โปรแกรมการวางแผนจำหน่ายโดยใช้ทฤษฎีการเปลี่ยนผ่านสำหรับพยาบาล

คมู่ อื การใช้ โปรแกรมการวางแผนจาหนา่ ยโดยใช้ทฤษฎีการเปล่ยี นผา่ น สาหรบั พยาบาล จัดทาโดย นส.ณัฏฐธิดา พฒั นจักร

คานา ภาวะหัวใจขาดเลือดเฉียบพลัน (Acute myocardial infarction) เป็นปัญหาทางสาิารณสุขที่สาคัญ เนื่องจากเป็นสาเหตุการเสียชีวตของประชากรทั่วโลก ส่งผลกระทบต่อภาวะสุขภาพ สังคม เศรษธกจทั้งในระดับ บุคคล ครอบครัว และชุมชน ตลอดจนค่าใช้จ่ายของระบบสุขภาพ ทัง้ นผ้ี ู้ปว่ ยสว่ นใหญ่จะไดร้ ับการรกั ษาดว้ ยการให้ ยาละลายล่มเลือดร่วมกับการถ่างขยายหลอดเลือดหัวใจด้วยบอลลูน เนื่องจากสามารถเปิดหลอดเลือดหัวใจ ได้ รวดเร็ว ลดอัตราการเสียชีวต และช่วยให้ฟื้นหายจากการเจ็บป่วยภายในระยะเวลาอันสั้น แม้ผู้ป่วยจะไ ด้รับการ รักษาจนอาการดีขึ้น แต่ภาวะหัวใจขาดเลือดเฉียบพลันสามารถกลับเป็นซ้าได้เนื่องจากผู้ป่วยยังคงมีปัจจัยเสี่ยงที่ ก่อให้เกดการตีบซ้าของหลอดเลือดหัวใจ ดังนั้นการวางแผนจาหน่ายด้วยการให้ความรู้เกี่ยวกับการ ดูแลตนเอง ภายหลงั การจาหนา่ ยจึงมีความสาคญั อย่างย่ง คู่มือการวางแผนจาหน่ายผู้ป่วยหัวใจขาดเลือดเฉียบพลันสาหรับพยาบาลฉบับนี้ ได้จัดทาขึ้ นเพื่อให้ พยาบาลและผู้ที่สนใจได้ศึกษาในเรื่องการวางแผนจาหน่ายผู้ป่วยภาวะหัวใจขาดเลือดเฉียบพลัน ขั้นต อนการ วางแผนจาหน่ายโดยใช้โปรแกรมการวางแผนจาหน่ายโดยใช้ทฤษฎีการเปลี่ยนผ่าน รวมไปถึงแนวทางการให้ คาปรึกษารายบุคคล ผู้จัดทาหวังว่าคู่มือการวางแผนจาหน่ายผู้ป่วยหัวใจขาดเลือดเฉียบพลันสาหรับพยาบาลฉบั บนี้จะเป็น ประโยชน์กบั พยาบาลหรือผูท้ ี่สนใจไดศ้ กึ ษา หากมีขอ้ ผดพลาดประการใด ผู้จัดทาขอน้อมรบั ไว้และอภัยมา ณ ท่นี ี้ ณัฏฐธิดา พัฒนจกั ร ผจู้ ดั ทำ

สารบญั หวั ขอ้ หนา้ 1. หลักการและเหตุผล 1 2. วัตถุประสงคข์ องคมู่ ือ 2 3. ประโยชน์ของคู่มือ 2 4. ขนั้ ตอนการวางแผนจาหนา่ ยโดยใช้โปรแกรมการวางแผนจาหน่ายโดยใชท้ ฤษฎกี ารเปลี่ยนผา่ น 4 5. แนวทางการให้คาปรกึ ษารายบคุ คล 7 5.1 หลงั จากออกจากโรงพยาบาลสามารถขบั รถได้หรือไม่ 7 5.2 สามารถมีเพศสมั พนั ธ์ได้หรือไม่ 8 5.3 สามารถทางานบ้านได้หรอื ไม่ 9 5.4 สามารถยกของหนกั ได้หรอื ไม่ 10 5.5 สามารถกลับไปทางานได้หรอื ไม่ 11 5.6 หากเป็นโรคเบาหวานร่วมด้วย ควรดูแลตนเองอย่างไร 12 5.7 หากเปน็ โรคความดนั โลหติ สูงร่วมดว้ ย ควรดแู ลตนเองอยา่ งไร 13

