cẩm nang

TIN GIẢ, TIN XẤU, ĐỘC – HIỂM HỌA THỜI ĐẠI CÔNG NGHỆ 4.0 CẨM NANG TUYÊN TRUYỀN CÁC BIỆN PHÁP NHẬN DIỆN, PHÒNG TRÁNH ẢNH HƯỞNG CỦA TIN GIẢ, TIN XẤU, ĐỘC Tài liệu lưu hành nội bộ 1

TIN GIẢ, TIN XẤU, ĐỘC – HIỂM HỌA THỜI ĐẠI CÔNG NGHỆ 4.0 MỤC LỤC LỜI TỰA………………………………..…………………. NỘI DUNG 1. Các khái niệm cơ bản của đề tài nghiên cứu. 2. Nguyên nhân dẫn đến tình trạng tin giả, tin xấu, độc tràn lan đã và đang ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển kinh tế, ôn định xã hội cũng như nhận thức, hành động của của một bộ phận học sinh hiện nay 3. Các giải pháp khắc phục tình trạng bị ảnh hưởng tiêu cực từ tin giả, tin xấu, độc đến nhận thức, hành vi của các bạn học sinh LỜI KẾT………………………..…………………………. Hãy nói không với với việc phát tán, tin theo những tin giả, tin xấu, độc trên mạng xã hội. 2

TIN GIẢ, TIN XẤU, ĐỘC – HIỂM HỌA THỜI ĐẠI CÔNG NGHỆ 4.0 LỜI TỰA Các bạn học sinh thân mến! Giống như một loại virus, các nhà nghiên cứu nói rằng theo thời gian tiếp xúc với nhiều loại tin tức giả, tin xấu, độc có thể làm suy yếu sức đề kháng của một người và khiến chúng ngày càng dễ mắc bệnh. Càng nhiều lần một người tiếp xúc với một mẩu tin tức giả, tin xấu, độc đặc biệt nếu nó đến từ một nguồn có ảnh hưởng, họ càng có khả năng bị thuyết phục hoặc bị nhiễm bệnh. Chất xúc tác quan trọng nhất của tin tức giả, tin xấu, độc là độ chính xác mà nhà cung cấp nhắm đến đối tượng đọc tin - một nhiệm vụ có thể dễ dàng thực hiện bằng cách sử dụng dữ liệu mà các công ty công nghệ thường thu thập và bán cho các nhà quảng cáo. Chìa khóa là gieo mầm cho một nhóm tín đồ ban đầu, những người sẽ chia sẻ hoặc bình luận về món đồ này, giới thiệu nó cho những người khác thông qua Twitter hoặc Facebook. Những câu chuyện sai lệch lan xa hơn khi ban đầu chúng nhắm vào những người có thông tin kém, những người gặp khó khăn trong việc nói nếu một tuyên bố là đúng hay sai. Nói cách khác, tin tức giả, tin xấu, độc giống như một tác nhân truyền nhiễm được trang bị vũ khí. Điều này có thể được khắc phục thông qua giáo dục, nhưng nó có thể không phải là một biện pháp bảo vệ toàn diện. Trước thực trạng trên của xã hội nhóm nghiên cứu đã tìm hiểu và lựa chọn đề tài “Tin giả, tin xấu, độc – hiểm họa của thời đại công nghệ 4.0”. Qua đề tài, chúng tôi mong muốn triển khai vấn đề dưới nhiều phương diện, góc nhìn 3

TIN GIẢ, TIN XẤU, ĐỘC – HIỂM HỌA THỜI ĐẠI CÔNG NGHỆ 4.0 khác nhau về thực trạng, nguyên nhân, cách thức... giúp các bạn học sinh nói chung, các bạn học sinh nói riêng có được nhận thức đúng đắn hơn về tin giả, tin xấu, độc cũng như tránh được những hiểm họa to lớn của các luồng tin giả, tin xấu, độc trong quá trình tham gia không gian mạng để từ đó hình thành lối sống, nhân cách của con người Việt Nam văn minh hiện đại trong thời kì công nghệ 4.0. Cùng với cẩm nang, các bạn học sinh cần biết cách khai thác các kênh thông tin sau: - Fanpape: Tin giả, tin xấu, độc – hiểm hoa thời đại công nghệ 4.0. Rất mong nhận được những ý kiến đóng góp từ quý thầy cô giáo cùng các bạn học sinh để cuốn cẩm nang được hoàn thiện hơn. Mọi đóng góp xin gửi về nhóm biên tập theo địa chỉ: [email protected] hoặc đ[email protected] Chúc các bạn thành công! 4

