ใบความรู้ สัปดาห์ที่ 12 วิชา ศิลปศึกษา รหัสวิชา ทช 21003

ใบความรู้ คร้ังที่ 12 วิชาศิลปศกึ ษา ทช 21003 ระดบั มธั ยมศึกษาตอนตน้ ความหมายและประวัติความเปน็ มาของดนตรไี ทย 1. ความหมาย ดนตรไี ทย หมายถึง เพลงไทยที่มีระดบั เสยี งซ่งึ ประกอบข้ึนเปน็ ทำนอง มีลีลา จังหวะ มีความเสนาะ ไพเราะ ก่อให้เกิดความรู้สกึ ร่ืนเริง สนุกสนาน รกั ออ่ นหวาน ใหค้ วามสุข เศรา้ โศก ปลุกจิตใจให้ฮกึ เหิม เปน็ ต้น ดนตรไี ทย มคี วามสำคัญต่อการดำเนนิ วิถชี วี ิตของคนไทยมาตง้ั แต่อดีตถึงปจั จุบนั นิยมใหม้ ีวงดนตรี ไทยร่วมบรรเลงดว้ ย เชน่ งานขึ้นบ้านใหม่ งานทำบญุ งานบวชนาค งานมงคลสมรส งานเฉลิมฉลอง งานใน เทศกาลต่างๆ ตลอดจนการบรรเลงประกอบการแสดง เป็นต้น 2. ความเปน็ มา ดนตรีไทย เปน็ ดนตรที ่ีศิลปนิ สร้างสรรค์ข้นึ เพื่อใช้บรรเลงในกิจกรรมต่างๆ ของสงั คมทีต่ นอาศัยอยู่ เชน่ บรรเลงประกอบพธิ ีกรรม บรรเลงเพอ่ื ความบันเทิงของผผูค้ นในชุมชน เปน็ ต้น ลกั ษณะ และรปู แบบของดนตรไี ทยนน้ั จะมีความเรียบงา่ ย สำหรับในสงั คมทีใ่ หญข่ ึ้น เชน่ สังคมเมอื ง รฐั ทมี่ ี เจ้าผ้คู รองนคร มพี ระมหากษัตริยป์ กครอง เปน็ ต้น การนำดนตรเี ข้าไปใช้ในกิจกกรมต่างๆ จะมคี วามประณีต มี การพัฒนาความสามารถของศิลปนิ รปู แบบทางดนตรี เพลงรอ้ ง ทำนองดนตรี จะมรี ะเบียบ มากขึ้น และใชเ้ ปน็ แบบแผนต่อกนั มาจนถึงปจั จุบัน สำหรบั การแบ่งยุคสมยั ทางดนตรีไทย จะนยิ มจัดแบ่งตามการดำรงอยู่ของราชธานี คอื สมยั ก่อนสโุ ขทยั สมัย สุโขทยั สมยั อยุธยา และสมัยรตั นโกสนิ ธ์ ดังนี้ 2.1 สมัยก่อนสโุ ขทัย ดนตรไี ทยสมยั ก่อนสุโขทัยเปน็ ราชธานี จากหลกั ฐานทางโบราณคดีพบวา่ ไดม้ ีการเล่น ดนตรกี ันในหลายลักษณะท่วั ทกุ อาณาจักร ไม่ว่าจะเป็น อาณาจักราล้านนา อาณาจักรทวารวดี ศรีวิชยั สุพรรณ ภมู ิละโว้ เคร่อื งดนตรที ี่ใช้ได้แก่ เคร่ืองดนตรีประเภทเคร่ืองดีด เชน่ พิณน้ำเตา้ พณิ เพีย๊ ะพิณเปย๊ี ะ เป็นตน้ เครือ่ งดนตรปี ระเภทตี เชน่ ฆ้องกลอง เปน็ ต้น และเคร่อื งดนตรปี ระเภทเป่า เชน่ แคน ปี่ เปน็ ตน้ 2.2 สมยั สโุ ขทยั เครื่องดนตรนี สมยั สโุ ขทยั มีความคลา้ ยคลึงกับสมยั กอ่ นสโุ ขทยั เปน็ ราชธานี โดยเครอื่ งดนตรีท่ี ปรากฏในยคุ สมยั น้ี ได้แก่ กระจบั ปี่ พิณน้ำเตา้ พิณเพร๊ยะ ซอสามสาย ฆอ้ ง กลองทัด ตะโพน กลองตกุ๊ (กลอง ชาตรี) ทบั (โทน) มโหรทึก บัณเฑาะว์ กงั สดาล ฉ่งิ เป็นต้น และไดม้ ีการประสมวงดนตรใี นรูแบบต่างๆขน้ึ เช่น วงขบั ไม้ ใช้บรรเลงในงานพระราชพิธสี ำคัญ ได้แก่ พระราชพิธขี บั กล่อมพระเศวตฉตั ร พระราชพิธีขบั กล่อมพระ บรรทมพระราชกุมารหรือพระราชกมารี พระราชพิธขี ับกลอมพระยาช้างเผือก มีการนำวงปพี าทย์เครื่องหา้ ไปใช้

บรรเลงประกอบการแสดงละครชาตรแี ละในพธีการตา่ งๆ และวงมโหรเี ครอ่ื งสีใช้บรรเลงในพระราชพธิ ่ตี า่ งๆ เป็นตน้ 2.3 สมัยอยุธยา มีการประดิษฐ์เครื่องดนตรปี ระเภทสายขึน้ ไดแ้ ก่ ซอด้วง ซออู้ จะเข้ และยงั ไดม้ ีการ ปรบั ปรงุ ประสมวงดนตรีขนึ้ มาใหม่ ไดแ้ ก่ วงมโหรเี ครอ่ื งหก วงปี่พาทย์เคร่ืองห้า และวงเครอื่ งสาย ท่ีใช้บรรเลงขบั กล่อม ในงานมงคลทัว่ ไป สว่ นเพลงไทยทีม่ ีการประพันธข์ ึ้นในสมยั อยุธยา เช่น เพลงนางนาค ยกิ นิ แปดบท สมิงทอง เขนง เปน็ ต้น 2.4 สมัยรตั นโกสนิ ธ์ ดนตรใี นสมยั รตั นโกสนิ ธ์มคี วามเจริญรุงเรืองอย่างม โดยมีพฒั นาการมาจากดนตรีสมัย อยุธยา มวี งดนตรหี ลายลักษณะเกดิ ขึ้น เช่น วงป่ีพาทย์เสภา วงปี่พาทย์เคร่ืองคู่ วงป่ีพาทยเ์ ครอ่ื งใหญ่ วงปีพ่ าทย์ ดึกดำบรรพ์ วงเครอ่ื งสายไทย วงมหาดุรยิ างค์ไทย เป็นต้น สำหรบั เครอ่ื งดนตรีทเี่ กิดขึ้นหรอื นำมาใช้ในวงดนตรี ไทยมีหลายชนดิ เช่น ฆ้องวงเลก็ ระนาดทุม้ กลองสองหน้า องั กะลงุ เปน็ ตน้ ส่วนลกั ษณะของเพลงทเี่ กิดขน้ึ ใน สมยั น้ี มีเพลงเถา เพลงโหมโรงเสภา เพลงละคร และเพลงสำเนียงภาษา