ออกแบบหน่วยการเรียนรู้เรื่อง กรด-เบส สุกฤษตา กุดวงค์แก้ว (105)

39 แนวทางการตรวจให้คะแนน การทดลองเรอ่ื งทดลองสมบตั กิ รด-เบสของสารละลายเกลือ ประเด็นท่ีประเมนิ แนวทางการตรวจใหค้ ะแนน นา้ หนัก จุดประสงคก์ ารทดลอง คะแนน การทดลองตามแผนที่ ได้ 3 คะแนน กาหนดจุดประสงค์การทดลองไดถ้ กู ตอ้ งเหมาะสมกบั การทดลอง กาหนด ได้ 2 คะแนน กาหนดจดุ ประสงคก์ ารทดลองได้ถูกต้อง แตไ่ มเ่ หมาะสมกบั การทดลอง 0.25 ได้ 1 คะแนน กาหนดจดุ ประสงคก์ ารทดลองไมถ่ กู ตอ้ ง การบนั ทึกผลการทดลอง ได้ 3 คะแนน ทดลองตามวิธกี ารและขั้นตอนท่กี าหนดไว้อย่างถกู ต้อง มกี ารปรบั -ปรุง แกไ้ ขเปน็ ระยะ การสรุปผลการทดลอง ได้ 2 คะแนน ทดลองตามวธิ ีการและขน้ั ตอนทก่ี าหนดไวโ้ ดยครูเปน็ ผ้แู นะนาใน บางส่วน มีการปรบั ปรงุ แกไ้ ขบา้ ง ได้ 1 คะแนน ทดลองตามวธิ กี ารและขนั้ ตอนท่กี าหนดไว้หรอื ดาเนนิ การขา้ มข้ัน-ตอน ที่กาหนดไว้ ไมม่ ีการปรับปรงุ แกไ้ ข ได้ 3 คะแนน บนั ทึกผลเป็นระยะ อยา่ งถกู ต้อง มรี ะเบยี บ และเปน็ ไปตามการทดลอง ได้ 2 คะแนน บนั ทกึ ผลเป็นระยะ ไมร่ ะบหุ นว่ ย ไมเ่ ป็นระเบยี บ และเปน็ ไปตามการ ทดลอง ได้ 1 คะแนน บนั ทึกผลไม่ครบ ไมม่ กี ารระบหุ น่วย และไมเ่ ปน็ ไปตามการทดลอง ได้ 3 คะแนน สรปุ ผลการทดลองไดอ้ ยา่ งถกู ตอ้ ง กระชับ ชัดเจน และครอบคลุมขอ้ มลู จากการวเิ คราะหท์ ้ังหมด ได้ 2 คะแนน สรปุ ผลการทดลองได้ถูกต้อง แตย่ งั ไมค่ รอบคลุมข้อมลู จากการวเิ คราะห์ ท้ังหมด ได้ 1 คะแนน สรปุ ผลการทดลองได้ตามความเห็น โดยไมใ่ ช้ขอ้ มูลจากการทดลอง รวม 12 คะแนน คิดน้าหนักคะแนน 12 × 0.25 คะแนน = 3 คะแนน เกณฑก์ ารประเมนิ ผล คะแนน 10 - 12 = ดี (3) คะแนน 8 - 6 = พอใช้ (2) คะแนน 4 = ควรปรับปรงุ (1) หมายเหตุ : เกณฑผ์ ่านท่ยี อมรบั ได้ ตอ้ งได้ต้งั แต่ 2 คะแนน ข้ึนไป

40 แบบฝกึ หดั ท่ี 1.5 สมบตั กิ รด-เบสของเกลอื คาช้ีแจง : จงตอบคาถามตอ่ ไปน้ีใหถ้ กู ตอ้ ง ( รวม 2 คะแนน) 1. ไอออนใดในสารประกอบของเกลอื ต่อไปนี้สารมารถเกดิ ปฏกิ ริ ิยาไฮโดรไลซสิ ได้ (1 คะแนน) 1.1 KCN ……………………………………………………………………………………………………………………………. 1.2 CH3COOLi ……………………………………………………………………………………………………………………………. 1.3 NaClO4 ……………………………………………………………………………………………………………………………. 1.4 (NH4)3PO4 ……………………………………………………………………………………………………………………………. 1.5 Na2CO3 ……………………………………………………………………………………………………………………………. 1.6 KNO3 ……………………………………………………………………………………………………………………………. 2. เขียนสมการเคมีแสดงปฏกิ ริ ยิ าไฮโดรไลซิสของแอมโมเนยี มไฮโดรเจนคารบ์ อเนต (NH4HCO3) พรอ้ มระบคุ วามเป็นกรด – เบสของสารละลายเกลอื (1 คะแนน) ……………………………………………………………………………………………………………………………. ……………………………………………………………………………………………………………………………. ……………………………………………………………………………………………………………………………. ……………………………………………………………………………………………………………………………. ……………………………………………………………………………………………………………………………. …………………………………………………………………………………………………………………………….

เฉลยแบบฝกึ หัดท่ี 1.5 สมบัติกรด-เบสของเกลือ 41 คาชแ้ี จง : จงตอบคาถามต่อไปน้ีให้ถูกตอ้ ง 1. ไอออนใดในสารประกอบของเกลอื ต่อไปนสี้ ารมารถเกดิ ปฏิกิรยิ าไฮโดรไลซิสได้ 1.1 KCN CN- 1.2 CH3COOLi CH3COO- 1.3 NaClO4 ไม่มี 1.4 (NH4)3PO4 NH4+ และ PO43- 1.5 Na2CO3 CO32- 1.6 KNO3 ไมม่ ี 2. เขียนสมการเคมีแสดงปฏกิ ิริยาไฮโดรไลซิสของแอมโมเนียมไฮโดรเจนคารบ์ อเนต (NH4HCO3) พรอ้ มระบุความเป็นกรด - เบสของสารละลายเกลือ NH4HCO3 เมอื่ ละลายนา้ จะแตกตวั ให้ NH4+ และ HCO3- NH4+ เปน็ คู่กรดของ NH3 ซ่ึงเปน็ เบสอ่อน NH4+ สามารถให้โปรตอนกับนา้ ได้ ดังสมการเคมี NH4+ (aq) + H2O (l)  NH3 (aq) + H3O+(aq) ค่า Ka ของ NH4+ เทา่ กบั 5.56 x 10-10 HCO3- เป็นคู่เบสของ H2CO3 ซึ่งเป็นกรดอ่อน HCO3- จึงให้โปรตอนกับน้า หรือรับโปรตอนจากน้าก็ได้ ดังสมการเคมี HCO3- (aq) + H2O (l)  CO32- (aq) + H3O+(aq) Ka = 4.68 x 10-11 HCO3- (aq) + H2O (l)  H2CO3 (aq) + OH-(aq) Kb = 2.24 x 10-8 เมื่อพจิ ารณาค่าคงทีก่ ารแตกตัวของปฏิกิรยิ าไฮโดรไลซสิ ทังสามจะเหน็ ว่า Kb มคี า่ มากที่สดุ ดงั นนั สารละลาย NH4HCO3 จึงเปน็ เบส

42 ข้อคาถาม แนวทางการตรวจใหค้ ะแนน ข้อ 1-2 แบบฝึกหดั ท่ี 1.5 สมบัติกรด-เบสของเกลอื แนวทางการตรวจใหค้ ะแนน ได้ 1 คะแนน ตอบคาถามถกู ตอ้ งสมบูรณ์ ได้ 0 คะแนน ตอบคาถามไม่ถกู ตอ้ ง เกณฑ์การประเมินผล คะแนน 2 = ดี คะแนน 1 = พอใช้ คะแนน 0 = ควรปรบั ปรงุ หมายเหตุ : เกณฑผ์ ่านทย่ี อมรบั ได้ ต้องได้ต้งั แต่ 1 คะแนน ขน้ึ ไป

43 แบบฝกึ หดั ที่ 1.6 เรอื่ ง pH ของสารละลายกรดและเบส คาสง่ั ให้นกั เรยี นแสดงวิธีทาให้ถกู ตอ้ ง (ขอ้ ละ 1 คะแนน) 1. สารละลายของยาลดกรดในกระเพาะอาหารมี pH 9.00 มคี วามเข้มข้นของไฮดรอกไซด์ไอออนเป็น เท่าใด วธิ ที า …………………………………………………………………………………………………………………………………………. …………………………………………………………………………………………………………………………………………. …………………………………………………………………………………………………………………………………………. …………………………………………………………………………………………………………………………………………. …………………………………………………………………………………………………………………………………………. …………………………………………………………………………………………………………………………………………. …………………………………………………………………………………………………………………………………………. …………………………………………………………………………………………………………………………………………. …………………………………………………………………………………………………………………………………………. 2. สารละลาย B มี OH- 6.0 × 10-2 mol/L สารละลายนีม้ ี pH เปน็ เทา่ ใด วิธีทา …………………………………………………………………………………………………………………………………………. …………………………………………………………………………………………………………………………………………. …………………………………………………………………………………………………………………………………………. …………………………………………………………………………………………………………………………………………. …………………………………………………………………………………………………………………………………………. …………………………………………………………………………………………………………………………………………. …………………………………………………………………………………………………………………………………………. …………………………………………………………………………………………………………………………………………. ………………………………………………………………………………………………………………………………………….

44 3. สารละลาย KOH มคี วามเขม้ ข้นของไฮดรอกไซด์ไอออน 1.0x10-8 mol/dm3 มี pH เทา่ ไร วธิ ีทา …………………………………………………………………………………………………………………………………………. …………………………………………………………………………………………………………………………………………. …………………………………………………………………………………………………………………………………………. …………………………………………………………………………………………………………………………………………. …………………………………………………………………………………………………………………………………………. …………………………………………………………………………………………………………………………………………. …………………………………………………………………………………………………………………………………………. …………………………………………………………………………………………………………………………………………. …………………………………………………………………………………………………………………………………………. 4. การเตรยี มนา้ ปูนใส โดยละลายแคลเซียมไฮดรอกไซด์ (Ca(OH)2) 0.20 กรมั และปรบั จนมปี ริมาตร เท่ากับ 200 มิลลิลิตร นา้ ปูนใสทเี่ ตรียมได้มี pH เทา่ ใด วธิ ีทา …………………………………………………………………………………………………………………………………………. …………………………………………………………………………………………………………………………………………. …………………………………………………………………………………………………………………………………………. …………………………………………………………………………………………………………………………………………. …………………………………………………………………………………………………………………………………………. …………………………………………………………………………………………………………………………………………. …………………………………………………………………………………………………………………………………………. …………………………………………………………………………………………………………………………………………. …………………………………………………………………………………………………………………………………………. …………………………………………………………………………………………………………………………………………. …………………………………………………………………………………………………………………………………………. ………………………………………………………………………………………………………………………………………….

