วันสงกรานต์

หอ้ งสมดุ ประชาชนจงั หวดั นครสวรรค์ กศน.

โดย นางสาวชลธิชา ยนื่ เครอื บรรณารกั ษ์ห้องสมุดประชาชนจงั หวัดนครสวรรค์

ชอ่ื หนงั สือ สงกรานต์ จดั ทาโดย นางสาวชลธชิ า ยน่ื เครอื บรรณารกั ษ์หอ้ งสมดุ ประชาชนจงั หวดั นครสวรรค์

วนั สงกรานต์ หนังสอื ท่ีรวบรวมองค์ความร้เู ก่ียวกบั ประเพณีสงกรานต์ ซ่ึงถอื เป็นประเพณีวนั ขนึ้ ปีใหม่ของ ไทยมาแต่โบราณ เป็นประเพณีท่ีงดงาม อ่อนโยน เอื้ออาทร และเต็มไปดว้ ยบรรยากาศของความกตญั ญู ความ สนกุ สนาน ความอบอ่นุ และการให้เกยี รติเคารพซ่ึงกนั และกนั สะท้อนให้เหน็ ถงึ ลักษณะของความเป็นไทยได้อยา่ ง เด่นชดั โดยใช้นา้ เปน็ สอื่ ในการเชือ่ มสัมพนั ธไมตรี ปจั จุบันแม้ไทยเราจะนบั วันท่ี 1 มกราคมของทุกปี เปน็ วนั ข้นึ ปีใหม่แบบสากลนิยม แตล่ กั ษณะพเิ ศษและ กจิ กรรมท่คี นในชุมชนได้ถือปฏบิ ัตสิ ืบเนือ่ งมาอย่างยาวนาน ไมว่ ่าจะเปน็ การท้าบุญทา้ ทาน การอุทิศส่วนกุศลแด่ บรรพบรุ ษุ ผูล้ ่วงลบั การสรงน้าพระ การรดน้าขอพรผู้ใหญ่ การเล่นสาดน้า และการละเล่นร่นื เริงตา่ ง ๆ ลว้ นทา้ ให้ ชาวไทยสว่ นใหญย่ ังถอื ประเพณีสงกรานต์เปน็ ปีใหม่แบบไทย ๆ ที่เทศกาลแห่งความเอื้ออาทร เกือ้ กูลผกู พนั ซง่ึ กัน และกัน สงกรานต์ เปน็ ประเพณเี ก่าแก่ของไทยประเพณหี น่ึงทส่ี ืบทอดมาต้ังแตส่ มัยโบราณคกู่ บั ประเพณตี รุษจนี หรือทเ่ี รียกกันรวม ๆ ว่าประเพณตี รษุ สงกรานต์ ซึ่งหมายถงึ ประเพณีสง่ ท้ายปีเกา่ ต้อนรบั ปใี หมข่ องไทย กอ่ นท่จี ะ ปรับเปลี่ยนมาใช้ในวนั ท่ี 31 ธนั วาคมเปน็ วันส่งท้ายปีเกา่ และวนั ท่ี 1 มกราคม เป็นวันขนึ้ ปใี หม่ เมอ่ื พ.ศ. 2483 เช่นเดยี วกบั ประเทศอ่ืน ๆ ท่วั โลก หอ้ งสมดุ ประชาชนจงั หวัดนครสวรรค์ จดั ทา้ หนังสอื วันสงกรานตข์ ้นึ เพ่ือให้ความรูแ้ ละใช้เป็นคู่มอื ในการจัด กจิ กรรมเนอื่ งในเทศกาลสงกรานต์อย่างถูกตอ้ ง เหมาะสมทัง้ ของไทย และกลุ่มประเทศอาเซยี น ให้ธา้ รงรักษาความ งดงามของประเพณสี งกรานตใ์ ห้คงอยูส่ บื ไป สงกรานต์ ก

เรอ่ื ง หนา้ ประเพณสี งกรานต์ ปใี หม่ไทย 1 ความหมายของคาวา่ สงกรานต์ 3 วนั ผสู้ ูงอายแุ หง่ ชาติและวันครอบครัว 5 นางสงกรานตเ์ กีย่ วกับสงกรานต์อยา่ งไร 6 ร้จู ักนางสงกรานตท์ ้งั เจ็ด ประกาศสงกรานต์ ปพี ุทธศกั ราช 2563 10 12 แนวทางปฏิบัติในวนั สงกรานต์ 13 สง่ิ ที่ควรละเว้นในเทศกาลสงกรานต์ 17 สงกรานต์ ข

