สื่อการเรียนการสอน

สือการเรียนการสอน science class — scienc ผศ.ดร.พวงทอง เพชรsโcทieนncesccileanscse—cslcaisesn—cesccielanscse cla คณะครุศาสตร์ มหาวทยาลยั ราชภฏั อุดรธานี

สือการเรียนการสอน ผศ.ดร.พวงทอง เพชรโทน คณะครุศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั ราชภฏั อดุ รธานี

สื่อการสอน

ความหมาย กดิ านันท์ มลทิ อง (2549: 100) ได้ให้ความหมายคาํ ว่า สือ (MEDIUM,PL.MEDIA) เป็ นคาํ มาจากภาษาลาตินว่า “ระหว่าง” (BETWEEN) หมายถึง สิงใดกต็ ามทบี รรจุข้อมูลสารสนเทศ หรือเป็ น ตัวกลางข้อมูลส่งผ่านจากผู้ส่งหรือแหล่งส่งไปยงั ผู้รับเพือให้ผ้สู ่งและผู้รับ สามารถสือสารกนั ได้ตรงตามวตั ถุประสงค์

สือการเรียนการสอน สือการเรียนการสอน หมายถงึ ตัวกลางหรือช่องทาง ถ่ายทอดองค์ความรู้ ทกั ษะ ประสบการณ์ จากแหล่งความรู้ไปสู่ผู้เรียน และทาํ ให้เกดิ การเรียนรู้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยสือการเรียนกน็ ับได้ว่า เป็ นเครืองมือทชี ่วยให้ผู้เรียนผู้สอนได้แสดงบทบาท และเกดิ ความเข้าใจ ในวชิ าทเี รียนทสี อนกนั ได้มากขนึ





การแบ่งประเภทของสือการเรียนการสอน คุณลกั ษณะ ประสบการณ์การเรียนรู้ รูปแบบ











สือแบ่งตามประสบการณ์การเรียนรู้ เอด็ การ์ เดล เชือว่าประสบการณ์ทเี ป็ นรูปธรรม จะทาํ ให้เกดิ การ เรียนรู้แตกต่างจากประสบการณ์ทเี ป็ นนามธรรม ดงั นันจงึ จาํ แนกสือการ สอนโดยยดึ ประสบการณ์เป็ นหลกั เรียงตามลาํ ดบั จากประสบการณ์ทงี ่าย ไปยาก 10 ขัน เรียกว่า “กรวยประสบการณ์ (CONE OF EXPERIENCE)”

EXPERIENCE (ประสบการณ์) ของ EDGAR DALE

กรวยประสบการณ์ของ เอด็ การ์ เดล ประสบการณ์ตรง (DIRECT OR PURPOSEFUL EXPERIENCES) เป็ น ประสบการณ์ทเี ป็ นรูปธรรมมากทสี ุด สือการสอนทสี ร้างประสบการณ์ให้ผู้เรียน สามารถรับรู้และเรียนรู้ได้ด้วยตนเอง ลงมือปฏบิ ตั กิ จิ กรรมด้วยตนเอง เข้าไปอยู่ใน สถานการณ์จริงและได้สัมผสั ด้วยตนเองจากประสาทสัมผสั ทังห้า ตวั อย่างเช่น การ ทดลองผสมสารเคมี การฝึ กหัดทาํ อาหาร การฝึ กหัดตดั เยบ็ เสือผ้า เป็ นต้น

ขนั ที 2 ประสบการณ์จําลอง ประสบการณ์จาํ ลอง (CONTRIVED EXPERIENCE) เป็ นสือการสอน ทผี ู้เรียนเรียนรู้จากประสบการณ์ทใี กล้เคยี งกบั ความเป็ นจริงทสี ุดแต่ไม่ใช่ความ เป็ นจริง อาจเป็ นสิงของจําลอง หรือสถานการณ์จําลอง เป็ นกรณีทปี ระสบการณ์ หรือของจริงมขี ้อจาํ กดั จําเป็ นต้องจําลองสิงต่าง ๆ เหล่านันมาศึกษา แทน เช่น หุ่นจาํ ลอง ของตวั อย่าง การแสดงเหตุการณ์จาํ ลองทางดารา ศาสตร์ เป็ นต้น

