แผนที่ 16 ผลกระทบต่อ ทวีปแอฟริกา

ประวตั ิศาสตร์สากล ม. 4–6 หน่วยการเรียนรู้ที่ 6 ผลกระทบของการขยาย อทิ ธิพลของประเทศในยุโรป แผนการจัดการเรียนรู้ที่ 16 ทวปี แอฟริกา เวลา 1 ช่ัวโมง 620

นักเรียนคดิ ว่า ทวปี แอฟริกามี ความสาคัญอย่างไร เป็ นดินแดนท่ีชาวตะวนั ตก แสวงหาตลาดสาหรับสินคา้ ที่ ผ ลิ ต ไ ด้เ กิ น จ า น ว น แ ล ะ แสวงหาแหลง่ วตั ถุดิบ 621

2. ทวปี แอฟริกา • ชาวตะวันตกเข้ามาในทวีปแอฟริ กามากข้ึนในช่ วงต้ังแต่ คริสตศ์ ตวรรษท่ี 18 เพ่ือแสวงหาตลาดสาหรับสินค้าท่ีเพิ่มมากข้ึน จากการขยายตวั ทางอุตสาหกรรม และแสวงหาแหล่งทุน • ลัทธิชาตินิยมเป็ นปัจจัยที่สาคัญท่ีทาให้ชาวตะวันตกเห็นว่าตน จะต้องนาความเจริญไปสู่ชาติท่ีด้อยกว่าและความต้องการเป็ น มหาอานาจก็เป็ นแรงผลักดันที่นาไปสู่นาไปสู่การครอบครอง แอฟริกา • ถึงแมว้ ่ายุคอาณานิคมในแอฟริกาจะส้ันมาก คือ ถูกปกครองไม่เกิน 60 ปี แต่อิทธิพลที่แอฟริ กาได้รับจากชาติตะวันตกก็กลายเป็ น รากฐานของสงั คมปัจจุบนั 622

2.1 การเมอื งการปกครอง อานาจของกษัตริย์และหัวหน้าเผ่าในแอฟริกาลดลง แล้วถูกทาลายไปเม่ือ มหาอานาจอาณานิคมมีอานาจทางการเมืองโดยสมบูรณ์ในแอฟริกา ชาวตะวนั ตกสามารถก้นั เขตแดนระหวา่ งเผา่ ต่าง ๆ ในแอฟริกาตามความพอใจ ทาใหเ้ กิดผลกระทบตอ่ ความเป็นเอกภาพ และการพฒั นาทางเศรษฐกิจมาจนถึงปัจจุบนั ก า ร แ บ่ ง เ ข ต ก า ร เ มื อ ง ข้ึ น ม า ใ ห ม่ ข อ ง ม ห า อ า น า จ อ า ณ า นิ ค ม ท า ใ ห้ เ กิ ด ก า ร เปล่ียนแปลงความผูกพนั และความจงรักภกั ดีของประชาชนท่ีมีต่อหัวหน้าเผ่าหรือ จกั รพรรดิของตน เช่น องั กฤษเขา้ มามีอานาจในการอารักขายกู านดาใน ค.ศ. 1894 เม่ือ ยกู านดาไดร้ ับอิสรภาพจากองั กฤษเมื่อ ค.ศ. 1962 อีกหน่ึงปี ต่อมากลายเป็นสาธารณรัฐ อยใู่ นจกั รภพองั กฤษ ทาใหใ้ น ค.ศ. 1967 ยูกานดาได้ล้มเลิกระบอบกษัตริ ย์ที่เคย ปกครองมายาวนาน รัฐบาลกลางจึงมีอานาจมากข้ึน 623

2.1 การเมืองการปกครอง ไดป้ ระโยชน์จากผปู้ กครองใน การแนะนา กฎหมายทที่ ันสมัย/ ดินแดนต่าง ๆ ใน แอฟริกาได้รับเอกราช ระบบราชการพลเรือน/ ระบบ กองตารวจทมี่ ปี ระสิทธิภาพ / กองทัพทมี่ ีความเข้มแขง็ ทาให้ ดินแดนน้ีมีความเขม้ แขง็ มากกวา่ แต่ก่อน 624

