แผนที่ 13 การปฏิรูปศาสนา ยุโรปสมัยใหม่

ประวตั ิศาสตร์สากล ม. 4–6 หน่วยการเรียนรู้ที่ 5 พฒั นาการของยุโรปสมยั ใหม่ แผนการจดั การเรียนรู้ท่ี 13 การปฏิรูปศาสนาและกาเนิดรัฐชาติ เวลา 1 ชั่วโมง 510

นักเรียนรู้หรือไม่ว่า พระเยซูคริสต์มีความสัมพนั ธ์ กบั คริสต์ศาสนาอย่างไร เป็นผกู้ ่อต้งั คริสตศ์ าสนา 511

3. การปฏิรูปศาสนา • ในช่วงคริสตศ์ ตวรรษที่ 15–16 ไดเ้ กิดเหตุการณ์สาคญั คือ การปฏิรูปศาสนา ซ่ึงคริสตศ์ าสนาไดแ้ ตกแยกออกเป็ นนิกายต่าง ๆ โดยแต่ละนิกายมีลกั ษณะ เป็ นศาสนาประจาชาติมากข้ึน 512

3. การปฏิรูปศาสนา 3.1 สาเหตุของการปฏิรูปศาสนา 1. ความเป็นอยขู่ องสันตะปาปาและพระช้นั สูงมีความฟ่ ุมเฟื อย พระเรียกเก็บภาษีสูงข้ึนเพ่ือนา เงินไปใช้จ่ายท่ีคริสตจกั รในกรุงโรม ตลอดจนมีการซ้ือขายตาแหน่งกนั ประกอบกบั ชาวยุโรปมี ความรู้เพิม่ มากข้ึน จึงไม่เช่ือคาสอนของฝ่ายศาสนจกั ร เกิดความคิดท่ีจะปรับปรุงศาสนาใหบ้ ริสุทธ์ิ 2. สันตะปาปาเขา้ ไปมีส่วนร่วมกบั การเมือง และครอบงารัฐต่าง ๆ ทาให้เจา้ ผูค้ รองแควน้ ตอ้ งการเป็นอิสระจากสนั ตะปาปา 3. ศาสนจกั รมุ่งเน้นพิธีกรรมมากเกินไป ทาให้ประชาชนบางส่วนตอ้ งการทาความเขา้ ใจ หลกั ธรรมทางศาสนาเพ่ิมข้ึน มีนักคิดเสนอว่ามนุษยค์ วรเขา้ ถึงพระเจา้ และทาความเขา้ ใจในคมั ภีร์ ไบเบิลมากกวา่ พธิ ีกรรม 4. เกิดกลุ่มต่อตา้ นคริสตจกั รหลายกลุ่ม เน่ืองจากสันตะปาปาจูเลียสที่ 2 และสันตะปาปาลีโอ ที่ 10 ขายใบยกบาป (Indulgence Certificate) เพ่ือนาเงินไปใชใ้ นการก่อสร้างมหาวหิ ารเซนตป์ ี เตอร์ ท่ีกรุงโรม 513

3.2 การเร่ิมปฏิรูปศาสนา นกั บวชชาวเยอรมนั ถกู กลา่ วหาวา่ เป็นคนนอก แปลคมั ภีร์ไบเบิล ประทว้ งการขาย ศาสนา แตไ่ ดร้ ับการอุปถมั ภ์ เป็ นภาษาเยอรมนั จากผคู้ รองแควน้ แซกโซนี ทาใหค้ วามรู้ทาง ใบยกโทษบาปเพอ่ื นา ศาสนาแพร่หลาย เงินไปสร้างมหาวิหาร มาร์ตนิ ลูเทอร์ ทาใหเ้ จา้ นายเยอรมนั เซนตป์ ี เตอร์ (Martin Luther) แตกแยกเป็น 2 ฝ่ าย คือ เกิดการแตกแยกเป็น 3 นิกายในที่สุด คือ เจา้ ผคู้ รองแควน้ ทาง 1. นิกายลูเทอร์ เหนือ สนบั สนุนมาร์ติน 2. นิกายคาลวนิ ลเู ทอร์ และเจา้ ผคู้ รอง 3. นิกายองั กฤษหรือแองกลิคนั แควน้ ทางใต้ สนบั สนุน นิกายโรมนั คาทอลิก 514