45 เฉลยแบบฝึกหดั ท่ี 1.6 เรอ่ื ง pH ของสารละลายกรดและเบส คาสัง่ ให้นักเรียนแสดงวธิ ีทาให้ถูกต้อง 1. สารละลายของยาลดกรดในกระเพาะอาหารมี pH 9.00 มีความเข้มขน้ ของไฮดรอกไซดไ์ อออนเปน็ เทา่ ใด วธิ ีทา 14 = pH + pOH 14 = 9 + pOH pOH = 14 – 9 pOH = 5 จะได้ pOH = - log [ OH- ] 5 = - log [ OH- ] [ OH- ] = 10-5 ( anti log ) = 1 × 10-5 2. สารละลาย B มี OH- 6.0 × 10-2 mol/L สารละลายน้มี ี pH เปน็ เทา่ ใด วิธีทา pOH = - log[ OH- ] = - log (6×10-2) = - (-12) – log 6 = 1.22 จากความสัมพันธ์ 14 = pH + pOH 14 = pH + 1.22 pH = 14 – 1.22 pH = 12.78

46 3. สารละลาย KOH มคี วามเข้มข้นของไฮดรอกไซด์ไอออน 1.0x10-8 mol/dm3 มี pH เท่าไร วิธีทา pOH = - log[ OH- ] = - log (1×10-8) = - (-8) – log 1 =8 จากความสัมพันธ์ 14 = pH + pOH 14 = pH + 8 pH = 14 – 8 pH = 6 4. การเตรยี มน้าปนู ใส โดยละลายแคลเซยี มไฮดรอกไซด์ (Ca(OH)2) 0.20 กรมั และปรบั จนมปี รมิ าตร เทา่ กบั 200 มิลลลิ ติ ร นา้ ปูนใสท่เี ตรยี มได้มี pH เทา่ ใด วธิ ีทา Ca(OH)2 เปน็ เบสแก่ แตกตวั ให้ OH- ดังสมการเคมี Ca(OH)2 (aq)  Ca2+ (aq)+ 2OH- (aq) ค้านวณความเข้มข้นของ OH- ความเขม้ ขน้ ของ OH- = 0.20 g Ca(OH)2 × 1 ������������������ Ca(������������)2 × 2 ������������������ ������������− 74.10 ������ ������a(OH)2 1 ������������������ ������a(OH)2 1000 ������������ ������������������������ × 200 1 ������������������������ × 1 ������ ������������������������ ������������ = 2.7×10-2 mol/L คานวณ pH ของน้าปูนใส จาก pOH = - log[ OH- ] จาก 14 = pH + pOH = - log (2.7×10-2) 14 = pH + 1.57 = 1.57 pH = 14 – 1.57 pH = 12.43 ดงั นัน น้าปนู ใสมี pH เท่ากับ 12.43

47 ขอ้ คาถาม แนวทางการตรวจให้คะแนน ข้อ 1-4 แบบฝึกหดั ท่ี 1.6 เรอ่ื ง pH ของสารละลายกรดและเบส แนวทางการตรวจให้คะแนน ได้ 1 คะแนน คาตอบถกู ตอ้ งและแสดงวธิ ที าไดถ้ กู ตอ้ ง ได้ 0 คะแนน คาตอบไม่ถูกต้องและแสดงวธิ ีทาไมถ่ กู ตอ้ ง รวม 4 ขอ้ 4 ขอ้ × 1 คะแนน = 4 คะแนน เกณฑ์การประเมินผล คะแนน 4 = ดี คะแนน 2 = พอใช้ คะแนน 0 = ควรปรบั ปรงุ หมายเหตุ : เกณฑผ์ ่านท่ยี อมรับได้ ต้องไดต้ ง้ั แต่ 2 คะแนน ขึน้ ไป

48 แบบฝึกหดั ท่ี 1.7 เรอื่ ง ปฏกิ ริ ิยาเคมีระหว่างกรดและเบส คาช้แี จง : จงเขยี นสมการเคมแี สดงปฏกิ ริ ิยาสะเทินระหวา่ งกรดและเบสต่อไปนี้ พร้อมท้งั ระบุความเป็น กรด –เบสของสารละลายหลงั สะเทินใหถ้ ูกตอ้ ง (ข้อละ 0.4 คะแนน) 1. HBr และ LiOH 2. HNO2 NaOH 3. H2CO3 Ca(OH)2 4. HCl และ Ba(OH)2 5. HNO3 และ NH3

49 เฉลยแบบฝึกหดั ที่ 1.7 เร่ือง ปฏิกิรยิ าเคมรี ะหวา่ งกรดและเบส คาชี้แจง : จงเขียนสมการเคมีแสดงปฏิกริ ิยาสะเทินระหว่างกรดและเบสต่อไปนี้ พร้อมท้ังระบุความเป็น กรด – เบสของสารละลายหลงั สะเทนิ ใหถ้ กู ตอ้ ง 1. HBr และ LiOH HBr (aq) + LiOH (aq)  LiBr (aq) +H2O (l) ลิเทียมโบรไมด์ (LiBr) แตกตัวให้ Li+ และ Br- ซ่ึงไอออนทังสองไม่เกิดปฏิกิริยา ไฮโดรไลซิสกบั นา้ ดังนันสารละลายจึงมีสมบัติเป็นกลาง 2. HNO2 และ NaOH HNO2 (aq) + NaOH (aq)  NaNO2 (aq) + H2O (l) โซเดียมไนไทร์ต (NaNO2) แตกตวั ให้ Na+ และ NO2- ซึ่ง NO2- สามารถเกิดปฏิกริ ยิ า ไฮโดรไลซสิ กับน้าได้ OH- ดงั นันสารละลายจงึ มสี มบตั ิเป็นเบส 3. H2CO3 และ Ca(OH)2 H2CO3 (aq) + Ca(OH)2 (aq)  CaCO3 (aq) + 2H2O (l) แคลเซียมคาร์บอเนต (CaCO3) แตกตัวให้ Ca2+ และ CO32- ซ่ึง CO32- สามารถ เกิดปฏิกริ ยิ าไฮโดรไลซิสกบั นา้ ได้ OH- ดงั นนั สารละลายจึงมีสมบัติเป็นเบส 4. HCl และ Ba(OH)2 HCl (aq) + Ba(OH)2 (aq)  BaCl2 (aq) + 2H2O (l) แบเรียมคลอไรด์ (BaCl2) แตกตัวให้ Ba2+ และ Cl- ซ่ึงไอออนทังสองไม่เกิดปฏิกิริยา ไฮโดรไลซสิ กบั นา้ ดงั นันสารละลายจงึ มสี มบตั ิเปน็ กลาง 5. HNO3 และ NH3 HNO3 (aq) + NH3 (aq)  NH4NO3 (aq) แอมโมเนียมไนเทรต (NH4NO3) แตกตัวให้ NH4+ และ NO3- ซึ่งไอออนทังสองสามารถ เกิดปฏิกริ ยิ าไฮโดรไลซิสกับนา้ ได้ H3O+ ดงั นันสารละลายจงึ มีสมบัตเิ ปน็ กรด

50 ขอ้ คาถาม แนวทางการตรวจให้คะแนน ขอ้ 1-5 แบบฝกึ หดั ท่ี 1.7 เรอ่ื ง ปฏกิ ิรยิ าเคมรี ะหว่างกรดและเบส แนวทางการตรวจใหค้ ะแนน ได้ 0.4 คะแนน เขยี นสมการเคมีแสดงปฏกิ ริ ิยาสะเทนิ ระหว่างกรดและเบสตอ่ ไปนี้ พร้อมทง้ั ระบุความเป็นกรด – เบสของสารละลายหลงั สะเทนิ ให้ถกู ต้อง ได้ 0 คะแนน เขยี นสมการเคมีแสดงปฏกิ ริ ยิ าสะเทินระหวา่ งกรดและเบสตอ่ ไปนี้ พร้อมท้งั ระบุความเปน็ กรด – เบสของสารละลายหลงั สะเทนิ ให้ไม่ถกู ตอ้ ง รวม 5 ขอ้ 5 ขอ้ × 0.4 = 2 คะแนน เกณฑก์ ารประเมินผล คะแนน 2 = ดี คะแนน 1 = พอใช้ คะแนน 0 - 0.4 = ควรปรับปรุง หมายเหตุ : เกณฑผ์ า่ นท่ียอมรับได้ ต้องได้ตง้ั แต่ 1 คะแนน ข้ึนไป

51 กิจกรรม การทดลองหาความเขม้ ขน้ ของสารละลายจากการไทเทรตกรด-เบส โดยใชอ้ ินดเิ คเตอรบ์ อกจุดยตุ ิ คาชแ้ี จง : ให้นักเรียนทาการทดลองตอ่ ไปน้ี พร้อมทง้ั บนั ทกึ ผลการทดลองและสรุปผลการทดลองให้สมบรู ณ์ (คะแนน 6 คะแนน) วสั ดุ อุปกรณ์ สารเคมี 1. สารละลายตวั อยา่ งกรดไฮโดรคลอรกิ (HCl) 2. สารละลายมาตรฐานโซเดยี มไฮดรอกไซด์ (NaOH) 3. เมทลิ เรด 4. ฟีนอลฟ์ ทาลนี 5. โบรโมไทมอลบลู 6. ปเิ ปตตข์ นาด 10 mL 7. บวิ เรตต์ขนาด 10 mL 8. ขวดรูปกรวยขนาด 100 mL 9. บกี เกอร์ขนาด 100 mL 10. หลอดหยด 11. กรวยกรอง 12. ขาต้งั พรอ้ มทจ่ี บั 13. ลูกยางปเิ ปตต์ 14. ขวดน้ากลั่น วิธกี ารทดลอง 1.ปิเปตสารละลายตัวอยา่ ง HCl ใสข่ วดรปู กรวย 3 ขวด ขวดละ 10 mL แลว้ หยดอินดเิ คเตอร์ทีเ่ ลือก มา 1 ชนิด จานวน 2 หยด ลงในแตล่ ะขวด สังเกตสีของสารละลาย 2. บรรจุ NaOH 0.1 mol/L ในบวิ เรตต์ แล้วทาการไทเทรตจนกระทั่งถึงจุดยุติ บนั ทึกปริมาตรของ NaOH ทใี่ ช้ในแต่ละขวด 3. คานวณปริมาตรเฉลย่ี ของ NaOH และความเขม้ ขน้ ของสารละลายตัวอย่าง HCl

52 แบบบนั ทกึ ผลการทดลอง การทดลองเรอื่ ง การหาความเขม้ ขน้ ของสารละลายจากการไทเทรตกรด-เบส โดยใชอ้ นิ เดิเคเตอร์บอกจดุ ยุติ สมาชิก 1) .………………………………………….……… เลขท…ี่ … 2) ………………..…………………………….. เลขท่ี …… 3) .……………………………..…………....…… เลขท…่ี … 4) ……………….……………..……………….. เลขท่ี …… จุดประสงคก์ ารทดลอง ………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………… ผลการทดลอง อภิปรายผลและสรปุ ผลการทดลอง ………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………

53 ตวั อยา่ งผลการทดลอง การทดลองเรอื่ ง การหาความเขม้ ขน้ ของสารละลายจากการไทเทรตกรด-เบส โดยใชอ้ ินเดิเคเตอร์บอกจดุ ยุติ สมาชกิ 1) .……………………………………………… เลขท…ี่ … 2) ………………………….……………………….. เลขที่ …… 3) .…………………..………………………… เลขที่…… 4) …………………………….…………………….. เลขท่ี …… จุดประสงคก์ ารทดลอง 1. ทดลองเพื่อหาความเขม้ ข้นของสารละลายจากการไทเทรตกรด-เบสโดยใช้อนิ เดิเคเตอร์ บอกจดุ ยุติ 2. คา้ นวณความเข้มข้นของสารละลาย ผลการทดลอง กรณีใชส้ ารละลายตัวอย่าง A ตัวอยา่ งผลการทดลอง ช่ือสารละลายตวั อยา่ ง A อินดเิ คเตอร์ที่ใช้ในการไทเทรต โบรโมไทมอลบลู ความเข้มข้นของสารละลายมาตรฐาน NaOH 0.102 mol/L

54 อภิปรายผลและสรปุ ผลการทดลอง ปฏิกิรยิ าระหว่าง HCl และ NaOH เขยี นแสดงสมการเคมไี ด้ดังนี HCl (aq) + NaOH (aq)  NaCl (aq) + H2O (l) จากการทดลองไทเทรตมารละลายตัวอย่าง A ด้วยสารละลายมาตรฐาน NaOH โดยใช้ โบรโมไทมอลบูลเป็นอินดิเคเตอร์ พบว่าใช้สารละลาย NaOH ปริมาตร 7.73 mL ซ่ึงค้านวณ ความเข้มขน้ ไดด้ งั นี ความเข้มข้นของ HCl = 0.102 ������������������ NaOH × 7.73 mL NaOH soln 1000 ������������ ������������������������ ������������������������ × 1 ������������������ ������������������ × 10 ������������ 1 ������������������������ × 1000 ������������ ������������������������ 1 ������������������ ������������������������ ������������������ 1 ������ ������������������������ = 0.0788 mol/L สรุปผลการทดลอง เมื่อท้าการไทเทรตสารละลายตัวอย่าง A ซึ่งเป็นสารละลายกรดไฮโดรคลอริกด้วย สารละลายมาตรฐาน NaOH โดยใช้โบรโมไทมอลบลูเปน็ อินดิเคเตอร์แลว้ ค้านวณหาคววามเข้มข้น พบว่า ความเขม้ ข้นของสารละลายตัวอยา่ ง A เท่ากับ 0.0788 โมลตอ่ ลติ ร

