E-BOOK

คู่มือ การปฎิบัติ พิธีสวดพระอภิธรรม วิชา หน้าที่พลเมืองและศีลธรรม จัดทำโดย ครูจุรีพร ทวนทอง วิทยาลัยเทคนิคชุมพร ภาคเรียนที่ ๑ ปีการศึกษา ๒๕๖๖

คำนำ ศาสนพิธี ถือเป็นแบบแผนสำคัญที่ต้องปฎิบัติให้ถูก ต้องเพื่อรักษาขนบธรรมเนียมประเพณีอันดีงามที่มีมาแต่โบราณกาลให้ สืบทอดต่อไป จำเป็นต้องมีคู่มือสำหรับใช้เป็นแนวทางในการปฎิบัติ งานศาสนพิธีต่าง ๆ เพื่อให้การปฎิบัติพิธีสามารถดำเนินไปด้วยความ รวดเร็ว ราบรื่น เรียบร้อย และถุกต้องเหมาะสม เพื่อสีบสาน วัฒนธรรมของชาติ กรมการศาสนา กระทรวงวัฒนธรรม ในบานะเป็นหน่วยงานที่มี ภารกิจหลักในการทำนุบำรุงรักาา ส่งเสริม สืบทอด และให้กา รอุปถัมภืคุ้มครองกิจการด้านพระพุทธศาสนา เห็นถึงความสำคัญของ ศาสนพิธีซึ่งมีอยู่ทุกพื้นที่ทั่วประเทศ จึงได้จัดทำคู่มือการปฎิบัติพิธี สวดพระอภิธรรมศพออกมาเื่อให้นักเรียนที่เรียนรายวิชาหน้าที่ พลเมืองและศีลธรรมได้ศึกษาคู่มือตามหลักการที่ถูกต้องและสามารนำ ไปปฎิบัติได้อย่างถูกต้องเพื่อไปประยุกต์ใช้ในชีวิติประจำวัน และจะ ช่วยแก้ปัญหาการขาดบุคลากรที่มีความรุ้ความเชี่ยวชาญในท้องถิ่นเริ่ม หายไปครูผุ้สอนจึงเห็นถึงความสำคัญของการประกอบพิธีกรรมทาง สาสนาในปัจจุบันและหวังว่าคู่มือการปำิบัติพิธีสวดพระอภิธรรมจะ กลายเป็นแนวปฎิบัติในทางเดียวกัน

สารบัญ หน้า คำนำ ๑ ๒ การปฎิบัติศาสพิธี ๓ การเตรียมการ ๔ ๕ การเตรียมสถานที่ ๖ การเตรียมอุปกรณ์ ๗ การเตรียมบุคลากร ๘ การปฎิบัติงานบุญพิธี การปฎิบัติพิธีสวดพระอภิธรรม ภาคผนวก

คู่มือการปฎิบัติ พิธีสวดพระอภิธรรม ศาสนพิธีเป็นพิธีกรรมทางศาสนาซึ่งถือปฏิบัติ เป็นแบบอย่าง เป็นธรรมเนียมสืบต่อกันมา เพื่อ ความเป็นระเบียบเรียบร้อยสวยงามเป็นแบบ เดียวกัน เหตุให้เกิดศาสนพิธีนี้คือความนิยมท าบุญ ของ พุทธศาสนิกชนซึ่งไม่ว่าจะปรารภเหตุอะไรท ากัน ก็มักจะให้ตรงและครบตามหลักวิธีท าบุญใน ทาง พระพุทธศาสนา ซึ่งพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรง แนะแนวไว้ ๓ หลัก คือ ๑) ทาน การบริจาควัตถุสิ่งของของตนเพื่อ ประโยชน์แก่ผู้อื่น ๒) ศีล การรักษากายวาจาให้สงบเรียบร้อย ๓) ภาวนา การยกระดับจิตให้สูงขึ้นด้วยการอบรม ให้สงบนิ่งและให้เกิดปัญญา