เทศกาลสงกรานต์ ถือเปน็ ประเพณีวนั ขน้ึ ปใี หม่ของไทยมาแตโ่ บราณ เปน็ ประเพณที ง่ี ดงาม อ่อนโยน เออื้ อาทร และเต็มไปดว้ ยบรรยากาศของความกตัญญู ความสนกุ สนาน ความอบอนุ่ และการใหเ้ กียรติเคารพซง่ึ กนั และกนั สะท้อนใหเ้ หน็ ถึงลักษณะของความเปน็ ไทยได้อยา่ งเดน่ ชัด โดยใช้น้าเป็นส่ือในการเชอ่ื มสมั พันธไมตรี ปัจจบุ นั แม้ไทยเราจะนับวันท่ี 1 มกราคมของทุกปี เปน็ วนั ข้นึ ปใี หม่แบบสากลนิยม แตล่ กั ษณะพเิ ศษและ กจิ กรรมท่คี นในชมุ ชนไดถ้ ือปฏบิ ัตสิ บื เนื่องมาอย่างยาวนาน ไมว่ ่าจะเปน็ การท้าบุญทา้ ทาน การอุทศิ สว่ นกุศลแด่ บรรพบุรุษผลู้ ่วงลับ การสรงนา้ พระ การรดนา้ ขอพรผู้ใหญ่ การเล่นสาดนา้ และการละเลน่ รืน่ เรงิ ตา่ ง ๆ ลว้ นทา้ ให้ ชาวไทยสว่ นใหญย่ ังถอื ประเพณีสงกรานต์เป็นปใี หม่แบบไทย ๆ ที่เทศกาลแห่งความเอ้ืออาทร เกื้อกลู ผูกพันซึ่งกนั และกัน รดน้าขอพรผ้ใู หญ่ สรงนา้ พระ สงกรานต์ 1

ช่วงเทศกาลสงกรานต์จะตรงกบั วันที่ 13, 14 และ 15 เมษายนของทกุ ปี ซึง่ รัฐบาลไดป้ ระกาศใหเ้ ป็น วนั หยดุ ราชการตอ่ เนอ่ื งกัน เพ่ือให้ประชาชนท่ีท้างานในต่างท้องที่ไดก้ ลับไปยังถนิ่ ฐานของตน เพ่ือไปร่วมท้าบุญ เย่ียมเยยี นญาติผูใ้ หญ่ บุพการี และตลอดจนมีการละเลน่ ร่ืนเรงิ ร่วมกับครอบครวั และชุมชน นอกจากไทยแลว้ หลาย ๆ ประเทศอย่างมอญ พม่า เขมร ลาว รวมถงึ ชนชาติไทย เชือ้ สายต่าง ๆ ในจนี อินเดยี ตา่ งก็ถอื ตรษุ สงกรานต์เปน็ ประเพณีฉลองปีใหมเ่ ชน่ เดียวกบั เรา เพียงแตใ่ นประเทศไทยได้มีการสืบสานและ ววิ ฒั นาการประเพณีสงกรานต์จนมเี อกลักษณอ์ ันโดดเด่นกลายเป็นวัฒนธรรมประจา้ ชาติทม่ี คี วามพเิ ศษ จนแมแ้ ต่ ชาวตา่ งชาตกิ ็ยงั ให้ความสนใจ และร้จู ักประเพณนี ี้เป็นอย่างดี ก่อเจดยี ท์ ราย สงกรานต์ 2

คา้ ว่า “สงกรานต์” เป็นภาษาสนั สกฤต แปลวา่ ก้าวขนึ้ ผา่ น หรือเคลือ่ นที่ ย้ายท่ี หมายถงึ เวลาท่ี ดวงอาทิตย์เคล่อื นจากราศีหน่งึ ไปสู่อีกราศีหนึ่งทกุ ๆ เดือน เรียกว่า สงกรานตเ์ ดอื น ยกเว้นเมอ่ื พระอาทติ ย์ เคล่ือนเข้าสู่ราศีเมษ เมอื่ ใดกต็ ามจะเปน็ สงกรานตป์ ี และเรียกชื่อพเิ ศษว่า มหาสงกรานต์ อนั หมายถงึ การกา้ ว ครง้ั ย่ิงใหญ่ซ่ึงนับเป็นครง้ั ส้าคัญ เพราะถือวา่ วันน้ีเป็นวันขนึ้ ปใี หม่ ตามคติพราหมณ์ โดยเปน็ การนบั ทางสุริยคติ วธิ นี ับวนั และเดือนโดยถือก้าหนดตา้ แหนง่ ดวงอาทิตยเ์ ปน็ หลัก) ดังนนั้ การกา้ หนดนบั วนั สงกรานตจ์ งึ ตกอยูใ่ นระหว่างวันที่ 13, 14 และ 15 เมษายน ซึง่ ท้งั 3 วัน จะมชี อ่ื เรยี ก เฉพาะดงั นี้ คือ สงกรานต์ 3

