สื่อการสอนสุขศึกษา มะเร็งเต้านมเบื้องต้น

มะเรง็ เต้านม Breast Cancer

• มะเรง็ เตา้ นม คอื เกิดจากความผดิ ปกติของเซลลท์ อี่ ยภู่ ายในทอ่ นา้ นมหรอื ตอ่ มนา้ นม เซลลเ์ หล่านี้ มีการแบง่ ตัวผดิ ปกติไม่สามารถควบคุมได้ มักแพรก่ ระจายไปตามทางเดนิ น้าเหลือง ไปสู่อวัยวะที่ ใกล้เคียงเช่น ต่อมน้าเหลืองที่รักแร้ หรือแพร่กระจายไปสู่อวัยวะที่อยู่ห่างไกล เช่น กระดูก ปอด ตบั และสมอง เชน่ เดียวกับมะเรง็ ชนิดอื่นๆ

• สาเหตขุ องมะเร็งเต้านม • ความผิดปกติทางกรรมพันธ์ุ คือ มีประวัติคนในครอบครัวเป็นมะเร็งเต้านม ยิ่งถ้ามีญาติสายตรงเป็นมะเร็งเต้านมก็ยิ่งเสี่ยงเพิ่มข้ึน ผู้หญงิ ทม่ี ีแม่ นอ้ งสาว พี่สาว หรอื บตุ รเปน็ มะเรง็ เต้านมกอ่ นอายุ 50 ควรต้องไดร้ บั การตรวจเช็คมะเร็งเตา้ นม • อายุ เมอ่ื อายเุ พิ่มขึน้ ก็มีโอกาสทจี่ ะมีความผิดปกตขิ องยีนในเซลลเ์ พม่ิ ข้ึน ส่งผลให้เกิดมะเร็งได้ • มีประจ้าเดอื นอายุน้อย (น้อยกว่า 12 ปี) หรือหมดประจา้ เดือนชา้ (มากกว่าอายุ 50 ปี) ท้าให้ร่างกายสัมผัสกับฮอร์โมนเอสโตรเจนและโป รเจสเตอโรนนานกวา่ ผหู้ ญิงปกติ • เพศ ผู้ชายอาจเป็นมะเรง็ เตา้ นมได้แตน่ อ้ ยกวา่ ผู้หญงิ มาก ผ้หู ญงิ มีโอกาสเปน็ มะเรง็ เตา้ นมมากกว่าผชู้ ายถงึ 100 เทา่ • เต้านมมีเน้ือเยื่อแน่น หมายถึง มีต่อมน้านมมากกว่าผู้หญิงท่ัวไปท้าให้มีความเส่ียงเพ่ิมข้ึน และอีกนัยหน่ึง คือ ท้าให้แพทย์พบความ ผิดปกตไิ ด้ยากข้นึ ไม่ว่าจะเปน็ การตรวจเตา้ นมหรอื การใชเ้ ครื่องมือชว่ ยวนิ จิ ฉยั • เชอื้ ชาติ มีความสา้ คัญ ผหู้ ญงิ ตะวันตกมคี วามเส่ยี งสูงกวา่ ผ้หู ญงิ ชาวเอเชยี • ประวตั ดิ มื่ เคร่ืองดื่มมแี อลกอฮอล์ เหลา้ เพิม่ ความเสี่ยงของมะเรง็ เต้านม ผ้หู ญิงที่ดม่ื มากกว่า2-5 แก้วต่อวัน มีความเส่ียงสูงกว่าผูห้ ญงิ ท่ี ไมด่ มื่ 1.5 เท่า • อ้วน ความอ้วนนอกจากจะทา้ ใหค้ วามเสยี่ งต่อการเกดิ โรคหวั ใจ เบาหวานเท่านั้น ยังทา้ ให้ความเสี่ยงตอ่ การเกิดโรคมะเร็งเต้านมเพ่ิมข้นึ • ไมเ่ ลีย้ งลูกด้วยนมมารดา เน่ืองจากช่วงให้นมบุตรจะท้าให้มารดาไม่มีประจ้าเดือนมา เกิดการเปล่ียนแปลงของระดับฮอร์โมนและป้องกัน มะเรง็ เต้านมได้

• ลักษณะที่บ่งชี้หรือต้องสงสัยว่าอาจจะเป็นมะเร็งเต้านม (Breast Cancer) • คล้าได้กอ้ นแข็งในเตา้ นม • มีความเปลย่ี นแปลงของลกั ษณะผวิ เตา้ นม มีกอ้ นขรขุ ระ หรอื มแี ผลทีไ่ ม่ หาย ผิวหนังแข็ง หรือมีสีเปล่ยี นแปลง • ลักษณะของผิวเต้านมเห็นรอยรูขุมขนชัดข้ึน ซ่ึงท้าให้ดูคล้ายลักษณะ ของผิวส้มซ่ึงเกิดจากมีเซลล์มะเร็งอยู่ใต้ช้ันผิวหนังในบริเวณหลอด น้า เหลอื ง • มีรอยบุ๋มของผวิ หนงั บรเิ วณเตา้ นม • หัวนมบมุ๋ • เลอื ดออกจากหัวนม • เกิดความเปลยี่ นแปลงใดๆกต็ ามทเี่ ตา้ นมเพียงข้างเดยี ว ทม่ี า: https://www.roche.co.th/th/disease-areas/breast-cancer.html

