานอะไร ใคร เป็นเจ้าภาพ มจี ดุ ประสงค์อย่างไร ใหผ้ ู้ท่ีมาฟงั ไดท้ ราบ และอาจมกี ารขออภยั ผูช้ มกอ่ น ถา้ สุ้มเสยี ง หรือการแสดง บกพร่อง 2. เพลงเชญิ ฝา่ ยชายจะตอ้ งรอ้ งเชิญใหฝ้ า่ ยหญิงลงจากเรือนมาเพอ่ื ว่าเพลงกบั ตน เพลงตัดเชิญ ฝา่ ยหญิงจะร้องแกว้ า่ การทล่ี งมาช้าเพราะเป็นผ้หู ญิงก็ต้องแต่งกายให้สวยงาม อาจลา่ ช้าไปบ้าง ต้องขออภยั 3. เพลงถามข่าว ฝา่ ยชายจะถามผ้หู ญงิ ว่า ชอ่ื อะไร บ้านอยู่ท่ไี หน มีอาชพี อะไร 4. เพลงเปรียบ เป็นเพลงท่ีท้ังสองฝา่ ยกระทบกระเทียบเสียดสซี ง่ึ กันและกัน 5. เพลงไหวค้ รู ร้องเพ่อื ระลึกถึงครู อาจารยซ์ ึ่งนำความรู้ส่ังสอนมา ไหว้ท้ังคณุ พระรัตนตรัย และพญามาร 6. เพลงปรกึ ษา หลงั จากไหว้ครแู ล้ว กจ็ ะปรึกษากันวา่ จะเร่ิมเล่นเรอื่ งอะไรก่อนดี 7. เพลงเก้ยี ว เพลงเก้ียวนม้ี ีหลายอยา่ ง ท้ังเกยี้ วธรรมดาและเกี้ยวหลอก ๆ 8. เพลงชวน เก้ียวแลว้ เมือ่ ชอบพอกัน ก็ชวนกนั หนหี รือชวนไปชมนก ชมไม้ 9. เพลงชมธรรมชาติ พรรณนาความงามของธรรมชาติ 10. เพลงเรอ่ื ง เปน็ เพลงท่ีเลา่ เรอื่ งใดเรื่องหนง่ึ โดยเฉพาะ เชน่ เร่อื งเวสสันดร สุภมิต เกสินี เปน็ ต้น 11. เพลงลองปัญญา เปน็ การซักถามประวัตขิ องบางสงิ่ บางอย่าง เพื่อทดสอบปญั ญา 12. เพลงเก้ียวแกมจาก ฝ่ายหญงิ และชายสง่ั ลากนั อวยชัยใหพ้ รฝา่ ยตรงกนั ข้าม บางทีก็ชวนไปอยดู่ ว้ ยกนั 13. เพลงปลอบ เปน็ เพลงท่ีบอกอยา่ ให้เสียอกเสียใจเม่ือลา ชดุ การเรยี นรู้เรื่องเพลงโคราช 59 Korat folk song performance