คู่มือการปฎิบัติ พิธีสวดพระอภิธรรม หมวดของศาสนพิธี ศาสนพิธีสามารถแบ่งออกได้เป็น ๔ หมวดใหญ่ๆ ดังนี้ ๑) กุศลพิธี เป็นพิธีเกี่ยวกับการอบรมความดีงามทาง พระพุทธศาสนาเฉพาะบุคคล เช่น การแสดงตนเป็น พุทธมามกะ การเวียนเทียนในวันสำคัญทางพระพุทธ ศาสนา และการรักษาศีล ประเภทต่างๆ เป็นต้น ๒) บุญพิธี เป็นพิธีทำบุญเนื่องด้วยประเพณีในครอบครัว ซึ่งเป็นประเพณีที่เกี่ยวกับ การดำเนินชีวิตของคนทั่วไปมี ๒ ประเภท คือ ๑ พิธีทำบุญในงำนมงคล ได้แก่การทำบุญในโอกาส ต่างๆ ๒ พิธีทำบุญในงำนอวมงคล เช่น บุญหน้าศพ เป็นต้น ๓ ทานพิธี เป็นพิธีถวายทานต่างๆ เช่น การถวายทาน เครื่องนุ่งห่ม ยารักษา โรค เป็นต้น ๔) ปกิณกะพิธี เป็น พิธีเบ็ดเตล็ด ได้แก่ การอาราธนาศีล การประเคนของพระ เป็นต้น

การเตรียมการ เมื่อมีการปรึกษาหารือและมีข้อตกลง กันเป็นที่เรียบร้อยแล้วในการจัดพิธีเนื่อง ในโอกาส ต่าง ๆ นั้น ผู้ที่ได้รับมอบหมาย ให้ท าหน้าที่ในการเป็นผู้ด าเนินกิจกรรม จะต้องมีการเตรียมการ ดังนี้ การเตรียมสถานที่ การเตรียมอุปกรณ์ การเตรียมบุคลากร

การเตรียมสถานที่ การเตรียมสถานที่ กิจกรรมแรกที่ผู้ดำเนิน กิจกรรมควรคำนึงถึง คือ การเตรียมสถานที่ ควร คำนึงถึงความ เหมาะสมของสถานที่ งานที่จะจัด เป็นงานพิธีใด งานมงคล หรืองานอวมงคล สถาน ที่นั้นมีความ เหมาะสมกับการจัดพิธีหรือไม่เพียงใด ซึ่งจะได้มีการวางแผนในการจัดกิจกรรมให้เหมาะ สมกับสถานที่ โดยมีหลักการพิจารณา ดังนี้ ๑) ความเหมาะสมของสถานที่ในการจัดพิธี ๒) มีความกว้างขวาง เพียงพอกับการรองรับผู้ ร่วมพิธี ๓) สะอาด สะดวก ปลอดภัย ๔) ไม่มีเสียงรบกวน

การเตรียมอุปกรณ์ การเตรียมอุปกรณ์เป็นสิ่งจำเป็นของ พิธีต่าง ๆ ซึ่งผู้ทำหน้าที่ศาสนพิธีกรควรมี ความรู้ ความ เข้าใจเกี่ยวกับพิธีการหรือ พิธีกรรมต่าง ๆ เช่น วัตถุประสงค์ของการ จัดศาสนพิธีเป็นงานมงคล งาน อวมงคล หรือการจัดงานมงคลและงานอวมงคล พร้อมกัน ซึ่งแต่ละงานจะต้องใช้อุปกรณ์ ในการประกอบ พิธีที่แตกต่างกัน เช่น งาน มงคลสมรส งานวางศิลาฤกษ์เป็นต้น

การเตรียมอุปกรณ์ อุปกรณ์หลักที่ใช้ในงานศาสนพิธี ๑) โต๊ะหมู่บูชา พระพุทธรูป แท่นกราบ ๒) แจกันดอกไม้หรือพานพุ่ม ๓) กระถางธูป เชิงเทียน ๔) ธูป เทียน บูชาพระ ๕) เทียนชนวน ๖) ที่กรวดน้ า ๗) สำลีกรรไกร เชื้อชนวน (น้ ามันเบนซิน ผสมกับเทียนขี้ผึ้งแท้) ๘) ใบปวารณา และจตุปัจจัยไทยธรรม ๙) เครื่องขยายเสียงพร้อมอุปกรณ์ ๑๐) เครื่องรับรองพระสงฆ์เช่น น้ำร้อน น้ าเย็น อาสน์สงฆ์หรือพรมนั่ง เสื่อ หมอนพิง กระดาษเช็ดมือ กระโถน เป็นต้นน