1. หลกั การและเหตุผล ภาวะหัวใจขาดเลือดเฉียบพลัน (Acute myocardial infarction) เป็นการเจ็บป่วยที่รุนแรงถึงแก่ชีวิต ผู้ป่วย ส่วนใหญ่จะได้รับการรักษาด้วยการให้ยาละลายลิ่มเลือดร่วมกับการถ่างขยายหลอดเลือดหัวใจด้วยบอลลูน เนื่ องจาก สามารถเปิดหลอดเลือดหัวใจได้รวดเร็ว ลดอัตราการเสียชีวิต และช่วยให้ฟื้นหายจากการเจ็บป่วยภายในระยะเวล าอัน สนั้ แม้ผ้ปู ว่ ยจะไดร้ บั การรกั ษาจนอาการดขี น้ึ แตภ่ าวะหวั ใจขาดเลือดเฉยี บพลนั สามารถกลับเป็นซ้าได้ เนื่องจากผู้ป่วย ยงั คงมีปจั จัยเสยี่ งที่กอ่ ให้เกิดการตีบซ้าของหลอดเลือดหัวใจ ดังนั้นการวางแผนจาหน่ายด้วยการให้ความรู้เกี่ยวกับการ ดูแลตนเองภายหลงั การจาหน่ายจงึ มีความสาคญั อย่างยง่ิ การวางแผนจาหน่ายโดยใช้โปรแกรมการวางแผนจาหน่ายโดยประยุกต์กรอบแนวคิดการเปลี่ยนผ่าน (Transitions theory) เพื่อช่วยพยาบาลในการวางแผนการจาหน่ายที่ครอบคลุม ส่งผลให้ผู้ป่วยเกิดความพร้อมก่อน การวางแผนจาหน่าย โดยโปรแกรมการวางแผนจาหน่ายโดยประยุกตก์ รอบแนวคดิ การเปลี่ยนผ่าน ประกอบไปดว้ ย 1. การประเมนิ ความพรอ้ มของบุคคลในการเปลยี่ นผา่ น (Assessment of readiness) 2. การเตรียมการเพอื่ การเปลยี่ นผา่ น (Preparation for transition) 3. การใช้บทบาทเสริม (Role supplementation) 1

2. วตั ถุประสงค์ของคู่มือ วตั ถปุ ระสงค์ของคู่มือ 1. เพอ่ื เปน็ แนวทางในการประเมิน และวางแผนจาหน่ายผู้ป่วยหวั ใจขาดเลอื ดเฉียบพลนั 2. เพอื่ อธบิ ายข้ันตอนการวางแผนจาหน่ายผู้ปว่ ยหัวใจขาดเลอื ดเฉยี บพลนั โดยใช้โปรแกรมการ วางแผนจาหน่ายโดยใชท้ ฤษฎกี ารเปลี่ยนผ่าน 2

3. ประโยชน์ของคู่มือ ประโยชนข์ องคู่มือ 1. พยาบาลสามารถประเมนิ และวางแผนจาหนา่ ยผูป้ ว่ ยหวั ใจขาดเลือดเฉยี บพลนั ได้ครอบคลมุ 2. ผ้ปู ่วยที่ได้รับโปรแกรมการวางแผนจาหน่ายโดยใช้ทฤษฎกี ารเปลย่ี นผา่ นเกดิ การรับรู้ความพรอ้ ม ก่อนการจาหน่าย นาไปสกู่ ารดแู ลตนเองทเี่ หมาะสม 3