14. เพลงจาก เปน็ เพลงทีบ่ อกถึงความจำเป็นต้องจากลา 15. เพลงคร่ำครวญ แสดงถึงความรันทดในการพลดั พรากจากกนั 16. เพลงให้พร เปน็ การให้พรเจ้าภาพ ผดู้ ู รวมถงึ หมอเพลงดว้ ยกัน 17. เพลงลา กลา่ วลาเจ้าภาพ ผ้ดู ู และหมอเพลงทีร่ ว่ มเลน่ ด้วยกัน เพลงโคราชสมยั ปจั จบุ ันอาจจะมกี ารแสดงอื่น ๆ เข้าแทรกเพ่ือเปลี่ยนบรรยากาศใหผ้ ้ฟู งั คลายความลา้ จากการ ฟงั หรืออาจเป็นการแทรกเพ่ือทำตามคำขอผู้ชมก็ได้ เชน่ แทรกลำตดั เพลงฉอ่ ย หมอลำ เพลงลูกทุ่ง แหล่ ฯลฯ ในยุค กอ่ นน้นั จะมกี ารแทรกเพยี งแหล่โคราชเทา่ น้ัน แต่ตอ่ มา อาจจะเป็นเพราะอิทธพิ ลของการแสดงอนื่ ๆ เข้ามามี บทบาทข้ึน จงึ ทำให้มีการผสมผสานทางด้านการแสดงกันมากข้ึน 2.4 การฝกึ ทา่ รำเพลงโคราช การรำประกอบการร้องเพลงโคราช มที ่ารำที่พอจะจำแนกไดเ้ ปน็ 2 ลกั ษณะ คือ 1. ทา่ รำชา้ ลกั ษณะการรำ ผ้ชู ายจะกางแขนทั้งสองข้างออกพองาม มือแบออกรำข้ึนลงข้างตน้ สว่ นขา ย่างตามจงั หวะ ของกลอนเพลง สมยั กอ่ นผูช้ ายจะวาดวงแขนกวา้ ง ผหู้ ญงิ รำเหมือนฝา่ ยชาย ตา่ งกันที่ จบี มอื และวงแขนแคบ 2. ทา่ รำเร็ว ฝา่ ยชายจะรำเหมือนท่ารำชา้ แต่เรง่ จงั หวะการรำใหเ้ รว็ ขนึ้ ตามกลอนเพลง อีกท้งั ต้องรำ รดุ หนา้ เขา้ หาฝ่ายหญงิ ทำนองวา่ จะเข้าไปถกู เน้ือตอ้ งตวั ท่ารำเหมอื นทา่ รำช้า เม่ือฝา่ ยชายรกุ มา หญงิ กจ็ ะรำถอยหนี มอื ท้ังสอง ตอ้ งคอยรำปัดป้อง มิใหฝ้ ่ายชายถูกเนื้อต้องตัวได้ แต่อย่างไรก็ตาม มีข้อ ห้ามสำหรบั หมอเพลงฝ่ายชายจะถูกเนื้อต้องตวั ฝา่ ยหญิงไม่ได้ ชุดการเรียนรู้เร่ืองเพลงโคราช 60 Korat folk song performance

ภมู ปิ ัญญาดา้ นนันทนาการของเพลงโคราช ไดบ้ ง่ บอกถึงเบื้องหลงั ทา่ รำประกอบเพลงโคราชกลา่ วกนั วา่ การท่ผี ู้ชายวาดวงแขนกว้าง เปน็ การแสดง การปกป้องคุ้มครองฝา่ ยหญิง สว่ นการที่ ผูห้ ญงิ วาดวงแขนแคบ แสดงการฉอเลาะ ออเซาะ ท่ารำตอนแรกชายจะเป็นฝ่ายรุก หญิงจะเป็นฝ่ายถอย และตอนหลงั หญิงจะ รกุ ชายจะถอย แสดงใหเ้ หน็ ว่าหญิงจะเป็น ฝา่ ยชนะทกุ คร้ัง ในเรือ่ งเพศ ตามความเช่ือ ของคนสมัยก่อนที่ฝา่ ยชายต้องยอมออ่ น ข้อใหฝ้ ่ายหญิงทถ่ี ือวา่ เปน็ เพศแม่ 2.5 ขั้นตอนการเล่นเพลงโคราช เพลงโคราช มลี กั ษณะและวิธเี ลน่ ดังน้ี 1. ผู้เลน่ ประกอบดว้ ยสองฝา่ ย คือ ฝา่ ยชาย และฝา่ ยหญงิ ซึง่ ปกตจิ ะมีชาย 2 คน และ หญิง 2 คน ในสมยั ก่อนไมม่ ีสังกดั คณะ ซึ่งใครทีว่ า่ เพลงเก่งกส็ ามารถขึน้ มาร้องเพลงได้ ส่วนใหญ่จะประทะคารมกนั อยา่ งเผด็ มัน 2. การแตง่ กาย ท้ังชายและหญิงมักจะสวมเสื้อตามสมัยนิยม และนงุ่ โจงกระเบน ฝ่ายชายจะมผี ้าคาดเอวบางทีเปน็ ผา้ ขาวมา้ ไหม , ฝา้ ยหรอื ผ้าแพร สามเหลยี่ ม หรอื ส่เี หลย่ี มผนื ผ้าตามถนัด 3. โรง ลกั ษณะโรง ยกพน้ื สงู 1 เมตร หรืออาจสงู กวา่ นั้นตามความเหมาะสม ขนาดกวา้ งยาวขา้ งละ 3 เมตร เป็นส่เี หลี่ยมจตั ุรัส ตรงกลางโรง มตี ะเกยี งเจา้ พายุ ถา้ ในสมัยนี้ก็ใช้ไฟฟา้ มเี ครอ่ื งเสยี ง เชน่ ไมโครโฟนและลำโพง สำหรบั หลงั คา สมยั ก่อนมงุ แฝก ปจั จุบันมงุ ด้วยสังกะสีหรือกระเบื้อง ทำในลกั ษณะเพิงตรง ๆ เพอ่ื กนั นำ้ ค้าง กันแดดและกนั ฝน เพราะโรงเพลงโคราชมกั ตั้งอยู่กลางแจง้ เพ่ือใหผ้ ูช้ มได้มองเหน็ อยา่ งชัดเจน ชุดการเรยี นรู้เรื่องเพลงโคราช 61 Korat folk song performance

