อาชีวอนามัยและความปลอดภัยสถานประกอบการ (สื่อการสอนสุขศึกษา)

อาชวี อนามยั และความปลอดภยั สถานประกอบการ บทเรยี นคอมพวิ เตอรช์ ว่ ยสอน

คาจากดั ความทเ่ี ก่ียวขอ้ ง ➢ พระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทางาน พ.ศ. 2554 ได้ใหค้ าจากดั ความของคาว่า ➢ ความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทางาน หมายถึง การกระทา หรือสภาพการทางานซึ่งปลอดจากเหตุอันจะทาให้เกิดการประสบอันตรายต่อชีวิต รา่ งกาย จติ ใจหรือสุขภาพอนามัยอันเนื่องจากการทางานหรือเกี่ยวกับการทางาน ➢ นายจา้ ง หมายถงึ นายจ้างตามกฎหมายว่าด้วยการคุ้มครองแรงงานและให้หมายความ รวมถงึ ผปู้ ระกอบกจิ การซึ่งยอมให้บุคคลหนึ่งบุคคลใดมาทางานหรือทาผลประโยชน์ ให้แก่หรือในสถานประกอบกิจการ ไม่ว่าการทางานหรือการทาผลประโยชน์นั้นจะ เป็นส่วนหนึ่งส่วนใดหรือทั้งหมดในกระบวนการผลิตหรือธุรกิจในความรับผิดชอบ ของผปู้ ระกอบกจิ การนัน้ หรือไมก่ ็ตาม

คาจากดั ความทเ่ี ก่ียวขอ้ ง ➢ ลูกจ้าง หมายถึง ลูกจ้างตามกฎหมายว่าด้วยการคุ้มครองแรงงานและให้หมายความ รวมถึงผู้ซึ่งได้รับความยินยอมให้ทางานหรือทาผลประโยชน์ให้แก่หรือในสถาน ประกอบกจิ การของนายจา้ งไม่ว่าจะเรียกชื่ออยา่ งไรก็ตาม ➢ เจ้าหน้าที่ความปลอดภัยในการทางาน หมายถึง ลูกจ้างซึ่งนายจ้างแต่งตั้งให้ปฏิบัติ หนาท้ ่ีด้านความปลอดภัย อาชีวอนามยั และสภาพแวดลอมในการทางาน ➢ ประสบอันตราย หมายถึง การที่ลูกจ้างได้รับอันตรายแก่กายหรือผลกระทบแก่จิตใจ หรือถึงแก่ความตายเนื่องจากการทางาน หรือป้องกันรักษาประโยชน์ให้แก่นายจ้าง หรือตามคาสง่ั ของนายจ้าง ➢ เจ็บป่วย หมายถึง การที่ลูกจ้างเจ็บป่วยหรือถึงแก่ความตายด้วยโรคซึ่งเกิดขึ้นตาม ลักษณะ หรือสภาพของงาน หรอื เนื่องจากการทางาน ➢ อุบัติเหตุ หมายถึง เหตุการณ์ที่ไม่มีผู้ใดตั้งใจให้เกิด เมื่อเกิดขึ้นแล้วมีผลให้เกิดการ บาดเจ็บ หรอื เสยี ชวี ติ หรอื ทรัพยส์ นิ เสียหาย

อบุ ัตเิ หตจุ ากการทางาน ➢ จากนิยามคาว่า อุบัติเหตุ หมายถึง เหตุการณ์ที่ไม่มีผู้ใดตั้งใจให้เกิด เมื่อ เกดิ ขึ้นแลว้ มีผลให้เกิดการบาดเจบ็ หรือเสียชีวิต หรอื ทรัพย์สินเสียหาย ในที่นี้ จะกล่าวถึงอุบัติเหตุที่เกิดขึ้นจากการทางานเท่านั้น เช่น ลูกจ้างตกจากที่สูง ขณะทางานบนหลังคา ลูกจ้างถูกใบเลื่อยบาดขณะเลื่อยไม้ลูกจ้างถูกสารเคมี กระเดน็ เข้าตาขณะผสมสารเคมีเป็นต้น