TIN GIẢ, TIN XẤU, ĐỘC – HIỂM HỌA THỜI ĐẠI CÔNG NGHỆ 4.0 NỘI DUNG 1. Các khái niệm cơ bản của đề tài nghiên cứu 1.1. Tin giả, tin xấu, độc là gì? Tin giả, tin xấu, độc (tiếng Anh: fake news), còn được gọi là tin rác hoặc tin tức giả mạo, là một loại hình báo chí hoặc tuyên truyền bao gồm các thông tin cố ý hoặc trò lừa bịp lan truyền qua phương tiện truyền thông tin tức truyền thống (in và phát sóng) hoặc phương tiện truyền thông xã hội trực tuyến. Thông tin sai lệch thường được các phóng viên trả tiền cho các trang đăng tin để được đăng các tin tức này, một thực tế phi đạo đức được gọi là báo chí trả 5

TIN GIẢ, TIN XẤU, ĐỘC – HIỂM HỌA THỜI ĐẠI CÔNG NGHỆ 4.0 tiền. Tin tức kỹ thuật số đã mang lại và tăng việc sử dụng tin tức giả, hoặc báo chí màu vàng (yellow journalism). Tin tức sau đó thường được nhắc lại là thông tin sai trên phương tiện truyền thông xã hội nhưng đôi khi cũng tìm được đường đến những phương tiện truyền thông chính thống. 1.2. Tác hại của tin giả, tin xấu, độc Theo Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF) năm 2019 với chủ đề \"Toàn cầu hóa 4.0: Định hình kiến trúc toàn cầu trong kỷ nguyên Cách mạng công nghiệp lần thứ tư\" đã từng nhận định thông tin sai lệch lan truyền trên mạng là một trong những mối đe dọa lớn nhất đối với xã hội. Tin giả, tin xấu, độc không chỉ có tác động trực tiếp đến cá nhân, tổ chức chịu ảnh hưởng mà còn tác động đến nền kinh tế quốc dân và thậm chí đe dọa trực tiếp đến nền dân chủ và an ninh quốc gia. 2. Nguyên nhân dẫn đến tình trạng tin giả, tin xấu, độc tràn lan đã và đang ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển kinh tế, ôn định xã hội cũng như nhận thức, hành động của của một bộ phận học sinh trung trường THCS Tông Lạnh hiện nay Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến hiện tượng xuất hiện tràn lan như nấm của tin giả, tin xấu, độc trên mạng xã hội. Tuy nhiên theo nhóm nghiên cứu chúng em một số nguyên nhân cơ bản ta có thể chỉ ra đó là: Thứ nhất, do người dùng mạng xã hội thiếu kiến thức pháp luật, sự thiếu cẩn trọng của người tạo và đưa tin trên các phương tiện truyền thông, vô tư chia sẻ thông tin 6

TIN GIẢ, TIN XẤU, ĐỘC – HIỂM HỌA THỜI ĐẠI CÔNG NGHỆ 4.0 không kiểm chứng nguồn gốc, không bảo đảm tính chính xác. Đặc biệt giới trẻ còn hạn chế về nhận thức, khả năng nhận biết, phân biệt tốt xấu, đúng sai; tâm lý bầy đàn, a dua trong một số bộ phận học sinh, sinh viên. Thứ hai, do người dùng mạng xã hội thiếu trách nhiệm, muốn thu hút sự chú ý của cộng đồng mạng từ việc câu like, câu view nên đã cố tình đưa những thông tin sai lệch. Thứ ba, một nguyên nhân có tính đặc biệt nguy hiểm nữa là do những người có hiểu biết, có tri thức, nhưng vẫn cố tình thổi phồng, đưa tin sai sự thật, thiếu kiểm chứng, vô căn cứ nhằm gây bất ổn tình hình trật tự xã hội; hay từ những âm mưu, thủ đoạn lợi dụng mạng xã hội để chống phá cách mạng Việt Thứ tư, sự tranh cãi tốt xấu (báo chí, mạng xã hội...) về các vấn đề đưa ra kéo theo sự tò mò của cộng đồng mạng, kích thích việc truy cập, theo dõi. Thông thường, cái gì hay nhắc tới, gây tranh cãi, xuất hiện nhiều thì sẽ càng thu hút người ta xem nó là gì. Giới trẻ không được định hướng, giáo dục về kỹ năng sống nên định hướng về thẩm mỹ, giá trị bị \"lệch lạc\". Thứ năm, thời đại 4.0 công nghệ thông tin hầu như có mặt ở mọi lúc, mọi nơi và bất kì ai cũng có khả năng truy cập mạng xã hội một cách nhanh chóng. Thứ sáu, gần như 100% học sinh trung học phổ thông đều đã được bố mẹ cho phép sử dụng điện thoại mà không cần quản lý chặt chẽ như ở các lứa tuổi nhỏ hơn. 7