• การจ้าแนกระยะของมะเร็งเต้านม • มะเรง็ เตา้ นมระยะเรม่ิ แรก คอื มะเรง็ ยงั คงอยู่เฉพาะในเต้านม ตอ่ มน้าเหลืองท่รี ักแรย้ งั ไม่มีการลุกลามไปอย่างสา้ คญั หมายถงึ มักจะยัง คล้าก้อนผดิ ปกติทเี่ ต้านมไมไ่ ด้ และยงั ไม่มีการกระจายไปท่ีใด • มะเร็งเต้านมระยะลุกลาม คือ ระยะน้ีโรคมักจะเป็นค่อนข้างมาก เช่นก้อนมีขนาดใหญ่มากขึ้น มากกว่า 5 เซ็นติเมตรขึ้นไป หรือมีการ ลกุ ลามไปยงั ตอ่ มนา้ เหลอื งทรี่ กั แร้ เช่น คลา้ ได้กอ้ นทร่ี กั แร้ ยิ่งถา้ ใหญ่หรอื ตดิ กบั เนือ้ เยือ่ ขา้ งใต้ แต่ยงั ไมม่ ีการแพร่กระจายไปยังอวัยวะ หา่ งไกล • มะเรง็ เต้านมระยะแพรก่ ระจาย คอื มกี ารกระจายของมะเร็งไปยังอวยั วะหา่ งไกล เชน่ ปอด ตับ กระดกู สมอง เป็นตน้ ทมี่ า: https://www.roche.co.th/th/disease-areas/breast-cancer.html

• การตรวจคัดกรองสา้ หรบั มะเรง็ เตา้ นม • เนื่องจากมะเร็งสามารถรักษาให้หายขาดได้ ถ้าพบในระยะเร่ิมแรกดังน้ัน การตรวจพบแต่เน่ินๆ คอื หัวใจสา้ คญั วิธกี ารทีท่ ้าใหเ้ ราสามารถวินจิ ฉยั โรคมะเร็งเต้านมไดต้ ั้งแต่แรกๆมี • การตรวจเตา้ นมดว้ ยตนเอง (BSE, breast self examination) • การตรวจเตา้ นมดว้ ยแพทย์ (CSE, clinical breast examination) • ตรวจด้วยเคร่อื งแมมโมแกรม (mammography)

1. การตรวจเตา้ นมด้วยตนเอง • ระยะเวลาที่เหมาะสมในการตรวจ ควรตรวจหลังจากหมดประจ้าเดือน เน่ืองจากเต้านมจะลดความตึงลงสามารถ คล้าไดง้ า่ ยกว่าชว่ งเวลาอ่นื ของเดอื น • ขัน้ ตอนในการตรวจ 1. ดูหน้ากระจก เพ่ือดูว่าเต้านมสองข้างเท่ากันหรือไม่ หัวนมอยู่ในระนาบเดียวกันไหม ผิวเต้านมมีรอยบุ๋มหรือมี แผลอะไรผิดปกติหรอื ไม่ หัวนมบมุ๋ ลงไปผดิ ปกตหิ รอื ไม่ 2. คล้า ข้ันตอนนี้ควรท้าในท่านอน โดยเอาแขนด้านที่จะตรวจรองไว้ใต้ศีรษะ และเอาผ้าเล็กๆมารองบริเวณไหล่ เพอ่ื ใหต้ รวจได้งา่ ยขึน้ จากนั้นให้คลา้ เต้านมให้ทัว่ ๆ โดยอาจคลา้ วนเปน็ ก้นหอย หรือคลา้ เปน็ ส่วนๆของเต้านมก็ ได้แล้วแต่ความถนัด โดยหลักใหญ่คือการคล้าให้ทั่วเต้านม ถ้าสัมผัสพบก้อนสะดุดมือผิดปกติให้ไปพบแพทย์ เพ่อื ตรวจยนื ยัน 3. สุดทา้ ยใหบ้ ีบหัวนมดูวา่ มขี องเหลว เลอื ด ผิดปกตไิ หลออกมาหรอื ไม่ ถ้ามีใหพ้ บแพทย์เพอ่ื ตรวจเพม่ิ เติม