ขนั ที 3 ประสบการณ์นาฏการ ประสบการณ์นาฏการหรือการแสดง (DRAMATIZED EXPERIENCE) เป็ นสือการสอนทผี ู้เรียนเรียนรู้จากประสบการณ์ ใน การแสดงบทบาทสมมติ หรือการแสดงละคร เป็ นประสบการณ์ทจี ัดขนึ แทนประสบการณ์ตรงหรือเหตุการณ์จริงทเี กดิ ขนึ ในอดตี หรืออาจเป็ น ความคดิ เพือเป็ นนิยมใช้สอนในเนือหาทขี ้อมจี ํากดั เรืองยุคสมัยหรือเวลา

ขนั ที 4 การสาธิต การสาธิต (DEMONSTRATION) เป็ นสือการสอนทผี ู้เรียนเรียนรู้ จากการดูการแสดงหรือการกระทาํ ประกอบคาํ อธิบาย เพือให้เห็นลาํ ดับ ขันตอนของการกระทาํ นัน ๆ เช่น การสาธิตการอาบนําเดก็ แรกเกดิ การ สาธิตการผายปอด การสาธิตการแกะสลกั ผลไม้ เป็ นต้น

ขนั ที 5 การศึกษานอกสถานที (FIELD TRIP) การศึกษานอกสถานที (FIELD TRIP) การพานักเรียนไปศึกษายงั แหล่งความรู้นอกห้องเรียนในสภาพจริง เพือเปิ ดโอกาสให้นักเรียนรู้ หลายๆด้าน ได้แก่ การศึกษาความรู้จากสถานทสี ําคญั เช่น โบราณสถาน โรงงาน อตุ สาหกรรม เป็ นต้น

ขนั ที 6 นิทรรศการ (EXHIBITION) นิทรรศการ (EXHIBITION) คือ การจดั แสดงสิงต่างๆ รวมทงั มี การสาธิตและการฉายภาพยนตร์ประกอบเพือให้ประสบการณ์ในการ เรียนรู้ด้วยการดู แก่ผู้เรียนหลายด้าน ได้แก่ การจัดป้ายนิทรรศการ การ จัดแสดงผลงานนักเรียน

ขนั ที 7 โทรทศั น์และภาพยนต์ โทรทศั น์และภาพยนต์ (TELEVISION AND MOTION PICTURE) เป็นประสบการณ์ทีใหท้ งั ภาพเคลือนไหวและเสียง ประกอบ แต่โทรทศั น์มีความเป็ นรูปธรรมมากกว่าภาพยนตร์ เนืองจาก โทรทศั นส์ ามารถนาํ เหตุการณ์ทีกาํ ลงั เกิดขึน ในขณะนนั มาใหช้ มไดใ้ นเวลา เดียวกนั ทีเรียกวา่ “การถ่ายทอดสด” ในขณะทีภาพยนตร์เป็น การบนั ทึก เหตุการณ์ทีเกิดขึน และตอ้ งผา่ นกระบวนการลา้ งและตดั ต่อฟิ ลม์ ก่อนจึงจะ นาํ มาฉายใหช้ มได้

ขนั ที 8 ภาพนิง/การบันทกึ เสียง (PICTURE/RECORDING) การบันทกึ เสียง วทิ ยุ และภาพนิง เป็ นประสบการณ์ทรี ับรู้ได้ทางใด ทางหนึงระหว่างการฟังและการพูด ซึงนับเป็ นนามธรรมมากขึน ได้แก่ เทป บนั ทกึ เสียง แผ่นเสียง ซึงต้องอาศัยเรืองการขยายเสียง ส่วน ภาพนิง ได้แก่ รูปภาพทงั ชนิดโปร่งแสงทใี ช้กบั เครืองฉายภาพข้ามศีรษะ สไลด์ภาพนิงจากคอมพวิ เตอร์ และ ภาพบนั ทกึ เสียง ทใี ช้กบั เครืองฉายภาพ ทบึ แสง เป็ นต้น

ขนั ที 9 ทศั นสัญลกั ษณ์ ทศั นสัญลกั ษณ์ (VISUAL SYMBOL) เป็ นสัญลกั ษณ์ทสี ามารถ รับรู้ได้ด้วยระบบประสาทสัมผสั ทางตา มีความเป็ นนามธรรมมากขึน จาํ เป็ นที จะต้องคาํ นึงถึงประสบการณ์ของผู้เรียนเป็ นพืนฐาน ในการเลือกนําไปใช้ สือที จัดอยู่ในประเภทนี คือ แผนภูมิ แผนสถติ ิ ภาพโฆษณา การ์ตูน แผนที และ สัญลกั ษณ์ต่างเป็ นต้น สือเหล่านีเป็ นสือทมี ีลกั ษณะเป็ นสัญลกั ษณ์สําหรับ ถ่ายทอดความหมายให้เข้าใจได้รวดเร็วขึน