พิธีสวดพระอภิธรรม ๑) ภูษาโยง (ถ้าศพมีฐานันดรศักดิ์ตั้งแต่ชั้น หม่อมเจ้าขึ้นไป ต้องเตรียมผ้าขาว กว้าง ประมาณ ๑๐ หรือ ๑๒ นิ้ว ยาวเสมอกับแถว พระสงฆ์ จ านวน ๑ ผืน เรียกว่า “ผ้ารอง โยง”) แถบทอง หรือสายโยง ส าหรับโยงมา จากหีบหรือโกศศพ ๒) เครื่องทองน้อย ๑-๒ ที่ (ตั้งหน้าหีบศพ) ๓) ตู้พระอภิธรรม พร้อมโต๊ะตั้งตู้พระ อภิธรรม ๔) ผ้าไตร หรือผ้าส าหรับทอดบังสุกุล บูชาพระธรรม)

พิธีสวดพระอภิธรรม ๕) เครื่องกระบะบูชาพระอภิธรรม (ในกรณี ไม่มีเครื่องกระบะบูชาให้ใช้เชิงเทียน ๑ คู่ แจกันดอกไม้ ๑ คู่ และกระถางธูป ๑ กระถาง ตั้งหน้าตู้พระอภิธรรมแทนเพื่อจุด บูชาพระธรรม)

พิธีสวดพระอภิธรรม ๕) เครื่องกระบะบูชาพระอภิธรรม (ในกรณี ไม่มีเครื่องกระบะบูชาให้ใช้เชิงเทียน ๑ คู่ แจกันดอกไม้ ๑ คู่ และกระถางธูป ๑ กระถาง ตั้งหน้าตู้พระอภิธรรมแทนเพื่อจุด บูชาพระธรรม)

พิธีสวดพระอภิธรรม ๕) เครื่องกระบะบูชาพระอภิธรรม (ในกรณี ไม่มีเครื่องกระบะบูชาให้ใช้เชิงเทียน ๑ คู่ แจกันดอกไม้ ๑ คู่ และกระถางธูป ๑ กระถาง ตั้งหน้าตู้พระอภิธรรมแทนเพื่อจุด บูชาพระธรรม)

ภาคผนวก

ใบความรู้ เรื่อง การจัดสถานที่ทําบุญ ครูจุรีพร ทวนทอง วิชาหน้าที่พลเมืองและศีลธรรม

เรื่อง การจัดสถานที่ทําบุญ การจัดสถานที่ทําบุญในทางพระพุทธ ศาสนาทุกอย่าง ทั้งงานมงคลและ อวมงคลนั้น เบื้องต้น เจ้าภาพ คือ เจ้าของงานจะต้องคํานึงถึงสถานที่ซึ่งมี บริเวณกว้างขวางเพียงพอ และเหมาะสม จะใช้เป็นสถานที่บําเพ็ญบุญกุศลทางพระ พุทธศาสนาสําหรับจัดเป็นห้องพิธี อัน ประกอบด้วยสถานที่สําคัญ ๓ ประการคือ

สถานที่ตั้งโต๊ะหมู่ บูชาพระรัตนตรัย โต๊ะหมู่บูชาพระรัตนตรัย นิยมจัดตั้งไว้ด้านขวา ของอาสน์สงฆ์ ตั้งไว้สูงกว่าอาสน์สงฆ์พอ สมควร และนิยมตั้งหันหน้าไปทางทิศตะวัน ออก เพราะเป็นทิศที่พระพุทธเจ้าประทับนั่ง ตรัสรู้พระอนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณสําเร็จเป็น พระพุทธเจ้า ถ้าขัดข้องเพราะสถานที่ไม่อํานวย ก็นิยมตั้งหันหน้าไปทางทิศเหนือ หรอทิศได้ ทิศ ใดทิศหนึ่ง แต่ไม่นิยมตั้งหันหน้าไปทางทิศตะวัน ตก เพราะถือกันว่า ทิศตะวันตก เป็นทิศอัสดง ศตแห่งพระอาทิตย์เป็นทิศแห่งความเสื่อม ไม่ เจริญรุ่งเรือง