4. ข้นั ตอนการวางแผนจาหน่ายโดยใช้โปรแกรมการวางแผนจาหน่ายโดยใช้ทฤษฎกี ารเปลยี่ นผ่าน วนั ที่ กจกรรม ระยะเวลา/ สอ่ื วันที่ 1 ของ 1. การประเมนความพร้อมของบคุ คลในการเปลี่ยนผ่าน (Assessment of ระยะเวลา 5-10 การวางแผน จาหนา่ ย readiness) ด้วยวธิ ีการพดู คุยรายบคุ คล นาที 1.1 แนะนาตัวและสร้างสัมพันธภาพ 1.2 อธบิ ายกจิ กรรมและข้ันตอนของการวางแผนการจาหน่าย 1.3 ประเมนิ ความต้องการขอ้ มลู เก่ยี วกับการวางแผนจาหนา่ ยด้วยคาถามดงั ต่อไปนี้ 1.3.1 ท่านต้องการข้อมลู เกยี่ วกบั การดแู ลตนเองมากนอ้ ยเท่าใด 1.3.2 ทา่ นตอ้ งการข้อมลู เกย่ี วกับการจดั การอารมณ์มากน้อยเทา่ ใด 1.3.3 ทา่ นตอ้ งการขอ้ มลู เกี่ยวกบั แผนการรักษาหรอื ยามากน้อยเท่าใด 1.3.4 ทา่ นตอ้ งการข้อมูลเกย่ี วกับการออกกาลงั กายที่เหมาะสมมากน้อยเท่าใด 1.3.5 ท่านต้องการขอ้ มูลในประเดน็ อนื่ อกี หรือไม่ อะไร 4

4. ข้นั ตอนการวางแผนจาหน่ายโดยใช้โปรแกรมการวางแผนจาหน่ายโดยใช้ทฤษฎกี ารเปลยี่ นผ่าน วนั ที่ กจกรรม ระยะเวลา/ สอ่ื วนั ที่ 1 ของ 2. การเตรียมการเพอื่ การเปลย่ี นผา่ น (Preparation for ระยะเวลา 10-15 นาที การวางแผน transition) สือ่ การสอนทใี่ ช้ จาหน่าย (ตอ่ ) 2.1 ให้ความรู้เรอ่ื งโรคและการปฏบิ ตั ติ ัว (Education) ด้วยการ 1. วิดโี อ เรื่อง ภาวะหัวใจขาด เลือดเฉยี บพลนั เปดิ วีดโี อ เรือ่ ง ภาวะหัวใจขาดเลือดเฉียบพลนั 2.2 มอบคมู่ ือการปฏบิ ตั ิตวั หลังจาหนา่ ยกลับบา้ นในผปู้ ว่ ยหวั ใจ 2. วิดโี อ เรอ่ื ง การดูแลตนเอง ขาดเลือดเฉยี บพลนั อธิบายขอ้ ความและรปู ภาพในคู่มือจะสอดคล้อง สาหรับผู้ปว่ ยภาวะหัวใจขาด กบั วิดโี อ เร่ือง การดแู ลตนเองสาหรับผู้ป่วยภาวะหัวใจขาดเลือด เลือดเฉียบพลนั เฉยี บพลนั เพอื่ ช่วยในการจดจาและส่งเสรมิ การเรยี นรู้ 3. คมู่ ือการปฏิบัตติ วั หลัง 2.3 ให้ความรู้เรือ่ งโรคและการปฏิบัติตัว (Education) ดว้ ยการ จาหนา่ ยกลับบ้านในผ้ปู ว่ ย เปดิ วีดโี อ เรอ่ื ง การดแู ลตนเองสาหรบั ผู้ปว่ ยภาวะหวั ใจขาดเลือด หัวใจขาดเลือดเฉียบพลนั เฉียบพลัน 2.4 เปดิ โอกาสใหซ้ ักถามข้อสงสัยท่ีเกย่ี วข้องกบั วีดีโอ 5