ขนั ที 10 วจนสัญลกั ษณ์ วจนสัญลกั ษณ์ (VERBAL SYMBOL) เป็ นสัญลกั ษณ์ทางภาษา เป็ น ประสบการณ์ขันสุดท้าย ซึงเป็ นนามธรรมมากทสี ุด ได้แก่ การใช้ ตวั หนังสือแทนคาํ พูด ได้แก่ คาํ พูด คาํ อธิบาย หนังสือ เอกสาร แผ่นปลวิ แผ่นพบั ทใี ช้ตัวอกั ษร ตวั เลข แทนความหมายของสิงต่าง ๆ นับเป็ น ประสบการณ์ทเี ป็ นนามธรรมมากทสี ุด

สือการเรียนการสอนแบ่งตามรูปแบบ LOUIS SHORES ไดแ้ บ่งประเภทสือการสอนตามรูปแบบ(FORM) ไว้ ดงั นี 1. สิงตพี มิ พ์ (PRINTED MATERIALS) เช่น หนงั สือแบบเรียน เอกสารการสอน ฯลฯ 2. วสั ดุกราฟิ ก เช่น แผนภูมิ ( CHARTS) แผนสถิติ (GRAPH) แผนภาพ (DIAGRAM) ฯลฯ 3. วสั ดุฉายและเครืองฉาย (PROJECTED MATERIALS AND EQUIPMENT) เช่น ภาพยนตร์ สไลด์ ฯลฯ 4. วสั ดุถ่ายทอดเสียง (TRANSMISSION) เช่น วทิ ยุ เครืองบนั ทึกเสียง





ความมุ่งหมายของทกั ษะการใช้สือการสอน 1. เลือกอปุ กรณ์การสอนได้เหมาะสมกบั บทเรียนและขนั ของการสอน 2. เตรียมอปุ กรณ์การสอนตามลาํ ดับขันของการใช้ได้อย่างถูกต้อง 3. ใช้อุปกรณ์การสอนอย่างคุ้มค่า 4. ใช้อปุ กรณ์ได้อย่างถูกต้อง เหมาะสมกบั วยั และสตปิ ัญญาของผู้เรียน 5. จัดหาอปุ กรณ์ทที าํ ให้ผู้เรียนมโี อกาสร่วมกจิ กรรมการเรียนการสอน ได้มากทสี ุด 6. จัดหาอปุ กรณ์ทที าํ ให้ผู้เรียนมีโอกาสศึกษา และได้รับความรู้จากอปุ กรณ์ นัน ๆ ด้วยตนเอง

คุณค่าของสือการสอน ด้านต่อผู้เรียน 1. เป็ นสิงช่วยให้เกดิ การเรียนรู้อย่างมปี ระสิทธิภาพ เพราะช่วยให้ผู้เรียน สามารถเข้าใจเนือหาบทเรียนทยี ุ่งยากซับซ้อนได้ง่ายขนึ ในระยะเวลาอนั สัน และช่วยให้เกดิ ความคดิ รวบยอดในเรืองนันได้อย่างถูกต้องและรวดเร็ว 2. สือจะช่วยกระตุ้นและสร้างความเข้าใจให้กบั ผู้เรียนทาํ ให้เกดิ ความรู้ สนุกสนานและไม่รู้สึกเบือหน่ายการเรียน 3. การใช้สือจะทาํ ให้ผู้เรียนมคี วามเข้าใจตรงกนั หากเป็ นเรืองของนามธรรม และยากต่อความเข้าใจ และช่วยให้เกดิ ประสบการณ์ร่วมกนั ในวชิ าทเี รียน

4. สือช่วยให้ผู้เรียนมสี ่วนร่วมในกจิ กรรมการเรียน ทาํ ให้เกดิ มนุษย สัมพนั ธ์อนั ดีในระหว่างผู้เรียนด้วยกนั เองและกบั ผู้สอนด้วย 5. สร้างเสริมลกั ษณะทดี ใี นการศึกษาค้นคว้าหาความรู้ ช่วยให้ผู้เรียนเกดิ ความคดิ สร้างสรรค์จากการใช้สือเหล่านี 6. ช่วยแก้ปัญหาเรืองของความแตกต่างระหว่างบุคคลโดยการจดั ให้มกี ารใช้ สือในการศึกษารายบุคคล