 วนั ที่ 13 เมษายน เรยี กว่า มหาสงกรานต์ หมายถึง วนั ท่ีดวงอาทิตยก์ า้ วข้ึนสู่ราศีเมษ อีกครงั้ หนึ่ง หลังจากทผี่ ่านการเข้าสู่ราศอี ื่น ๆ แล้วจนครบ 12 เดอื น  วันที่ 14 เมษายน เรยี กวา่ วันเนา หมายถงึ วันทด่ี วงอาทติ ย์เคล่ือนเข้าอยู่ราศีเมษ ประจ้าท่เี รียบรอ้ ย แล้ว  วนั ที่ 15 เมษายน เรียกวา่ วนั เถลิงศก หรือวนั ขน้ึ ศก คอื วันทเี่ ริ่มเปล่ียนจุลศักราชใหม่ การกา้ หนดให้ อยู่ในวนั นนี้ ัน้ เพื่อใหแ้ นใ่ จได้ว่าดวงอาทติ ยโ์ คจรขาดจากราศีมนี ขึ้นอย่รู าศเี มษแนน่ อนแล้วอย่างน้อย 1 องศา ทงั้ สามวนั นี้ ถา้ หากดตู ามประกาศสงกรานต์ อันเป็นการคา้ นวณตามหลักโหราศาสตร์จรงิ แล้ว ก็จะมีการคลาดเคลื่อนไม่ตรงกนั บ้าง เชน่ วนั มหาสงกรานต์ อาจจะเปน็ วันที่ 14 เมษายน แทนทจี่ ะเป็นวันท่ี 13 เมษายน แต่เพ่ือให้จดจ้าได้ง่ายและไม่สับสน จงึ ก้าหนดเรียกตามทก่ี ล่าวข้างต้น สงกรานต์ 4

วนั ท่ี ๑๓ เมษายน ของทุกปี นอกจาจะเปน็ วันมหาสงกรานตแ์ ล้ว รฐั บาลยังกาหนดให้ เป็น วันผสู้ งุ อายแุ ห่งชาติ อกี ดว้ ย เพือ่ ใหล้ ูกหลานไดเ้ ลง็ เหน็ ความสาคญั ของผู้สงู อายุ ซึง่ ส่วน ใหญ่กม็ กั จะเป็นบุพการี ผอู้ าวโุ ส หรือผู้ใหญใ่ นชมุ ชนท่ีได้ทาคุณประโยชน์ แก่สังคมน้นั ๆ มาแล้ว ส่วนวันที่ ๑๔ เมษายนของทกุ ปี รัฐบาลกไ็ ดก้ าหนดให้เปน็ วนั ครอบครัว เพราะเห็นว่า ชว่ งดงั กล่าว เป็นระยะเวลาทปี่ ระชาชนส่วนใหญ่เดินทางกลบั ไปหาครอบครัว จึงเปน็ ช่วงเวลา แหง่ ความรักความอบอุ่น ท่จี ะไดพ้ บกนั อย่างพรอ้ มหนา้ พร้อมตา และทากจิ กรรมกันใน ครอบครัว สงกรานต์ 5

เม่ือทราบความหมายของคาว่า สงกรานต์ และความหมายของวนั ต่าง ๆ แลว้ หลายคน อยากทราบความเปน็ มาของนางสงกรานต์ ซ่ึงนางสงกรานต์ไมม่ ตี วั ตนจริง แต่เป็นคติความเชอื่ ท่ปี รากฏอยู่ใน ตานานสงกรานต์ ซ่ึงรชั กาลที่ ๓ ให้จารกึ ลงในแผน่ ศิลาจารกึ ไวใ้ นวดั เชตพุ น วมิ ลมงั คลาราม(วดั โพธ)์ิ เป็นเรอื่ งเล่าถงึ ความเปน็ มาของประเพณีดงั กลา่ ว ซ่งึ เป็นอบุ ายเพือ่ ให้ คนโบราณ ผไู้ ม่รหู้ นังสอื ไดร้ ู้ว่าวันมหาสงกรานต์ คอื วันท่ีพระอาทติ ย์ยกข้ึนสรู่ าศเี มษ สมยั นัน้ ถอื เปน็ วนั ขนึ้ ปใี หมต่ ามสรุ ิยคตติ รงกบั วันใดโดยสมมุติผ่านนางสงกรานต์ท้ังเจด็ เทยี บกบั แตล่ ะ วนั ในสปั ดาหโ์ ดยมีเรอ่ื งเล่าวา่ “ก่อนพุทธกาลมเี ศรษฐคี รอบครัวหนึง่ อายุเลยวยั กลางคนก็ยังไรท้ ายาทสบื สกุล ซึ่งทา้ ให้ ทา่ นเศรษฐที กุ ขใ์ จเป็นอันมาก ข้างร้วั บ้านเศรษฐมี ีครอบครวั หนงึ่ หัวหน้าครอบครัวเป็นนักเลงสรุ า ถา้ วนั ไหนร้่าสุราสดุ ขดี ก็จะพดู เสียงดังแสดงวาจาเยาะเยย้ เศรษฐีสบประมาทในความมีทรัพย์มาก แต่ไร้ทายาทสืบสมบตั เิ สมอ วนั หน่งึ เศรษฐจี ึงถามว่ามีความขุน่ เคืองอะไรจึงแสดงอาการเยาะเย้ย และสบประมาท เฒ่านักดม่ื จึงตอบ ถงึ ท่านม่ังมสี มบัตมิ ากก็จรงิ แต่เป็นคนมบี าปกรรมทา่ นจึงไมม่ ี บุตร ตายไปแลว้ สมบัตกิ ต็ กเป็นของผ้อู ืน่ หมด สู้เราไม่ไดถ้ ึงแม้จะยากจนแตก่ ็มบี ตุ รคอยดูแลรักษา ยามเจบ็ ไข้ และรักษาทรัพย์สมบัตเิ มอื่ เราส้ินใจ นับแต่นั้นมา เศรษฐยี ่งิ มีความเสียใจ จงึ พยายามไปบวงสรวงพระอาทิตยแ์ ละพระจนั ทร์ เพยี รพยายามต้ังจติ อธษิ ฐานขอบุตร ท้าเชน่ น้ีเปน็ เวลาติดต่อกนั ถงึ สามปี กไ็ มไ่ ดบ้ ุตรดังทต่ี น ปรารถนา จนวนั หน่ึงเป็นวนั นกั ขัตฤกษส์ งกรานต์ ท่านเศรษฐกี ็พาขา้ ทาสบริวารของตนมาท่ีโคน ตน้ ไทรใหญ่ต้นหน่งึ ที่อยู่บนฝง่ั แม่น้าทอี่ าศยั ของนกท้ังหลาย ทา่ นเศรษฐใี หบ้ รวิ ารล้างข้าวสารดว้ ย น้าสะอาดถึง 7 ครง้ั แล้วจึงหุงข้าวสารนัน้ เมอ่ื สกุ แลว้ ยกขึ้นบูชาพระไทร เทพเหล่านนั้ เกิดความ สงสาร จึงขึ้นไปเฝ้าพระอนิ ทร์ ทลู ขอบตุ รแกเ่ ศรษฐี พระอินทรจ์ ึงบัญชาให้เทพบุตรองคห์ นง่ึ ชอื่ “ธรรมบาล” ลงมาเกิดในครรภข์ องภรรยาเศรษฐี เม่ือครบกา้ หนดภรรยาเศรษฐกี ็คลอดบตุ รเปน็ ชาย เศรษฐีจึงตงั้ ชื่อว่า ธรรมบาลกมุ าร เพ่ือตอบสนองพระคุณเทพเทวา เศรษฐีจงึ สรา้ งปราสาทสูง 7 ชั้น ถวายเทพต้นไทร สงกรานต์ 6

