คู่มืองานวิเคราะห์ทรัพยากรสารสนเทศ

ค่มู ือปฏิบัติงานวิเคราะห์ทรัพยากรสารสนเทศ (Cataloging Module) สานกั หอสมุด มหาวิทยาลยั นเรศวร ปีงบประมาณ 2557

คานา คู่มอื การปฏิบัติงานการลงรายการฐานข้อมลู ทางบรรณานกุ รม งานวิเคราะหท์ รพั ยากรสารสนเทศ สานักหอสมุด มหาวิทยาลยั นเรศวร จัดทาขึน้ เพื่อใชเ้ ป็นคู่มอื ประกอบการปฏิบัติงานในกระบวนงานพฒั นาทรัพยากรสารสนเทศ เพื่อลงรายการทางบรรณานุกรมได้ถกู ต้อง สามารถสืบค้นในฐานขอ้ มูลได้ ตลอดจนการจัดเกบ็ ทีเ่ ป็นระบบ และเปน็ มาตรฐานเดียวกนั คณะผู้จัดทาหวังเปน็ อย่างยิ่งว่า คู่มอื เล่มน้ีจะเป็นประโยชนใ์ นการดาเนินงานการลงรายการฐานขอ้ มลู ทางบรรณานกุ รมของงานพฒั นาทรัพยากรสารสนเทศ ที่จดั ใหบ้ ริการสาหรบั ผใู้ ช้ได้สบื ค้นข้อมูลทรพั ยากรสารสนเทศที่มคี ณุ ภาพและถกู ต้องต่อไป

1. วัตถุประสงค์ ข้ันตอนการปฏิบัติงานนีจ้ ดั ทาเพื่อให้การวเิ คราะหืหมวดหมแู่ ละการลงรายการบรรณานุกรมการกาหนดหัวเรื่อง การกาหนดโครงสร้างระเบียน สาหรับลงรายการหนังสอื วทิ ยานพิ นธ์ งานวิจัยสิง่ พิมพ์รัฐบาล นวนยิ าย เร่ืองสน้ั และเอกสารวิชาการของสานักหอสมุด มหาวิทยาลยั นเรศวรให้มีความถกู ต้องเป็นมาตรฐานสากล 2. ขอบเขต ข้ันตอนการปฏิบตั ิงานนีค้ รอบคลุมเฉพาะการวิเคราะห์หมดวหมู่ การกาหนดหวั เร่ืองและการลงรายการบรรณานุกรมของหนงั สอื วทิ ยานพิ นธ์ งานวิจัย สิ่งพิมพ์รฐั บาล นวนยิ าย เรือ่ งสั้น และเอกสารวิชาการของสานกั หอสมุด มหาวิทยาลยั นเรศวร โดยใช้หลักเกณฑ์การลงรายการแบบแองโกลอเมริกันฉบบั พิมพ์ครง้ั ที่ 2 (AACR II) และการกาหนดโครงสรา้ งระเบียนสาหรับการลงรายการให้เครือ่ งคอมพวิ เตอร์อ่านได้ ตามมาตรฐานรูปแบบทางบรรณานกุ รมของ MARC 21 3. คาจัดกดั ความ 3.1 MARC (Machine Readable Cataloging) หมายถึง รูปแบบ (format) มาตรฐานที่ใช้ใน การบนั ทึกข้อมูลทางบรรณานุกรมของทรพั ยากรสารสนเทศลงในสือ่ อเิ ลก็ ทรอนิกส์ 3.2 AACR II (Anglo-American Cataloging Rules) หมายถึง หลักเกณฑก์ ารลงรายการ บรรณานุกรมของทรัพยากรสารสนเทศ เพือ่ ให้การจัดทารายการสืบค้นเปน็ เครื่องมือทีม่ ปี ระสิทธิภาพในการสบื ค้นของผใู้ ช้ 4. หน้าท่คี วามรับผิดชอบ 4.1 บรรณารกั ษ์ ผู้มีหน้าทีว่ เิ คราะห์หมวดหมู่และลงรายการบรรณานกุ รมหนงั สือ 4.2 นักเอกสารสนเทศและเจ้าหน้าที่บนั ทึกข้อมลู ผู้มีหน้าที่ตรวจสอบและบนั ทึกข้อมูล หนงั สือลงฐานข้อมลู