55 แนวทางการตรวจใหค้ ะแนน การทดลองหาความเข้มขน้ ของสารละลายจากการไทเทรตกรด-เบสโดยใช้อินดเิ คเตอร์บอกจดุ ยตุ ิ ประเดน็ ท่ีประเมิน แนวทางการตรวจให้คะแนน น้าหนักคะแนน จุดประสงค์การทดลอง ได้ 3 คะแนน กาหนดจุดประสงค์การทดลองได้ถกู ตอ้ งเหมาะสมกบั การทดลอง ได้ 2 คะแนน กาหนดจุดประสงคก์ ารทดลองไดถ้ กู ตอ้ ง แต่ไมเ่ หมาะสมกบั การ ทดลอง ได้ 1 คะแนน กาหนดจุดประสงคก์ ารทดลองไมถ่ กู ต้อง การทดลองตามแผนที่ ได้ 3 คะแนน ทดลองตามวิธีการและขั้นตอนท่ีกาหนดไว้อย่างถูกตอ้ ง มกี าร กาหนด ปรับ-ปรงุ แก้ไขเปน็ ระยะ ได้ 2 คะแนน ทดลองตามวิธีการและข้นั ตอนทีก่ าหนดไว้โดยครูเปน็ ผแู้ นะนาใน บางสว่ น มีการปรบั ปรงุ แกไ้ ขบา้ ง ได้ 1 คะแนน ทดลองตามวธิ ีการและขัน้ ตอนท่กี าหนดไวห้ รือดาเนนิ การขา้ มขั้น- ตอนทกี่ าหนดไว้ ไมม่ กี ารปรบั ปรงุ แก้ไข การใชอ้ ปุ กรณ์ เครอื่ งมือ ได้ 3 คะแนน ใช้อปุ กรณ์และ/หรอื เครอ่ื งมอื ในการทดลองได้อยา่ งคลอ่ งแคล่ว และถกู ตอ้ งตามหลกั การปฏิบัติ ได้ 2 คะแนน ใช้อุปกรณ์และ/หรือเคร่ืองมือ ในการทดลองได้อยา่ งถูกตอ้ ง ตาม 0.4 หลักการปฏิบตั ิ แตไ่ มค่ ลอ่ งแคล่ว ได้ 1 คะแนน ใชอ้ ปุ กรณ์และ/หรอื เครื่องมอื ไมถ่ ูกตอ้ ง การบนั ทกึ ผลการทดลอง ได้ 3 คะแนน บันทกึ ผลเปน็ ระยะ อยา่ งถูกต้อง มรี ะเบยี บ และเป็นไปตามการ ทดลอง ได้ 2 คะแนน บันทกึ ผลเปน็ ระยะ ไมร่ ะบหุ น่วย ไมเ่ ป็นระเบยี บ และเปน็ ไปตาม การทดลอง ได้ 1 คะแนน บนั ทึกผลไม่ครบ ไมม่ กี ารระบหุ นว่ ย และไม่เป็นไปตามการทดลอง การสรปุ ผลการทดลอง ได้ 3 คะแนน สรปุ ผลการทดลองได้อยา่ งถกู ตอ้ ง กระชับ ชดั เจน และครอบคลุม ข้อมลู จากการวิเคราะหท์ ้ังหมด ได้ 2 คะแนน สรปุ ผลการทดลองไดถ้ กู ตอ้ ง แต่ยังไมค่ รอบคลุมขอ้ มลู จากการ วเิ คราะหท์ ้งั หมด ได้ 1 คะแนน สรปุ ผลการทดลองไดต้ ามความเหน็ โดยไมใ่ ช้ข้อมูลจากการทดลอง คดิ นา้ หนักคะแนน 15 คะแนน × 0.4 = 6 คะแนน เกณฑ์การประเมนิ ผล คะแนน 15 -13 = ดี (6) คะแนน 12 - 9 = พอใช้ (4) คะแนน 5 = ควรปรบั ปรงุ (2)

56 แบบฝกึ หดั ท่ี 1.8 การไทเทรตกรด-เบส คาชี้แจง จงตอบคาถามตอ่ ไปนใ้ี ห้ถูกตอ้ ง (รวม 2 คะแนน) 1. พจิ ารณาขอ้ มลู ต่อไปน้ี อินดเิ คเตอร์ ชว่ ง pH ที่เปลยี่ นสี สที เี่ ปล่ยี น แดง - เหลือง เมทิลเรด 4.2 - 6.3 เหลือง - น้าเงนิ ไม่มีสี - ชมพู โบรโมไทมอลบลู 6.0 - 7.6 ฟนี อล์ฟทาลนี 8.3 - 10.0 อินดิเคเตอร์ใดบ้างทีเ่ หมาะสมสาหรบั ใช้ในการไทเทรตระหวา่ งสารละลายกรด-เบส ที่มคี วามเขม้ ข้น เท่ากนั ตอ่ ไปนี้ (1 คะแนน) 1.1 HNO3 และ NH3 1.2 HF และ NaOH 1.3 HCl และ LiOH 2. ในการไทเทรตสารละลายกรดไนตริก (HNO3) ปริมาตร 25 mL พบว่าทาปฏกิ ิริยาพอดกี บั สารละลาย โพแทสเซยี มไฮดรอกไซด์ (KOH) 0.10 mol/L ปรมิ าตร 20 mL สารละลายกรดไนตรกิ มคี วามเข้มข้น เท่าใด จงแสดงวิธหี าคาตอบ (1 คะแนน)

เฉลยแบบฝึกหัดที่ 1.8 การไทเทรตกรด-เบส 57 คาชี้แจง จงตอบคาถามตอ่ ไปน้ีใหถ้ กู ตอ้ ง 1. พิจารณาขอ้ มลู ต่อไปนี้ อินดเิ คเตอร์ ช่วง pH ทเี่ ปลีย่ นสี สีที่เปลย่ี น แดง - เหลอื ง เมทลิ เรด 4.2 - 6.3 เหลอื ง - น้าเงิน ไมม่ ีสี - ชมพู โบรโมไทมอลบลู 6.0 - 7.6 ฟนี อล์ฟทาลนี 8.3 - 10.0 อินดิเคเตอรใ์ ดบ้างท่เี หมาะสมสาหรับใช้ในการไทเทรตระหวา่ งสารละลายกรด-เบส ทีม่ ีความเขม้ ข้น เทา่ กนั ต่อไปนี้ 1.1 HNO3 และ NH3 เมทลิ เรด 1.2 HF และ NaOH ฟีนอลฟ์ ทาลนี 1.3 HCl และ LiOH เมทิลเรด โบรโมไทมอลบลู ฟนี อลฟ์ ทาลนี 2. ในการไทเทรตสารละลายกรดไนตริก (HNO3) ปรมิ าตร 25 mL พบว่าทาปฏกิ ริ ยิ าพอดกี ับสารละลาย โพแทสเซียมไฮดรอกไซด์ (KOH) 0.10 mol/L ปรมิ าตร 20 mL สารละลายกรดไนตรกิ มีความเข้มข้น เทา่ ใด จงแสดงวธิ หี าคาตอบ จากสมการเคมี HNO3 (aq) + KOH (aq)  KNO3 (aq) + H2O (l) ค้านวณจ้านวนโมลของ HNO3 จ้านวนโมลของ HNO3 = 0.10 ������������������ KOH × 20 mL KOH soln × 1 ������������������ ������������������3 1000 ������������ ������������������ ������������������������ 1 ������������������ ������������������ = 2.0×10-3 mol HNO3 ความเขม้ ขน้ ของ HNO3 = 2.0×10−3������������������ ������������������3 × 1000 ������������ ������������������������ 25 ������������ ������������������������ 1 ������ ������������������������ = 0.080 mol/L ดังนัน สารละลายกรดไนตริกเขม้ ขน้ 0.080 โมลต่อลิตร

58 ข้อคาถาม แนวทางการตรวจให้คะแนน ขอ้ 1-2 แบบฝกึ หดั ที่ 1.8 การไทเทรตกรด-เบส แนวทางการตรวจให้คะแนน ได้ 1 คะแนน ตอบคาถามถูกตอ้ งสมบูรณ์ แสดงวิธหี าคาตอบได้ถูกตอ้ ง ได้ 0 คะแนน ตอบคาถามไม่ถกู ตอ้ ง เกณฑก์ ารประเมนิ ผล คะแนน 1 = พอใช้ คะแนน 0 = ควรปรับปรงุ คะแนน 2 = ดี หมายเหตุ : เกณฑผ์ ่านทีย่ อมรบั ได้ ต้องได้ตง้ั แต่ 1 คะแนน ขึ้นไป

59 กิจกรรม การทดลองการเปลีย่ นแปลง pH ของนา้ และสารละลายผสม ระหวา่ งกรดแอซตี กิ และโซเดียมแอซเี ตต คาชีแ้ จง : ใหน้ ักเรียนทาการทดลองตอ่ ไปน้ี พรอ้ มทงั้ บันทกึ ผลการทดลองและสรุปผลการทดลองให้สมบรู ณ์ (2 คะแนน) วสั ดุ อุปกรณ์ สารเคมี 1. สารละลายโซเดียมแอซเี ตต (CH3COONa) 0.10 mol/L 2. สารละลายกรดแอซีตกิ (CH3COOH) 0.10 mol/L 3. น้ากล่ัน 4. ยนู ิเวอรซ์ ลั อินดเิ คเตอร์ 5. สารละลายกรดไฮโดรคลอรกิ (HCl) 0.10 mol/L 6. สารละลายโซเดยี มไฮดรอกไซด์ (NaOH) 0.10 mol/L 7. หลอดทดลองขนาดเลก็ 8. หลอดหยด 9. กระบอกตวงขนาด 10 mL วิธีการทดลอง 1. ใสส่ ารละลายในหลอดทดลอง 4 หลอด ดังน้ี หลอดท่ี 1 และ 2 ใสน่ า้ กล่ันหลอดละ 2 mL หลอดท่ี 3 และ 4 ใส่สารละลายผสมของ CH3COONa 0.10 mol/L ปรมิ าตร 1 mL และ CH3COOH 0.10 mol/L ปรมิ าตร 1 mL ลงไปทง้ั สองหลอด 2. หยดยูนเิ วอรซ์ ัลอนิ ดิเคเตอร์ลงไปทกุ หลอด หลอดละ 1 หยด เขยา่ และสงั เกตสีของสารละลายแล้ว เปรียบเทยี บกบั แถบสีของยูนเิ วอร์ซลั อนิ ดเิ คเตอรท์ ี่ pH ต่างๆ ดังรูป พร้อมบันทกึ pH ของสารละลายเกลอื แต่ ละชนิด 3. หยด HCl 0.10 mol/L ลงในหลอดที่ 1และ 3 หลอดละ 1 หยด บันทึกสีของสารละลายและ ค่า pH ในแต่ละหลอด 4. หยด NaOH 0.10 mol/L ลงในหลอดที่ 2 และ 4 หลอดละ 1 หยด บันทึกสีของสารละลายและ คา่ pH ในแต่ละหลอด

ตัวอย่างผลการทดลอง 60 แบบบนั ทกึ ผลการทดลอง การทดลองเร่ือง การเปล่ยี นแปลง pH ของน้าและสารละลายผสม ระหว่างกรดแอซีตกิ และโซเดยี มแอซเี ตต จุดประสงคก์ ารทดลอง 1. ทดลองเพ่ือศึกษาการเปล่ียนแปลง pH ของน้าและสารละลายผสมระหว่างกรดแอซีติก และโซเดียมแอซีเตต 2. เปรียบเทียบการเปล่ียนแปลง pH ของน้าและสารละลายผสมระหว่างกรดแอซีติก และโซเดียมแอซีเตต ตวั อยา่ งผลการทดลอง อภปิ รายผลและสรุปผลการทดลอง เมื่อเติม HCl ลงในน้าพบว่าค่า pH ลดลงจาก 7 เป็นประมาณ 1-2 แต่เม่ือเติม HCl ลงในสารละลายผสมระหว่าง CH3COONa และ CH3COOH พบว่า ค่า pH ค่อนข้างคงท่ี ที่ pH 4 เมื่อเติม NaOH ลงในน้าพบว่าค่า pH เพิ่มขึนจาก 7 เป็น 13 แต่การเติม NaOH ลงในสารละลายผสมระหว่าง CH3COONa และ CH3COOH พบว่า ค่า pH ค่อนข้างคงท่ี ที่ pH 4 สรุปผลการทดลอง เมื่อมีการเติมกรดหรือเบสลงไปเล็กน้อย pH ของสารละลายผสมระหว่าง CH3COONa และ CH3COOH เปลี่ยนแปลงน้อยกวา่ ของนา้