เมื่อธรรมบาลกุมารเจรญิ วัยข้ึน เป็นเด็กท่ีมีปัญญาเฉียบแหลม รอบรู้ และวัยเพียง 7 ขวบก็เรียนจบไตรเพท เมื่ออายไุ ดเ้ จ็ดขวบ ได้เปน็ อาจารย์บอกมงคลการต่าง ๆ แกม่ นษุ ย์ทั้งปวง ในขณะนัน้ โลกทง้ั หลายนับถอื “ทา้ ว กบิลพรหม” ซ่ึงได้ยนิ กติ ตศิ ัพท์ทางสติปัญญาอนั ยอดเย่ยี มของเด็กนอ้ ย จงึ คดิ ทดลองภมู ิปญั ญาโดยการเอาชวี ติ เปน็ เดมิ พันจงึ ถามปญั หา 3 ขอ้ ถ้ากมุ ารน้อยแกป้ ัญหาทง้ั 3 ขอ้ ได้ กบิลพรหมจะตดั ศีรษะของตนบชู า ถา้ ธรรมบาลแก้ไม่ได้ ก็จะต้องเสยี หวั เพื่อยอมรับความพ่ายแพ้ ปญั หาน้ันมีว่า เมื่อได้ฟงั ปัญหาแล้ว ธรรมบาลไม่อาจทราบค้าตอบในทันทไี ด้ จึงผลดั วนั ตอบปัญหาไปอกี 7 วั ครัน้ เวลาล่วง จากนัน้ ไป 6 วนั ธรรมบาลกุมารกย็ ังคดิ หาคา้ ตอบปัญหานนั้ ไม่ได้ เมอื่ นกึ ขึน้ วา่ พรงุ่ น้ีจะต้องตายดว้ ยอาญาท้าว กบิลพรหม จงึ จ้าใจหลบหนอี อกจากปราสาทเขา้ ไปในป่า และไปนอนพักเอาแรงใต้ตน้ ตาล ขณะนั้นบนตน้ ตาล มนี กอินทรคี หู่ นง่ึ อาศัยอยู่ นางนกถามสามีว่า “พร่งุ นเ้ี ราจะไปหาอาหารท่ีไหน” นกสามีก็ตอบวา่ “พร่งุ น้ีเรา ไมต่ อ้ งบนิ ไปไกล เพราะจะได้กนิ เน้อื ธรรมบาลกุมาร ซ่งึ จะถกู ทา้ วกบิลพรหมตัดหัว เน่ืองจากแก้ปัญหาไมไ่ ด้” นางนกถามวา่ “ปัญหาน้ันวา่ อยา่ งไร” นกสามีจึงอธิบายใหฟ้ งั วา่ ตอนเช้าราศขี องมนษุ ยอ์ ย่ทู ห่ี นา้ คนจงึ ต้องล้างหนา้ ทกุ ๆ เชา้ ตอนเทย่ี งราศคี นอยูท่ ่ีอก มนุษย์จึงต้องเอาเครอื่ งหอมประพรมที่อก ตอนคา่ ราศคี นอย่ทู เ่ี ท้า มนษุ ยจ์ งึ ต้องล้างเทา้ ก่อนเข้านอน ธรรมบาลกุมาร ไดย้ นิ การไขปญั หาของนกอินทรี และจ้าจนขนึ้ ใจ ท้ังนี้เพราะธรรมบาลรูภ้ าษานก จงึ กลับสู่ ปราสาทอันเป็นที่อยู่แห่งตน รุง่ ขนึ้ เปน็ วันครบก้าหนดแก้ปัญหา ทา้ วกบลิ พรหมมาฟงั ค้าตอบ ธรรมบาลกมุ าร กล่าวแก้ปญั หาตามท่ีนกอินทรีคยุ กนั ทุกประการ ทา้ วกบิลพรหมจงึ เรยี กธิดาท้ัง 7 ของตนอนั เป็นบรจิ าริกาคอื หญงิ รบั ใช้ของพระอนิ ทร์มาพรอ้ มกนั แลว้ บอกว่าตนจะตัดเศยี รบชู าธรรมบาลกุมาร แต่ถา้ เอาศีรษะพ่อวางไว้ บนแผน่ ดนิ กจ็ ะลกุ ไหมไ้ ปทงั้ โลก ถ้าจะโยนขน้ึ ไปบนอากาศ อากาศจะแหง้ แล้งฟา้ ฝนจะหายไปสิน้ ถ้าทิ้งลงไป ในมหาสมุทร น้าในมหาสมทุ รจะแห้งแล้งไปเชน่ กัน จึงส่ังให้ธดิ าทง้ั 7 คน ๑. ตอนเช้าราศีคนอยู่แห่งใด ๒. ตอนเทยี่ งราศขี องคนอยูแ่ ห่งใด ๓. ตอนค่าราศีของคนอยู่แห่งใด (ราศี หมายถึง ความอม่ิ เอิบ ความภาคภมู ใิ จ) สงกรานต์ 7