ทม่ี า:https://www.sikarin.com/health/breast-selfexam

2. การตรวจเต้านมด้วยแพทย์ • เมอื่ อายมุ ากกว่า 30 ปขี น้ึ ไป คณุ ควรจะไปพบแพทย์เพอ่ื ตรวจเต้านมโดยแพทย์ประมาณ 6 เดือนต่อคร้ัง เพ่ือให้ มั่นใจวา่ การตรวจดว้ ยตนเองไมไ่ ดพ้ ลาดความผดิ ปกตอิ ะไรไป นอกจากนน้ั เมอ่ื คณุ ตรวจเตา้ นมด้วยตนเองแลว้ พบ ความผิดปกติ คุณตอ้ งไปพบแพทยเ์ พ่อื ตรวจเพิ่มเติมอย่างเหมาะสมตอ่ ไป

3. การตรวจเตา้ นมโดยเครอ่ื งแมมโมแกรม • เครอ่ื งแมมโมแกรมเปน็ เครื่องเอ๊กซเรย์แบบพเิ ศษ ที่จะมีฐานรองรับเตา้ นมและมีฝาอีกด้านประกบลงมา วิธีนี้จะเป็น วิธที ่ที า้ ใหแ้ พทยเ์ หน็ ความผดิ ปกตไิ ดช้ ดั เจนข้นึ โดยความผดิ ปกติท่ีพบ จากเครอ่ื งแมมโมแกรมและอาจบง่ ชมี้ ะเรง็ ได้แก่ การมหี นิ ปนู แบบละเออี ดอยใู่ นเตา้ นม (microcalcification) พบกอ้ นทม่ี ีลกั ษณะแขง็ (solidmass) เปน็ ต้น การตรวจแมมโมแกรมอาจจะตามดว้ ยการทา้ การตรวจคลื่นเสยี งความถสี่ ูงหรอื อลั ตรา้ ซาวด์เตา้ นม (ultrasound of breast) เพื่อดู ให้ละเอียดอีกที นอกจากตรวจเต้านมแล้วการท้าแมมโมแกรมและอัลตร้าซาวด์ยังดูความ ผดิ ปกติ ท่ตี ่อมน้าเหลอื งบริเวณรกั แรอ้ กี ด้วย

• การวนิ ิจฉยั มะเรง็ เตา้ นม 1. การเจาะดดู โดยเขม็ : วธิ ีนแ้ี พทยจ์ ะใชเ้ ขม็ เลก็ ๆเจาะเขา้ ไปในกอ้ นและดูดเซลลม์ าตรวจ ถา้ ก้อนน้นั มีน้าก็จะสามารถดูดนา้ ออกมาได้ด้วย 2. การเจาะชิ้นเน้อื ไปตรวจบางส่วน : เข็มทใี่ ช้เจาะจะใหญ่กว่าวิธีแรก และแพทย์จะฉีดยาชา เพ่ือให้ชาก่อนท้า วิธีน้ีจะได้ชิ้นเนื้อออกมาใน ปริมาณพอสมควร วิธีนี้ดีตรงท่ีแพทย์พยาธิวินิจฉัย นอกจากจะดูว่าเซลล์ผิดปกติเป็นมะเร็งหรือไม่ ยังสามารถดูว่ามะเร็งลุกลาม ออกมายงั เนื้อเยอ่ื ขา้ งๆด้วยหรอื ไม่ ท้าใหบ้ อกได้ว่า มะเร็งเตา้ นมน้ันเป็นแบบเริ่มแรกที่ยังไม่ลุกลาม (in situ) หรือลุกลามออกมาแล้ว (invasive carcinoma) 3. การตัดทง้ั ก้อนไปตรวจ : เป็นการผ่าตดั เลก็ นา้ ก้อนทั้งก้อนไปตรวจทางพยาธวิ ิทยา ทม่ี า: https://www.roche.co.th/th/disease-areas/breast-cancer.html

• หลกั การรกั ษามะเร็งเต้านม 1. การรักษาเฉพาะที่ (local treatment) ได้แก่ การผ่าตัดและการฉายรงั สเี พ่ือควบคุมรอยโรคท่ีเต้านมและรักแร้ สง่ิ สา้ คัญท่ตี อ้ งบอกคือ มะเรง็ เต้านมจะหายได้น้ัน จะต้องสามารถผ่าตัดน้าก้อนมะเร็งออกไปจากร่างกายได้จน หมด 2. การรักษาท่ีครอบคลุมรอยโรคทั้งร่างกาย (systemic treatment) ได้แก่ เคมีบ้าบัดหรือยาต้านฮอร์โมน เพื่อ ควบคมุ เซลล์มะเร็งท่ีอาจมกี ารกระจายไปยังส่วนอื่นของรา่ งกาย

• Heim D et al. Int J Cancer 2014; 135: 2362–2369 • Baumgart M et al. Am J Hematol Oncol 2015: 11: 10–13 • Schwaederle M, Kurzrock R. Oncoscience 2015; 2: 779–780 • โรคมะเรง็ เตา้ นม. [ออนไลน์]. เข้าถงึ ไดจ้ าก :https://www.roche.co.th/th/disease-areas/breast- cancer.html. [23 เม.ย. 2022].