สถานที่ตั้งโต๊ะหมู่ บูชาพระรัตนตรัย โต๊ะหมู่บูชาพระรัตนตรัยนั้น โดยมากนิยมตั้งไว้ บนอาสน์สงฆ์ ทางต้นอาสน์สงฆ์ ประกอบด้วย สิ่งสําคัญ ๕ ประการ คือ พระพุทธรูป ๑ องค์ (นิยมพระปางมารวิจัย) กระถางธูป ๑ ลูก พร้อมทั้งธูป ๓ ดอก เป็น อย่างน้อย เชิงเทียน ๑ คู่ พร้อมทั้งเทียน ๒ เล่ม เป็นอย่าง น้อย แจกัน ๑ คู่ พร้อมทั้งดอกไม้ประดับ และนิยมมี พานดอกไม้ตั้งบูชาด้วย โต๊ะหมู่ ๑ หมู่ (นิยมใช้โต๊ะหมู่บูชา)

สถานที่ตั้งโต๊ะหมู่ บูชาพระรัตนตรัย

สถานที่จัดเป็น อาสน์สงฆ์ อาสน์สงฆ์ คือ สถานที่สําหรับพระสงฆ์นั่งนั้น นิยมจัดตั้งไว้ทางด้านซ้ายของโต๊ะหมู่บูชาพระ รัตนตรัย และนิยมจัดแยกออกเป็นเอกเทศส่วน หนึ่งต่างหากจากที่นั้งของคฤหัสถ์ชายหญิง ประกอบด้วยเครื่องรับรองพระสงฆ์ ดังนี้ ๑. พรมเล็ก สําหรับปูเป็นที่นั้งของพระ ภิกษุสงฆ์แต่ละรูป ๒. กระโถน ๓. ภาชนะน้ำเย็น ๔. พานหมากพลู-บุหรี่ ๕. ภาชนะน้ำร้อน

สถานที่จัดเป็น อาสน์สงฆ์

เกล็ดความรู้ การนิมนต์พระสงฆ์ พิธีสวดพระอภิธรรมนิยมนิมนต์ จำนวน ๔ รูป พระสงฆ์ ๔ รูป หมายถึง ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค

เกล็ดความรู้ การบูชาพระรัตนตรัย ด้วย ดอกไม้ธูปเทียน ธูป หมายถึง การบูชาพระพุทธคุณทั้ง 3 ของพระพุทธเจ้า คือ พระปัญญา คุณ พระกรุณาคุณและพระบริสุทธิคุณ เทียน หมายถึง พระธรรมคำสั่งสอนที่ เหมือนแสงสว่าง ดอกไม้ หมายถึง พระสงฆ์สาวกของพระพุทธเจ้า

เกล็ดความรู้ เทียน ๒ เล่ม หมายถึง การบูชา 1.บูชาพระธรรม 2.บูชาพระวินัย

การประเคนถวาย การประเคน หมายถึงการถวายของ, การส่งของให้พระถึงมือ ของที่ประเคน นั้นต้องไม่ใหญ่หรือหนักจนคนเดียวยก ไม่ได้ ถ้าเป็นของเคี้ยวของฉันจะต้อง ประเคนในกาล คือตั้งแต่เช้าถึงเที่ยงวัน เท่านั้น หลังจากนั้นเป็นวิกาล ไม่ควร ประเคน

การประเคนถวาย วิธีประเคน คือ นั่งหรือยืนห่างจากพระ ประมาณ 1 ศอก จับของที่จะประเคนด้วย มือทั้งสองหรือมือเดียวก็ได้ ยกให้สูงพ้น พื้นเล็กน้อยแล้วน้อมประเคนด้วยความ เคารพ ถ้าเป็นบุรุษ พระจะรับด้วยมือทั้ง สอง ถ้าเป็นสตรี พระจะทอดผ้าสำหรับ ประเคนออกมารับ พึงวางของบนผ้านั้น แล้วปล่อยมือ เมื่อประเคนเสร็จแล้วพึง กราบหรือไหว้แล้วแต่กรณี

การประเคนถวาย

การประเคนถวาย

การกรวดน้ำ การกรวดน้ำ หมายถึง การอุทิศส่วนกุศล ที่ทำเพื่อแสดงความกตัญญูกตเวทีของผู้ที่ มีชีวิตอยู่ต่อผู้มีพระคุณ หรือผู้ที่เป็นที่รัก ซึ่งได้ล่วงลับไปแล้ว บรรดาสรรพสัตว์ทั้ง หลายเเละเจ้ากรรมนายเวร โดยส่วนมาก จัดเป็นขั้นตอนสุดท้ายของการทำบุญต่างๆ