TIN GIẢ, TIN XẤU, ĐỘC – HIỂM HỌA THỜI ĐẠI CÔNG NGHỆ 4.0 Thứ bảy, các trang mạng được cài đặt hoặc sử dụng những phần mềm hỗ trợ và chúng có thể xuất hiện một cách ngẫu nhiên, liên tục trong các trang facebook, tiktok... của học sinh để lôi cuốn lượt theo dõi, lượt like. Thứ tám, hệ thống an ninh mạng của nhà nước đã được thặt chặt nhưng vẫn chưa thể quản lí đầy đủ các trang mạng nhạy cảm hoặc phản cảm, các thông tin đúng hoạc sai. “Có thể nói Youtube như một cái chợ nhưng ban quản lý chợ lại không phải ở Việt Nam mà ở nước ngoài. Điều này dẫn đến có nhiều thứ không tốt được xuất hiện trên YouTube. Trên đó có quá nhiều thông tin vừa tốt, vừa xấu …” Thực tế là những gia đình và trường học thường xuyên có những hành động thực tế để tuyên truyền ảnh hưởng xấu của tin giả, tin xấu độc đến các bạn học sinh trong trường thì sẽ hạn chế được rất nhiều sự ảnh hưởng tiêu cực của những luồng thông tin giả, tin xấu độc đến nhận thức, tâm lý và hành động của các bạn. 3. Các giải pháp khắc phục tình trạng bị ảnh hưởng tiêu cực từ tin giả, tin xấu, độc đến nhận thức, hành vi của các bạn học sinh trường THCS Tông Lạnh hiện nay 3.1. Các dấu hiệu cụ thể để nhận diện tin giả, tin xấu, độc Bộ Công an cho biết, hiện nay, trên không gian mạng xuất hiện rất nhiều trang mạng, tài khoản đăng tải thông tin giả. Do đó, khi tiếp cận thông tin trên không gian mạng, người dân cần bình tĩnh, tỉnh táo sàng lọc thông tin, 8

TIN GIẢ, TIN XẤU, ĐỘC – HIỂM HỌA THỜI ĐẠI CÔNG NGHỆ 4.0 tự trang bị kiến thức về pháp luật, xã hội và nhận diện rõ các thông tin xuyên tạc, giả mạo. Cụ thể: Thức nhất, cơ sở nguồn tin, thường đến từ một người lạ, thông tin không rõ ràng. Thứ hai, tên miền của trang mạng đăng tải thông tin, thường nguồn phát của thông tin xuyên tạc, giả mạo là những trang mạng có tên miền nước ngoài (.com, .org), không có đuôi tên miền Việt Nam “.vn”. Các trang mạng chính thống của cơ quan tổ chức Nhà nước có tên miền quốc gia “.vn” và có địa chỉ, thông tin đăng ký cụ thể rõ ràng trên trang. Thứ ba, đối với các trang mạng xã hội của các cơ quan, tổ chức chính thống, thường đã được đăng ký với nhà cung cấp dịch vụ và được cung cấp dấu bản quyền (dấu tích xanh). Người dân nên quan sát và phân biệt rõ các trang mạng xã hội chính thống và các trang giả mạo. Thứ tư, chúng ta nên kiểm tra tác giả, đọc kỹ nội dung để suy ngẫm xác định thông tin thật hay giả; tin tức giả hay bị lỗi chính tả hoặc có bố cục lộn xộn, các hình ảnh, video trong tin giả thường bị chỉnh sửa, cắt ghép, thay đổi nội dung, ngày tháng của sự kiện thường bị thay đổi. Tìm các tin, bài viết trên các trang chính thống, uy tín có nội dung tương tự để đối chiếu hoặc xin sự tham vấn của các chuyên gia trên từng lĩnh vực. 9

TIN GIẢ, TIN XẤU, ĐỘC – HIỂM HỌA THỜI ĐẠI CÔNG NGHỆ 4.0 3.2. Giải pháp đề xuất từ thực trạng vấn đề được nghiên cứu Tin giả, tin xấu, độc nhất là tin xuyên tạc được tạo dựng, tán phát từ các cá nhân hay tổ chức trên mạng xã hội liên quan đến các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại,... đều gây nên những hệ quả nghiêm trọng, ảnh hưởng xấu đến đạo đức, lối sống, nhân cách của cá nhân, cộng đồng và văn hóa dân tộc cũng như thái độ, suy nghĩ và quyết định của người dân với nhiều vấn đề của đất nước. Một trong những hệ quả không hề nhỏ mà các tin tức giả gây ra, đó là làm suy giảm niềm tin của công chúng vào truyền thông của đất nước nói chung và báo chí nói riêng, khiến cho công chúng không xác định được đâu là những nguồn tin đáng tin cậy để tiếp 10