61 แนวทางการตรวจใหค้ ะแนน การทดลองเรอื่ ง การเปลยี่ นแปลง pH ของนา้ และสารละลายผสมระหวา่ งกรดแอซตี ิก และโซเดียมแอซีเตต ประเดน็ ท่ีประเมนิ แนวทางการตรวจใหค้ ะแนน น้าหนกั คะแนน จุดประสงคก์ ารทดลอง ได้ 2 คะแนน กาหนดจดุ ประสงคก์ ารทดลองไดถ้ ูกตอ้ งเหมาะสมกบั การทดลอง การทดลองตามแผนที่ ได้ 1 คะแนน กาหนดจุดประสงค์การทดลองไมถ่ ูกต้อง 0.2 กาหนด ได้ 2 คะแนน ทดลองตามวธิ ีการและขน้ั ตอนทกี่ าหนดไวอ้ ยา่ งถกู ตอ้ ง มกี าร การบันทึกผลการทดลอง ปรบั -ปรงุ แกไ้ ขเปน็ ระยะ ได้ 1 คะแนน ทดลองตามวิธีการและข้นั ตอนทก่ี าหนดไวห้ รือดาเนนิ การข้ามขน้ั - การสรปุ ผลการทดลอง ตอนที่กาหนดไว้ ไม่มกี ารปรับปรงุ แก้ไข ได้ 3 คะแนน บนั ทึกผลเป็นระยะ อย่างถกู ตอ้ ง มรี ะเบียบ และเปน็ ไปตามการ ทดลอง ได้ 2 คะแนน บนั ทึกผลเปน็ ระยะ ไมร่ ะบหุ น่วย ไม่เป็นระเบยี บ และเปน็ ไปตาม การทดลอง ได้ 1 คะแนน บันทึกผลไม่ครบ ไมม่ กี ารระบหุ น่วย และไมเ่ ปน็ ไปตามการทดลอง ได้ 3 คะแนน สรปุ ผลการทดลองไดอ้ ย่างถกู ต้อง กระชบั ชัดเจน และครอบคลุม ขอ้ มูล จากการวิเคราะหท์ ง้ั หมด ได้ 2 คะแนน สรปุ ผลการทดลองไดถ้ กู ต้อง แตย่ งั ไม่ครอบคลมุ ขอ้ มลู จากการ วเิ คราะหท์ ้งั หมด ได้ 1 คะแนน สรปุ ผลการทดลองไดต้ ามความเหน็ โดยไมใ่ ชข้ ้อมูลจากการทดลอง รวม 10 คะแนน คิดน้าหนกั คะแนน 10 × 0.2 คะแนน = 2 คะแนน เกณฑ์การประเมนิ ผล คะแนน 8 - 10 = ดี (2) คะแนน 7 - 5 = พอใช้ (1) หมายเหตุ : เกณฑ์ผ่านท่ียอมรบั ได้ ต้องได้ตงั้ แต่ 5 คะแนน ขนึ้ ไป

62 แบบฝกึ หดั ท่ี 1.9 เร่อื ง สารละลายบฟั เฟอร์ คาชแี้ จง จงตอบคาถามตอ่ ไปนีใ้ หถ้ กู ตอ้ ง (2 คะแนน) 1. สารละลายบฟั เฟอร์ (buffer solution) หมายถึง ............................................................................................................................. ................................................. .................................................................................................................................................................... .......... .............................................................................................................................................................................. ............................................................................................................................. ................................................. 2. สารละลายแตล่ ะชนดิ มีความเขม้ ข้นและปริมาตรเท่ากัน เมือ่ ผสมสารละลายเข้าดว้ ยกนั ดังตาราง สารละลายผสมในขอ้ ใดเป็นสารละลายบัฟเฟอร์ ข้อ สารละลายท่ี 1 สารละลายท่ี 2 1 C6H5COOH C6H5COONa 2 NaF 3 Ca(OH)2 HF 4 H3PO4 Ca(NO3)2 5 HCOOH Na3PO4 6 H3PO4 HCOOK Na3PO4

63 เฉลยแบบฝกึ หัดที่ 1.9 เร่อื ง สารละลายบฟั เฟอร์ คาชีแ้ จง จงตอบคาถามต่อไปนี้ให้ถกู ตอ้ ง 1. สารละลายบัฟเฟอร์ (buffer solution) หมายถงึ สารละลายของกรดอ่อนกบั เกลือของกรดอ่อน หรือคู่เบสของกรดอ่อน หรอื หมายถงึ สารละลายของ เบสอ่อนกบั เกลือของเบสอ่อน หรือคู่กรดของเบสอ่อนนัน สมบตั ิของสารละลายบัฟเฟอร์ คอื รกั ษาสภาพ pH ของสารละลายเอาไว้โดยจะเกดิ การเปลยี่ นแปลงน้อยมากเมอ่ื เติมกรดแก่หรือเบสแกจ่ า้ นวนเลก็ นอ้ ยลงไปการ เตรียม ทา้ ได้โดยการเติมกรดอ่อนลงในสารละลายเกลือของกรดอ่อน หรือการเติมเบสอ่อนลงในสารละลาย เกลือของเบสอ่อน 2. สารละลายแตล่ ะชนดิ มคี วามเข้มข้นและปรมิ าตรเทา่ กนั เม่ือผสมสารละลายเข้าด้วยกัน ดังตาราง สารละลายผสมในข้อใดเป็นสารละลายบฟั เฟอร์ ข้อ สารละลายท่ี 1 สารละลายท่ี 2 1 C6H5COOH C6H5COONa 2 NaF 3 Ca(OH)2 HF 4 H3PO4 Ca(NO3)2 5 HCOOH Na3PO4 6 H3PO4 HCOOK Na3PO4 สารละลายผสมที่เป็นสารละลายบัฟเฟอร์ คอื ข้อ 1 , 2 , 5 , 6 C6H5COOH / C6H5COONa , NaF / HF , HCOOH / HCOOK , H3PO4 / Na3PO4

64 ข้อคาถาม แนวทางการตรวจใหค้ ะแนน ข้อ 1-2 แบบฝกึ หดั ท่ี 1.9 เรอื่ ง สารละลายบัฟเฟอร์ เกณฑ์การประเมินผล แนวทางการตรวจให้คะแนน ได้ 1 คะแนน ตอบคาถามถูกตอ้ งสมบูรณ์ ชดั เจน ใช้ภาษาได้ถูกต้องเหมาะสม ได้ 0 คะแนน ตอบคาถามไมถ่ ูกต้อง คะแนน 2 = ดี คะแนน 1 = พอใช้ คะแนน 0 = ควรปรบั ปรงุ หมายเหตุ : เกณฑผ์ ่านทย่ี อมรบั ได้ ตอ้ งได้ตัง้ แต่ 1 คะแนน ขึ้นไป

65 กจิ กรรม สบื คน้ ขอ้ มูลการประยกุ ตใ์ ชค้ วามรเู้ กี่ยวกบั กรด-เบส คาช้แี จง : ใหน้ กั เรียนสบื คน้ ขอ้ มลู การนาความรเู้ กี่ยวกบั กรด-เบส ไปใช้แกป้ ัญหาชวี ิตประจาวนั และนาเสนอ ขอ้ มลู อภปิ รายเพื่อแลกเปลีย่ นความรูใ้ นหอ้ งเรยี น (2 คะแนน)

66 ตวั อยา่ งการตอบ กิจกรรม สืบคน้ ข้อมูลการประยกุ ตใ์ ชค้ วามรู้เกี่ยวกบั กรด-เบส คาชี้แจง : ใหน้ กั เรียนสบื ค้นขอ้ มูลการนาความรเู้ กีย่ วกบั กรด-เบส ไปใชแ้ กป้ ญั หาชีวิตประจาวนั และนาเสนอ ขอ้ มูล อภปิ รายเพอื่ แลกเปล่ยี นความร้ใู นหอ้ งเรยี น ตัวอยา่ งผลการทากิจกรรม 1. การบ้าบัดน้าเสียใหม้ คี า่ pH ทีเ่ หมาะสม น้าเสียที่ปล่อยจากอุตสาหกรรมบางประเภทเป็นกรดที่มีค่า pH ต่้ากว่าข้อก้าหนดของกฎหมาย จึง จา้ เปน็ ต้องมีการปรับคา่ pH ของนา้ เสยี ดงั กลา่ วก่อนปลอ่ ยลงสู่แหลง่ นา้ ธรรมชาติ ในการปรับคา่ pH ของนา้ เสียจ้าเป็นต้องมีการเติมเบสในปริมาณท่ีเหมาะสม ซ่ึงการค้านวณปริมาณเบสท่ีใช้สัมพันธ์กับ pH ของ สารละลาย เช่น น้าเสียในบ่อบ้าบัดแหง่ หนง่ึ ซ่งึ เกดิ จกการใช้สารละลาย HCl ในอุตสาหกรรม ปริมาตร 100 ลูกบาศก์เมตร หากต้องการปรับ pH ของนา้ เสียจาก pH 2.0 ให้เป็น pH 7.0 โดยการเติม NaOH ซึ่ง จากการค้านวณต้องใช้ Na0H 40 กโิ ลกรัม 2. สีแดงในเคก้ เรดเวลเวท (red velvet) เค้กเรดเวลเวทเป็นเค้กที่ได้รับความนิยมในปัจจุบัน เพราะเนือเค้กมีสแี ดงสดน่ารับประทาน ในอดีต การท้าเคก้ เรดเวลเวทจะน้านา้ ส้มสายชูมาท้าปฏิกิรยิ ากับผงโกโก้ โดยผงโกโก้มสี ารสีที่ช่ือว่า แอนโทไชยานิน (anthocyanin) ซ่งึ มีสใี นรปู กรดและรูปเบสแตกตา่ งกนั โดยรูปกรดมีสแี ดงอมม่วงส่วนรปู เบสมีสีนา้ เงนิ อมเขียว เม่ือเติมน้าสม้ สายชูซงึ่ เปน็ กรดลงไป แอนโทไซยานนิ ในผงโกโก้จึงเปลี่ยนเป็นสีแดง ส่งผลใหเ้ นือเค้กมีสีแดง ตามไปดว้ ย แสดงว่าแอนโทไซยานินสามารถเปน็ อินดิเคเตอรไ์ ด้ 3. การปรับสมดุล pH ในแชมพู เส้นผมของมนุษยป์ ระกอบดว้ ยโปรตนี ชนิดหนึ่งท่ีเรียกวา่ เคราติน กรดแอมิโนในเคราตนิ ยึดเหนี่ยวกัน ดว้ ยพันธะเคมีหลายชนิด เช่น พนั ธะไฮโดรเจน พันธะไดซัลไฟด์ ซึ่งพันธะเหลา่ นีจะยึดเหน่ียวกันไดด้ ีท่ี pH ประมาณ 4.6-6.0 แชมพูทีม่ ีความเป็นกรดหรือเบสมากเกนิ ไปอาจท้าลายเส้นผม แชมพูบางชนิด เช่น แชมพู สา้ หรับเดก็ จะเตมิ สารละลายบฟั เฟอร์ เช่น กรดซิทริก (C3H5O(COOH)3) และโซเดียมซิเทร(C3H5O(COONa)3) เพอ่ื ปรับและควบคมุ pH ใหอ้ ยูใ่ นชว่ งที่เหมาะกับสภาพเส้นผม 4. การแกป้ ัญหาดินเปรียว ดินเปรียวหรือดนิ กรด เปน็ ดนิ ทีม่ คี า่ pH ต้่า ถา้ คา่ ต้า่ กวา่ 4 จะเรียกวา่ ดินเปรยี วจดั หรอื ดนิ กรดจดั ซง่ึ ไม่ เหมาะสมกับการเพาะปลกู ดินประเภทนีมกี รดซลั ฟวิ รกิ ผสมอยบู่ างครงั จงึ เรยี กวา่ ดนิ กา้ มะถนั ในทางปฏบิ ตั ิการ แกป้ ญั หาดินเปรยี วทา้ ไดโ้ ดยการโรยผงแคลเซยี มคารบ์ อเนต หรือ ปูนมารล์ เพอ่ื ใหท้ ้าปฏกิ ิริยากบั กรดซลั ฟวิ ริก ส่งผลให้ดนิ เปน็ กรดลดลง