แผนผังข้ันตอนการปฏิบตั ิงาน Copy



INNOPAC



worksheet


/

5. ระเบียบปฏิบตั ิ/ข้ันตอนการปฏิบัติงาน การจดั การทรพั ยากรสารสนเทศ ประเภทของวสั ดสุ ารสนเทศ วัสดสุ ารสนเทศ หมายถึง วสั ดุสารสนเทศทุกรปู แบบที่แหล่งสารสนเทศได้คดั เลือก จัดหาจัดเกบ็ เพื่อให้ผู้ใชไ้ ด้อ่านและศึกษาค้นคว้า วสั ดสุ ารสนเทศ แบ่งเปน็ 2 ประเภท คือ วัสดตุ ีพิมพ์และวสั ดุไม่ตีพิมพ์ ซึง่ แต่ละประเภทสามารถแบ่งเปน็ ประเภทย่อย ๆ ได้ดงั น้ี วัสดตุ ีพมิ พ์ (Printed materials) หมายถึง ทรัพยากรสารสนเทศซึง่ บันทึกความรู้ทีม่ เี นือ้ หาสาระ เพื่อประโยชน์ในการศึกษาค้นคว้า อ้างอิง หรอื เพื่อความบนั เทิง โดยผลิตเปน็ หนงั สือ สิ่งพิมพ์หรอื เอกสารรูปแบบต่าง ๆ วสั ดตุ ีพิมพ์ใช้ได้ง่าย สะดวก และไม่ต้องมอี ปุ กรณ์ช่วยในการอา่ น วสั ดตุ ีพิมพ์ของสานกั หอสมุด มหาวิทยาลัยนเรศวร จาแนกเป็นประเภทต่าง ๆ ดังนี้ หนงั สือทั่วไป ภาษาไทย ภาษาอังกฤษ หนังสอื อ้างองิ ส่งิ พิมพ์รัฐบาล วิทยานิพนธ์ งานวิจัย นวนิยาย เรือ่ งสนั้วารสาร และวสั ดุตีพิมพ์อื่น ๆ 1. หนังสือท่วั ไป เปน็ สิ่งพิมพท์ ี่มีเน้ือหาครอบคลุมเรื่องราว และความรู้ในสาขาวิชาต่าง ๆ 2. หนังสืออ้างอิง เปน็ สิ่งทีพ่ ิมพ์สาหรับค้นคว้า ประกอบความรู้และความเข้าใจพื้นฐาน มุ่งให้ ข้อเทจ็ จริง โดยเสนอความรู้ และเร่อื งราวต่าง ๆ มกี ารกาหนดขอบเขตและระยะเวลาที่ ครอบคุม เรียบเรียงเป็นระบบ เพื่อสะดวก รวดเร็ว โดยมีสารบัญและดรรชนีช่วยค้น พร้อม ท้ังเพิ่มเติมหรอื เปลีย่ นแปลงเน้ือหาให้ทนั สมัยเสมอ 3. สิ่งพิมพ์รฐั บาล เปน็ สิ่งพิมพ์ที่จดั พิมพ์ในหนว่ ยงานราชการ หรอื หนว่ ยงานราชการเป็น ผรู้ บั ผิดชอบออกค่าใช้จา่ ยในการจัดพิมพ์ มวี ัตถุประสงค์ เพอ่ื เผยแพร่การปฏิบตั ิงาน วิชาการ ความรู้ นโยบาย การดาเนินงาน กฎหมาย ระเบียบ ขอ้ บังคับต่าง ๆ ชอง ข้าราชการ รวมท้ังเปน็ สือ่ กลางประสานความเข้าใจระหว่างประชาชนกับรัฐบาล 4. วิทยานิพนธ์ เป็นสิง่ พิมพ์ที่เป็นผลงานการค้นคว้าวิจัยของนสิ ิต นกั ศกึ ษาของมหาวิทยาลยั อันเป็นข้อกาหนดตามหลกั สตู รการศึกษาระดบั ปริญญามหาบัณฑติ และปริญญาดษุ ฎี บณั ฑติ วทิ ยานพิ นธ์ จงึ มเี นื้อหาหลายสาขาวิชา 5. งานวิจยั เป็นสิง่ พิมพท์ ีม่ เี รือ่ งราวทีเ่ ปน็ ผลจากการค้นคว้าทางวิชาการ แล้วนามาเรียบเรียง อย่างเปน็ ระเบียบแบบแผน เรือ่ งราวที่เปน็ ผลจากการค้นคว้านทางวิชาการแล้วนามาเรยี บ เรียงอย่างมีระเบียบแบบแผน เร่อื งราวทีน่ ามาเขียนรายงาน ต้องข้อเป็นเทจ็ จริง หรือ ความรู้ อันเกิดจากการรวบรวมข้อมูลด้วยวิธีการค้นคว้าทีเ่ ปน็ ระบบ มลี ักษณะเป็น วิทยาศาสตร์ 6. วารสาร เปน็ สิ่งพิมพ์ที่ให้เน้ือหาที่ทันสมัย ทันเหตุการณ์ จดั พิมพอ์ ย่างตอ่ เน่ือง มีกาหนด ออกแน่นอน ในวาระต่าง ๆ เชน่ รายสปั ดาห์ รายปักษ์ รายเดือน ราย 2 เดือน ราย 3 เดือน