อุบัติเหตจุ ากการทางาน ➢ สาเหตุของอุบัติเหตุ การเกิดอุบัติเหตุที่ทาให้เกิดการบาดเจ็บและความเสียหายต่าง ๆ เป็นผลที่สืบเนื่อง โดยตรงมาจากการกระทาทไี่ ม่ปลอดภัย และ/หรอื สภาพการณท์ ไี่ มป่ ลอดภัย ไดแ้ ก่ 1. การกระทาทไ่ี มป่ ลอดภัย เป็นการกระทาของผ้ปู ฏิบตั ิงานในขณะทางาน ซึ่งอาจจะก่อให้เกิดอุบัติเหตุได้ ตัวอยา่ งเชน่ 1) ใช้เครอ่ื งจักร เครื่องกล เครอ่ื งมือ หรืออุปกรณ์ตา่ ง ๆ โดยพลการหรอื โดยไมไ่ ดร้ บั มอบหมาย 2) ทางานเร็วเกินสมควรและใช้เครื่องจกั รในอัตราท่เี ร็วเกินกาหนด 3) ซอ่ มแซมหรอื บารงุ รักษาในขณะทเ่ี คร่อื งยนต์กาลงั หมุน 4) ถอดอปุ กรณค์ วามปลอดภัยจากเครื่องจักรโดยไม่มเี หตุอันสมควร 5) หยอกล้อกนั ในขณะทางาน 6) ทางานในทท่ี ่ีไมป่ ลอดภยั 7) ใชเ้ คร่ืองมอื ท่ชี ารดุ หรอื ไม่ถกู วิธี 8) ยกหรือเคลื่อนยา้ ยวัสดดุ ว้ ยทา่ ทางหรอื วธิ ีการท่ไี มป่ ลอดภัย 9) ไม่ส่วมใสอ่ ปุ กรณค์ ุม้ ครองความปลอดภยั สว่ นบุคคลทีจ่ ดั ให้ 10) ไม่ปฏิบตั ิตามขอ้ ้บังคบั ขอ้ ห้าม ปา้ ยหรอื สญั ลักษณเ์ ตือนต่าง ๆ

อุบตั เิ หตจุ ากการทางาน ➢ สาเหตุของอุบัติเหตุ การเกิดอุบัติเหตุที่ทาให้เกิดการบาดเจ็บและความเสียหายต่าง ๆ เป็นผลที่สืบเนื่อง โดยตรงมาจากการกระทาทไี่ มป่ ลอดภัย และ/หรอื สภาพการณ์ทีไ่ ม่ปลอดภัย ได้แก่ 2. สภาพการณ์ที่ไม่ปลอดภัย เป็นสภาพแวดล้อมที่อยู่รอบ ๆ ตัวผู้ปฏิบัติงานในขณะทางาน ซึ่งอาจเป็น สาเหตกุ อ่ ใหเ้ กิดอบุ ัตเิ หตไุ ด้ ตัวอยา่ งเช่น 1) ไมม่ ีทคี่ รอบหรอื การ์ดปิดคลุมส่วนท่หี มุนได้และสว่ นสง่ ถ่ายกาลังของเคร่ืองจักร 2) ที่ครอบหรือการ์ดของเคร่อื งจักรไมป่ ลอดภยั หรือไม่เหมาะสม 3) เคร่อื งจกั ร เครื่องมือทใ่ี ช้มีการออกแบบทีไ่ ม่เหมาะสม 4) บริเวณพื้นท่ที างานล่นื ขรุขระ หรอื สกปรก 5) บรเิ วณที่ทางานมกี ารวางของไม่เป็นระเบียบ กีดขวางทางเดิน 6) การกองวสั ดุสูงเกินไป หรอื การซ้อนวัสดุไม่ถกู วธิ ี 7) การจัดเกบ็ สารเคมสี ารไวไฟตา่ ง ๆ ไมเ่ หมาะสม 8) แสงสวา่ งไม่เหมาะสม เช่น แสงอาจสว่างไมเ่ พยี งพอ หรือแสงจา้ เกินไป เป็นตน้ 9) ไมม่ รี ะบบการระบายและถ่ายเทอากาศท่เี หมาะสม