67 แนวทางการตรวจให้คะแนน กจิ กรรม สบื คน้ ขอ้ มลู การประยกุ ตใ์ ช้ความรู้เกย่ี วกบั กรด-เบส ประเด็นการ เกณฑ์การให้คะแนน นา้ หนกั คะแนน ประเมนิ 4 3 2 1 0.1 เน้อื หา ผลงานสอดคลอ้ ง ผลงานสอดคลอ้ ง ผลงานไม่คอ่ ย ผลงานไมส่ อดคลอ้ ง สอดคล้องกบั กบั หัวขอ้ หรือเรือ่ ง กบั หวั ข้อหรอื เรอ่ื ง สอดคล้องกบั หัวขอ้ กับหัวขอ้ หรอื เรอื่ งท่ี หัวข้อ ท่กี าหนด ทก่ี าหนดใน หรอื เรือ่ งทกี่ าหนด กาหนด บางสว่ น การสรุปความรู้ มกี ารสรปุ ความรู้ มกี ารสรปุ ความรู้ มีการสรปุ ความรู้ มีการสรปุ ความร้ไู ม่ ความเข้าใจเกีย่ วกบั ความเขา้ ใจเก่ียวกบั ความเขา้ ใจเกี่ยวกบั ชัดเจน เรื่องท่ีศกึ ษาได้ เรื่องทศ่ี ึกษาได้ เร่ืองท่ีศึกษาได้ ชัดเจนครบถ้วน ชดั เจนดี สมบรู ณ์ การเขยี นสือ่ เขียนสอ่ื ความได้ เขียนสือ่ ความไม่ เขียนส่ือความไม่ เขยี นสอ่ื ความไดน้ ้อย ความ ถกู ต้องตาม ถกู ต้องตามอักขรวธิ ี ถูกต้องตามอกั ขรวิธี ไม่ตรงประเดน็ อกั ขรวธิ ี ตรง 4-5 แห่ง ตรง 2-3 แหง่ ตรง ประเดน็ และเขา้ ใจ ประเด็น ประเดน็ งา่ ย ประโยชน์ของ สามารถนาข้อมลู ท่ี สามารถนาข้อมลู ท่ี สามารถนาข้อมลู ท่ี ไมส่ ามารถนาข้อมลู ที่ การนาขอ้ มลู ได้ไปประยกุ ต์ใช้ใน ไดไ้ ปประยุกต์ใช้ใน ไดไ้ ปปรบั ใช้ใน ไดไ้ ปปรบั ใชไ้ ด้ ไปใช้ การเรียนการสอน การเรยี นการสอน ชวี ติ ประจาวนั ได้ และใน ได้ ชีวิตประจาวนั การใช้ เลือกใช้เทคโนโลยี เลือกใช้เทคโนโลยี เลอื กใช้เทคโนโลยี เลือกใช้เทคโนโลยใี น เทคโนโลยใี น ในการสบื ค้นขอ้ มูล ในการสบื ค้นขอ้ มูล ในการสบื คน้ ขอ้ มลู การสบื คน้ ขอ้ มลู ไม่ได้ การสบื คน้ ข้อมลู ได้อยา่ งสรา้ งสรรค์ ไดอ้ ย่างสร้างสรรค์ ได้ เหมาะสม เกณฑ์การประเมนิ ผล คะแนน 16-20 = ดี (2) คะแนน 10-15 = พอใช้ (1.5) คะแนน 0 -10 = ควรปรับปรงุ (1)

68 การวางแผนการออกขอ้ สอบปรนัยชนดิ เลอื กตอบ รายวิชา เคมี หนว่ ยการเรียนรทู้ ี่ 10 เร่ือง กรด - เบส ชัน้ มธั ยมศกึ ษาปที ี่ 5 จานวนขอ้ สอบทต่ี ้องการ 20 ข้อ เวลาในการทาแบบทดสอบ 1 ชว่ั โมง จดุ ประสงคก์ ารเรียนรู้ จานวนข้อสอบท่ี จานวนของสอบทีอ่ อกไว้ ตอ้ งการ 1. ระบแุ ละอธบิ ายวา่ สารเป็นกรดหรอื เบส โดยใช้ 4 ทฤษฎกี รด-เบสของอารเ์ รเนยี ส เบรนิ สเตด-ลาวรี 2 3 และลวิ อสิ 1 2 2. ระบคุ กู่ รด-เบสของสารตามทฤษฎกี รด-เบส 1 ของเบรนิ สเตด-ลาวรี 4 3. บอกความหมายและระบุวา่ สารเปน็ กรดแก่ เบส 2 แก่ กรดออ่ น และเบสออ่ น 2 4. คานวณความเข้มข้นของไฮโดรเนียมไอออน 1 4 หรอื ไฮดรอกไซดไ์ อออน รอ้ ยละการแตกตัว และ 1 4 คา่ คงที่การแตกตัวของกรดและเบส 2 5. เปรียบเทียบความสามารถในการแตกตวั หรือ 2 2 ความแรงของกรดและเบส 1 2 6. คานวณความเข้มขน้ ของไฮโดรเนียมไอออน 1 2 หรือไฮดรอกไซดไ์ อออนของสารละลายกรดและ 1 2 เบส 1 7. คานวณค่า pH ของสารละลายกรดและเบส 1 8. บอกความเป็นกรด-เบสของสารละลายจากช่วง pH ของอินดิเคเตอร์ 9. เขียนสมการเคมีแสดงปฏกิ ิรยิ าสะเทิน 10. ระบคุ วามเป็นกรด-เบสของสารละลายหลงั การสะเทนิ 11. อธบิ ายการเกิดไฮโดรลซิ ิสของเกลือและเขียน สมการเคมแี สดงปฏกิ ริ ิยาไฮโดรลซิ ิสของเกลอื 12. ระบคุ วามเป็นกรด-เบสของสารละลายเกลอื

69 จดุ ประสงค์การเรยี นรู้ จานวนขอ้ สอบที่ จานวนของสอบทีอ่ อกไว้ ตอ้ งการ 5 13. ทดลองและอธบิ ายหลักการการไทเทรต 1 3 14. เลอื กใช้อนิ ดเิ คเตอรท์ เ่ี หมาะสมสาหรบั การ 1 2 ไทเทรตกรด-เบส 4 15. คานวณปรมิ าณสารหรอื ความเขม้ ขน้ ของ 1 3 สารละลายกรดหรือเบสจากการไทเทรต 16. อธบิ ายสมบัติ องคป์ ระกอบ และประโยชน์ 1 50 ของสารละลายบฟั เฟอร์ 17. สืบคน้ ขอ้ มลู และนาเสนอตวั อยา่ งการใช้ 1 ประโยชนแ์ ละการแกป้ ญั หาโดยใชค้ วามรูเ้ ก่ยี วกบั กรด-เบส 20 รวม

70 ตวั บง่ ช้/ี ขอ้ สอบ +1 0 -1 ขอ้ เสนอแนะ 1. ระบแุ ละอธิบายว่าสารเป็นกรดหรอื เบส โดยใช้ ทฤษฎกี รด-เบสของอารเ์ รเนียส เบรินสเตด-ลาวรแี ละ ลวิ อสิ ขอ้ 1 ปฏิกริ ิยาตอ่ ไปนี้ สารต้งั ต้นใดทาหน้าท่ีเป็นกรด ตามทฤษฎกี รด-เบส ของอารเ์ รเนยี ส H2SO4- (aq) + H2O(l) → SO42-(aq) +H3O+ (aq) + H2O(l) ก. H2SO4- แตกตัวให้ H+ ในน้า จงึ ทาหน้าทเ่ี ปน็ กรด ข. H2O แตกตัวให้ H+ ในนา้ จงึ ทาหน้าที่เปน็ กรด ค. H2SO4- แตกตัวให้ OH- ในน้า จงึ ทาหน้าทเี่ ป็นกรด ง. H2O แตกตวั ให้ OH- ในนา้ จงึ ทาหน้าทเ่ี ปน็ กรด ข้อ 2 ตารางแสดงสมการของสมดลุ ของปฏิกริ ยิ า สาร ตงั้ ตน้ ทข่ี ดี เส้นใตร้ ะบุตามทฤษฏีกรด-เบสของอารเ์ ร เนยี สและเบริ ์นสเตด-ลาวรี สมการของสมดลุ ของ อารเ์ ร เบริ น์ ส ปฏิกิริยา เนยี ส เตด-ลาวรี ก. NH2OH + H2O เบส เบส ↔ NH3OH+ + OH- เบส เบส - - ข. CO32- + H2O → HCO3- + OH- ค. HCO3- + OH- → CO32- + H2O ขอ้ ใดถกู ตอ้ ง ก. ขอ้ ก และ ข ข. ขอ้ ก และ ค ค. ขอ้ ค ง. ไม่มีขอ้ ใดถูก

71 ตัวบง่ ช/้ี ขอ้ สอบ +1 0 -1 ข้อเสนอแนะ ข้อ 3 ข้อใดคือนยิ ามของกรดตามทฤษฎกี รด-เบสของ ลิวอสิ ก. กรด คือ สารทลี่ ะลายนา้ แลว้ แตกตัวให้ไฮดรอกไซด์ ไอออน ข. กรด คอื สารทล่ี ะลายนา้ แลว้ แตกตวั ให้ไฮโดรเนยี ม ไอออน ค. กรด คอื สารทร่ี ับคูอ่ ิเลก็ ตรอนจากสารอ่นื ง. กรด คือ สารท่ีให้โปรตอนแกส่ ารอื่น ขอ้ 4 ข้อใดคอื ข้อจากัดของทฤษฎีกรดเบสของ เบริ น์ สเตด-ลาวรี ก. สารทเ่ี ปน็ กรดจะตอ้ งทาปฏกิ ริ ิยากับเบส ข. ในโมเลกลุ ของสารที่เปน็ กรดตอ้ งมโี ปรตอน ค. สารทเ่ี ป็นกรดหรือเบสจะต้องละลายน้าเทา่ น้นั ง. สารทเ่ี ป็นกรดหรอื เบสจะต้องมกี ารให้หรือรบั อเิ ลก็ ตรอนคโู่ ดดเด่ียว 2. ระบคุ ูก่ รด-เบสของสารตามทฤษฎีกรด-เบสของ เบรนิ สเตด-ลาวรี ข้อ 5 จากจากปฏกิ ิริยาตอ่ ไปนี้ HCl จะเปน็ คู่กรดกบั สารใด HCl(aq) + H2O(l) → Cl-(aq) + H+(aq) ก. Cl- ข. H+ ค. H2O ง. Cl- และ H+ ข้อ 6 จากปฏิกิรยิ าตอ่ ไปนี้ สารคูใ่ ดทาหน้าทเี่ ปน็ กรด HS-(aq) + OH-(aq) ↔ S2-(aq) + H2O(l) ก. HS- และ H2O ค. HS- และ S2- ข. OH- และ S2- ง. OH- และ H2O