TIN GIẢ, TIN XẤU, ĐỘC – HIỂM HỌA THỜI ĐẠI CÔNG NGHỆ 4.0 nhận... Đáng lưu ý, trong điều kiện các thế lực thù địch, cơ hội, phản động đang triệt để lợi dụng Internet và mạng xã hội để tiến hành “diễn biến hòa bình” chống phá cách mạng Việt Nam, điều này không chỉ làm gia tăng số lượng tin giả mà tính nguy hại của nó cũng tăng lên...Vậy thông qua quá trình tham khảo cũng như nghiên cứu thực tiễn nhóm chung em mạnh dạn đề xuất một số giải pháp như sau: Một là, nâng cao nhận thức cho mọi người dân về tác hại của tin giả cũng như hành vi vi phạm pháp luật trong tạo dựng và tán phát tin giả. Thực tế cho thấy, ngoại trừ một bộ phận cá nhân, tổ chức cố tình tạo dựng và tán phát tin giả nhằm mục đích tài chính, chính trị, còn đa số cộng đồng mạng tham gia chia sẻ, thậm chí có trường hợp cũng tạo lập và tán phát những thông tin sai lệch song điều này là do tâm lý hiếu kỳ hoặc để thu hút sự chú ý của cư dân mạng. Điều đó cho thấy, đa số người tham gia mạng xã hội chưa hiểu rõ về tác hại của tin giả và những hành vi vi phạm pháp luật trong quá trình tham gia mạng xã hội. Bởi vậy, cần tiếp tục đẩy mạnh việc tuyên truyền, giáo dục trong nhà trường, gia đình và xã hội về nhận thức, trách nhiệm cho các cá nhân, tổ chức tham gia mạng xã hội. Tập trung giáo dục cho người dân cách thức nhận biết tin giả, nâng cao nhận thức của người tiếp nhận thông tin, biết sàng lọc các nguồn thông tin để tiếp nhận và chia sẻ lại trên các mạng xã hội, đồng thời tránh tung tin thất thiệt vi phạm quy định pháp luật. Đi đôi với việc tăng cường tuyên truyền, giáo dục, cần đẩy mạnh hơn nữa các hoạt động đấu tranh để ngăn chặn, đẩy lùi tin giả trên mạng xã hội. 11

TIN GIẢ, TIN XẤU, ĐỘC – HIỂM HỌA THỜI ĐẠI CÔNG NGHỆ 4.0 Hai là, tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý trong phòng, chống tin giả. Thời gian qua, chúng ta đã ban hành Luật An ninh mạng và nhiều nghị định liên quan đến quy định xử lý các hành vi vi phạm về tin giả, gần đây nhất là Nghị định số 15/2020/NĐ-CP ngày 3-2-2020 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, công nghệ thông tin và giao dịch điện tử chính thức có hiệu lực từ ngày 15-4-2020. Điều này góp phần tạo hành lang pháp lý trong quản lý, xử lý các hành vi vi phạm liên quan đến tin giả. Tuy nhiên, vẫn tồn tại số lượng lớn tin giả trên mạng xã hội, cho thấy tính răn đe của các quy định hiện hành vẫn còn mức độ. Bởi vậy, tiếp tục có những quy định “mạnh tay” hơn để xử lý các đối tượng xây dựng và tán phát tin giả là hết sức cần thiết. Hiện tại, nhiều nước trên thế giới đã ban hành những đạo luật riêng để xử lý tin giả, trong đó Nghị viện Đức ngày 30-6-2017 đã thông qua một dự luật nhằm xử lý các phát ngôn gây thù hận, các tài liệu phạm tội và các tin tức giả trên các mạng xã hội. Theo đó, các nền tảng mạng xã hội phải xóa bỏ các nội dung kể trên trong vòng 24 giờ sau khi nhận được thông báo, nếu không sẽ phải đối mặt với mức phạt lên tới 50 triệu euro. Ba là, nâng cao năng lực của các cơ quan chức năng và các điều kiện bảo đảm cho phòng, chống tin giả. Trước sự phát triển mạnh mẽ của Cách mạng công nghiệp lần thứ tư cùng các phương tiện truyền thông và người sử dụng gia tăng, nhất là mạng xã hội, đây là cơ sở, điều kiện để tin giả xuất hiện và lan truyền với tốc độ nhanh, đặc biệt trước âm 12