ความสญู เสยี จากการเกดิ อบุ ัตเิ หตุ ➢ ความสูญเสียหรือค่าใช้จ่ายอันเนื่องมาจากอุบัติเหตุจากการทางาน อาจแบ่งออกได้เป็น 2 ประเภทใหญๆ่ ดงั นี้ (1) ความสูญเสยี ทางตรง หมายถึง ค่าใชจ้ ่ายทเี่ ก่ยี วขอ้ งกบั ผู้ประสบอุบตั ิเหตุโดยตรง ได้แก่ 1) คา่ รักษาพยาบาล 2) ค่าทดแทน 3) คา่ ทาขวญั ค่าทาศพ 4) ค่าประกันชวี ิต

ความสญู เสยี จากการเกดิ อบุ ตั เิ หตุ (2) ความสูญเสียทางอ้อม หมายถึง ค่าใช้จ่ายอ่ืน ๆ (ซึ่งส่วนใหญ่จะคานวณเป็นตัวเงินได้ยาก) นอกเหนอื จากคา่ ใชจ้ ่ายจากความสญู เสียทางตรง ไดแ้ ก่ 1) การสญู เสยี เวลาทางานของ ก. ผู้ปฏบิ ตั ิังานที่ไดร้ บั บาดเจบ็ เพ่ือรกั ษาพยาบาล ข. ผู้ปฏิบัตัิงานอื่นที่ต้องหยุดงานชั่วคราว เนื่องจาก การช่วยเหลือผู้บาดเจ็บโดยการปฐม พยาบาล หรือนาส่งโรงพยาบาล ความอยากรู้อยากเห็น การวิพากษ์วิจารณ์ ความต่ืนตระหนก ตกใจ และเสยี ขวัญ ค. หัวหน้างานหรือผู้บังคับบัญชาเนื่องจาก การช่วยเหลือผู้บาดเจ็บ การสอบสวนหาสาเหตุ ของการเกิดอุบัติเหตุ การบันทึกและจัดทารายงานการเกิดอุบัติเหตุ การจัดหาและฝึกสอน ผู้ปฏิบัติงานอ่ืนให้เข้าทางานแทนผบู้ าดเจบ็ การแกไ้ ขและป้องกันอบุ ตั ิเหตุไม่ใหเ้ กิดขึ้นซา้ อกี

ความสญู เสยี จากการเกดิ อบุ ัตเิ หตุ (2) ความสญู เสียทางออ้ ม นอกเหนือจากค่าใช้จา่ ยจากความสูญเสียทางตรง ได้แก่ 2) ค่าใช้จา่ ยในการซอ่ มแซมเครอื่ งจกั ร เครอ่ื งมือ อปุ กรณ์ทีไ่ ดร้ ับความเสียหาย 3) วตั ถดุ บิ หรอื สนิ คาท้ ่ีได้รับความเสียหายต้องท้งิ ทาลาย หรือขายท้ิง 4) ผลผลติ ลดลง เนอ่ื งจากกระบวนการผลติ ขัดข้อง ตอ้ งหยดุ ชะงัก 5) ค่าสวสั ดกิ ารต่าง ๆ ของผ้บู าดเจบ็ 6) สถานประกอบกิจการต้องจ่ายค่าจ้างให้แก้ผู้บาดเจ็บตามปกติแม้จะทางานได้ไม่เต็มที่ หรือตอ้ งหยดุ ทางาน 7) การสูญเสยี โอกาสทางการค้า เช่น ผลผลติ ลดลง ทางานไมไ่ ด้ตามเปา้ หมายเป็นต้น 8) การเสียชือ่ เสยี ง และภาพลกั ษณ์ของสถานประกอบกิจการ