ใบงาน ใหน้ กั ศกึ ษาตอบคำถามดังน้ี 1. อธิบายการยกครู การไหว้ครู การแตง่ กาย อุปกรณ์ประกอบการร้องเพลง เวทรี ้องเพลงโคราช ทา่ รำ และ ภาษาโคราช ใสส่ มุดบันทกึ การเรียนรู้ สง่ ครทู ป่ี รกึ ษา .................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................... 2. ใหน้ ักศกึ ษาฝึกปฏบิ ตั ิตามข้อต่อไปน้ี แลว้ มาทดสอบกบั หมอเพลงโคราช / ภมู ปิ ัญญาทอ้ งถิน่ / ครทู ี่ ปรึกษา .................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................... 2.1 ฝกึ การยกครู และการไหวค้ รู .................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................... ชุดการเรียนรู้เรือ่ งเพลงโคราช 62 Korat folk song performance

2,2 ฝึกเขียนกลอนเพลงโคราชได้อยา่ งน้อย 2 วรรค .................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................... 2.3 ฝกึ ร้องเพลงโคราช ได้อย่างน้อย 1 วรรค .................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................... 2.4 ฝกึ ทา่ รำเพลงโคราช และปฏิบตั ิข้นั ตอนการร้องเพลงโคราช ประกอบการรำ .................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................... 2.5 ฝึกท่ารำเพลงโคราช และปฏบิ ตั ขิ นั้ ตอนการร้องเพลงโคราช ประกอบการรำ บนั ทึกใสเ่ คร่ืองเลน่ มือถือ แล้วสง่ ครูทางไลน์กลมุ่ กศน.ตำบล .................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................. ชดุ การเรียนรู้เร่อื งเพลงโคราช 63 Korat folk song performance

6. อธบิ ายการอนรุ ักษร์ ้องเพลงโคราช ใสส่ มุดบนั ทกึ การเรียนรู้ สง่ ครทู ปี่ รึกษา .................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................... ชดุ การเรยี นรู้เร่ืองเพลงโคราช 64 Korat folk song performance