วัสดุไม่ตีพมิ พ์ (Nonprinted materials) หมายถึง วัสดุใดกต็ ามที่ใช้กับอุปกรณ์พิเศษ เพื่อสามารถใช้ฟังหรอื มองเหน็ ภาพได้เปน็ สื่อในการถ่ายทอดสารสนเทศ ได้แก่1. แผ่นซีดี (CD) ย่อมาจาก Compact Disc เป็นนวัตกรรมของส่อื ทีใ่ ชร้ ะบบการจัดเก็บข้อมลู ดว้ ยแสง หรอื สื่อออปติคลั สญั ญาณที่ใชบ้ นั ทึกเป็นสญั ญาณดิจิทลั ซีดมี ีรปู แบบเป็นมาตรฐาน ตัวแผ่นทา จากอะลูมิเนยี ม ฉาบด้วยพลาสติกใส เคลือบด้วยแลกเกอร์ใสทีแ่ ข็ง และแสงผ่านได้อกี ขั้นหน่งึ มี ลักษณะแวววาวคล้ายเงนิ ขนาดของแผ่นหนา 1.2 มม. เส้นผ่าศนู ย์กลาง 12 มม. (5 นวิ้ ) มีความจสุ งู กว่า 650 MB ต่อแผน่ ซีดถี ือได้วา่ เป็นคาทว่ั ไป ซึ่งถกู ไปใช้บนั ทึกข้อมลู ตา่ งๆ และมีชือ่ เรยี กเฉพาะ ดังน้ี แผ่นเสียงระบบดิจทิ ัล หรอื CD-Audio หรอื เรียกส้ันๆ ว่า ซีด-ี เพลง หรอื ซีด-ี รอม (CD-ROM) ย่อมาจาก Compact Disc Read Only Memory เป็นแผ่นขนาดเดียวกันกับ CD-Audio ใช้สาหรับ บนั ทึกข้อมลู หรอื สารสนเทศ โดยบนั ทึกได้เพยี งครั้งเดียว เขียนทบั ไม่ได้ และค้นคืนด้วยระบบ คอมพิวเตอร์ โดยซีดี-รอม 1 แผ่น สามารถบันทึกข้อมูลได้เท่ากบั จานแมเ่ หล็กแบบอ่อน 1,500 แผ่น หรอื ประมาณ 680 เมกะไบต์ ซึ่งเท่ากับหนงั สือ ประมาณ 250,000 หนา้ ข้อมลู บันทึกได้ท้ัง ตวั อักษร ภาพถ่าย ภาพสี ภาพขาวดา ภาพเคลือ่ นไหวแบบวีดิทัศน์ ภาพกราฟิกที่เปน็ ภาพน่งิ และ เคลือ่ นไหว ภาพ 3 มิติ ข้อมูลที่บันทึกในแผ่น ซีด-ี รอม มีท้ังข้อมลู บรรณานกุ รม สาระสาคญั ของ บทความ หนังสือ และสิง่ พิมพ์อ่นื ๆนอกจากนี้ยังมกี ารบนั ทึกข้อมูลที่เปน็ เนือ้ หาจากสิง่ พิมพ์ตน้ ฉบับ ด้วย เชน่ พจนานกุ รม สารานุกรม มานานกุ รม หนงั สือรายปีตา่ งๆ2. แผ่นดวี ีดี (DVD) ย่อมาจาก Digital Vedeo Disc เป็นแผ่นที่สามารถเกบ็ ข้อมูลความจสุ ูงมาก แผ่นดวี ี ดี 1 แผ่นสามารถเกบ็ บนั ทึกข้อมูลได้ทั้ง 2 หนา้ และมีความจุ สามารถเกบ็ ข้อมูลได้ถึง 17 GB หรอื มากกว่าแผน่ ซีดี – รอม 7-25 เท่า นิยมและแพร่หลายทาให้ไม่สามารถแจกจา่ ยข้อมูลไปให้ผู้อ่นื ได้ โดยง่าย ลักษณะแผ่นดวี ีดี คล้ายแผ่นซีดที ว่ั ไป แตส่ ิ่งที่แตกต่างทีเ่ ห็นได้อย่างชดั เจนกค็ ือความจุของ แผ่น กล่าวคือ หลุมที่ใชจ้ ัดเก็บข้อมูลบนแผ่นดวี ีดี จะมีขนาดเลก็ กว่าหลุมทีจ่ ัดเกบ็ ข้อมลู บนซีดี และ เรียงตวั เป็นวงกลมที่ชิดกนั มากกว่า และยงั สามารถบันทึกข้อมลู ได้ 4 ช้ัน และบันทึกได้ ท้ัง 2 ด้าน ทาให้เก็บข้อมลู ได้มากกว่า3. แฟ้มข้อมลู คอมพิวเตอร์ (Computer Files) (Records) ของขอ้ มูลซึ่งอาจเปน็ ตวั ข้อมูลดิบหรอื ชุดคา สั่ง (Program) ที่เกีย่ วข้องในเรอ่ื งเดียวกัน ทีถ่ ูกบันทึกไวใ้ นรูปของรหัส เพื่อการจัดการหรอื การ ประมวลผลโดยคอมพิวเตอร์ แฟ้มข้อมูลคอมพิวเตอร์ในทีน่ ีจ้ งึ หมายถึง ซอฟต์แวร์สาหรบั ไมโครคอมพิวเตอร์ ทีจ่ ัดเก็บข้อมลู หรอื ชุดคาสั่งบนสือ่ อุปกรณ์ต่างๆ ทีค่ อมพิวเตอร์อา่ นได้ รวมทั้ง แผ่นซีดี (เชน่ แผ่นซีดี-รอม,ซีด-ี ไอ)และภาพคอมพิวเตอร์ โดยสือ่ ทีใ่ ช้บนั ทึกข้อมูลที่ลงรหสั ไว้แลว้ และคอมพิวเตอร์สามารถอ่านได้ มีหลายลกั ษณะ ต้ังแต่สนิ ค้าเช่นบตั รเจาะรู เทปกระดาษ เทป แมเ่ หลก็ เทปตลับ จนมาที่ส่ือที่นยิ มใช้ในปจั จุบัน ได้แก่จานแม่เหลก็ (Magnetic disk) ซึ่งมีทั้งจาน แมเ่ หล็กแบบอ่าน(Floppy disk) มีลกั ษณะกลมและบาง ทาจากพลาสติกบรรจใุ นซอง เพื่อป้องกัน ฝนุ่ ละอองเปน็ แผน่ ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง 3.5 นิว้ และจานแม่เหล็กแบบแขง็ (Hard disk) เปน็ แผ่น