72 ตัวบ่งชี้/ขอ้ สอบ +1 0 -1 ขอ้ เสนอแนะ ข้อ 7 จากปฏิกิรยิ าตอ่ ไปนี้ ข้อใดกล่าวถกู ตอ้ ง NH3(g) + H2O(l) ↔ NH4+(ag) + OH-(aq) ก. NH3 และ H2O เปน็ คกู่ รด-เบสกนั ข. NH3 และ NH4+ เปน็ คกู่ รด-เบสกนั ค. NH3 และ H2O เปน็ คกู่ รดกัน ง. NH3 และ NH4+ เป็นคู่เบสกนั 3. บอกความหมายและระบวุ า่ สารเปน็ กรดแก่ เบสแก่ กรดอ่อน และเบสออ่ น ขอ้ 8 สารใดต่อไปนเ้ี ป็นกรดแกท่ ง้ั หมด ก. HCl HBr HCOOH ข. H2SO4 HCl HClO3 ค. HBr HCN NaCl ง. HClO3 HClO4 HCOOH ขอ้ 9 ข้อใดไม่ถูกต้อง ก. กรดแก่ คือ กรดทลี่ ะลายนา้ แลว้ แตกตวั ได้บางสว่ น ข. เบสแก่ คือ เบสทล่ี ะลายนา้ แล้วแตกตัวได้ 100% ค. กรดออ่ น คือ กรดทลี่ ะลายนา้ แลว้ แตกตวั ได้ 100% ง. เบสอ่อน คือ เบสทลี่ ะลายน้าแล้วแตกตวั ได้บางส่วน 4. คานวณความเข้มขน้ ของไฮโดรเนียมไอออนหรอื ไฮดรอกไซดไ์ อออน รอ้ ยละการแตกตวั และค่าคงที่ การแตกตัวของกรดและเบส ข้อ 10 สารละลายกรดแอซติ กิ 0.05 mol/L จะมี ไฮโดรเนยี มไอออนเข้มขน้ เทา่ ใด ก. 2.0 x 10-3 mol/L ข. 2.5 x 10-3 mol/L ค. 3.0 x 10-3 mol/L ง. 3.5 x 10-3 mol/L

73 ตวั บง่ ช/้ี ข้อสอบ +1 0 -1 ข้อเสนอแนะ ข้อ 11 เมอ่ื นา HCN ซง่ึ มคี า่ Ka = 4.9 x 10-10นามา 5.4 กรมั เติมน้ากล่ันลงไปรมิ าตร 2 ลติ ร กรดน้ีจะแตก ตวั ได้กเ่ี ปอรเ์ ซ็นต์ ก. 0.7% ข. 0.07% ค. 0.007% ง. 0.0007% ขอ้ 12 สารละลายแอมโมเนีย (NH3) 0.20 โมลต่อลิตร มรี อ้ ยละการแตกตวั เทา่ ใด ก. 1.8 x 10-3 โมลต่อลิตร ข. 1.9 x 10-3 โมลต่อลติ ร ค. 2.0 x 10-3 โมลตอ่ ลิตร ง. 0.2 x 10-3 โมลตอ่ ลิตร ขอ้ 13 HA ความเขม้ ข้น 3 M แตกตวั ให้ H+ เขม้ ข้น 0.03 mol/L จะมคี ่าคงที่การแตกตวั ของกรดเท่าใด ก. 3 x 10-6 ข. 6 x 10-6 ค. 3 x 10-5 ง. 6 x 10-5 5. เปรยี บเทยี บความสามารถในการแตกตัวหรอื ความ แรงของกรดและเบส ขอ้ 14 ขอ้ ใดถกู ตอ้ ง ก. ถ้ารอ้ ยละการแตกตวั ของเบสมาก ค่า Kbจะมากข้ึน ข. ถ้ารอ้ ยละการแตกตัวของเบสมาก ค่า Kbจะน้อยลง ค. ถา้ ร้อยละการแตกตวั ของกรดแปรผันตรงกบั คา่ Ka ง. ถ้ารอ้ ยละการแตกตัวของกรดมาก คา่ Kaจะมากข้นึ ข้อ 15 สารละลาย HA 0.2 mol/L แตกตวั ได้ 10% สารละลาย HB 0.02 mol/L แตกตัวได้ 20% ข้อใดไม่ถูกตอ้ ง ก. HA มีคา่ คงท่กี ารแตกตัวเทา่ กับ 0.0022 ข. HB แตกตวั ให้ H+ และ B- ชนิดละ 0.0040 mol/L ค. HB มคี ่าคงทกี่ ารแตกตัวเท่ากับ 0.010 ง. HA เป็นกรดทแ่ี รงกวา่ HB

74 ตัวบ่งช/ี้ ขอ้ สอบ +1 0 -1 ขอ้ เสนอแนะ 6. คานวณความเขม้ ข้นของไฮโดรเนยี มไอออนหรอื ไฮดรอกไซดไ์ อออนของสารละลายกรดและเบส ขอ้ 16 สารละลายของยาลดกรดในกระเพาะอาหารมี pH 12.00 มีความเข้มข้นของไฮดรอกไซด์ไอออนเปน็ เท่าใด ก. 1 × 10-2mol/L ข. 1 × 102mol/L ค. 1 × 10-12mol/L ง. 1 × 1012mol/L ข้อ 17 สารละลายโซเดียมไฮดรอกไซดม์ ีความเข้มขน้ ของไฮโดรเนยี มไอออนเป็น 1.0 × 10-9 mol/L จะมี ความเขม้ ขน้ ของไฮดรอกไซด์ไอออนตรงกบั ข้อใด ก. 1 × 10-3 mol/L ข. 1 × 10-5 mol/L ค .1 × 10-9 mol/L ง. 1 × 10-14 mol/L ขอ้ 18 กรดเกลอื เม่อื แตกตัวจะให้ H+ เข้มข้น 4.0×10-3 M มีความเข้มข้นของ OH-เป็นเทา่ ใด ก. 0.04×10-2 M ค. 0.25×10-11 M ข. 0.04×10-3 M ง. 0.25×10-12 M ข้อ 19 NaF แตกตัวให้ F ในจานวนโมลท่เี ทา่ กนั ซ่งึ F ทาปฏกิ ิรยิ ากบั น้าได้ HF และ OH- เป็นผลติ ภณั ฑ์ ถา้ สารละลาย NaF 4.5 M จะมีความเข้มข้นของไฮดรอก ไซด์ไอออนเท่าใด ก. 1.4×10-1 M ข. 2.1×10-2 M ค. 4.5×10-4 M ง. 2.2×10-11 M 7. คานวณคา่ pH ของสารละลายกรดและเบส ขอ้ 20 สารละลาย B มี OH- 6.0 × 10-2 mol/L สารละลายนมี้ ี pH เป็นเท่าใด ก. 1.22 ข. 11.56 ค. 12.78 ง. 15.46

75 ตวั บ่งช้ี/ข้อสอบ +1 0 -1 ข้อเสนอแนะ ข้อ 21 สารละลายกรด HCl มคี วามเขม้ ขน้ ของไฮโดร เนยี มไอออน 1.0x10-4mol/dm3 มี pH เท่าไร ก. 3 ข. 4 ค. 5 ง. 6 ข้อ 22 เม่ือผสมสารละลายCH3COOH ที่มีความ เข้มข้น 0.25 M จานวน 50.0 cm3 กับสารละลาย NaOH ท่ีมีความเข้มข้น 0.1 M จานวน 250.0 cm3 สารละลายหลังผสมนีจ้ ะมคี า่ pH เปน็ เท่าใด ก. 1.40 ข. 1.52 ค. 12.48 ง. 12.60 ขอ้ 23 สารละลาย KOH มีความเขม้ ขน้ ของไฮดรอก ไซดไ์ อออน 1.0x10-8 mol/dm3 มี pH เท่าไร ก. 5 ข. 6 ค. 8 ง. 9 8. บอกความเป็นกรด-เบสของสารละลายจากช่วง pH ของอินดิเคเตอร์ ข้อ24 โบรโมฟีนอลบลูเป็นอินดิเคเตอร์สาหรับกรด- เบส ที่เปล่ียนสีเหลือง–น้าเงิน ในช่วง pH 3.0–4.6 ถ้า หยด โบรโมฟีนอลบลูในสารละลายตัวอย่างท่ีมีความ เข้มข้น 1M พบว่าได้สารละลายเขียว สารละลาย ตวั อยา่ งนา่ จะเป็นสารละลายของสารใด ก. KF ข. NaCl ค. NaOH ง.NH4NO3

76 ตัวบง่ ช/ี้ ข้อสอบ +1 0 -1 ขอ้ เสนอแนะ ขอ้ 25 พิจารณาชว่ ง pH และการเปล่ียนสขี อง อนิ ดเิ คเตอร์ทก่ี าหนดให้ อนิ ดเิ คเตอร์ A มีช่วง pH เปลีย่ นสจี ากแดง- เหลอื ง = 3.2-4.8 อินดิเคเตอร์ B มีช่วงpHเปลี่ยนสจี ากเหลือง-น้า เงนิ = 6.0–7.8 อินดิเคเตอร์ C มีช่วงpHเปล่ยี นสจี ากเหลอื ง-แดง =7.2–8.8 เม่ือนาสารละลาย X , Y และ Z ซึ่งเปน็ สารละลายใสไม่มสี ีหยดอินดเิ คเตอรท์ ก่ี าหนดให้ พบวา่ สขี องสารละลายเปน็ ดงั น้ี สารละลาย สีของสารละลายเมือ่ หยดอินดเิ คเตอร์ ABC X ส้ม เหลือง แดง Y เหลือง เขยี ว สม้ Z เหลอื ง เหลอื ง เหลอื ง ขอ้ ใดสรุปไดถ้ กู ต้อง ก. เมื่อหยดอนิ ดิเคเตอร์ A สารละลาย X มีสมบตั เิ ปน็ เบส ข. เม่ือหยดอนิ ดเิ คเตอร์ B สารละลาย Y มีสมบตั ิ เปน็ ได้ทัง้ กลางและเบส ค.เมอื่ หยดอินดเิ คเตอร์ C สารละลาย X มีสมบตั ิเปน็ กรด สารละลาย Y มสี มบตั เิ ป็นเบส ง. สารละลาย Z มสี มบตั เิ ป็นกรดเทา่ น้ัน

77 ตัวบ่งช้ี/ข้อสอบ +1 0 -1 ขอ้ เสนอแนะ 9. เขยี นสมการเคมีแสดงปฏิกริ ิยาสะเทิน ขอ้ 26 ปฏิกริ ยิ าในข้อใดเป็นปฏกิ ริ ยิ าสะเทนิ ก. H2SO4 (aq) + 2KOH (aq)  K2SO4 (aq) + 2H2O (l) ข. Ca2+ (aq) + SO4 2-(aq)  CaSO4 (s) ค. H3O + (aq) + OH- (aq)  2H2O (l) ง. NH4 + (aq) + H2O (l)  NH3 (aq) + H3O + (aq) ขอ้ 27 กรดแก่ H2SO4 ทาปฏกิ ิรยิ ากบั เบสแก่ Ba(OH)2 เกิดปฏกิ ริ ิยาสะเทนิ ตรงกบั ข้อใด ก. Ba2+ (aq) + SO42-(aq)  BaSO4 (s) ข. 2H+(aq) + 2OH- (aq)  2H2O (l) ค. H2SO4(aq) + H2O(l)  2H+(aq) + SO42-(aq) ง. H2SO4(aq) + Ba(OH)2(aq)  BaSO4(s) + 2H2O(l) 10. ระบคุ วามเปน็ กรด-เบสของสารละลายหลงั การ สะเทิน ข้อ 28 จดุ สะเทินของการไทเทรตระหวา่ งสารละลาย แอมโมเนียกับกรดเปอรค์ ลอริก(HclO4)ได้สารละลายที่ มีคณุ สมบตั เิ ปน็ อยา่ งไร ก. กลาง ข. กรดออ่ น ค. กรดแก่ ง. เบสแก่