แบบทดสอบหลงั เรียน คำชีแ้ จง : ใหน้ กั ศึกษาเลือกคำตอบท่ีถกู ต้องท่สี ุดเพยี งขอ้ เดียว 1.เชอ่ื กันว่าบรรพบรุ ษุ ของขาวไทโคราชอพยพมาจากท่ีใด ก.อยธุ ยา ข.นครศรีธรรมราช ค.นครสวรรค์ ง.สโุ ขทัย 2.ภาษาไทยกลุ่มหนง่ึ ท่ใี ช้พดู กันในจงั หวดั นครราชสมี าเรยี กวา่ ก.ภาษาเขมร ข.ภาษาลาว ค.ภาษาอีสาน ง.ภาษาโคราช 3.ข้อใดหมายถึงชื่อเดิมของเมืองโคราช ข.โคตรฆะปุระ ก.โคปุตะระ ง.ถูกทุกขอ้ ค.โคมาฆะปุระ 4.ปราณีเปน็ ผู้กะตุ้มหุม้ ห่อต่อญาตพิ นี่ ้อง คำขีดเส้นใต้หมายถึงข้อใด ก.ขอรบั ความช่วยเหลือจากญาตพิ น่ี อ้ ง ข.ช่วยเหลือญาติพ่นี อ้ งเป็นอย่างดี ค.ไม่ชอบช่วยเหลือญาติ ง.ช่วยเหลอื ตนเอง 5.ขอ้ ใดหมายถงึ การมวี าสนาทจี่ ะเปน็ คู่ครองกนั ข.ถามข่าวเอาเหยื่อ ก.บญุ กงึ ถึงกัน ง.บุญหลายสายยาว ค.คดิ ออกซอกเห็น 6.งเู งยี วเขย่ี วตะขาบ หมายถึงขอ้ ใด ก.งูและตะขาบ ข.อสรพิษทงั้ หลาย ค.งู ง.ตะขาบ 7.จน่ แปลว่า ก.ยงุ่ มาก ข.งานมาก ค.ไม่มเี วลา ง.ไมว่ ่างเลย 8.สมใจแต่งตัวโกรกกรากจะไปฟงั เพลงโคราช ข้อความขา้ งต้นหมายถึงขอ้ ใด ก.สมใจรบี แตง่ ตัวเพ่ือไปฟังเพลงโคราช ข.สมใจบรรจงแต่งตัวเพอื่ ไปฟังเพลงโคราช ค.สมใจค่อย ๆ แตง่ ตวั เพื่อไปฟงั เพลงโคราช ง.สมใจแตง่ ตัวจะไปฟังเพลงโคราช 9.เงียบ ๆ อย่าแซวหลาย ก.อยา่ หยุดแซว ข.อยา่ ใช้เสยี ว ค.อยา่ งเสียงดัง ง.อยา่ เอ็ดองึ 10.ไทยเบ้งิ หรือ ไทโคราช เป็นกลุม่ ชาติพนั ธของจังหวดั ใด ก.นครสวรรค์ ข.นครราชสีมา ค.นครศรีอยธุ ยา ง.นครศรธี รรมราช ชุดการเรยี นรู้เรอ่ื งเพลงโคราช 65 Korat folk song performance

11.ประวตั เิ พลงโคราชเกิดขึน้ ในสมยั ใด ก.พ่อขนุ รามคำแหงมหาราช ข.สมเด็จพระนารายณ์มหาราช ค.พระเจ้าตากสินมหาราช ง.พระเจ้าอ่ทู อง 12.เพลงโคราชนยิ มเล่นในงานใด ก.ปใี หม่ ข.เรยี กขวัญ ค.แก้บน ง.ผูกดวง 13.การแสดงพืน้ บา้ นของชาวจังหวดั นครราชสมี าเรียกว่า ก.เพลงฉ่อย ข.เพลงหมอลำ ค.เพลงโคราช ง.เพลงลำตดั 14.ทา่ นทา้ วสุรนารเี ดิมชื่อ ก.แดง ข.โม ค.จิต ง.โม๋ 15.ผทู้ ่ีรวมตวั กันเปน็ คณะเพลงโคราชเจ้าแรกคือ ก.ทา้ วสรุ นารี ข.พระยาปลดั เมืองโคราช ค.นางสองเมือง อนิ ทรคำแหง ง.กำปัน บา้ นแทน่ 16.เพลงโคราช หมายถงึ ก.เป็นเพลงพ้นื บา้ นทางภาคเหนือ ข.เปน็ เพลงพ้นื บ้านทางภาคกลาง ค.เป็นเพลงพื้นบ้านโคราช มีลกั ษณะทร่ี ้องเป็นเพลงฉ่อย ง.เปน็ เพลงพืน้ บา้ นโคราช มลี กั ษณะท่ีร้องเป็นเพลงก้อม 17.หมอเพลงโคราช หมายถึง ก.ผ้ชู ำนาญการรอ้ งโตต้ อบ ข.ผูม้ ีประสบการณร์ ้องเพลง ค.ผูม้ ที กั ษะการร้องเพลง ง.ผู้มปี ฏภิ าณไหวพรบิ 18.ก้อม เปน็ ภาษาโคราชและภาษาอีกสานแปลวา่ ก.ยาว ข.ปานกลาง ค.สน้ั ง.พอดี 19.รปู แบบการแสดงคลา้ ยกับการแสดงของวงดนตรเี พลงลูกทุ่ง หมอลำ ปจั จบุ นั เรียกวา่ ก.โคราชซ่ิง ข.โคราชลำตดั ค.โคราชลกู ทุง่ ง.โคราชหมอลำ 20.ผู้ประกอบอาชีพเพลงโคราชนี้เรยี กวา่ ก.หมอลำ ข.หมอแคน ค.หมอดู ง.หมอเพลง ชดุ การเรียนรู้เร่ืองเพลงโคราช 66 Korat folk song performance