TIN GIẢ, TIN XẤU, ĐỘC – HIỂM HỌA THỜI ĐẠI CÔNG NGHỆ 4.0 mưu, thủ đoạn lợi dụng mạng xã hội để chống phá Việt Nam của các thế lực thù địch, đòi hỏi các cơ quan chức năng phải chú trọng nâng cao trình độ, năng lực, bản lĩnh cho đội ngũ cán bộ, nhân viên, đồng thời phải đầu tư trang thiết bị, công nghệ đủ để phát hiện, ngăn chặn, cảnh báo và xử lý kịp thời tin giả cũng như các đối tượng tạo lập, tán phát tin giả, tránh để bị động dẫn đến hậu quả không mong muốn. Bốn là, tăng cường thông tin chính thống, bảo đảm chính xác, kịp thời, góp phần ngăn chặn tin giả. Cùng với việc giáo dục, nâng cao nhận thức của người tiếp nhận thông tin, các cơ quan truyền thông, báo chí cần đẩy mạnh các nội dung thông tin, bảo đảm kịp thời, chính xác, nhất là trước các vụ việc, sự kiện “nóng”, được dư luận đặc biệt quan tâm. Qua đó định hướng, dẫn dắt thông tin đúng trên mạng xã hội, góp phần ngăn chặn, đẩy lùi tin giả, tin tiêu cực. Bên cạnh đó, các cơ quan báo chí một mặt cần làm tốt việc bồi dưỡng, nâng cao phẩm chất, năng lực cho đội ngũ phóng viên, mặt khác nêu cao trách nhiệm trong quản lý, kiểm tra, xét duyệt chặt chẽ các thông tin trước khi cho đăng tải, tránh xảy ra những sai sót để các đối tượng lợi dụng tán phát tin giả. Năm là, phối hợp chặt chẽ với các nhà mạng trong quản lý, xử lý tin giả. Trước nhiều chỉ trích của các quốc gia, trong đó có Việt Nam về sự thiếu quan tâm của các nhà mạng đối với vấn nạn tin giả, gần đây, quản lý một số mạng xã hội, công cụ tìm kiếm như: Facebook, YouTube, Google,... đã đưa ra cam kết và 13

TIN GIẢ, TIN XẤU, ĐỘC – HIỂM HỌA THỜI ĐẠI CÔNG NGHỆ 4.0 thực hiện một số biện pháp nhằm chống lại thông tin giả mạo được chia sẻ trên các nền tảng của mình. Điều này được đánh giá là bước tiến lớn trong việc đẩy lùi nạn tin giả của các mạng xã hội. Tuy nhiên, các cơ quan chức năng của Việt Nam cần tiếp tục phối hợp chặt chẽ và có các biện pháp kiên quyết hơn để các nhà mạng phải vào cuộc một cách thực sự trong việc ngăn chặn, phát hiện và kịp thời gỡ bỏ, không để tin giả lan truyền trên mạng xã hội, gây ảnh hưởng lớn đến an ninh mạng nói riêng và an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội của đất nước nói chung, nhất là trong dịp diễn ra đại hội đảng các cấp, tiến tới Đại hội lần thứ XIII của Đảng. 14

TIN GIẢ, TIN XẤU, ĐỘC – HIỂM HỌA THỜI ĐẠI CÔNG NGHỆ 4.0 LỜI KẾT Khép lại cuốn sách nhỏ dành tặng cho các bạn học sinh chúng tôi, xin phép được nhìn lại một lần nữa, nhìn bạn, nhìn tôi, nhìn chúng ta và ngẫm xem chúng ta đã làm được gì cho cuộc sống, xã hội ngày càng tươi đẹp hơn chưa? Nhóm nghiên cứu chúng tôi chắt chiu những gì mình đã trải qua, đã suy ngẫm, hy vọng về những điều tốt đẹp có thể làm được cho lứa tuổi học trò và viết ra tất cả những điều này như một sẻ chia chân thành gửi gắm đến tất cả các bạn. Cuốn sách nhỏ cũng chất chứa sự biết ơn chân thành của chúng tôi đối với những người đã giúp chúng tôi hoàn thành cuốn cẩm nang này cũng như hoàn thành đề tài nghiên cứu khoa học của mình. Xin gửi lời tri ân đến tất cả các thầy cô, anh chị và các bạn. Chúc mọi người sức khỏe và thành công! 15