ปรากฏการณ์ เอลนีโญ และลานีญา

ความแปรปรวนของกระแสลมและการไหลเวยี นของกระแสนา้ ที่ผนั ผวนทีเ่ กดิ จาก เอลนีโญ และลานีญา อาจส่งผลให้เกดิ การเปลยี่ นแปลงสภาพภูมิอากาศของโลกอย่าง รุนแรง เอลนีโญ (El Niño) และลานีญา (La Niña) เป็นปรากฏการณ์สุดข้วั ตรงขา้ มของวฏั จกั รการ หมุนเวียนกระแสอากาศและกระแสน้าในมหาสมุทรแปซิฟิ กตะวนั ออก(Eastern Tropical Pacific Ocean) ท่ีเรียกวา่ “El Niño – Southern Oscillation” หรือ“เอนโซ่” (ENSO)ซ่ึงเป็นปรากฏการณ์ ทางธรรมชาติท่ีเกิดข้ึนจากปฏิสมั พนั ธ์ระหวา่ งมหาสมุทรกบั ช้นั บรรยากาศโลก ดงั น้นั เม่ือกระแส ลมเกิดการเปล่ียนทิศและกระแสน้าในมหาสมุทรแปซิฟิ กตะวนั ออกเกิดการเปลี่ยนแปลง จึง ก่อใหเ้ กิดปรากฏการณ์สภาวะอากาศแปรปรวนฉบั พลนั ท่ีเรียกวา่ “เอลนีโญ” (El Niño) และ “ลานีญา”(La Niña)

การเกดิ ปรากฏการณ์เอลนีโญและลานีญา  มหาสมุทรแปซิฟิ กในสภาวะปกติ บริเวณแถบเสน้ ศูนยส์ ูตรของมหาสมุทรแปซิฟิ กตะวนั ออกจะมีลมสินคา้ กาลงั แรงพดั จากทางดา้ น ตะวนั ตกของชายฝั่งทวปี อเมริกาใตไ้ ปยงั ประเทศอินโดนีเซีย โดยนาเอากระแสน้าอุ่นบนพ้ืนผวิ มหาสมุทรแปซิฟิ กเขา้ สู่ชายฝ่ังดา้ นทิศตะวนั ออกของออสเตรเลียทาใหน้ ้าทะเลบริเวณดงั กลา่ วสูง กวา่ ระดบั ทะเลปกติราว 60 ถึง70 เซนติเมตร และทาใหเ้ กิดฝนตกในภูมิภาคเอเชียตะวนั ออกเฉียง ใตแ้ ละทางตอนเหนือของออสเตรเลีย การไหลเวียนของกระแสลมและกระแสน้าของมหาสมุทรแปซิฟิ กในสภาวะปกติ

ขณะท่ีตามแนวชายฝั่งของทวีปอเมริกาใตจ้ ะเกิดกระแสน้าเยน็ ใตม้ หาสมุทรไหลเขา้ มา แทนที่กระแสน้าอ่นุ ที่ถูกลมสินคา้ พดั พาไป ก่อใหเ้ กิดปรากฏการณ์ “น้าผดุ ” (Upwelling) ซ่ึงนาธาตุอาหารจากมหาสมุทรลึกข้ึนมายงั เขตทอ้ งทะเลท่ีแสงสวา่ งส่องถึง (Euphotic zone) ทาใหท้ างชายฝั่งของท้งั ประเทศเปรู เอกวาดอร์ และชิลี กลายเป็นแหลง่ ทรัพยากร ทางทะเลท่ีสาคญั และสร้างรายไดม้ หาศาลใหก้ บั ชาวประมงทอ้ งถ่ินอีกดว้ ย ผลของปรากฏการณ์น้าผุดในเปรู (Peruvian Upwelling)

 ปรากฏการณ์เอลนีโญ เอลนีโญเกิดข้ึนเม่ือลมสินคา้ มีกาลงั อ่อนลง ส่งผลใหก้ ระแสลมเกิดการเปล่ียนทิศโดยพดั จาก ประเทศอินโดนีเซียไปยงั ชายฝ่ังทวปี อเมริกาใตท้ าใหก้ ระแสน้าอุ่นถูกพดั เขา้ หาชายฝ่ังตะวนั ตก ของประเทศเปรูและเอกวาดอร์ซ่ึงเป็นทิศตรงกนั ขา้ มกบั การไหลเวียนในสภาวะปกติ ทาใหท้ าง ภูมิภาคเอเชียตะวนั ออกเฉียงใตแ้ ละออสเตรเลียขาดฝนและเผชิญกบั ความแหง้ แลง้ โดยฝนท่ีควร ไดร้ ับไปตกยงั ทวปี อเมริกาใตแ้ ทน การเปล่ียนแปลงทิศทางการไหลของกระแสน้าอุ่นยงั ส่งผลให้ กระแสน้าเยน็ ใตม้ หาสมุทรไม่สามารถลอยตวั ข้ึนมาไดต้ ามปกติ ทาใหท้ างชายฝั่งของท้งั ประเทศ เปรู เอกวาดอร์และชิลีสูญเสียความอุดมสมบูรณ์ทางทะเลที่เคยไดร้ ับไปในช่วงเวลาดงั กล่าว การไหลเวยี นของกระแสลมและกระแสน้าเม่ือเกิดเอลนีโญ