เอาพานมารองรับศรี ษะ แล้วจงึ ตัดศรีษะส่งให้นางทุงษธิดาคนโต นางทุงษจึงเอาพานรบั เศยี รบดิ าไว้แล้วแห่ ประทกั ษณิ รอบเขาพระสุเมรุ 60 นาที แลว้ อญั เชิญไปไวใ้ นมณฑปถา้ คันธุรลี เขาไกรลาส บูชาด้วยเครือ่ งทิพย์ พระเวสสุกรรมก็เนรมิตโรงประดับดว้ ยแก้ว 7 ประการ ชอ่ื ภควดี ให้เปน็ ท่ปี ระชุมเทวดา เทวดาท้ังปวงก็เอา เถาฉมูนวดลงมาล้างในสระอโนดาต 7 ครง้ั แล้วกแ็ จกกนั เสวยทุกๆ องค์ จากนั้นมาทุก ๆ 1 ปี ธดิ าของท้าว กบลิ พรหมทง้ั 7 กจ็ ะผลัดเปลีย่ นหมนุ เวียนมาทา้ หน้าท่อี ัญเชญิ พระเศียรท้าวกบิลพรหมแห่ไปรอบเขาพระสเุ มรุ เป็นเวลา 60 นาที แลว้ ประดษิ ฐานตามเดมิ ในแต่ละปีนางสงกรานต์แต่ละนางจะท้าหน้าท่ีผลัดเปลี่ยนกนั ตาม วันมหาสงกรานต์ ดงั น้ี  ถา้ วนั อาทิตย์เป็นวนั มหาสงกรานต์ นางสงกรานต์นาม ทุงษะเทวี ทรงพาหรุ ัดทัดดอกทับทิม อาภรณ์ แก้วปัทมราช ภกั ษาหารอุทมุ พร (ผลมะเดอื่ ) พระหัตถ์ขวาทรงจักร พระหตั ถ์ซา้ ยทรงสงั ข์ เสดจ็ มาบน หลงั ครฑุ  ถา้ วันจนั ทรเ์ ป็นวันมหาสงกรานต์ นางสงกรานต์นาม โคราคะเทวี ทรงพาหุรัดทัดดอกปีบ อาภรณแ์ ก้ว มกุ ดา ภกั ษาหารเตลงั (น้ามนั ) พระหัตถข์ วาทรงขรรค์ พระหัตถ์ซา้ ยทรงไม้เท้า เสดจ็ มาบนหลงั พยัคฆ์ (เสือ)  ถา้ วนั องั คารเปน็ วนั มหาสงกรานต์ นางสงกรานตน์ าม รากษสเทวี ทรงพาหุรัดทัดดอกบัวหลวง อาภรณ์ แกว้ โมรา ภกั ษาหารโลหติ พระหัตถข์ วาทรงตรศี ูล พระหตั ถ์ซ้ายทรงธนู เสดจ็ มาบนหลงั วราหะ (หมู)  ถา้ วนั พธุ เป็นวันมหาสงกรานต์ นางสงกรานตน์ าม มณฑาเทวี ทรงพาหุรดั ทัดดอกจ้าปา อาภรณ์แกว้ ไพฑรู ย์ ภกั ษาหารนมเนย พระหตั ถ์ขวาทรงเขม็ พระหตั ถซ์ ้ายทรงไมเ้ ท้า เสดจ็ มาบนหลังคัทรภะ (ลา)  ถ้าวันพฤหัสบดีเป็นวนั มหาสงกรานต์ นางสงกรานต์นาม กิรณิ เี ทวี ทรงพาหุรัดทดั ดอกมณฑา อาภรณ์ แก้วมรกต ภักษาหารถ่ัวงา พระหัตถ์ขวาทรงขอช้าง พระหตั ถซ์ ้ายทรงปนื เสด็จมาบนหลังคชสาร (ช้าง)  ถ้าวันศุกรเ์ ป็นวันมหาสงกรานต์ นางสงกรานตน์ าม กิมิทาเทวี ทรงพาหรุ ัดทดั ดอกจงกลนี อาภรณ์แกว้ บษุ ราคมั ภกั ษาหารกล้วยน้า พระหตั ถ์ขวาทรงขรรค์ พระหตั ถซ์ ้ายทรงพิณ เสดจ็ มาบนหลังมหิงสา (ควาย)  ถา้ วนั เสารเ์ ป็นวันมหาสงกรานต์ นางสงกรานตน์ าม มโหธรเทวี ทรงพาหุรดั ทดั ดอกสามหาว อาภรณ์ แก้วนลิ รัตน์ ภักษาหารเน้ือทราย พระหัตถข์ วาทรงจักร พระหตั ถ์ซ้ายทรงตรีศูล เสดจ็ มาบนหลงั มยุรา (นกยงู ) สงกรานต์ 8