ด้านต่อผู้สอน คุณค่าของสือการสอน 1. การใช้วสั ดุอุปกรณ์ต่างๆประกอบการเรียนการสอน เป็ นการช่วยให้บรรยากาศใน การสอนน่าสนใจยงิ ขนึ ทาํ ให้ผู้สอนมคี วามกระตือรือร้นในการสอนมากกว่าวธิ ีการ ทเี คยใช้การบรรยายแต่เพยี งอย่างเดยี ว และเป็ นการสร้างความเชือมนั ในตัวเองให้ เพมิ ขนึ ด้วย 2. ช่วยแบ่งเบาภาระของผู้สอนในด้านการเตรียมเนือหาเพราะสามารถนําสือมาใช้ซําได้ และบางอาจให้นักศึกษาเนือหาจากสือได้เอง 3. เป็ นการกระตุ้นให้ผู้สอนตืนตวั อยู่เสมอในการเตรียมและผลผลติ วสั ดุและเรืองราว ใหม่ๆเพือใช้เป็ นสือการสอน ตลอดจนคดิ ค้นเทคนิควธิ ีการต่างๆ เพือให้การเรียนรู้ น่าสนใจยงิ ขนึ

ขนั ตอนการใช้สือการสอน 1. ขันนําสู่บทเรียน 2. ขันดําเนินการสอนหรือประกอบกจิ กรรมการเรียน 3. ขันวเิ คราะห์และฝึ กปฏบิ ตั ิ 4. ขันสรุปบทเรียน 5. ขันประเมนิ ผู้เรียน

หลักการใช้สื่อการสอน 1. การวางแผน (Planning) การใช้สื่อการสอนต้องมี การวางแผน โดยในขั้นของการวางแผนคือการพิจารณาว่าจะเลือก ใช้สื่อใดในการเรียนการสอน

2. การเตรียมการ (Preparation) เมื่อได้วางแผนเลือกใช้สื่อ การสอนแล้ว ขั้นต่อมาคือการเตรียมการสิ่งต่างๆ เพื่อให้การใช้สื่อการ สอนเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพและตรงตามวัตถุประสงค์ ก่อนใช้สื่อการ สอน ผู้ใช้ควรเตรียมความพร้อมในสิ่งต่างๆ ดังนี้ 2.1 การเตรียมความพร้อมของผู้สอน 2.2 การเตรียมความพร้อมให้ผู้เรียน 2.3 การเตรียมความพร้อมของสื่อและอุปกรณ์หรือเครื่องมือที่ ใช้ร่วมกัน 2.4 การเตรียมความพร้อมของสภาพแวดล้อมและห้องสอน

3. ช่วง ได้แก่ ช่วงนําเข้าสู่บทเรียน ช่วงสอนเนื้อหาบทเรียน และ ช่วงสรุป ในทุกช่วงเวลาสามารถนําสื่อการสอนเข้ามาใช้อํานวยความ สะดวกให้ผู้เรียนเกิดการรับรู้หรือการเรียนรู้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ ผู้เลือก ใช้สื่อการสอนควรมีความเข้าใจว่าสื่อการสอนที่นํามาใช้ในแต่ละช่วงเวลา ใช้เพื่อวัตถุประสงค์ใด 1. ช่วงนําเข้าสู่บทเรียน 2. ช่วงสอนเนื้อหาบทเรียน 3. ช่วงสรุปบทเรียน 4. ทํากิจกรรมต่าง ๆ ประกอบการใช้สื่อการสอนตาม ขั้นตอนที่วางแผนไว้ 5. การนําเสนอควรมีจุดเน้นและอธิบายรายละเอียด ในส่วนที่สําคัญ ในขณะนําเสนอ