3.2 การเริ่มปฏิรูปศาสนา มาร์ตนิ ลูเทอร์ 515

3.3 การปฏิรูปของศาสนจกั ร ประชุมสังคายนา บทสรุปการสังคายนา ศาลศาสนา ทเ่ี มอื งเทรนต์ • ใชเ้ วลา 18 ปี เริ่มตน้ ใน • สนั ตะปาปาทรงเป็นประมุข • ต้งั ข้ึนเพื่อลงโทษพวกนอกศาสนา ค.ศ. 1545–1563 ของคริสตศ์ าสนา โดยพิจารณาความผดิ ของพวก • การประกาศหลกั ธรรมทางศาสนา นอกศาสนาคาทอลิกด้วยการเผา ตอ้ งใชศ้ าสนจกั รเป็นผปู้ ระกาศ คนท้งั เป็น • คมั ภีร์ไบเบิลตอ้ งเป็นภาษาละติน • การต่อตา้ นการปฏิรูปทางศาสนา • ยกเลิกการขายใบยกโทษบาปและ ของคริ สตจักรที่กรุ งโรมทาให้ ตาแหน่งทางศาสนา มีการกาหนด นิ กายโรมันคาทอลิกสามารถ ระเบียบวินัย มาตรฐานการศึกษา ป้ องกันไม่ให้ศาสนิกชนหันไป ของพระ และใช้ภาษาพ้ืนเมือง นบั ถือนิกายโปรเตสแตนตเ์ พิ่มข้ึน ในการสอน 516

3.4 ผลของการปฏิรูปศาสนา 1. คริสตจกั รตะวนั ตกแยกออกเป็ น 2 นิกาย คือ นิกายโรมนั คาทอลิก ศูนยก์ ลางอย่ทู ่ีกรุงโรม นิกาย โปรเตสแตนต์ ซ่ึงแยกเป็นนิกายต่าง ๆ ในภาคเหนือของยโุ รป 2. เกิดกระแสชาตินิยมในประเทศต่าง ๆ เช่น กรณีของมาร์ติน ลูเทอร์ หนุนให้เจา้ ผคู้ รองรัฐต่าง ๆ ใน เยอรมนีต่อตา้ นจกั รพรรดิแห่งอาณาจกั รโรมนั อนั ศกั ด์ิสิทธ์ิ 3. เกิดการแข่งขนั ระหวา่ งนิกายต่าง ๆ มีการปรับปรุงขอ้ บกพร่องเพื่อเรียกศรัทธา ก่อให้เกิดขนั ติธรรม ในการอยรู่ ่วมกบั ผนู้ บั ถือศาสนาต่างกนั 4. นิกายโปรเตสแตนตส์ นบั สนุนการประกอบอาชีพดา้ นการคา้ และอุตสาหกรรม ทาให้ระบบทุนนิยม ในยโุ รปเจริญเติบโต 5. ระบอบรัฐชาติแข็งแกร่งข้ึน และอานาจของผปู้ กครองแข็งแกร่งข้ึน นิกายโปรเตสแตนต์ไดส้ ่งเสริม วฒั นธรรมของแต่ละทอ้ งถ่ิน 6. การแตกแยกทางศาสนา ทาใหเ้ กิดสงครามศาสนาในยโุ รปท้งั ในฝรั่งเศส เยอรมนี สงครามสามสิบปี การเกิดสงครามศาสนาทาให้สถาบนั กษตั ริยม์ ีอานาจเหนือคริสตจกั ร เพราะสันตะปาปาตอ้ งอาศยั อานาจของกษตั ริยท์ ่ีนบั ถือคาทอลิกต่อตา้ นกษตั ริยท์ ี่นบั ถือโปรเตสแตนต์ 517

4. กาเนิดรัฐชาติ • รัฐชาติ เป็นการรวมกลุ่มคนตามสภาพภูมิศาสตร์และตาม เช้ือชาติ คนในชาติพดู ภาษาเดียวกนั มีขนบธรรมเนียมประเพณี คลา้ ยคลึงกนั จึงมีความจงรักภกั ดีต่อประเทศชาติของตน 518