2.2 เศรษฐกจิ การจดั หาวตั ถุดิบสาหรับโรงงานอุตสาหกรรมเป็ นปัญหาสาคญั โรงงานทอผ้าของอังกฤษต้องการฝ้ ายจานวนมาก แต่เดิมซ้ือจาก สหรัฐอเมริกา แต่หลงั จากเกิดสงครามกลางเมืองในสหรัฐอเมริกาแลว้ ก็ ไม่สามารถจัดหาฝ้ ายเหมือนเดิม จึงทาให้มีการปลูกฝ้ ายเพิ่มขึ้นใน อนิ เดีย อยี ปิ ต์ และอาณานิคมอน่ื ๆ ขององั กฤษ อังกฤษแผ่ขยายอานาจเข้ามาในแอฟริกาเพื่อต้องการแหล่งปลูกฝ้ าย เพ่ือป้ อนโรงงานในยุโรป นอกจากน้ีชาติตะวนั ตกยงั เปล่ียนรูปแบบ การคา้ แบบด้งั เดิมใหเ้ ป็นการคา้ นอกประเทศ 625

2.2 เศรษฐกจิ สินคา้ ที่ทารายไดใ้ ห้ประเทศเจา้ ของอาณานิคม คือ ทาส ในแอฟริกา ตะวันตกทาสถูกขายแลกกับปื นและสินค้าอื่น ๆ ที่พ่อค้ายุโรปนามา จาหน่าย ในขณะที่สินคา้ แอฟริกาตะวนั ออกดาเนินงานโดยพ่อคา้ ชาว อาหรับ การค้าทาสทาให้ประชากรของชาวแอฟริกาลดลง และเป็ นสาเหตุให้ เกิดการเหยยี ดสีผวิ และเช้ือชาติที่ขยายไปทวั่ ยโุ รปและอเมริกา คริสตศ์ ตวรรษท่ี 19 ยกเลิกการคา้ ทาส แลว้ หนั มาส่งออกพืชไร่ เช่น น้ามนั ปาลม์ กาแฟ สาหรับสินคา้ นาเขา้ เช่น เส้ือผา้ ปื น และของใชท้ ่ีทา ดว้ ยโลหะ สินคา้ เหล่าน้ีทาให้เกิดความเปลี่ยนแปลงฐานะทางเศรษฐกิจ ของชาวแอฟริกนั ดว้ ย 626

2.2 เศรษฐกจิ บริ เวณ ทางภาคใต้เจริ ญเติ บโตจากการค้า ทองคาและทาส ในขณะท่ีดินแดนที่ต้งั อย่ใู นส่วนลึกของทวีปและไม่มีเขตแดนติด ทะเลกลบั เริ่มมีฐานะตกต่าลง หลงั จากดินแดนแอฟริกาต่างทยอยกนั ประกาศอิสรภาพ รัฐที่ เป็ นท่ีรู้จกั เฉพาะในทวีปของตนกลายเป็ นส่วนหน่ึงท่ีชาวโลกรู้จกั แอฟริกาสามารถปรับตวั ให้เหมาะสมกบั ระบบทุนนิยม และจาก ระบบคมนาคมขนส่งท่ีชาวตะวนั ตกวางรากฐานเอาไวก้ ็เป็ นส่วน ช่วยแอฟริกาในการพฒั นาเศรษฐกิจ 627