โลหะบางกลมวางซ้อนกันต้ังแต่ 1 แผ่นข้ึนไป แตล่ ะแผน่ ใช้บนั ทึกได้ทั้งสองด้าน และแผ่นซีดี (Compact disc) ซึง่ เป็นแผ่นที่บันทึกและอ่านข้อมลู แสงเลเซอร์ สัญญาณที่ใชบ้ ันทึกเปน็ สญั ญาณ ดิจทิ ัล คู่มือการทางาน 1. คมู่ ือการวิเคราะหห์ มวดหมู่ระบบรฐั สภาอเมรกิ ัน ในรูปแบบรูปเล่ม ฉบบั พิมพ์ ปี 1996 และได้เปลี่ยนแปลงการใชค้ ู่มอื มาเปน็ รปู แบบออนไลน์ บนเว็บ http://classificationweb.net/Menu/index.html 2. MARC 21 http://www.loc.gov/marc/bibliographic/ecbdhome.html 3. คู่มอื หวั เรื่องหนงั สือภาษาไทย จัดทาโดย คณะทางานกลุ่มวเิ คราะหท์ รพั ยากร สารสนเทศ หอ้ งสมดุ สถาบันอดุ มศกึ ษา และในรูปแบบฐานขอ้ มูลหัวเรือ่ ง http://161.200.145.23/thaiccweb/main.php 4. ตารางเลขผู้แต่งหนงั สือภาษาไทยสาเรจ็ รูปของ หอสมุดแหง่ ชาติ จดั ทาโดย กรม ศลิ ปากร หอสมดุ แหง่ ชาติ 5. ตารางเลขผู้แต่งหนังสือภาษาอังกฤษ Cutter-Sanborn Table โดย Richard A Cutter, 1969ระบบการจดั เก็บหนงั สือ ระบบการจดั เก็บหนงั สือเป็นหมวดหมู่ หนงั สือเป็นเป็นทรพั ยากรสารสนเทศทีม่ ปี ริมาณมากกว่าทรพั ยากรสารสนเทศประเภทอื่น ๆจงึ ตอ้ ง มรี ะบบการจัดเก็บที่ดี ระบบการจัดเก็บหมดหมู่ที่สากลนิยมใชท้ ั่วไปในห้องสมุดไทยและต่างประเทศ มีหลายระบบ แต่ทีส่ านกั หอสมดุ มหาวิทยาลัยนเรศวรใช้นั้น คือ การจัดหมวดหมู่หนังสอืระบบหอสมดุ รฐั สภาอเมรกิ ัน (Library of Congress Classification)การจัดหมหู่ นงั สือระบบหอสมุดรฐั สภาอเมริกนั (Library of Congress Classification) การจดั หมหู่ นังสือระบบหอสมุดรฐั สภาอเมริกนั นเี้ รียกย่อ ๆ ว่าระบบ L.C. ผคู้ ิดคือ ดร.เฮอร์เบิร์ต พทุ นัม (Herbert Putnum) คิดขึน้ ในปี ค.ศ. 1899 ขณะที่ทาหน้าทีเ่ ป็นบรรณารักษ์หอสมดุ รฐั สภาอเมริกัน ซึง่ ปัจจุบันเป็นหอ้ งสมุดที่ใหญ่ที่สดุ ในโลก ต้ังอยู่ ณ กรุงวอชงิ ตนั สหรฐั อเมริกา การจดั แบ่งหมวดหมู่หนังสือมิได้องิ หลกั ปรชั ญาใด ๆ มิได้เรียงลาดับวิทยาการ แตก่ าหนดหมวดหมตู่ ามหนังสอื สาขาต่าง ๆ ที่มอี ยู่ในหอสมุดแหง่ น้ัน โดยแบ่งเปน็ 20 หมวดใหญ่ใช้อกั ษรโรมนั ตวั พิมพ์ใหญ่ A – Z ยกเว้น I Q W X Y ผสมกบั ตวั เลขอารบิค ต้ังแตเ่ ลข 1-9999 และอาจเพิ่มจดุ ทศนิยมกับตัวเลขได้อกี หมวดใหญ่ทั้ง 20 หมวด มีดังนี้

1. หมวดใหญ่ (Classes) หรอื การแบง่ ครั้งท่ี 1 แบ่งสรรพวิชาออกเป็น 20 หมวด โดยใช้ตวั อักษรโรมนั A – Z เปน็ สญั ลกั ษณ์แทนเนือ้ หาของหนังสือ A ความรทู้ ัว่ ไป (General Works) B ปรัชญา จติ วิทยา ศาสนา (Philosophy Psychology, Religion) C ศาสตร์ที่เกีย่ วข้องกบั ประวัติศาสตร์ (Auxiliary Sciences of History) D ประวตั ิศาสตร์ท่วั ไป และประวัติศาสตร์โลกเก่า (History : General and Old World) E-F ประวัติศาสตร์ : อเมริกา (History : America) G ภูมศิ าสตร์ โบราณคดี นนั ทนาการ (Geography, Antropology, Recreation) H สังคมศาสตร์ (Social Sciences) J รฐั ศาสตร์ (Political Science) K กฎหมาย (Law) L การศกึ ษา (Education) M ดนตรี (Music and Books on Music) N ศลิ ปกรรม (Fine Arts) P ภาษาและวรรณคดี (Philology and Literatures) Q วิทยาศาสตร์ (Science) R แพทยศาสตร์ (Medicine) S เกษตรศาสตร์ (Agriculture) T เทคโนโลยี (Technology) U ยทุ ธศาสตร์ (Military Science) V นาวิกศาสตร์ (Naval Science) Z บรรณานุกรม และบรรณารักษศาสตร์ (Bibliography, Library Science) 2. หมวดย่อย (Division) หรอื การแบ่งคร้ังที่ 2 คือ ในแต่ละหมวดใหญ่แบ่งออกเปน็ หมวดย่อยได้มากน้อยต่างกนั ในแตล่ ะหมวดย่อยใช้ตัวอกั ษรโรมนั ตัวใหญ่สองตัวแทนเนือ้ หาของหนงั สือยกเว้นหมวด E-F และหมวด Z ใช้อักษรตวั เดียวกับตัวเลข ตวั อย่างหมวด B แบ่งออกเป็น 14 หมวดย่อยดงั นี้ B ปรชั ญา BC ตรรกวิทยา BD ปรชั ญาพยากรณ์ อภปิ รชั ญา BF จติ วิทยา