วนั สงกรานต์ การกอ่ พระเจดยี ์ทราย เล่นสาดน้า สงกรานต์ 9

1. วันอาทติ ย์ นางสงกรานตค์ ือ นางทงุ ษะ ทัดดอกทบั ทมิ เครื่องประดบั ปทั มราค ภกั ษาหาร ผลมะเดือ่ หัตถ์ขวาถือจกั ร หัตถซ์ ้ายถือสังข์มคี รุฑเป็น พาหนะ 2. วันจนั ทร์ นางสงกรานต์คอื นางโคราคะ ทดั ดอกปบี เครอื่ งประดับมกุ ดา ภักษาหารน้ามัน หตั ถข์ วา ถอื พระขรรค์ หัตถซ์ ้ายถือไม้เทา้ มีเสือเปน็ พาหนะ 3. วนั องั คาร นางสงกรานต์คือ นางรากษส (ราก-สด) ทัดดอกบัวหลวง เคร่ืองประดับโมรา ภักษาหารโลหิต หัตถข์ วาถือตรศี ลู หตั ถซ์ ้ายถอื ธนมู ีสกุ รเปน็ พาหนะ สงกรานต์ 10

4. วนั พุธ นางสงกรานตค์ ือ นางมณฑา ทดั ดอกจา้ ปา เคร่ืองประดับไพฑูรยภ์ ักษาหารนมเนย หตั ถข์ วาถอื เข็ม หัตถ์ซา้ ยถือไม้เท้า มีลาเป็นพาหนะ 5. วันพฤหสั บดี นางสงกรานตค์ ือ นางกริณี ทัดดอกมณฑา เคร่ืองประดับมรกต ภกั ษาหารถัว่ งา หัตถข์ วาถอื ขอชา้ ง หตั ถ์ซา้ ยถือปนื ช้างเป็นพาหนะ 6. วันศุกร์ นางสงกรานต์คอื นางกิมทิ า ทดั ดอกจงกลนีเคร่ืองประดับบษุ ราคมั ภกั ษาหาร กลว้ ยน้าว้า หัตถข์ วาถอื พระขรรค์ หตั ถซ์ ้ายถือพณิ กระบอื เป็นพาหนะ 7. วันเสาร์ นางสงกรานตค์ ือ นางมโหทร ทดั ดอกสามหาว เคร่อื งประดบั นลิ รตั น์ ภกั ษาหาร เนื้อทราย หัตถข์ วาถอื จกั ร หตั ถซ์ ้ายถือตรศี ลู มนี กยงู เปน็ พาหนะ สงกรานต์ 11