4. การติดตามผล (Follow - up) ภายหลังการใช้สื่อการ สอนแล้ว ผู้สอนควรทําการซักถาม ตอบคําถามผู้เรียน หรืออภิปรายเกี่ยว กับเนื้อหาของสื่อที่ได้นําเสนอไปแล้ว เพื่อสรุปถึงประสบการณ์ที่ผู้เรียน ได้รับ และเพื่อทําการประเมินผู้เรียนว่ามีความเข้าใจบทเรียนเพียงใด และ เพื่อประเมินประสิทธิภาพของสื่อการสอน ตลอดจนวิธีการใช้สื่อการสอน ของครวู า่ มีข้อดี ข้อบกพร่อง หรือสิ่งที่ควรแก้ไขต่อไปอย่างไรบ้าง

ประโยชน์ของสื่อการเรียนการสอน 1. ช่วยให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้อย่างมีประสิทธิภาพ ได้แก่ 1.1 เรียนรู้ได้ดีขึ้นจากประสบการณ์ที่มีความหมายในรูปแบบต่าง ๆ 1.2 เรียนรู้ได้อย่างถูกต้อง 1.3 เรียนรู้ได้ง่ายและเข้าใจได้ชัดเจน 1.4 เรียนรู้ได้มากขน้ึ 1.5 เรียนรู้ได้ในเวลาที่จํากัด

2. ช่วยให้สามารถเอาชนะข้อจํากัดต่าง ๆ ในการเรียนรู้ ได้แก่ 2.1 ทําสิ่งนามธรรมให้เป็นรูปธรรมมากขึ้น 2.2 ทําสิ่งซับซ้อนให้ง่ายขน้ึ 2.3 ทําสิ่งเคลื่อนไหวช้าให้เร็วขน้ึ 2.4 ทําสิ่งเคลื่อนไหวเร็วให้ช้าลง

2.5 ทําสิ่งเล็กให้ใหญ่ขน้ึ 2.6 ทําสิ่งใหญ่ให้เล็กลง 2.7 นําสิ่งที่อยู่ไกลมาศึกษาได้ 2.8 นําสิ่งที่เกิดในอดีตมาศึกษาได้ช่วยกระตุ้นความสนใจ ของผู้เรียน 2.9 ช่วยให้จดจําได้นาน เกิดความประทับใจและมั่นใจใน. การเรียน 2.10 ช่วยให้ผู้เรียนได้คดิ และแก้ปัญหา

คุณสมบัติของสื่อการสอน สื่อการสอนมีคุณสมบัติพิเศษ 3 ประการ คอื 1. สามารถจัดยึดประสบการณ์กิจกรรมและการกระทําต่าง ๆ ไว้ได้อย่างคงทนถาวร ไม่ว่าจะเป็นเหตุการณ์ในอดีตหรือปัจจุบัน ทั้งใน ลักษณะของรูปภาพ เสียง และสัญลักษณ์ต่าง ๆ สามารถนําไปใช้ได้ตาม ความต้องการ

คุณสมบัติของสื่อการสอน (ต่อ) 2. สามารถจัดแจงจัดการและปรุงแต่งประสบการณ์ต่าง ๆ ให้ใช้ได้สอดคล้องกับวัตถุประสงค์ของการเรียนการสอน เพราะสื่อ การสอนบางชนิด สามารถใช้เทคนิคพิเศษเพื่อเอาชนะข้อจํากัดในด้าน ขนาด ระยะทาง เวลา และความเป็นนามธรรมของประสบการณ์ตาม ธรรมชาติได้

คุณสมบัติของสื่อการสอน (ต่อ) 3. สามารถแจกจ่ายและขยายของข่าวสารออกเป็น หลาย ๆ ฉบับเพื่อเผยแพร่สู่คนจํานวนมาก และสามารถใช้ซ้ํา ๆ ได้ หลาย ๆ ครง้ั ทําให้สามารถแก้ปัญหาในด้านการเรียนการสอน ต่าง ๆ ทั้งการศึกษาในระบบโรงเรียนและนอกระบบโรงเรียน



กิจกรรม หลังเรียน ������. นศ.วิเคราะห์ข้อดีข้อจํากัดของการใช้สื่อ ต่อไปนี้พร้อมนําเสนอ ๑ การจัดนิทรรศการ ๒ เกม ๓ การจัดทัศนศึกษานอกสถานที่ ๔ วัสดุกราฟิก (แผนภูมิ แผนภาพ กราฟ การ์ตูน ภาพถ่าย) ๕ ของจาํ ลอง หุ่นจําลอง ๖ ของจรงิ ๗ สื่อสิ่งพิมพ์

science class — scienc sciencesccileanscse—cslcaisesn—cesccielanscse cla