21.ภาษาถิ่นทเ่ี ป็นเอกลักษณ์ของวถิ ชี ีวิตคนโคราช คือ ก.ภาษาอสี าน ข.ภาษาพิมาย ค.ภาษาโคราช ง.ภาษาพื้นบ้าน 22.เวทเี พลงโคราชหมายถึง ก.เวทกี ารละคร ข.เวทีการแสดง ค.เวทแี สดงหมอลำ ง.เวทแี สดงลำตดั 23.ผูม้ ีใจรักในการที่จะเป็นหมอเพลงแลว้ มักไปฝากตัวเป็นศษิ ยก์ บั ครเู พลงโดยตรง แลว้ จงึ ยกครู เป็นการแสดงถงึ เรื่องใด ก.ความอดทน ข.ความซือ่ สตั ย์ ค.ความเพียร ง.ความกตัญญู 24.การไหวค้ รบู าอาจารย์กอ่ นขึ้นทำการแสดงทุกครง้ั เรียกว่า ก.การไหว้ครู ข.การยกครู ค.การไหวพ้ ่อแก่ ง.การเคารพครู 25.เปน็ ท่าที่ประกอบการแสดงตามบทกลอนทร่ี ้องนนั้ ๆ เรียกวา่ ก.ทา่ รำวง ข.ทา่ รำโทน ค.ทา่ รำเตย้ ง.ทา่ รำ 26.การแต่งกายหมอเพลงโคราช แต่งลกั ษณะใด ก.นงุ่ ผ้าโจงกระเบน เปน็ ผา้ พื้นทอมือสเี ข้ม ข.น่งุ ผา้ ซิน่ เป็นผ้าพื้นทอมือสเี ข้ม ค.นุง่ ผา้ โจงกระเบน เป็นผ้าพื้นทอมือสีอ่อนหวาน ง.น่งุ ผ้าซน่ิ เปน็ ผา้ พน้ื ทอมอื สอี ่อนหวาน 27.คนโคราชสวมเสอ้ื ตัดเยบ็ จากผา้ ฝา้ ยทอมือ เสอื้ ท่นี ิยมใช้เรียกว่า ก.เส้ือ “คอกระพุ่ม” และเสื้อ “อีแปะ” ข.เสอ้ื “คอกระโจม” และเส้ือ “อีแปะ” ค.เสอ้ื “คอกระโจม” และเสื้อ “อีแมะ” ง.เสื้อ “คอกระดมุ ” และเสือ้ “คอจนี ” 28.ผ้าขาวม้าคาดเอว ภาษาโคราชเรียกวา่ ก.ใชผ้ า้ ขาวมา้ “คาดพุง” ข.ใชผ้ า้ ขาวมา้ “เคียนเอว” ค.ใชผ้ า้ ขาวม้า “เคียนพงุ ” ง.ใชผ้ ้าขาวม้า “คาดเอว” 29.ขอ้ ใดคือการอนุรักษ์วฒั นธรรมท้องถน่ิ ก.ฝึกร้องเพลงโคราช ข.พูดภาษาโคราช ค.ฝกึ ทา่ รำโคราช ง.ถกู ทกุ ขอ้ 30.ข้อใดคือการแสดงออกถงึ ภาษามรดกทางวฒั นธรรมประจำชาติ ก.พดู ภาษาโคราช ข.พดู ภาษาองั กฤษ ค.พดู ภาษาไทยปนอังกฤษ ง.พดู ภาษาพ้ืนบา้ น ชดุ การเรยี นรู้เรื่องเพลงโคราช 67 Korat folk song performance