4. ข้นั ตอนการวางแผนจาหน่ายโดยใช้โปรแกรมการวางแผนจาหน่ายโดยใช้ทฤษฎกี ารเปลย่ี นผ่าน วันที่ กจกรรม ระยะเวลา/ สื่อ วนั ท่ี 2 ของการวางแผน 3. การใชบ้ ทบาทเสรม (Role supplementation) ระยะเวลา 5-10 จาหนา่ ย 3.1 การใหค้ าปรึกษารายบคุ คล ในประเดน็ ที่ต้องการทราบ เพ่ือ นาที ช่วยสนับสนุนผู้ปว่ ยหวั ใจขาดเลือดเฉียบพลนั ให้เกดิ ความพร้อมก่อน จาหน่าย 6

5. แนวทางการให้คาปรึกษารายบุคคล ❖คาถาม : หลังจากออกจากโรงพยาบาลสามารถขับรถไดห้ รอื ไม่ ❖คาตอบ : ผูป้ ว่ ยทไ่ี ดร้ บั การทาบอลลนู ขยายหลอดเลอื ดหัวใจสามารถขับ รถยนต์ส่วนตวั หรอื รถขนาดเลก็ เชน่ มอเตอร์ไซค์ หรอื รถยนตส์ ่วนบุคคล สามารถขับไดห้ ลังจากออกจากโรงพยาบาลอยา่ งน้อย 1 สปั ดาห์ ในกรณี ของการขับรถขนาดใหญ่ เช่น รถโดยสาร รถบรรทกุ สามารถขับได้ หลงั จากออกจากโรงพยาบาลอย่างน้อย 6 สัปดาห์ 7

5. แนวทางการให้คาปรึกษารายบุคคล ❖คาถาม : สามารถมเี พศสัมพนั ิไ์ ดห้ รอื ไม่ ❖คาตอบ : หากผู้ปว่ ยสามารถทากจวตั รประจาวนั ไดโ้ ดยไมม่ ีอาการหอบ เหนือ่ ย หรอื เจบ็ แน่นหน้าอก สามารถเร่มมีเพศสมั พนั ิ์ไดใ้ นสัปดาห์ท่ี 2 หลังจากออกจากโรงพยาบาล และสังเกตอาการเจบ็ แนน่ หนา้ อก และ เหนอื่ ยหอบขณะมีเพศสัมพันิ์ 8

5. แนวทางการให้คาปรึกษารายบุคคล ❖คาถาม : สามารถทางานบ้านได้หรือไม่ ❖คาตอบ : หลงั ออกจากโรงพยาบาล 1 สัปดาห์ หากสามารถทากจวัตร ประจาวันได้โดยไมม่ อี าการหอบเหนื่อย หรอื เจบ็ แน่นหน้าอก สามารถเรม่ ทางานบา้ นเล็กน้อยได้ เช่น ปดั ฝุ่น กวาดบ้าน ทาอาหาร ลา้ งจาน เป็นตน้ หลังออกจากโรงพยาบาล 3 สปั ดาห์ หากทากจกรรมขา้ งต้นได้ โดยไม่มอี าการหอบเหนือ่ ย หรือเจ็บแนน่ หนา้ อก สามารถทางานบ้าน เพม่ ขน้ึ ได้ เชน่ ตากผ้า ดูดฝนุ่ ปูท่ีนอน เป็นตน้ 9

5. แนวทางการให้คาปรึกษารายบุคคล ❖คาถาม : สามารถยกของหนกั ได้หรอื ไม่ ❖คาตอบ : หลังออกจากโรงพยาบาล 1 สัปดาห์ ห้ามยกของหนักมากกว่า 2 กโลกรมั หลังออกจากโรงพยาบาล 2 สปั ดาห์ หา้ มยกของหนักมากกวา่ 4 กโลกรัม หลังออกจากโรงพยาบาล 3 สัปดาห์ ห้ามยกของหนักมากกวา่ 5 กโลกรมั 10