วิธีปฏิบัติในการกรวดน้ำ 1. การกรวดน้ำนี้ นิยมกระทำในงานบุญทุกชนิด ทั้งงานมงคลและอวมงคลเพื่ออุทิศส่วนกุศลที่ ตนได้บำเพ็ญแล้วนั้น ให้เกิดประโยชน์แก่ผู้ล่วง ลับไปแล้ว 2. น้ำสำหรับใช้ในการอุทิศส่วนกุศลนั้น นิยมใช้ น้ำที่สะอาดบริสุทธิ์ โดยไม่มีสิ่งใดเจือปน การก รวดน้ำอุทิศส่วนกุศล นิยมทำหลังจากถวาย เครื่องไทยธรรมแก่พระสงฆ์แล้ว

การกรวดน้ำ 3. ถ้าภาชนะที่ใช้กรวดน้ำนั้นมีปากกว้าง เช่น ใช้แก้วน้ำหรือขันน้ำ . กิริยาอาการที่กรวดน้ำนั้น นิยมรินน้ำให้ ไหลลงเป็นสาย โดยไม่ขาดตอนเป็นระยะ ๆ จะดูไม่งามพร้อมกับการรินน้ำลงเป็น สายนั้นนิยมตั้งจิตสำรวมอุทิศส่วนบุญ ส่วนกุศลให้แก่ท่านผู้ล่วงลับไปแล้ว

บทสวดมนตแ์ ปล 1 บทนมสั การพระรตั นตรยั 3 บทสวดสรรเสรญิ พระพทุ ธคณุ 5 บทสวดสรรเสรญิ พระสงั ฆคณุ

2 บทนมสั การพระพทุ ธเจา้ 4 บทสวดสรรเสรญิ พระธรรมคณุ

1 บทนมสั การพระรตั นตรยั ภาษาบาลี

คาแปล

2 บทนมสั การพระพทุ ธเจา้ ภาษาบาลี

คาแปล

3 บทสวดสรรเสรญิ พระพุทธคณุ ภาษาบาลี

คาแปล

4 บทสวดสรรเสรญิ พระธรรมคณุ ภาษาบาลี

คาแปล

5 บทสวดสรรเสรญิ พระสงั ฆคณุ ภาษาบาลี

คาแปล

ระโยชนข์ องการสวดมนตแ์ ปล 1. จติ ใจสงบ 2. ตดั ความ 3. ไดป้ ัญญ 4. จติ เป็ นส 5. ไดป้ ฏบิ ตั 6. ไดร้ ะลกึ ถ 7. เป็ นการส

บ สดชนื่ มเห็นแกต่ วั เพราะขณะสวดจติ ไม่ไดค้ ดิ ถงึ ตน ญา เพราะทาใหท้ ราบความหมายบทสวด สมาธิ ตบิ ชู าพระพุทธเจา้ ถงึ คณุ พระรตั นตรยั สบื อายุพระพุทธศาสนา

การแผ่เมตตา การตง้ั ความปรารถนาดี หรอื แผ่ความรสู ้ กึ เป็ นมติ รไปยงั ผูอ้ นื่

บทแผ่เมตตาใหต้ นเอง อะหงั สขุ โิ ต โหมิ ขอใหข้ า้ พเจา้ จงมคี วามสุข อะหงั นิททกุ โข โหมิ ขอใหข้ า้ พเจา้ จง ปราศจากความทกุ ข ์ อะหงั อะเวโร โหมิ ขอใหข้ า้ พเจา้ จงปราศจาก เวร อะหงั อพั ยาปัชโฌ โหมิ ขอใหข้ า้ พเจา้ จง ปราศจากความลาบาก อะหงั อะนีโฆ โหมิ ขอใหข้ า้ พเจา้ จงปราศจาก อปุ สรรค สขุ ี อตั ตานัง ปะรหิ ะรามิ ขอใหข้ า้ พเจา้ จงมี ความสขุ รกั ษาตนอย่เู ถดิ บทแผ่เมตตาใหผ้ ูอ้ นื่ https://www.youtube.com/watch?v=rqwfKFXUouU