4.1 ปัจจยั ท่ีทาให้เกดิ รัฐชาติ การขยายตัวทาง ช่วงคริสตศ์ ตวรรษท่ี 15–16 ทาใหท้ องคาและเงิน เศรษฐกจิ การค้า จากดินแดนต่าง ๆ ได้ เครือข่ายการคา้ ขยายตวั ข้ึน หลง่ั ไหลเขา้ สู่ดินแดน โดยเพม่ิ ท้งั ดา้ นระดบั การคา้ ปริมาณ และชนิดของสินคา้ ยโุ รป กษตั ริยใ์ หค้ วามสะดวกและความ พวกพอ่ คา้ และนายทุนซ่ึงเป็นพวกท่ีไดร้ ับประโยชนจ์ าก คุม้ ครองแก่เหล่าพอ่ คา้ ใหป้ ลอดภยั การขยายตวั ทางดา้ นการคา้ กลายเป็นชนช้นั ที่มีบทบาท จากโจรสลดั ที่คอยดกั ปลน้ ตาม ในสงั คม ชนกลุ่มน้ีเองที่ใหก้ ารสนบั สนุนสถาบนั เสน้ ทางการคา้ กษตั ริยท์ างดา้ นการเงิน เพอ่ื นาไปสร้างเป็นฐานอานาจ ทางการเมืองและทางการทหารในการรวมชาติ 519

4.1 ปัจจยั ท่ีทาให้เกดิ รัฐชาติ ความเส่ือมของขุนนาง • ในช่วงตน้ สมยั ใหม่ ขนุ นางระบบฟิ วดลั อ่อนแอลงเพราะบาดเจบ็ และลม้ ตาย จากการรบในสงครามครูเสดเป็นจานวนมาก และยงั หมดสิ้นเงินจานวนมาก ไปกบั การทาสงครามดว้ ย • เกิดภาวะเงินเฟ้ อทาใหข้ นุ นางตอ้ งขายทรัพยส์ ินใหแ้ ก่พอ่ คา้ ขนุ นางจึงยากจนลง จนไม่สามารถสะสมกาลงั ในการสร้างความวนุ่ วายใหก้ ษตั ริยไ์ ดอ้ ีกต่อไป แต่ กลบั ตอ้ งพ่งึ การอุปถมั ภข์ องกษตั ริยเ์ ป็นสาคญั ทาใหข้ นุ นางกลายเป็นขา้ ราช- บริพารของกษตั ริย์ ยง่ิ เท่ากบั เพ่มิ อานาจของกษตั ริยใ์ หม้ ากข้ึนในการสร้างชาติ และเป็นศนู ยร์ วมจิตใจของประชาชนในการปกครองประเทศ 520

4.1 ปัจจยั ทท่ี าให้เกดิ รัฐชาติ ความสานึกในความเป็ นชาติ เกิดข้ึนเม่ือมีการใช้ภาษาของตนในดินแดนต่าง ๆ เช่น สเปน โปรตุเกส ฝร่ังเศส องั กฤษ แทนภาษาละตินท่ีเคยใชม้ า แต่เดิม การมีภาษาของตนเองก่อให้เกิดความภาคภูมิใจและ ความจงรักภกั ดีต่อชาติของตนในเวลาต่อมา 521

4.2 กาเนิดระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ ทวปี ยโุ รปในช่วง การปกครองในระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ คริสตศ์ ตวรรษที่ 15 และ 16 ท่ีมีพระมหากษตั ริยป์ กครองดว้ ยพระราชอานาจ ฝรั่งเศส โปรตุเกส สเปน และ ที่เดด็ ขาด องั กฤษ เกิดการล่มสลายของ ระบบฟิ วดลั มี ระ บบการบริ หารที่ รว มศูน ย์ อานาจไวท้ ่ีส่วนกลาง ทางฝ่ ายประชาชนกย็ นิ ยอมและจงรักภกั ดีต่อ พระมหากษตั ริยท์ ี่เป็นประมุข 522