2.2 เศรษฐกจิ กาแฟสินคา้ ออก ของแอฟริกา ปาลม์ สินคา้ ออก ของแอฟริกา 628

เรื่องน่ารู้ “การค้าทาส” การคา้ ทาส (slave trade) ทาสเป็นแรงงานสาคญั ทางการเกษตรสมยั ก่อน เช่น ใชเ้ ป็ นแรงงานในไร่ฝ้ าย ไร่ยาสูบ เนื่องจากค่าแรงงานต่า การคา้ ทาสผิว ดาจากแอฟริ กาจึงปฏิบัติกันอย่างแพร่ หลายท้ังในยุโรปและอเมริ กา โดยเฉพาะในช่วงคริสตศ์ ตวรรษท่ี 18 629

2.3 สังคม ชาวแอฟริกาส่วนใหญ่ยงั คงอาศยั อยใู่ นหมู่บา้ น ทา ไร่ทานา โดยวธิ ีตามประเพณีด้งั เดิม และดาเนินชีวติ ท่ีแตกต่างกนั เพียงเลก็ นอ้ ยจากบรรพบุรุษหรือ หวั หนา้ เผา่ 630

2.3 สังคม ชาวแอฟริกนั ยงั คงมีความ การสร้างโรงเรียน การออกหนังสือพมิ พ์ เช่ือด้งั เดมิ ในเร่ืองเวท โรงพยาบาล การกระจายเสียงวทิ ยุ มนตร์คาถา และวญิ ญาณ แอฟริกนั ได้รับมรดก การแพทย์ทท่ี นั สมัย ทสี่ าคญั เช่น ลดอตั ราการเสียชีวิต มกี ารทาไร่ ทานาตาม ชาวตะวนั ตกปลกู ฝัง ทาให้คุณภาพชีวติ ของ ประเพณเี ดมิ ความคดิ ทท่ี นั สมยั ชาวแอฟริกนั ดขี นึ้ ให้แก่แอฟริกนั 631

2.4 วฒั นธรรม มสั ยดิ ศาสนาอิสลาม เมื่อคริ สต์ศาสนาและศาสนา อิสลามเผยแผเ่ ขา้ มาในทวีปแอฟริกา ความสาคัญของศาสนาประจาเผ่า ลดลง แอฟริกาเข้าสู่ระบบศาสนา ระดับโลก และได้รับการถ่ายทอด ภาษาจากเจ้าของอาณานิคม เช่น ภาษาองั กฤษ ภาษาฝร่ังเศส ใช้เป็ น สื่ อกลางท้ังในภูมิภาคและต่าง ภมู ิภาค โบสถค์ ริสต์ 632

2.5 ศิลปกรรม เม่ือคร้ังแอฟริกาเป็ นอาณานิคมของตะวนั ตก ศิลปิ นคนสาคญั ๆ ของ แอฟริกาจานวนมากไดร้ ับการศึกษางานศิลปะช้นั สูงจากตะวนั ตก โดย ช่วงแรกเขา้ เรียนที่สถาบนั ของยุโรป ต่อมาไดเ้ ขา้ ศึกษาในมหาวิทยาลยั ของแอฟริกา และได้แยกตวั ออกไปจากสังคมเดิมของตน ซ่ึงคงมีการ ฝึ กสอนงานศิลปะตามจารี ตประเพณี ศิลปิ นยคุ ใหม่จะมีการสมั ผสั เทคนิค คุณค่า และประเพณีของตะวนั ตก ได้ มีการขยายขอบเขตวิสัยทศั น์ของตนออกไปอย่างกวา้ งขวางยิ่งข้ึน ศิลปิ น และนกั ดนตรีบางคนปฏิเสธงานศิลปะในศาสนาเดิมของบรรพบุรุษ หนั มา สนใจงานศิลปะในคริสต-์ ศาสนาแทน 633

2.5 ศิลปกรรม ศิลปิ นรุ่นใหม่มีความเชี่ยวชาญศิลปะตามรูปแบบตะวนั ตกไดห้ ัน กลบั มาสนใจงานศิลปะในอดีตของแอฟริกา การผสมผสานกบั ระหว่างงานศิลปะของตะวนั ตกกบั ศิลปะตาม จารีตประเพณีของแอฟริกาทาใหเ้ กิดงานศิลปะท่ีน่าสนใจมากมาย ในแอฟริกา เช่น การเขียนนวนิยายจากนิทานพ้ืนบา้ นให้ใกลเ้ คียง กบั งานเขียนยคุ ใหม่ 634