BH สุนทรียศาสตร์ BJ จรยิ ศาสตร์ BL ศาสนาต่าง ๆ เทพปกรณัม BM ศาสนายิว BP ศาสนาอิสลาม ศาสนาบาไฮ BQ พุทธศาสนา BR ศาสนาคริสต์ BS คัมภรี ์ไบเบิล BT เทววิทยาเชงิ ครสิ ต์ศาสตร์ BV เทววิทยาภาคปฏิบตั ิ BX คริสตศาสนานิกายต่าง ๆตัวอย่าง หมวด T แบ่งออกเปน็ 16 หมวดย่อยดงั นี้ T เทคโนโลยี TA วิศวกรรมศาสตรท์ ่ัวไป วศิ วกรรมโยธา TC วิศวกรรมศาสตร์ TD เทคโนโลยีส่งิ แวดล้อม วิศวกรรมสขุ าภบิ าล TE วิศวกรรมทางหลวง ถนน และผวิ การจราจร TF วิศวกรรมรถไฟและการปฏิบัติการ TG วิศวกรรมสะพาน TH การก่อสร้างอาคาร TJ วิศวกรรมเครื่องกลและเครื่องจกั ร TK วิศวกรรมไฟฟ้า อเิ ล็กทรอนิกส์ วิศวกรรมนวิ เคลียร์ TL ยานพาหนะ การบิน ยานอวกาศ TN วิศวกรรมเหมอื งแร่ โลหการ TP เคมีเทคนิค TR การถ่ายภาพ TS โรงงาน TT งานฝมี อื TX คหกรรมศาสตร์

3. หมู่ย่อย (Section) หรอื การแบ่งคร้ังที่ 3 คือ จากหมวดย่อย แบ่งละเอียดเป็นหมู่ย่อยโดยวิธีเติมตัวเลขอารบิค ต้ังแต่ 1-9999 เชน่ PN1 วารสารสากล PN2 วารสรอเมรกิ ันและองั กฤษ PN86 ประวตั ิการวจิ ารณ์ PN101 ผแู้ ตง่ อเมริกันอังกฤษ 4. จุดทศนิยม หรอื การแบ่งครง้ั ที่ 4จากการแบ่งเปน็ หมู่ย่อย ยังสามารถแบ่งให้ละเอียดโดยการใชจ้ ดุ คนั่ และตามด้วยอักษรและตวั เลข เพื่อแสดงรายละเอียดหมวดเร่อื ง หรอื รปู แบบ หรอื ประเทศ เช่น PN6100.C7 รวมโคลงกลอนของวิทยาลยั PN6100.H8 เรือ่ งขาขัน PN6519.C5 สุภาษิตจนี 5. ตารางช่วย เปน็ ตารางเลขที่ใชป้ ระกอบกบั ตารางจาแนกเลข เป็นการแบ่งหมวดหมยู่ ่อย ของเนือ้ หาสิง่ พิมพ์ให้ละเอียดลงไปอีก อาจจะอยู่ภายในตารางจาแนกเลข หรอื ในส่วนท้ายเล่มตอ่ จากตารางจาแนกเลขกไ็ ด้ จากแผนการจดั หมวดหมหู่ นังสอื ในระบบ LC นีจ้ ะเห็นว่า หนังสือในแตล่ ะหมวดหมู่สามารถจาแนกไปได้ตามเนื้อหาได้ละเอียดมากพอสมควร การใชต้ ัวอักษรแทนเลขหมู่ ท้ังนีเ้ พื่อความสะดวกและรวดเร็วในการจดั หมวดหมู่หนงั สอื บางประเภท เชน่ - หนังสือนวนยิ าย ใช้ อักษร “น” เป็นสญั ลักษณ์แทนเลขหมู่ ถ้าเป็นภาษาองั กฤษ ใช้ “F” หรอืFic ย่อมาจาก Fiction - หนังสอื สาหรบั เด็ก ใช้ อกั ษร “ย” ย่อมาจาก คาวา่ เยาวชน เปน็ สัญลกั ษณ์แทนเลขหมู่ ถ้าเปน็ ภาษาองั กฤษ ใช้ “Juv” ย่อมาจาก Juvenile - หนังสือรวมเรื่องสน้ั ใช้ อักษร “รส.” ย่อมาจาก คาวา่ เรือ่ งสั้น เปน็ สัญลักษณ์แทนเลขหมู่ - หนังสืออ้างองิ ใช้ อักษร “อ” ย่อมาจาก คาวา่ อ้างอิง เปน็ สญั ลกั ษณ์แทนเลขหมู่ ถ้าเปน็ภาษาอังกฤษ ใช้ “Ref” ย่อมาจาก Reference - หนังสือวจิ ยั ใช้ อักษร “ว” ย่อมาจาก คาวา่ วิจยั เป็นสัญลักษณ์แทนเลขหมู่ - หนังสือวทิ ยานพิ นธ์ใช้ อักษร “ป” - สิ่งพิมพ์รฐั บาล ใช้ “สร” ซึง่ ย่อมาจากคาว่า “สิ่งพิมพ์รัฐบาล”นอกจากนีส้ านักหอสมุด มหาวิทยาลยั นเรศวร ยงั มีหนังสอื สารสนเทศพิเศษ อีก 1 ประเภท คือ - หนังสือ Set Cornerใช้ อักษร “Set” ย่อมาจาก คาวา่ หนังสือตลาดหลกั ทรพั ย์

วิธีการกาหนดเลขหมใู่ นระบบหอสมุดรฐั สภาอเมริกนั การกาหนดเลขหมขู่ องระบบรฐั สภาอเมริกนั (LC) กเ็ หมอื นการกาหนดเลขหมใู่ นระบบการจัดหมรู่ ะบบอื่น นั่นคือ การกาหนดเลขหมตู่ ามเนื้อหาของหนงั สือ และยึดหลกั เกณฑ์การพิจารณาให้เลขหมู่ตามหลกั เกณฑ์การกาหนดเลขหมู่หนังสอื คอื การกาหนดเลขหมู่หนังสือระบบรฐั สภาอเมรกิ นั โดยค้นจากตารางเลขหมู่ (Schedule) จากคาสาคญั ของชื่อหนังสอื หรอื เนื้อหา จากหัวเรือ่ ง เชน่ หนังสือเกีย่ วกบั MySQL เราสามารถใช้คาค้นจากระบบ LC online โดยเลือกเมนู Browse LC Subject Heading แล้วพิมพ์คาว่า MySQL ลงไปในชอ่ งว่างภาพที่ 1.1 จะปรากฎหนา้ จอ ใหก้ รอกคาท่เี ราต้องการค้น ที่เป็น LC Subject แต่หากต้องการเลือกช่องทางทีเ่ พิม่ ขึ้น คลิกคาวา่ Search ตามภาพท่ี 1.2

