Artniyet

MAVİ'NİN TARİHTE YOLCULUĞU B r Başarı Öyküsü: Faruk Kırlı Mav 'l Ş rler, Şarkılar ve F lmler





Mav ! Mavi ! Mavi denince aklınıza Mav , RGB renk düzen n n, üç neler geliyor? ana reng nden en kısa dalga Gökyüzü, deniz, huzur, boylu olanıdır. Görünür ışık tayfı belki sonsuzluk ve daha üzer nde mor ve yeş l arasında niceleri... Gelin, mavi’yi uzanır. Çoğu mav , d ğer renkler n genel-kültür üzerinden haf f b r karışımını çer r; gök kısaca ele alalım. mav s b raz yeş l çer rken, lac vert b raz mor çer r. Köken Şeyma C r t Arapçadır. Arapça “ma” su anlamına gelmekted r ve mav Perspektif adı verilen sözcüğü Arapça “su g b ” anlamına optik etki nedeniyle uzaktaki gelen Ma’ sözcüğünden Türkçeye nesneler daha mavi görünür. geçm şt r. Kâşgarlı Mahmud’un 1073 yılında Araplara Türkçe öğretmek ç n yazdığı sözlük olan D vân-ı Lügat ’t-Türk adlı yapıtında çaqır (çakır) ve gök (kök) sözcükler mav anlamında kullanılır. Bu sözcükler günümüzde de zaman zaman mav anlamında kullanılır. Bu kısa b lg lend rmen n ardından sanat ve edeb yat dünyasındak mav ’y daha detaylı nceleyel m. 3







Mav 'l Şarkılar Mav ’li Şar ıla \"Mav a \" Nazım H kmet' n Moskova'da ölümü memleket nde tatmış olsa “Çok yorgunum sürgündeyken, artık ülkes ne da, hayatın ş ne bak k kend s Ben bekleme kaptan dönemeyeceğ n ve sürgünde bu ş r \"Çok Yorgunum\" adı Çok yorgunum öleceğ n anladığı zaman yazdığı altında besteley p yorumladığı Ben bekleme kaptan ş r' \"Mav L man\", şa r n, vatanına zaman Almanya'da sürgünded r Sey r deer n başkası yazsın ve İstanbul'a duyduğu hasret ve bu parça lk olarak Almanya'da Sey r deer n başkası yazsın anlatır. Her ne kadar Cem Karaca, yayınlanmıştır. Çınarlı, kubbel , mav b r l man Ben o l mana Çıkaramazsın Ben o l mana Çıkaramazsın Çınarlı, kubbel , mav b r l man Ben o l mana Çıkaramazsın Ben o l mana Çıkaramazsın Çok yorgunum Ben bekleme kaptan” Söz-Müz k: Cem Karaca 7























Mav 'n n Tar hte Yolculuğu Rog er van der Weyden Orta Çağ Mav s : Meryem’ n Reng Orta Çağ le b rl kte, mav n n Avrupa’dak genel algısının değ şt ğ b r döneme g r l r – bu değ ş m n de başlıca sebeb Hr st yanlıktır. Mes h’ n annes olan Meryem’le özdeşleşt r len reng n, yoksulluk ve batıl nançlarla bağdaştırılan n tel ğ , küçük b r devr m n tel ğ ndek b r nşa faal yet yle değ şecekt r. Fransız ruhban sınıfının öne çıkan s mler nden Abbe Suger, VI. Lou s ve VII. Lou s le s yas ve d nsel b r danışmanlığın da ötes ne geçen b r dostluğa sah pt . Bu dostluğun sağladığı etk nl k, mav reng n got k m marlığın m henk taşlarından Sa nt Den s Bas l ca’sının v traylarında görülmes yle sonuçlandı. Sa nt-Den s’den sonra nşa ed len got k üsluptak d nsel yapılarda da gösterecek olan b r eğ l m n bel rg nleşmes ne sebep olmuştur. Güneş ışıklarıyla böyles çarpıcı b r b ç mde parlaklaşan mav lerle karşılaşması öyle etk ley c yd k , bu ton uzunca b r süre “Sa nt-Den s Mav s \" adıyla anıldı. Bu ışıklı mav , daha sonra Got k m marlığın daha geç tar hl yapılarından Notre-Dame de Chartres’dak veya Sa nt-Chapelle’dek katedraller n v traylarında da kend n gösterecekt . Bu gel şmeler, mav n n daha önce alt sını arın kıyafetler yle yahut ölümle, tal hs zl kle bağlantılı olarak algılanan sembol k manasının değ şmes ne sebep olmuştur. Mav artık yücel ğ n ve uhrev yet n tems l nde kullanılıyordu. Bu bağlamda, mav n n kırmızı le olan zıtlığının bel rg nl k kazanmasının da katkıda bulunduğunu söyleyeb l r z. Kırmızı, Ant k Çağ’dan bu yana b l nen ve algılanan b r renkt ve lk olarak rt batlandırıldığı nesne kandı. Kan üzer nden canlılıkla, nsanla ve ten n ölümlü oluşuyla bağlantılandırılması anlaşılır b r durumdur. Bu durum, Mes h’ n Golgotha’da b r çarmıhta kan ve yara ç nde can çek şmes n tems l eden sahnelerle mukayese ed ld ğ nde, Meryem’ n neden b r dönemden t baren hep mav elb seler ç nde tasv r ed ld ğ n de anlatmaktadır. St. Den s Baz l kasından v tray örneğ Orta Çağ sonlarına yaklaşırken, mav renge atfed len önem daha da artmıştır. Özell kle IX. Lou s’ n sürekl olarak mav renk elb seler g ymey terc h etmes yle b rl kte, bu reng n d nsel anlamıyla s yasî anlamı bütünleş r. Çünkü Katol k K l ses tarafından resmî olarak az zl k mertebes ne yükselt len bu hükümdarın Hr st yanlık gayret , fuhuş ve kumarı yasaklamaktan Talmud’u yaktırmaya kadar uzanan b r alandak eylemler yle anlam kazanır – Sek z nc Haçlı Sefer sırasında ölmes de, d nsel heyecanıyla tuhaf b r b ç mde uyuşan, traj k deneb lecek b r n tel k taşır. IX. Lou s le b rl kte, mav renk Fransa le özdeşleş r – buradan da yavaş yavaş d ğer Avrupa ülkeler ne de yayılarak s yasî erkle doğrudan l nt l b r renk olarak algılanmaya başlanır. 19