4.2 กาเนิดระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ ระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชยเ์ ติบโตข้ึนมาไดก้ ม็ าจากสาเหตุ คือ ความเส่ือมของระบบฟิ วดลั ผลของสงครามครูเสดและสงครามร้อยปี การแสวงหาดินแดน นโยบายการคา้ การปฏิรูปศาสนา อาณานิคม แบบพาณิชยนิยม ทาใหค้ ริสตจกั รแตกแยก และออ่ นแอ 523

4.2 กาเนิดระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ • ระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ทาให้ฐานะของกษัตริ ย์มีความม่ันคงข้ึน เนื่องจากมีรายไดท้ ่ีเพิ่มข้ึน และการปฏิรูปศาสนาทาให้คริสตจกั รอ่อนแอลง อานาจสันตะปาปาลดลง และประชาชนหันมาจงรักภกั ดีต่อกษตั ริย์ ยินยอม ให้กษตั ริยจ์ ัดการกิจการต่าง ๆ ภายในประเทศไดเ้ ต็มที่ ส่งผลให้สถาบัน พระมหากษตั ริยม์ ีอานาจเพมิ่ ข้ึน • อานาจเทวสิทธ์ิของสถาบนั กษตั ริยม์ ีพ้ืนฐานมาจากแนวความคิดของคริสต์- ศาสนา คือ แนวความคิดเร่ืองความมีอานาจของพระเจ้ากับแนวความคิด ชาตินิยม แนวความคิดท้งั สองเป็ นพ้ืนฐานท่ีมาของอานาจกษตั ริย์ กล่าวคือ กษตั ริยท์ รงไดร้ ับอานาจเทวสิทธ์ิจากพระเจา้ ใหม้ าปกครองรัฐและประชาชน 524

ตอบคาถาม 1. ผลจากการปฏิรูปศาสนาก่อใหเ้ กิดส่ิงใดตามมา ผลของการปฏิรูปศาสนาทาใหเ้ กิดกระแสชาตินิยมในประเทศต่าง ๆ เช่น กรณีท่ีมาร์ติน ลูเทอร์ หนุนให้เจา้ ผคู้ รองรัฐต่าง ๆ ในเยอรมนั ต่อตา้ นจกั รพรรดิแห่งอาณาจกั รโรมนั อนั ศกั ด์ิสิทธ์ิ ผูท้ ่ีนบั ถือนิกายคาลวินในเนเธอร์แลนด์ส่วนท่ีเป็ นเจา้ ของสเปนต่อตา้ น กษตั ริยส์ เปนจนไดร้ ับเอกราช 2. ประเทศใดท่ีประสบผลสาเร็จในการปกครองระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ ฝรั่งเศส สเปน โปรตุเกส และองั กฤษ 525

สรุปความรู้ • ในช่วงคริสตศ์ ตวรรษที่ 15–16 ไดเ้ กิดเหตุการณ์สาคญั คือ การปฏิรูปศาสนา ซ่ึง การปฏิรูปศาสนาไดก้ ่อให้เกิดผลกระทบต่อชาติต่าง ๆ ในยุโรป ไดแ้ ก่ คริสตจกั ร ตะวนั ตกไดแ้ ตกแยกออกเป็ น 2 นิกาย เกิดกระแสชาตินิยมในประเทศต่าง ๆ เกิด การแข่งขันระหว่างนิกายต่าง ๆ สภาพสังคมเปล่ียนแปลงไป ระบอบรัฐชาติ แขง็ แกร่งข้ึน และผลของการแตกแยกทางศาสนาทาให้เกิดสงครามศาสนาข้ึนใน ยโุ รปหลายคร้ัง • รัฐชาติ เป็นการรวมกลุ่มคนตามสภาพทางภมู ิศาสตร์และตามเช้ือชาติ ซ่ึงปัจจยั ท่ี ก่อใหเ้ กิดรัฐชาติ ไดแ้ ก่ การขยายตวั ทางเศรษฐกิจและการคา้ ความเสื่อมของขนุ นาง ความสานึกในความเป็นชาติ และการกาเนิดของระบอบสมบรู ณาญาสิทธิราชย์ 526