ภาพที่ 1.2 การคลิก Search เพือ่ เพิม่ ช่องทางการค้นคาภาพที่ 1.3 เมือ่ คลิก search จะได้หน้าจอท่มี ีตวั เลือกในการสืบค้นคา เพือ่ กาหนดเลขหมขู่ ึ้น ซึ่งแตล่ ะช่องทาง นั้นกจ็ ะมีผลลัพธ์ท่แี ตกตา่ งกนั ตามขอบเขตของช่องทางที่เลือก จะคล้ายกับหน้าแรกของเมนู ในการทางานเราจะเลือกใช้ ในส่วนของ Keyword และ Subject heading ในกรณที เ่ี ราไม่ทราบว่าหนังสือเล่มนั้นอยหู่ มวดหมู่ใด ภาพที่ 1.4 การค้นคาเพือ่ หาเลขหมู่จาก LC subject heading ซึง่ ผลลัพธ์ที่ได้จะแสดงในรูปของหัวเร่อื ง และคลิกไออนสีขาวหลังคาศพั ท์เลือก LC class correlation เพื่อหาเลขหมู่

ภาพที่ 1.5 เราก็จะไดเ้ ลขหมู่ ในเรือ่ งของ MySQL คอื เลข QA76.73.S67การกาหนดเลขผูแ้ ต่ง (Author number) เลขผ้แู ต่ง ความหมายของเลขผแู้ ต่งมคี วามหมายเช่นเดียวกบั เลขเรียกหนังสอื (Book number)ซึง่ มีผู้ให้ความหมายไว้ดงั น้ี สทุ ธิลกั ษณ์ อ าพนั วงศ์ (2510 : 155) ให้ความหมายของเลขหนังสอื ตามที่กรรมการบัญญตั ิศพั ท์วชิ าบรรณรกั ษ์ศาสตร์ใหไ้ ว้ว่า เลขหนังสอื คือเครื่องหมายประจ าหนงั สือซึง่ โดยมากเป็นพยัญชนะตัวแรกของชือ่ ผแู้ ต่งและพยัญชนะตวั แรกของชื่อเร่อื ง ส่วนเลขผแู้ ตง่ หมายถึง นั้นคณะกรรมการบัญญตั ิศพั ท์วิชาบรรณรักษ์ศาสตร์ (2519 : 6) ได้ให้ความหมายของเลขผู้แต่งไว้ว่าเลขผู้แตง่ คอื พยัญชนะตัวแรกของชือ่ ผแู้ ตง่ ซึง่ เขียนใต้เลขหมหู่ นงั สือ จารวุ รรณ สินธโุ สภณ (2521 : 24) กล่าวว่า Book number เป็นสัญลักษณ์ซึง่ ประกอบด้วยตัวอกั ษรที่ได้มาจากชื่อผู้แต่งกับตัวเลขจานวนหนง่ึ และบางทีร่ วมอกั ษรทีไ่ ด้มาจากชื่อหนังสอื ด้วยเรียกรวมว่าเลขหนังสอื ใช้กากับเลขหมหู่ นังสอื เรียกรวมกันว่า เลขเรียกหนงั สอื (Call number)ดิวอี้ (Dewey. 1979 : v.3 p.(xxvii)) ได้ให้ความหมายของเลขผแู้ ต่งกบั เลขหนงั สือทีค่ ล้ายคลึงกนั คือต่างก็เปน็ ประกอบของเลขเรียกหนังสือ ซึง่ ประกอบของเลขเรียกหนงั สือ ซึง่ ประกอบด้วยตวั อักษรและ/หรอื เครื่องหมายอื่นๆทีใ่ ชแ้ ทนชื่อผู้แต่ง เลขเรียกอาจจะต่างกับเลขผู้แต่งได้ตรงทีเ่ ลขหนงั สือคอื เลขผู้แตง่ และ/หรอื ลกั ษณะสาคัญอืน่ ใด จากที่กล่าวมาทั้งหมดจะเห็นได้ว่าเลขผู้แต่งหรอื เลขหนังสอื ก็คือสว่ นที่นามาเขียนใต้เลขหมู่หนังสือ แล้วเรยี กรวมกนั ว่าเลขเรียกหนังสอื (Call number) ซึ่งมีลกั ษณะดังน้ี