 ปรากฏการณ์ลานีญา ลานีญาเป็นปรากฏการณ์ตรงกนั ขา้ ม โดยมีลกั ษณะคลา้ ยคลึงกบั การไหลเวยี นของสภาพอากาศใน สภาวะปกติ แต่มีความรุนแรงยง่ิ กวา่ เนื่องจากกระแสลมสินคา้ ท่ีพดั ไปทางทิศตะวนั ออกมีกาลงั แรงมากกวา่ ปกติ ทาใหท้ างประเทศอินโดนีเซียและออสเตรเลียมีระดบั ทะเลและปริมาณน้าฝนสูง ขณะท่ีทางตอนเหนือของทวีปอเมริกาใตต้ อ้ งเผชิญความแหง้ แลง้ อยา่ งรุนแรง ผลกระทบจากปรากฏการณ์เอลนีโญและลานีญา เอลนีโญและลานีญาก่อใหเ้ กิดผลกระทบโดยตรงต่อระบบนิเวศของโลก ความแปรปรวนของ กระแสลมและการไหลเวยี นของกระแสน้าที่ผนั ผวน อาจส่งผลใหเ้ กิดการเปลี่ยนแปลงสภาพ ภูมิอากาศของโลกอยา่ งรุนแรง เช่น การเกิดพายุ ภยั แลง้ ไฟป่ า หรือน้าท่วม ซ่ึงเป็นภยั ธรรมชาติที่ ส่งผลกระทบต่อความเป็นอยขู่ องท้งั สตั วท์ ะเลและมนุษย์ โดยเฉพาะชาวประมงพ้นื บา้ นที่ยงั คง พ่ึงพาทรัพยากรทางทะเลเป็นแหล่งอาหารและแหล่งรายไดห้ ลกั และถึงแมป้ ระเทศไทยจะไม่ได้ รับผลกระทบโดยตรงจากปรากฏการณ์เอลนีโญและลานีญา แต่ในช่วงใดกต็ ามที่เกิดปรากฏการณ์ เอลนีโญข้ึน อุณหภูมิภายในประเทศไทยอาจเพ่ิมสูงข้ึนกวา่ ระดบั ปกติ และอาจเกิดสภาพอากาศ แปรปรวนในบางพ้ืนที่ เช่น ในบริเวณที่เคยมีฝนตกชุกอาจตอ้ งเผชิญกบั ความแหง้ แลง้ ฉบั พลนั หรือในพ้ืนท่ีที่ขาดแคลนน้าฝนอาจเผชิญกบั พายฝุ นรุนแรง เป็นตน้

ภยั แลง้ ในประเทศออสเตรเลีย พายไุ ตฝ้ ่ นุ ท่ีไตห้ วนั ปี 1997

ดินถล่มในประเทศโคลมั เบีย ปี 2017 เอลนีโญและลานีญาถือเป็นปรากฏการณ์ทางธรรมชาติท่ีเกิดข้ึนจากความผกผนั ของ กระแสอากาศบริเวณแถบเส้นศูนยส์ ูตรเหนือมหาสมุทรแปซิฟิ ก ปัจจุบนั นกั วทิ ยาศาสตร์ ยงั ไม่สามารถระบุสาเหตุหรือคาดการณ์ถึงระยะเวลาของการเกิดปรากฏการณ์ดงั กล่าวไดอ้ ยา่ งแน่ ชดั ซ่ึงจากสถิติเรารู้เพียงวา่ ทุกๆ 2 ถึง 7 ปี มกั เกิดปรากฏการณ์เอลนีโญและลานีญาข้ึนสกั คร้ัง โดยเอลนีโญมกั เกิดข้ึนในช่วงเทศกาลคริสตม์ าสของทุกปี เป็นระยะเวลาต้งั แต่ 2 เดือนไปจนถึง 1 ปี ขณะที่ลานีญาเป็นปรากฏการณ์ที่สามารถเกิดข้ึนไดย้ าวนานยงิ่ กวา่ (ราว 9 เดือนไปจนถึง 2 ปี เลยทีเดียว) นอกจากน้ี นกั วิทยาศาสตร์ยงั ทานายไวว้ า่ วฏั จกั รของเอนโซ่ (ENSO) จะทวคี วามรุนแรงยงิ่ ข้ึน เมื่อโลกมีอุณหภูมิสูงข้นึ และอาจนาไปสู่การเกิดปรากฏการณ์เอลนีโญและลานีญาที่สร้าง ผลกระทบต่อระบบนิเวศของโลกไดอ้ ยา่ งรุนแรงยงิ่ กวา่ ในอนาคต สืบคน้ และเรียบเรียง คดั คณฐั ช่ืนวงศอ์ รุณ