78 ตัวบ่งชี/้ ขอ้ สอบ +1 0 -1 ข้อเสนอแนะ ข้อ 29 กรดอนิ ทรยี ์อยา่ งออ่ นชนดิ หนงึ่ มสี มบัตเิ ปน็ สารอนิ ดเิ คเตอร์ในการไทเทรตกรด-เบสและมสี มดลุ ของกรดกบั คเู่ บสของมนั ในสารละลายดงั สมการ HIn + H2O  H3O+ + In- สีแดง สีเหลอื ง ถา้ ขณะไทเทรต สารละลายทมี่ อี ินดิเคเตอรจ์ ะมสี ีอะไร เม่ือสภาพของสารละลายเป็นกรดอยา่ งแรง ก. แดงเขม้ ข. ส้ม ค. เหลอื ง ง. เหลืองเข้ม 11. อธบิ ายการเกิดไฮโดรลซิ สิ ของเกลอื และเขยี น สมการเคมีแสดงปฏกิ ิรยิ าไฮโดรลซิ ิสของเกลอื ขอ้ 30 ปฏิกริ ยิ า CH3COO-(aq) + H2O (l)  CH3COO-(aq)+OH- (aq) เปน็ ปฏิกริ ยิ าชนิดใด ก. ออกซเิ ดชนั -รีดักชัน ข. ปฏกิ ิรยิ าสะเทนิ ค. ปฏิกริ ิยาไฮโดรลิซสิ ง. ปฏิกิรยิ าไอออไนเซชนั ขอ้ 31 ขอ้ ใดบอกความเปน็ ไฮโดลซิ ิสของเกลอื ได้ ถกู ตอ้ ง ก.ปฏกิ ิริยาระหวา่ งเกลือกบั น้า ข.ปฏกิ ิรยิ าระหว่างเกลอื กบั กรด ค. ปฏิกิริยาระหวา่ งเกลอื กบั เบส ง. ปฏิกริ ยิ าระหวา่ งกรดกบั เบส

79 ตัวบง่ ช้ี/ข้อสอบ +1 0 -1 ขอ้ เสนอแนะ 12. ระบคุ วามเปน็ กรด-เบสของสารละลายเกลือ ขอ้ 32 ปฏกิ ิรยิ าระหวา่ ง CH3COOH + NH3 และ HCN + NH3จะเกิดเกลือในข้อใดตามลาดับ ก. NH4Cl และ (NH4)2SO4 ตามลาดบั ข. NaCl และ KI ตามลาดบั ค. LiCN และ NH4CN ตามลาดบั ง. CH3COONH4 และ NH4CN ตามลาดับ ข้อ 33 เกลือในขอ้ ใดตอ่ ไปนเี้ กดิ จาก กรดแก่ กบั เบส แก่ ทุกตัว ก. KNO3, NaBr และ CH3COONa ข. KI,NaCl และ LiCN ค. KI,NaBr และ CaCl2 ง. KI,KBr และ NH4Cl 13. ทดลองและอธบิ ายหลักการการไทเทรต ข้อ 34 จุดท่ีอนิ ดิเคเตอร์เปล่ียนสี มีความหมายตรงกบั ขอ้ ใด ก. จุดยตุ ิ ข. จุดสมมลู ค. จดุ สะเทนิ ง. จดุ มติ ขอ้ 35 จุดทสี่ ารละลายกรด-เบสทาปฏิกริ ยิ าพอดีกนั มี ความหมายตรงกบั ขอ้ ใด ก. จุดยตุ ิ ข. จดุ สมมลู ค. จดุ สะเทิน ง. จดุ มติ

80 ตัวบง่ ช/้ี ขอ้ สอบ +1 0 -1 ข้อเสนอแนะ ขอ้ 36 ข้อใดหมายถงึ การไทเทรต มากทส่ี ุด ก. ใช้สารละลายทที่ ราบค่าความเขม้ ขน้ ที่แน่นอน ข. เปน็ ปฏิกริ ยิ าระหวา่ งกรดกับเบส ค. เป็นวิธกี ารหาปริมาณของสารละลายท่ไี มท่ ราบ ความเข้มข้น ง. ใชอ้ ินดเิ คเตอรแ์ สดงการเปล่ียนแปลงของสี ขอ้ 37 ถา้ สารละลายตัวอย่างเป็นสารละลายกรด จะตอ้ งใช้สารละลายมาตรฐานใดมาทาการไทเทรต ก. สารละลายมาตรฐานทเี่ ป็นกลาง ข. สารละลายมาตรฐานทเ่ี ปน็ เบส ค. สารละลายมาตรฐานทที่ ราบความเข้มขน้ ง. สารละลายมาตรฐานท่ีไมท่ ราบความเขม้ ขน้ ขอ้ 38 ปฏกิ ริ ยิ าในข้อใด ไม่ นิยมนามาทาการไทเทรต ก. ปฏกิ ิรยิ าระหว่างกรดอ่อน-เบสแก่ ข. ปฏิกริ ยิ าระหวา่ งกรดแก่-เบสออ่ น ค. ปฏกิ ิรยิ าระหวา่ งกรดแก่-เบสแก่ ง. ปฏิกริ ยิ าระหว่างกรดออ่ น-เบสออ่ น 14. เลอื กใช้อนิ ดิเคเตอรท์ เ่ี หมาะสมสาหรบั การ ไทเทรตกรด-เบส ขอ้ 39 อินดเิ คเตอรใ์ นข้อใดเหมาะสมมากทส่ี ดุ ในการ ไทเทรตกรด-เบส ก. เปน็ สารอนิ ทรียท์ ี่มชี ว่ งpHของการเปล่ยี นสีตงั้ แต1่ - 14 ข. มีช่วงpHของการเปลย่ี นสมี ากกวา่ pH ของ สารละลายทจี่ ุดสมมูล ค. มีช่วงpHของการเปลยี่ นสีใกลเ้ คยี งกับpHของ สารละลายที่จดุ สมมลู ง. มีชว่ ง pH ของการเปลี่ยนสนี อ้ ยกว่าpHของ สารละลายทีจ่ ดุ สมมลู

81 ตัวบง่ ชี้/ขอ้ สอบ +1 0 -1 ขอ้ เสนอแนะ ขอ้ 40 การไทเทรตท่ีมีค่า pH อย่รู ะหว่าง 8.0-10.0 ควรเลอื กใชส้ ารใดเปน็ อินดเิ คเตอร์ ก. ฟนี อลฟ์ ทาลีน ข. เมทลิ เรด ค. เมทิลออเรนจ์ ง. โบรโมไทมอลบลู ขอ้ 41 ดินทเ่ี ปน็ กรด จะเปลีย่ นสกี ระดาษยูนเิ วอรแ์ ซล อนิ ดเิ คเตอรต์ รงกบั ข้อใด ก. จากสนี ้าตาลเปล่ียนเปน็ สเี ขียวนา้ เงนิ ข. จะไม่เปลยี่ นสีกระดาษยนู ิเวอร์แซลอินดเิ คเตอร์ ค. จากสนี า้ ตาลเปลย่ี นเป็นสีแดงน้าเงิน ง. จากสีนา้ ตาลเปล่ยี นเป็นสสี ม้ แดง 15. คานวณปริมาณสารหรือความเขม้ ขน้ ของ สารละลายกรดหรอื เบสจากการไทเทรต ขอ้ 42 ไทเทรตสารละลาย HCl ปรมิ าตร 10.0 mL ดว้ ย NaOH 0.200 mol/L ปริมาตร จะได้ HCl 10.0 mL ท่ีมีความเขม้ ข้นเท่าใด ก. 0.200 mol ข. 0.02 mol ค. 0.002 mol ง. 0.022 mol ข้อ 43 ในการไทเทรต HNO3 ปริมาตร 25 mL พบวา่ ทาปฏิกริ ยิ าพอดกี บั KOH 0.1 mol/L ปรมิ าตร 20 mL สารละลาย HNO3 มีความเข้มขน้ เทา่ ใด ก. 0.020 mol ข. 0.040 mol ค. 0.080 mol ง. 0.100 mol

82 ตวั บ่งช/้ี ข้อสอบ +1 0 -1 ขอ้ เสนอแนะ 16. อธิบายสมบัติ องคป์ ระกอบ และประโยชน์ของ สารละลายบฟั เฟอร์ ข้อ 44 ข้อใดเปน็ สารละลายบัฟเฟอร์ ก. บัฟเฟอรท์ ี่เกิดจากกรดออ่ นกบั เบสออ่ น ข. บฟั เฟอร์ทเ่ี กิดจากกรดแกก่ ับเกลอื ของเบสแก่ ค. บฟั เฟอร์ทเ่ี กดิ จากกรดออ่ นกบั เบสแก่ ง. บฟั เฟอรท์ ่เี กิดจากกรดอ่อนกบั เกลอื ของกรดออ่ น ขอ้ 45 บฟั เฟอรท์ ่พี บในธรรมชาตแิ ละสง่ิ มีชีวติ ตรงกบั ข้อใดมากทส่ี ดุ ก. น้าทะเล ข. น้าเกลอื ค. นา้ ตก ง. นา้ มะขาม ขอ้ 46 สารละลายใดเป็นบัฟเฟอรก์ รด ก. HCN และ KCN ข. NH3 และ NH4Cl ค. HCl และ NH4NO3 ง. Fe(OH)2 และ FeCl2 ข้อ 47 ข้อใดคือความหมายของ สารละลายบฟั เฟอร์ ก. สารละลายทม่ี คี ่า pH < 7 เมือ่ เตมิ กรดหรือเบสลง ไปปรมิ าณเลก็ นอ้ ย ข. สารละลายทมี่ ีคา่ pH > 7 เม่ือเติมกรดหรอื เบสลง ไปปรมิ าณเลก็ น้อย ค. สารละลายทม่ี ีค่า pH คงท่ี เมือ่ เตมิ กรดหรอื เบสลง ไปปรมิ าณเลก็ นอ้ ย ง. สารละลายท่ีมคี ่า pH ไม่คงท่ี เมื่อเตมิ กรดหรือเบส ลงไปปรมิ าณเลก็ นอ้ ย

ตัวบง่ ชี/้ ข้อสอบ +1 0 -1 83 ขอ้ เสนอแนะ 17. สืบค้นข้อมลู และนาเสนอตวั อย่างการใชป้ ระโยชน์ และการแก้ปัญหาโดยใชค้ วามรเู้ ก่ียวกบั กรด-เบส ข้อ 48 กรดทพ่ี บในธรรมชาติ ตรงกบั ขอ้ ใดน้อยทส่ี ดุ ก. น้าอัดลม ค. การปรงุ แตง่ รสอาหาร ข. นา้ ผลไมท้ ม่ี รี สเปรยี้ ว ง. สารทาความสะอาด พื้นบ้าน ขอ้ 49 เบสทพ่ี บในชวี ิตประจาวนั ตรงกบั ข้อใดมาก ท่ีสดุ ก. นา้ ยาทาความสะอาดรถ ข. นา้ ยาลา้ งจาน ค. สบู่ ผงซกั ฟอก ง. นา้ ยาล้างห้องนา้ ข้อ 50 กรด-เบสในข้อใดกลา่ วถงึ การใชป้ ระโยชน์ได้ ถกู ตอ้ ง ก. กรดไฮโดรคลอรกิ ใช้ทาเส้นใยสงั เคราะห์ ข. กรดซลั ฟวิ ริก ใชท้ าผลติ ปยุ๋ ทาแบตเตอร่ี ค. แคลเซยี มไฮดรอกไซด์ ใช้เป็นยาขบั ถ่าย ง. แอมโมเนีย ใชล้ ดกรดในกระเพาะอาหาร