1. เลขผู้แต่ง คือตัวอกั ษรตัวแรกของชื่อเรื่อง 2. เลขผู้แต่ง คือตัวอักษรตัวแรกของชื่อผแู้ ต่งและเลขลาดับกากบั ตามหลัง 3. เลขผู้แต่ง คือ ตวั อกั ษรตวั แรกของชื่อผู้แต่ง เลขลาดับ และตัวอักษรตวั แรกของชื่อเร่อื งหลกั การลงรายการหนังสือตามหลกั AACR2 AACR 2 หรอื หลักเกณฑก์ ารลงรายการตามแบบแองโกล-อเมริกัน ฉบับพิมพ์ครงั้ ที่ 2(Anglo-American Cataloguing Rules. Second Edition) คือหลักเกณฑก์ ารลงรายการวสั ดุห้องสมุดท้ังประเภทตีพมิ พ์และไม่ตีพมิ พ์ ซึง่ สมาคมหอ้ งสมุดอเมริกนั สมาคมหอ้ งสมุดอังกฤษ สมาคมหอ้ งสมุดแคนาดาและหอสมดุ รัฐสภาอเมริกนั รว่ มมอื กนั แก้ไขปรบั ปรุงจากหลักเกณฑก์ ารลงรายการแบบแองโกลอเมริกนั ฉบับพิมพ์ครงั้ แรก (Anglo-American Cataloguing Rules. First Edition) หรอื AACRAACR2 สาคญั กบั หอ้ งสมุดอย่างไร เนื่องจากว่าหอ้ งสมดุ ซึง่ เปน็ แหลง่ สรรพวิทยาการต่างๆมากมาย อนั ประกอบด้วยสารนเิ ทศหลากหลายทั้งวสั ดทุ ี่ตพี ิมพ์และวัสดุไม่ตีพิมพ์ ซึง่ นบั ว่ามีแตจ่ ะเพิม่ จานวนมากขึ้นตามกระแสแห่งยคุสารนิเทศ หอ้ งสมุดจึงจาเป็นที่ต้องจดั ทาเครื่องมอื อานวยความสะดวกทีจ่ ะเข้าถึงสารนเิ ทศได้อย่างรวดเรว็ ได้แก่ การทาบัตรรายการฯ การบนั ทึกข้อมลู ลงเครือ่ งคอมพิวเตอร์ เปน็ ต้น การทาบตั รรายการฯและการบันทึกข้อมูลฯ ก็ต้องใช้หลกั เกณฑ์ในการลงรายการ ซึ่งหลกั เกณฑท์ ีป่ จั จุบนั ถือว่าเปน็ มาตรฐานสากลและทนั สมัยเอื้อตอ่ เทคโนโลยีคอมพิมเตอร์คือ AACR2 นั่นเอง ถ้าห้องสมุดไม่ใช้AACR2 เปน็ หลักเกณฑม์ าตรฐานในการลงรายการบรรณานุกรมนั้น แสดงว่าห้องสมดุ น้ันยงั ไม่มีความเจริญก้าวหน้าทางด้านวิชาการเท่าทีค่ วร จะขอกล่าวถึงความสาคญั ของ AACR 2 กบั หอ้ งสมดุ แยกออกเปน็ 2 ด้านด้วยกันคือ 1. ดา้ นงานเทคนิคของห้องสมดุ 2. ดา้ นการบริการของห้องสมดุแหล่งขอ้ มลู การลงรายการตา่ ง ๆ ของหนังสือ

ตัวอย่างหน้าปกในหนังสือวิธีการลงรายการ

1. ชื่อเรอ่ื ง (Title) โดยทว่ั ไปชื่อของหนังสอื จะปรากฏในหน้าปกใน ซึ่งเปน็ แหล่งข้อมูลที่กาหนดสาหรับการลงรายการส่วนชื่อเร่อื งและการแจ้งความรบั ผดิ ชอบ เช่น- รามเกียรต์ิ- สามก๊ก- การตลาดสาหรบั ผบู้ ริหาร- Foundations of chemistry-The home medical encyclopedia2. การแจ้งความรบั ผิดชอบ (Statements of responsibility) การระบชุ ือ่ บุคคล หรอืสถาบนั ทีม่ ีสว่ นเกี่ยวข้องในการจัดทาหนงั สือเล่มนนั้ ได้แก่ ผู้แต่ง ผแู้ ปล ผเู้ ขียน ผรู้ วบรวมบรรณาธิการเชน่ - สมศกั ดิ์ ชาญศิริศกั ดิส์ กลุ - รามจติ ิ - David Forsyth - Tohn M. - การท่าเรือแหง่ ประเทศไทย3. สว่ นครัง้ ท่พี ิมพ์ (edition areas) ประกอบด้วยการแจ้งครั้งที่พิมพแ์ ละการแจ้งความรับผิดชอบเกีย่ วกับการพิมพ์3.1 การลงรายการแจ้งครง้ั ที่พิมพ์ (Edition statement) เชน่ • พิมพ์ครง้ั ที่ 2 2nd ed. • พิมพ์ครงั้ ที่ 4 4th ed. • ฉบบั ปรับปรงุ ใหม่ New rev. ed. • แก้ไขเพิ่มเติม Rev. and enl. 4th ed.3.2 คาที่แสดงถึงคร้ังที่พิมพ์ตา่ ง ๆ ได้แก่ คาว่า ฉบับ หรอื edition, issue, version เชน่ ฉบับนกั เรียน ฉบับรวมเล่ม3.3 การตพี ิมพ์ การพิมพ์ซ้าทีไ่ ม่มีการเปลี่ยนแปลงไม่ต้องลงรายการ4. ส่วนการพิมพแ์ ละการเผยแพร่ (Publication, distribution, etc. area) ประกอบด้วยสถานที่จดั พิมพ์ ผู้จัดพิมพ์ ผจู้ ดั จาหน่าย ข้อความแสดงหน้าทีข่ องผู้จัดพิมพ์ ผจู้ ัดจาหน่าย ปีทีจ่ ัดพิมพ์ปีที่จดั จาหน่าย สถานทีข่ องโรงพิมพ์ โรงพิมพ์ ปีทีพ่ ิมพ์4.1 การลงรายการสถานที่พิมพ์ สถานที่จัดจาหน่าย 4.1.1 ลงชื่อเมอื ง ตามทีป่ รากฎในแหล่งข้อมูล - กรงุ เทพฯ - New York - เชยี งใหม่ - London