ปชี วด (เทวดาผู้ชาย ธาตนุ ้า) โทศก จลุ ศักราช 1382 ทางจันทรคติ เป็น อธิกวาร ทางสุริ ยคติ เปน็ อธกิ สรุ ทนิ วนั ที่ ๑๓ เมษายน เปน็ วนั มหาสงกรานต์ ตรงกับ วันจนั ทร์ แรม ๖ ค้่า เดือน ๕ เวลา ๒๐ นาฬิกา ๔๘ นาที นางสงกรานต์ ทรงนามวา่ นางโคราคะ ทัดดอกปบี เครอื่ งประดับมกุ ดา ภักษาหารน้ามนั หตั ถ์ขวาถือพระขรรค์ หัตถ์ซ้ายถือไมเ้ ท้า มีเสอื เป็นพาหนะ วันที่ 16 เมษายน เวลา 09 นาฬกิ า 24 นาที 36 วินาที เปลีย่ นจุลศักราช ใหม่ เป็น 1382 ปีน้ี วันพฤหัสบดี เป็น ธงชัย , วนั อาทติ ย์ เป็น อธิบดี , วนั พธุ เปน็ อบุ าทว์ , วนั องั คาร เปน็ โลกาวนิ าศ ปนี ี้ วันศกุ ร์ เป็นอธบิ ดีฝน บนั ดาลให้ฝนตก 500 หา่ ตกในโลกมนษุ ย์ 50 หา่ ตกในมหาสมุทร 120 ห่า ตกในป่าหมิ พานต์ 180 ห่า ตกในเขาจกั รวาล 250 ห่า นาคใหน้ า้ 1 ตัว เกณฑธ์ ัญญาหาร ไดเ้ ศษ ๐ ชอ่ื ปาปะ ข้าวกลา้ ในภมู นิ าจะไดผ้ ล 1 ส่วน เสยี 9 ส่วน มหาชน รอ้ นใจดว้ ยอาหารแล เกณฑธ์ าราธคิ ุณ ตกราศวี าโย (ลม) น้าน้อย สงกรานต์ 12

กอ่ นวนั สงกรานต์ มักจพเปน็ การเตรยี มความพร้อม เพ่ือความเป็นสิริมงคลในการจะเรมิ่ ต้นชวี ติ วันขึน้ ปใี หม่ เพราะการเตรียมตวั ในเรอ่ื งตา่ ง ๆ ไมว่ ่าจะเป็นเร่ืองการท้าความสะอาด การจดั ทา้ อาหารไป ท้าบญุ ฯลฯ จะท้าใหร้ ู้สกึ สดชน่ื มคี วามหวังและรอคอยด้วยความสุข อีกทัง้ การไดท้ า้ ความสะอาดบ้าน กเ็ หมอื นกบั การได้ชา้ ระจิตใจล่วงหนา้ ไปในตวั ชว่ งวันสงกรานต์ เม่อื สงกรานตม์ าถึงกจ็ ะได้เป็นเวลาท่ที ุกคนย้ิมแย้ม แจ่มใส จติ ใจสดชนื่ เบิกบาน ซง่ึ กิจกรรมทีค่ วรปฏบิ ตั ิ ได้แก่ ทาบุญตักบาตร หรอื นา้ อาหารไปถวายพระทว่ี ดั ถือเป็นการสบื ทอด และทา้ นุบา้ รงุ พุทธ ศาสนา อกี ทง้ั ชว่ ยกล่อมเกลาจิตใจ รจู้ ักการให้ การเสยี สละ โดยไมม่ ุ่งหวงั สง่ิ ตอบแทน สงกรานต์ 13

ทาบุญอทุ ศิ ส่วนบญุ ส่วนกศุ ลใหแ้ กบ่ รรพบรุ ุษ หรือการท้าบุญอฐั ิ เปน็ การแสดงความ กตัญญตู อ่ ผ้มู ีพระคุณผู้ลว่ งลบั ไปแล้ว การสรงน้าพระ จะมี 2 แบบ คือ การสรงน้าพระพุทธรปู และสรงนา้ พระภิกษสุ ามเณร เพ่อื แสดงความเคารพต่อปูชนียบุคคลทด่ี ้ารงสบื ทอด พระพุทธศาสนา และเพื่อความเป็นสิรมิ งคลแก่ ชีวิตเมอื่ เร่ิมศกั ราชใหม่ สงกรานต์ 14

การก่อเจดยี ท์ ราย จุดประสงคก์ ็คอื การใหพ้ ระภิกษไุ ดน้ ้าทรายไปใชป้ ระโยชน์ในการก่อสร้างหรือ ใช้ถมพ้นื ทต่ี ่อไป สมยั กอ่ นคนทา้ กิจกรรมต่าง ๆ ในวัด จงึ ถอื วา่ ทรายอาจติดเท้าออกไป เมื่อถงึ ปีจงึ ควรจะ ขนทรายไปใช้คืน ปัจจบุ นั การก่อเจดีย์ทรายอาจจะเหลือเพยี งรูปแบบ ซง่ึ อาจจะปรับเปลยี่ นเป็นทา้ บญุ ใน รปู แบบอน่ื แทนได้ การรดนา้ ขอพรผู้ใหญ่ เป็นการแสดงความเคารพ และความกตัญญกู ตเวทตี ่อผ้มู ีพระคุณ โดยเฉพาะผูม้ ีอาวุโสนอ้ ยพึงปฏบิ ตั ิต่อผูม้ อี าวโุ สมาก เชน่ พ่อแม่ ปยู่ า่ ตายาย ผู้บังคบั บัญชา เปน็ ต้น สงกรานต์ 15