เฉลยแบบทดสอบก่อน-หลังเรียน 1. ง.สโุ ขทัย 2. ก.ภาษาเขมร 3. ข.โคตรฆะปุระ 4. ข.ชว่ ยเหลอื ญาติพ่นี ้องเป็นอย่างดี 5. ก.บุญกึงถงึ กัน 6. ข.อสรพษิ ทั้งหลาย 7. ก.ยงุ่ มาก 8. ก.สมใจรีบแตง่ ตวั เพ่ือไปฟังเพลงโคราช 9. ค.อย่างเสียงดัง 10. ค.นครศรอี ยธุ ยา 11. ข.สมเดจ็ พระนารายณ์มหาราช 12. ค.แก้บน 13. ค.เพลงโคราช 14. ข.โม 15. ค.นางสองเมือง อินทรคำแหง 16. ง.เปน็ เพลงพ้ืนบา้ นโคราช มลี ักษณะท่รี อ้ งเปน็ เพลงก้อม 17. ง.ผมู้ ีปฏิภาณไหวพริบ 18. ค.ส้นั 19. ก.โคราชซ่ิง 20. ง.หมอเพลง 21. ค.ภาษาโคราช 22. ข.เวทีการแสดง 23. ง.ความกตญั ญู 24. ข.การยกครู 25. ง.ทา่ รำ 26. ก.นงุ่ ผา้ โจงกระเบน เปน็ ผา้ พน้ื ทอมอื สีเข้ม 27. ข.เสอื้ “คอกระโจม” และเสือ้ “อีแปะ” 28. ข.ใช้ผา้ ขาวมา้ “เคียนเอว” 29. ง.ถกู ทกุ ขอ้ 30. ก.พูดภาษาโคราช ชดุ การเรียนรู้เรอื่ งเพลงโคราช 68 Korat folk song performance

สุดยอดมากเลยครับ ทบทวนอยา่ ลมื อกี รอบนะครบั ชุดการเรียนรู้เรอ่ื งเพลงโคราช 69 Korat folk song performance

บรรณานุกรม ถาวร สุบงกช และคณะ เพลงโคราช : การศึกษาในเชิงวิเคราะห์และวจิ ารณ์ นครราชสีมา : เนื่องใน โอากาสฉลอง 80 ปี วิทยาลยั ครูนครราชสีมา (มหาวิทยาลยั ราชภฏั นครราชสีมา) ปรีชา อยุ ตระกลู กบั นฤมล ปิ ยวิทย์ การศึกษาวฒั นธรรมพ้ืนบา้ นที่เกี่ยวขอ้ งกบั เดก็ ในจงั หวดั นครราชสีมา รายงานการวจิ ยั ฉบบั อดั สาเนา ๒๕๓๓ วิทยาลยั ครูนครราชสีมา วฒั นธรรมพ้ืนบา้ นนครราชสีมา,โคราชออฟเซ็ทการพิมพ,์ นครราชสีมา ๒๕๓๐ ศนู ยว์ ฒั นธรรมจงั หวดั นครราชสีมา ของดีโคราช เล่มที่ ๑ จดหมายจากโคราช สานกั งานคณะ กรรมการวฒั นธรรมแห่งชาติ ๒๕๒๕. ศนู ยว์ ฒั นธรรมจงั หวดั นครราชสีมา ของดีโคราช เลม่ ท่ี ๓ บนั ทึกจากโคราช สานกั งานคณะกรรมการ วฒั นธรรมแห่งชาติ ๒๕๒๕. วีระ เลิศจนั ทึก, เพลงโคราชในกระแสโลกาภิวตั น์,วิทยานิพนธ์ศิลปะศาสตร์มหาบณั ฑิต มหาวทิ ยาลยั มหาสารคาม,๒๕๔๑ ถาวร สุบงกชและคณะ ,เพลงโคราช โรงพิมพ์ ทีพพี ริ้นท์ จากดั ปี ท่ีพมิ พ์ ๒๕๓๖ สานกั งานวฒั นธรรมจงั หวดั นครราชสีมา, ปูมเมืองโคราช ,บมจ. สมบรู ณ์การพิมพ,์ ๒๕๔๙ ฯพณฯ สุวจั น์ ลิปตพลั ลภ ,โคราชของเรา , บริษทั มงั กรการพิมพ์ ,๒๕๔๒ กาปั่น บา้ นแทน่ ,เร่ืองเล่าจากครูเพลง ,สานกั พมิ พ์ ตะวนั รุ่ง ซินดิเคท,๒๕๕๔ ณฏั ฐพนั ธ์ เขจรนนั ทน์ และคณะ, การบริหารการดาเนินงานและการผลิต, บริษทั เอก๊ ซเปอร์ เนท็ จากดั , 2545 http://edu.stou.ac.th/EDU/UploadedFile/7.pdf http://pco.kpru.ac.th/webplan/jobbudget%20sicha/koomuakrongkarn/%E0%B8%B4.pdf อาจารยก์ าปั่น บา้ นแทน่ บา้ นเลขท่ี 336 ถนนจิระ ตาบลในเมือง อาเภอเมือง จงั หวดั นครราชสีมา โทรศพั ท์ 081-8762164 ,044-264467 นางกาเหวา่ โชคชยั บา้ นเลขท่ี 336 ถนนจิระ ตาบลในเมืองอาเภอเมือง จงั หวดั นครราชสีมา โทรศพั ท์ 081-8762164 ,044-264467 นายสวา่ ง บา้ นดอนผวา บา้ นเลขท่ี346 บา้ นบุญนิมิต หมทู่ ี่ 11ตาบลทะเล อาเภอเมือง จงั หวดั นครราชสีมา นายบุญสม สังขส์ ุข เป็นผใู้ หส้ มั ภาษณ์ คณะครู กศน.ตาบล เป็นผสู้ มั ภาษณ์ นายกสมาคมหมอเพลงโคราช 386/145 ม. 6 ต.บา้ นเกาะ อ. เมือง จ. นครราชสีมา 30000 มือถือ 089 5792686 โทรสาร 044 276794 ชุดการเรยี นรู้เรื่องเพลงโคราช 70 Korat folk song performance