5. แนวทางการให้คาปรึกษารายบุคคล ❖คาถาม : สามารถกลบั ไปทางานได้หรอื ไม่ ❖คาตอบ : หลังจาหนา่ ยออกจากโรงพยาบาล 1 สปั ดาห์ สามารถเรม่ ทางานฝีมอื เบา ๆ ได้ เช่น เย็นผา้ ร้อยพวงมาลยั ซอ่ มแซมของชน้ เล็ก ๆ หลกี เลี่ยงการ ทางานท่ตี อ้ งใชแ้ รงผลัก ดงึ เป็นต้น หลงั จาหน่ายออกจากโรงพยาบาล 5 สัปดาห์ สามารถทางานดา้ นการเกษตร ทไ่ี มต่ อ้ งออกแรงมากเชน่ ตดั หญ้าดว้ ยมือ เป็นต้น หลงั จาหนา่ ยออกจากโรงพยาบาล 6 สัปดาห์ สามารถทาการเกษตร เชน่ เลย้ี งสัตว์ ขุดดนดว้ ยเสียม ถางหญ้า เลื่อยไม้ หรอื งานกอ่ นสร้างเบาๆ เช่น ปูกระเบื้อง ก่ออธ เป็นต้น 11

5. แนวทางการให้คาปรึกษารายบุคคล ❖คาถาม : หากเปน็ โรคเบาหวานรว่ มด้วย ควรดูแลตนเองอยา่ งไร ❖คาตอบ : โรคเบาหวานเปน็ โรคท่ีเพ่มความเสย่ี งต่อการเกดโรคหวั ใจซา้ ได้ เนื่องจากระดับน้าตาลในเลือดท่สี ูง สง่ ผลต่อหลอดเลอื ดแดงในรา่ งกายแข็ง ได้ ดงั นั้นผู้ปว่ ยทม่ี โี รคเบาหวานควรหลกี เลย่ี งอาหารท่ีมีรสหวานหรอื เคม็ จัด อาหารหมักดอง และอาหารท่มี ีไขมันสูง ตวั อย่างอาหารทคี่ วรรับประทาน เชน่ ขา้ วกล้อง ผกั น่งึ เนือ้ ปลานึง่ ตม้ จืดเตา้ หู้ เป็นต้น ควบคู่กับการออก กาลงั กายดว้ ยการเดน และควรรบั ประทานยาเบาหวานตามแผนการรกั ษา อย่างต่อเนื่อง 12

5. แนวทางการให้คาปรึกษารายบุคคล ❖คาถาม : หากเปน็ โรคความดันโลหตสงู รว่ มดว้ ย ควรดูแลตนเองอย่างไร ❖คาตอบ : ผู้ทเ่ี ป็นโรคความดนั โลหตสูงจะส่งผลใหก้ ลา้ มเน้ือหัวใจหนาตัว เกด ภาวะหัวใจโตและหลอดเลอื ดตบี แข็งได้ ดงั น้นั ผปู้ ว่ ยที่มโี รคความดนั โลหตสงู ควรควบคุมความดันโลหต ด้วยการผ่อนคลายความเครียดหลกี เลีย่ งอาหารท่ีมี รสจัด อาหารหมักดอง และอาหารทม่ี ไี ขมันสูง ตัวอย่างอาหารท่ีควร รับประทาน เช่น ขา้ วกลอ้ ง ผกั นงึ่ เนือ้ ปลาน่งึ ต้มจืดเต้าหู้ เป็นต้น ควบค่กู ับ การออกกาลังกายด้วยการเดน และควรรับประทานยาควบคมุ ความดนั โลหต ตามแผนการรกั ษาอย่างต่อเน่ือง 13