- [กรุงเทพฯ] - [France?] - [ม.ป.ท.] - [S.l.]4.2 การลงรายการผู้จดั พิมพ์ ผู้จัดจาหน่าย หนว่ ยงาน หรอื บุคคลทีร่ ับผดิ ชอบด้านการจัดพิมพ์ จัดจาหน่ายหนงั สือนั้น- ดวงกมล - McGraw-Hill- ไทยวัฒนาพานิช - Macmillan- โอเดียนสโตร์ - Oxford university- จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย - Pearson publication- [ม.ป.พ.] - [s.n.]- [ม.ป.ท. : ม.ป.พ.] - [s.l. : s.n.]4.3 การลงรายการปีทีจ่ ดั พิมพ์ ปีที่จัดจาหน่าย ซึ่งปรากฏอยู่ในส่วนฉบบั พิมพ์ ถ้าไม่มกี ารแจ้งทีพ่ ิมพ์ให้ใชป้ ีที่ของการจดั พิมพ์ครงั้ แรกของหนังสอื นั้น - 2548 - 2006 - 2550 - 1999 - [2532?] - [ca. 1985] - [252-?] - [19--?] - [ม.ป.ป.]5. การลงรายการสว่ นชื่อชุด ใชห้ ลกั เกณฑเ์ ดียวกบั การลงรายการเกีย่ วกับชื่อเร่อื ง• ชดุ วรรณกรรมเอเชีย• ชดุ ความรู้เกี่ยวกับเมืองไทย• ชดุ มรดกไทย ; เล่ม 3• เอกสารวิชาการหอสมดุ แห่งชาติ• Working paper series• The Universal stage, or, Theatrical promt book• The Fathers of the Church ; c.61, 646. การลงรายการสว่ นลกั ษณะและรปู รา่ งของวัสดุ (Physical Description Areas)ประกอบด้วย  จานวนหน้า / จานวนเล่ม  ภาพประกอบ (ill.), แผนที่ (maps), แผนภมู ิ (charts), ซีด-ี รอม (CD-ROM)  ขนาด (บางแหง่ อาจไม่ใช้ในการลงรายการ)  วัสดุทีใ่ ชป้ ระกอบหนังสอื (บางแห่งอาจไม่ใช้ในการลงรายการ)

ตวั อย่าง 327 หน้า ตัวอย่าง (ตอ่ ) ก-ฏ, 251 หนา้ : ภาพประกอบ 1 เล่ม (หน้าไม่เรียงลาดับ) : ภาพประกอบ [108] หน้า 320 หน้า : ภาพประกอบสี + 1 ซีดี-รอม 120 p. : ill. xi, 120 p. : ill. [iv], 300 : ill., maps + 1 CD-ROM7. การลงรายการส่วนหมายเหตุ (Note Areas) ประกอบด้วย ส่วนต่าง ๆ ที่เกีย่ วกบั หนงั สือ ที่บรรณารกั ษ์เห็นว่ามีความสาคญั และเปน็ ประโยชน์ต่อผใู้ ช้ และเปน็ ข้อมูลที่ไม่ปรากฏอยู่บนส่วนรายการใด ๆ ตัวอย่าง : บรรณานุกรมท้ายบท ชื่อเร่อื งจากปกนอก จัดพิมพเ์ นือ่ งในโอกาส ....... ปี 2553 Index: p. 216-220 Includes bibliographies Includes bibliographies and references index8. การลงรายการส่วนประกอบของเลขมาตรฐานสากล (ISBN) ตวั อย่าง 9780139134913 9789740008118 9747141025 (ปกแขง็ ) 9747141128 (ปกอ่อน) 9780025113742 (set) 0113213115

มาร์ก 21 (MARC21) สาหรบั การลงรายการหนังสือTAG 020 เลขมาตรฐานสากลสาหรับหนังสอื (ISBN)TAG 022 เลขมาตรฐานสากลสาหรบั วารสาร (ISSN)TAG 041 รหสั ภาษา (Language)TAG 082 เลขเรียกหนงั สอื ระบบทศนยิ มของดิวอ้ี (Dewey Decimal Call Number - DDC)TAG 100 รายการหลัก - ชื่อบุคคล (Main Entry - Personal Name)TAG 110 รายการหลัก - ชือ่ นิตบิ คุ คล (Main Entry - Corporate Name)TAG 245 ชื่อเรอ่ื งและการแจ้งความรบั ผดิ ชอบ (Title and Statement of Responsibility)TAG 246 ชือ่ เร่อื งที่แตกต่าง (Varying Form of Title)TAG 250 การแจง้ ฉบับพิมพ์ (Edition Statement)TAG 260 พิมพ์ลกั ษณ์ (Publication, Distribution, Etc.)TAG 300 บรรณลกั ษณ์ (Physical Description)TAG 490 รายการชื่อชดุ (Serie Statement Fields)TAG 500 หมายเหตุ (Note)TAG 502 หมายเหตเุ กีย่ วกับวิทยานิพนธ์ (Dissertation Note)TAG 505 หมายเหตุสารบัญ (Formatted Contents Note)TAG 600 รายการเพิ่มหวั เรื่อง (Subject Added Entry - personal Name)TAG 650 รายการเพิม่ หวั เร่ือง - หัวเรือ่ งท่ัวไป (Subject Added Entry - Topical Term)TAG 651 รายการเพิ่มหัวเร่ือง - ชือ่ ทางภูมิศาสตร์ (Subject Geographic Name)TAG 700 รายการเพิม่ - ชื่อบคุ คล (Added Entry - Personal Name)TAG 710 รายการเพิ่ม - ชื่อนิตบิ ุคคล (Added Entry - Corporate Name)TAG 740 รายการเพิ่ม – ชือ่ เร่อื งทีจ่ าแนก / สัมพันธ์ (Added Entry - Uncontrolled Related /Analytical Title)TAG 830 รายการเพิ่มชือ่ ชุด - ชือ่ เร่อื งแบบฉบับ Series Added Entry - Uniform TitleTAG 850 สถาบันทีท่ ารายการ (Holding Institution)