84 ตารางผลการวิเคราะห์คณุ ภาพของแบบทดสอบ หน่วยการเรยี นรู้ กรด-เบส ขอ้ ท่ี IOC H L r p ผลการคัดเลือก 1 0.67 14 9 0.25 0.575 ใช้ได้ 2 0.67 12 9 0.15 0.525 ใชไ้ ม่ได้ 3 1.00 16 8 0.4 0.6 ใชไ้ ด้ 4 1.00 17 10 0.35 0.675 ใช้ได้ 5 1.00 15 8 0.35 0.575 ใช้ได้ 6 1.00 14 9 0.25 0.575 ใช้ได้ 7 1.00 17 6 0.55 0.575 ใชไ้ ด้ 8 1.00 15 11 0.2 0.65 ใชไ้ ด้ 9 0.67 12 10 0.1 0.55 ใช้ไม่ได้ 10 0.67 13 5 0.4 0.45 ใชไ้ ด้ 11 0.67 12 6 0.3 0.45 ใช้ได้ 12 0.67 15 5 0.5 0.5 ใชไ้ ด้ 13 0.67 14 9 0.25 0.575 ใช้ได้ 14 0.67 12 6 0.3 0.45 ใช้ไม่ได้ 15 1.00 17 10 0.35 0.675 ใชไ้ ด้ 16 1.00 16 9 0.35 0.625 ใชไ้ ด้ 17 1.00 14 9 0.25 0.575 ใช้ได้ 18 1.00 11 7 0.2 0.45 ใชไ้ ม่ได้ 19 0.67 10 4 0.3 0.35 ใช้ไมไ่ ด้ 20 1.00 14 7 0.35 0.525 ใช้ได้ 21 1.00 17 5 0.6 0.55 ใช้ได้ 22 0.67 9 3 0.3 0.3 ใช้ไมไ่ ด้ 23 0.67 9 2 0.35 0.275 ใช้ไม่ได้ 24 0.67 12 6 0.3 0.45 ใชไ้ ม่ได้ 25 0.67 13 7 0.3 0.5 ใช้ได้ 26 0.67 12 9 0.15 0.525 ใช้ไมไ่ ด้ 27 0.67 14 8 0.3 0.55 ใชไ้ ด้ 28 1.00 15 10 0.25 0.625 ใชไ้ ด้ 29 1.00 16 9 0.35 0.625 ใช้ได้

85 ข้อที่ IOC H L r p ผลการคดั เลอื ก ใชไ้ ด้ 30 1.00 16 11 0.25 0.675 ใชไ้ ม่ได้ 0.125 ใชไ้ ด้ 31 0.33 5 0 0.25 0.5 ใชไ้ ด้ 0.55 ใชไ้ ด้ 32 0.67 14 6 0.4 0.6 ใช้ได้ 0.5 ใชไ้ มไ่ ด้ 33 0.67 17 5 0.6 0.475 ใช้ไมไ่ ด้ 0.45 ใช้ได้ 34 1.00 15 9 0.3 0.625 ใชไ้ ด้ 0.6 ใช้ได้ 35 1.00 14 6 0.4 0.5 ใช้ได้ 0.75 ใช้ได้ 36 0.67 11 8 0.15 0.575 ใช้ได้ 0.55 ใช้ไมไ่ ด้ 37 0.67 12 6 0.3 0.45 ใช้ไมไ่ ด้ 0.35 ใชไ้ ด้ 38 1.00 17 8 0.45 0.575 ใชไ้ ด้ 0.675 ใชไ้ ม่ได้ 39 1.00 15 9 0.3 0.3 ใชไ้ ด้ 0.525 ใช้ได้ 40 1.00 13 7 0.3 0.525 41 1.00 18 12 0.3 42 0.67 15 8 0.35 43 1.00 17 5 0.6 44 1.00 11 7 0.2 45 0.67 9 5 0.2 46 1.00 14 9 0.25 47 1.00 17 10 0.35 48 0.67 9 3 0.3 49 0.67 15 6 0.45 50 0.67 13 8 0.25 จากตารางขอ้ สอบทีม่ ีคุณภาพผา่ นเกณฑ์มจี านวน 35 ขอ้ ไดแ้ ก่ ข้อที่ 1 , 3 , 4 , 5 , 6 , 7 , 8 , 10 , 11 , 12 , 13 , 15 , 16 , 17 , 20 , 21 , 25 , 27 , 28 , 29 , 30 , 32 , 33 , 34 , 35 , 38 , 39 , 40 , 41 , 42 , 43 , 46 , 47 , 49 และขอ้ 50

86 แบบทดสอบหน่วยการเรยี นรู้ เรอื่ งกรด-เบส รายวิชา เคมี ชน้ั มธั ยมศกึ ษาปีท่ี 5 คะแนนเตม็ 20 คะแนน เวลาในการทาแบบทดสอบ 1 ชวั่ โมง คาชแ้ี จง 1.ข้อสอบปรนยั ชนดิ เลือกตอบจานวน 20 ข้อ 2.ให้นักเรียนเลือกคาตอบท่ถี ูกทส่ี ุดเพียง 1 ข้อ กากบาทลงบนกระดาษคาตอบที่แจกให้ ************************************************************************************************** ขอ้ 1 ปฏิกริ ิยาต่อไปนี้ สารตง้ั ต้นใดทาหนา้ ทเ่ี ปน็ กรดตามทฤษฎกี รด-เบส ของอารเ์ รเนียส H2SO4- (aq) + H2O(l) → SO42-(aq) +H3O+ (aq) + H2O(l) ก. H2SO4- แตกตวั ให้ H+ ในนา้ จงึ ทาหนา้ ท่เี ปน็ กรด ข. H2O แตกตัวให้ H+ ในนา้ จึงทาหนา้ ท่เี ปน็ กรด ค. H2SO4- แตกตัวให้ OH- ในน้า จงึ ทาหนา้ ทเ่ี ป็นกรด ง. H2O แตกตัวให้ OH- ในนา้ จึงทาหนา้ ทีเ่ ปน็ กรด ข้อ 2 ขอ้ ใดคือขอ้ จากัดของทฤษฎกี รดเบสของเบริ น์ สเตด-ลาวรี ก. สารทเ่ี ป็นกรดจะต้องทาปฏิกริ ยิ ากับเบส ข. ในโมเลกลุ ของสารที่เปน็ กรดต้องมโี ปรตอน ค. สารท่เี ป็นกรดหรอื เบสจะต้องละลายน้าเทา่ นนั้ ง. สารท่เี ปน็ กรดหรอื เบสจะต้องมีการให้หรือรับอเิ ลก็ ตรอนคโู่ ดดเดีย่ ว ขอ้ 3 จากปฏกิ ริ ิยาตอ่ ไปน้ี สารค่ใู ดทาหน้าที่เป็นกรด HS-(aq) + OH-(aq) ↔ S2-(aq) + H2O(l) ก. HS- และ H2O ค. HS- และ S2- ข. OH- และ S2- ง. OH- และ H2O ข้อ 4 สารใดตอ่ ไปนี้เปน็ กรดแก่ทง้ั หมด ก. HCl HBr HCOOH ข. H2SO4 HCl HClO3 ค. HBr HCN NaCl ง. HClO3 HClO4 HCOOH ขอ้ 5 สารละลายกรดแอซิตกิ 0.05 mol/L จะมีไฮโดรเนยี มไอออนเข้มขน้ เท่าใด ก. 2.0 x 10-3 mol/L ข. 2.5 x 10-3 mol/L ค. 3.0 x 10-3 mol/L ง. 3.5 x 10-3 mol/L

87 ข้อ 6 สารละลายแอมโมเนีย (NH3) 0.20 โมลตอ่ ลติ ร มีร้อยละการแตกตัวเท่าใด ก. 0.2 x 10-3 โมลต่อลิตร ข. 1.8 x 10-3 โมลต่อลิตร ค. 1.9 x 10-3 โมลตอ่ ลิตร ง. 2.0 x 10-3 โมลตอ่ ลติ ร ขอ้ 7 สารละลาย HA 0.2 mol/L แตกตัวได้ 10% สารละลาย HB 0.02 mol/L แตกตวั ได้ 20% ขอ้ ใดไม่ถูกตอ้ ง ก. HA มคี ่าคงทีก่ ารแตกตัวเทา่ กับ 0.0022 ข. HB แตกตัวให้ H+ และ B- ชนดิ ละ 0.0040 mol/L ค. HA เป็นกรดท่ีแรงกว่า HB ง. HB มคี า่ คงท่ีการแตกตัวเทา่ กบั 0.010 ข้อ 8 สารละลายของยาลดกรดในกระเพาะอาหารมี pH 12.00 มคี วามเขม้ ข้นของไฮดรอกไซดไ์ อออนเป็น เท่าใด ก. 1 × 10-2 mol/L ข. 1 × 102 mol/L ค. 1 × 10-12 mol/L ง. 1 × 1012 mol/L ข้อ 9 สารละลาย B มี OH- 6.0 × 10-2 mol/L สารละลายนม้ี ี pH เป็นเทา่ ใด ก. 1.22 ข. 11.56 ค. 12.78 ง. 15.46 ขอ้ 10 สารละลายกรด HCl มคี วามเข้มขน้ ของไฮโดรเนยี มไอออน 1.0x10-4mol/dm3 มี pH เทา่ ไร ก. 3 ข. 4 ค. 5 ง. 6 ข้อ 11 กรดแก่ H2SO4 ทาปฏกิ ิริยากบั เบสแก่ Ba(OH)2 เกดิ ปฏิกิริยาสะเทนิ ตรงกับข้อใด ก. Ba2+ (aq) + SO42-(aq)  BaSO4 (s) ข. 2H+(aq) + 2OH- (aq)  2H2O (l) ค. H2SO4(aq) + H2O(l)  2H+(aq) + SO42-(aq) ง. H2SO4(aq) + Ba(OH)2(aq)  BaSO4(s) + 2H2O(l) ขอ้ 12 จุดสะเทินของการไทเทรตระหว่างสารละลายแอมโมเนียกบั กรดเปอรค์ ลอริก(HClO4)ไดส้ ารละลายทมี่ ี คุณสมบตั เิ ปน็ อย่างไร ก. กรดออ่ น ข. กรดแก่ ค. กลาง ง. เบสแก่

88 ข้อ 13 พจิ ารณาชว่ ง pH และการเปลีย่ นสขี องอนิ ดเิ คเตอรท์ กี่ าหนดให้ อินดิเคเตอร์ A มีชว่ ง pH เปล่ียนสจี ากแดง-เหลอื ง = 3.2-4.8 อินดิเคเตอร์ B มีชว่ งpHเปลี่ยนสจี ากเหลือง-น้าเงนิ = 6.0–7.8 อินดิเคเตอร์ C มชี ่วงpHเปล่ียนสจี ากเหลอื ง-แดง = 7.2–8.8 เมอ่ื นาสารละลาย X , Y และ Z ซ่งึ เป็นสารละลายใสไมม่ สี หี ยดอนิ ดเิ คเตอรท์ ก่ี าหนดให้ พบวา่ สีของ สารละลายเปน็ ดงั น้ี สขี องสารละลายเม่อื หยดอนิ ดเิ คเตอร์ สารละลาย A B C X ส้ม เหลอื ง แดง Y เหลอื ง เขียว สม้ Z เหลอื ง เหลอื ง เหลอื ง ข้อใดสรุปได้ถกู ตอ้ ง ก. เม่อื หยดอนิ ดิเคเตอร์ A สารละลาย X มสี มบัตเิ ป็นเบส ข. เม่ือหยดอนิ ดเิ คเตอร์ B สารละลาย Y มสี มบตั เิ ป็นได้ทงั้ กลางและเบส ค.เมือ่ หยดอินดิเคเตอร์ C สารละลาย X มสี มบัติเป็นกรด สารละลาย Y มสี มบตั เิ ป็นเบส ง. สารละลาย Z มีสมบตั เิ ปน็ กรดเท่านนั้ ข้อ 14 ปฏกิ ริ ยิ า CH3COO-(aq) + H2O (l)  CH3COO-(aq)+OH- (aq) เปน็ ปฏิกริ ยิ าชนดิ ใด ก. ออกซเิ ดชัน-รีดกั ชนั ข. ปฏกิ ริ ยิ าสะเทนิ ค. ปฏิกิริยาไฮโดรลซิ สิ ง. ปฏิกริ ิยาไอออไนเซชนั ขอ้ 15 ปฏิกิริยาระหวา่ ง CH3COOH + NH3 และ HCN + NH3จะเกดิ เกลือในขอ้ ใดตามลาดบั ก. NH4Cl และ (NH4)2SO4 ตามลาดับ ข. NaCl และ KI ตามลาดับ ค. LiCN และ NH4CN ตามลาดบั ง. CH3COONH4 และ NH4CN ตามลาดบั ขอ้ 16 ปฏิกริ ยิ าในข้อใด ไม่ นยิ มนามาทาการไทเทรต ก. ปฏกิ ริ ิยาระหว่างกรดออ่ น-เบสแก่ ข. ปฏิกิรยิ าระหวา่ งกรดแก่-เบสออ่ น ค. ปฏิกิรยิ าระหวา่ งกรดแก่-เบสแก่ ง. ปฏิกริ ิยาระหว่างกรดออ่ น-เบสออ่ น