เรื่องน่ารู้ “นักฆ่าอซานเด” นกั ฆ่าอซานเดเป็ นชนเผา่ พ้ืนเมืองแอฟริกากลางตอนเหนือ เป็ นนกั ฆ่าที่ โหดเห้ียมและแขง็ แกร่ง ไม่มีทหารยโุ รปพวกใดที่สามารถรบชนะไดเ้ ลย นกั ฆ่าอซานเดมีอาวธุ ท่ีสาคญั คือ มากริกกา (makrigga) หรือหอกมีเง่ียง กบั โล่วงรีซ่ึงทาจากหวายสาน นอกจากน้ีนกั ฆ่าอซานเดจะใชธ้ นูอาบยาพิษในกรณีท่ีการรบยดื เย้อื 635

ตอบคาถาม นักเรียนคดิ ว่าการแพร่ขยายอทิ ธิพลตะวนั ตกเข้าไปในทวีปแอฟริกา ก่อให้เกดิ ผลดผี ลเสียต่อทวปี นีอ้ ย่างไร ผลดี คือ สังคมชาวแอฟริกนั มีระบบสาธารณูปโภค สาธารณสุข การศึกษา สื่อส่ิงพิมพ์ ตลอดจนการแพทยท์ ี่ดีข้ึน ถือเป็ นการพฒั นาคุณภาพชีวิตที่ดีข้ึน นอกจากน้ียงั ไดร้ ับการ ถ่ายทอดภาษาองั กฤษและฝรั่งเศสซ่ึงมีประโยชน์ในการใชเ้ ป็นส่ือกลางระหวา่ งประเทศท้งั ใน ภมู ิภาคและต่างภมู ิภาค ผลเสีย คือ ในดา้ นการปกครอง กษตั ริยแ์ ละหวั หนา้ เผา่ ในแอฟริกาอ่อนกาลงั ลง และเสื่อม อานาจลงไปในที่สุด ชาวตะวนั ตกสามารถก้นั เขตแดนระหวา่ งเผา่ ต่าง ๆ ในแอฟริกาตามความ พอใจ ทาให้ความเป็ นเอกภาพของแอฟริกาไดร้ ับผลกระทบและกลายเป็ นอุปสรรคในการ พฒั นาเศรษฐกิจของแอฟริกามาจนถึงทุกวนั น้ี นอกจากน้ียงั เกิดการคา้ ทาสชาวแอฟริกนั ข้ึน ส่งผลกระทบต่อจานวนประชากรของ ชาวแอฟริกนั เกิดการเหยยี ดสีผวิ และเช้ือชาติในท่ีสุด 636

สรุปความรู้ • ชาวยุโรปเขา้ มาในทวีปแอฟริกาต้งั แต่คริสตศ์ ตวรรษท่ี 15 จากการสารวจ ทางทะเล ต่อมาในคริสต์ศตวรรษท่ี 18 เป็ นระยะเวลาท่ีอุตสาหกรรมใน ยโุ รปเจริญรุ่งเรือง และแผ่ขยายไปอย่างกว้างขวาง จาเป็ นอย่างยิ่งที่ ประเทศอุตสาหกรรมยงั ตอ้ งการวตั ถุดิบจานวนมากซ่ึงไม่อาจหาได้ใน ประเทศของตน จึงตอ้ งแสวงหาแหล่งทุน นอกจากน้ีชาวยุโรปไดน้ าเอา ความเจริญเขา้ มาสู่ทวีปแอฟริกาหลายด้าน ที่สาคญั ได้แก่ การเมืองการ ปกครอง เศรษฐกิจ สงั คม วฒั นธรรม และศิลปกรรม 637