การละเล่นรื่นเริงหรอื มหรสพต่าง ๆ เปน็ การเชอื่ มความสามัคคแี ละเพือ่ ความสนกุ สนานรวมทง้ั เป็นการสืบสานมรดกวฒั นธรรมในทอ้ งถิน่ ให้คงอยตู่ ่อไป เชน่ ลิเก ล้าตดั โปงลาง หมอล้า หนงั ตะลงุ และโนรา เป็นตน้ การเล่นรดนา้ ระหวา่ งญาติพน่ี อ้ ง มติ รสหาย หรอื ระหว่างเดก็ ๆ หนมุ่ สาว เพือ่ เชอ่ื ม ความสัมพันธร์ ะหว่างกัน ควรจะใชน้ ้าสะอาดผสมนา้ อบ หรอื น้าหอม และเลน่ สาดกนั ดว้ ยควาสภุ าพ มีไมตรตี ่อกนั พรอ้ มกล่าวคาอวยพรให้ตา่ งมีความสขุ และไมเ่ ลน่ กันดว้ ยความคึกคะนอง รนุ แรง จาบจ้วง หรอื ตัง้ ใจลว่ งเกนิ ผอู้ ่ืนจนทาให้เกดิ การทะเลาะวิวาท สงกรานต์ 16

เพอ่ื ให้ประเพณีสงกรานต์ยังคงความหมายสาระและคณุ ค่าทดี่ งี ามจึงควรท่ีทกุ ภาคสว่ นของ สังคมจะเนน้ สง่ิ ทค่ี วรปฏิบัติขา้ งต้น และละเว้นส่ิงทจ่ี ะท้าลายความงดงามของประเพณีดังกลา่ วลง อัน ไดแ้ ก่ ไมม่ งุ่ ประกวดความงามของเทพสี งกรานตแ์ ต่เพียงอย่างเดยี ว ควรเนน้ ใหเ้ ดก็ ร่นุ ใหม่ ที่เขา้ ประกวดได้รว่ มท้ากจิ กรรมบ้าเพ็ญสาธารณประโยชนเ์ พอื่ เป็นการสร้างใหร้ ู้จกั จิตอาสา ไมด่ มื่ เหล้าหรอื เครื่องดองของเมาในวดั หรือในที่สาธารณะ เพราะนอกจากจะไมเ่ หมาะสมแล้ว สว่ นใหญ่มกั จะเมาอาละวาด หรอื แซวกันจนเกดิ การทะเลาะวิวาทรวมทง้ั แสดงกิรยิ าอาการทไ่ี มเ่ หมาะสม และทสี่ า้ คัญคอื มักเมาแล้วขบั รถโดยประมาทก่อใหเ้ กดิ โศกนาฎกรรมหรอื อบุ ตั ิเหตุอยา่ งรู้เท่าไม่ถงึ การณ์ อันเป็นสาเหตแุ ห่งความเดือดรอ้ นทัง้ ตนเองและผู้อ่นื จึงควรส้ารวมในการด่ืมเหลา้ หรอื ควรดืม่ กนั เฉพาะ ในหมญู่ าตมิ ติ รเพอื่ นฝงู และอยูเ่ ป็นที่เป็นทางไมไ่ ปเกะกะระรานผ้อู ่นื หรือดื่มจนขาดสติ สงกรานต์ 17

ไม่เล่นสาดน้ากนั ดว้ ยความรุนแรง ก้าวร้าว คกึ คะนอง และไม่ใชอ้ ปุ กรณท์ ีอ่ ันตราย เพราะ ปจั จุบันหลายคนจะเล่นด้วยความประมาท ผดิ กาลเทศะท้าให้ผูอ้ นื่ เดือดร้อน รา้ คาญ หรอื สาดนา้ เขา้ ไป ในรถท่กี ้าลังวิง่ ท้าให้เกิดอุบตั เิ หตุที่น่าเศรา้ สลด รวมทั้งมกี ารใชว้ สั ดทุ ไ่ี มเ่ หมาะสม เชน่ ใชน้ ้าผสมแปง้ มัน หรอื สี ฯลฯ ซึ่งนอกจากจะท้าใหส้ กปรกยากแกก่ ารท้าความสะอาดแล้ว ยังอาจกอ่ ให้เกดิ โรคภัยไข้เจ็บได้ ในภายหลงั จึงควรละเวน้ การเลน่ ทไ่ี ม่เหมาะสมเหล่าน้ี และไม่ควรสาดนา้ แกผ่ ู้อ่นื ทไ่ี ม่ได้เล่นร่วมกนั หรือผู้ที่เดินทางไปกิจธุระและไม่ควรกระท้าในสงิ่ ทีผ่ ิดประเพณตี อ่ ชาวตา่ งชาติ อันจะก่อใหเ้ กดิ ความ เข้าใจผดิ ตอ่ ประเพณีวัฒนธรรมอนั ดงี ามของไทย แมป้ ระเพณีตา่ ง ๆ จะมกี ารเปลยี่ นแปลงไปตามกาลเวลา แต่เพื่อทจ่ี ะสืบสาน “ประเพณสี งกรานต”์ ให้เปน็ ประเพณีท่งี ดงาม และนา่ ภาคภูมิใจ ของเราตอ่ ไปแล้ว กเ็ ปน็ หนา้ ท่ีท่ีทุกภาคสว่ นขอสงั คมต้องรว่ มกัน รกั ษาสิง่ ท่ดี งี ามให้คงอยู่ และขจดั ส่ิง ทไ่ี มถ่ กู ตอ้ งและเบ่ยี งเบนใหห้ มดไป สงกรานต์ 18