คณะผ้จู ัดทา ทป่ี รึกษา นางกรแกว้ แบบกลาง ผอู้ านวยการ กศน.อาเภอเมืองนครราชสีมา นายเอกภพ โตมรศกั ด์ิ ประธานกรรมการสถานศึกษา นายจนั ทร์ บุตรนนั ท์ กรรมการสถานศึกษา นายบุญสม สงั ขส์ ุข ภมู ิปัญญา นายประสิทธ์ิ ต้งั ประเสริฐ ครูชานาญการพเิ ศษ นางบาเพญ็ ไทยสะเทือน ครู นางระพี ยะสูงเนิน บรรณารักษช์ านาญการพเิ ศษ คณะทางาน นายประสิทธ์ิ ต้งั ประเสริฐ ครูชานาญการพเิ ศษ หวั หนา้ คณะทางาน คณะทางาน นายเฉลา ชยั ฉิมพลี ครูอาสาสมคั ร กศน. คณะทางาน คณะทางาน นางนวลถนอม พขิ นุ ทด ครูอาสาสมคั ร กศน. คณะทางาน คณะทางาน นางศรีเพญ็ เพียสุรินทร์ ครู กศน.ตาบล คณะทางาน คณะทางาน นางสุภาพร ผลาผล ครู กศน.ตาบล คณะทางาน คณะทางาน นางนนั ทนากร สุขใหม่ ครู กศน.ตาบล คณะทางาน คณะทางาน นางสาวแววดาว ฟอพิมาย ครู กศน.ตาบล คณะทางานและเลขานุการ นางภคพร ใจรักษา ครู กศน.ตาบล นางนิตภาพร เกิดกลาง ครู กศน.ตาบล นางสาวรัชนีย์ ฉ่าสูงเนิน ครู กศน.ตาบล นางเตือนใจ โพธ์ิสุ ครู กศน.ตาบล นางสาวฐาปนีย์ จารัสประเสริฐ ครู กศน.ตาบล นางสาวภมร เอนกศิลป์ ครู กศน.ตาบล ชดุ การเรยี นรู้เรือ่ งเพลงโคราช 71 Korat folk song performance

ชดุ การเรียนรู้เรอ่ื ง เพลงโคราช ชดุ การเรยี นรู้เรือ่ งเพลงโคราช 72 Korat folk song performance