ความสญู เสยี จากการเกดิ อบุ ตั เิ หตุ (2) ความสูญเสยี ทางออ้ ม นอกเหนือจากคา่ ใชจ้ ่ายจากความสญู เสียทางตรง ได้แก่ 2) ค่าใชจ้ า่ ยในการซอ่ มแซมเครื่องจกั ร เคร่อื งมอื อุปกรณท์ ่ไี ดร้ ับความเสียหาย 3) วตั ถดุ บิ หรอื สนิ คาท้ ีไ่ ด้รบั ความเสยี หายต้องทง้ิ ทาลาย หรอื ขายทิ้ง 4) ผลผลิตลดลง เนือ่ งจากกระบวนการผลิตขดั ขอ้ ง ตอ้ งหยดุ ชะงัก 5) คา่ สวัสดกิ ารตา่ ง ๆ ของผูบ้ าดเจ็บ 6) สถานประกอบกิจการต้องจ่ายค่าจ้างให้แก้ผู้บาดเจ็บตามปกติแม้จะทางานได้ไม่เต็มท่ี หรอื ต้องหยดุ ทางาน 7) การสูญเสียโอกาสทางการค้า เช่น ผลผลิตลดลง ทางานไมไ่ ดต้ ามเปา้ หมายเป็นตน้ 8) การเสยี ชอ่ื เสยี ง และภาพลกั ษณ์ของสถานประกอบกจิ การ 9) ค่าใช้จ่ายเบ็ดเตล็ดต่าง ๆ เช่น ค่าเช่า ค่าไฟฟ้า ค่าน้าประปา และค่าใช้จ่ายอ่ืน ๆ ที่สถาน ประกอบกิจการยังคงต้องจ่ายตามปกติแม้ว่าจะต้องหยุด หรือปิดกิจการในกรณีเกิดอุบัติ เหตุรา้ ยแรง

การเจบ็ ปว่ ยจากสภาพแวดลอ้ มในการทางาน ➢ สภาพแวดล้อมในการทางานที่เป็นอันตรายต่อสุขภาพสภาพแวดล้อมในการทางานที่เป็น อันตรายตอ่ สขุ ภาพ หมายถึง สิ่งหรือสภาพต่าง ๆ ที่อยู่รอบตัวผู้ปฏิบัติงาน เช่น ความร้อน ความ เย็น แสงสว่าง เสียงดัง ความสั่นสะเทือน รังสีก๊าซ ไอสาร ฝุ่น ฟูม ละออง สารเคมี เช้ือโรค และ สัตว์ต่าง ๆ นอกจากนี้ยังรวมถึงสภาพการทางานที่ซ้าซาก การเร่งรีบทางาน การทางานล่วงเวลา สมั พนั ธภาพระหว่างเพอื่ นรว่ มงาน ค่าตอบแทน และชวั่ โมงการทางาน เป็นต้น ความไม่เหมาะสม ของสภาพแวดล้อมในการทางาน นับว่าเป็นปัจจัยที่มีส่วนเกี่ยวข้องในการก่อให้เกิดการ เจ็บป่วยจากการทางานได้สภาพแวดล้อมในการทางานทอ่ี ย่รู อบตัวผปู้ ฏบิ ตั งิ าน ซง่ึ อาจทาให้เกิด การเจบ็ ปว่ ย หรอื โรคจากการทางาน แบ่งเป็น 5 กล่มุ ได้แก่ สภาพแวดล้อมทางกายภาพ ทางเคมี ทางชีวภาพ ทางการยศาสตร์ และทางจิตวทิ ยาสังคม

การเจบ็ ปว่ ยจากสภาพแวดลอ้ มในการทางาน ภาพแสดง สภาพแวดล้อมในการทางานท่ีเป็นอันตรายต่อสุขภาพ ท่ีมา:file:///C:/Users/ADMINS/Desktop/k2-882-2.pdf

การเจบ็ ปว่ ยจากสภาพแวดลอ้ มในการทางาน (1) สภาพแวดล้อมทางกายภาพ เช่น ความร้อน ความเย็น แสงสว่าง เสียงดัง ความสั่นสะเทือน รังสี และความกดดันบรรยากาศ เป็นต้น (2) สภาพแวดล้อมทางเคมีเช่น สารเคมีชนิดต่าง ๆ ที่เป็นวัตถุดิบ หรือผลผลิต หรือของเสียที่ต้อง กาจัด (3) สภาพแวดล้อมทางชีวภาพ เช่น ไวรสั แบคทเี รยี เชอื้ รา ไรฝุ่น พยาธิและสัตว์อื่น ๆ เช่น ยุง หนู งู เป็นต้น (4) สภาพแวดล้อมทางการยศาสตร์ เช่น การทางานที่มีท่าทางการทางานที่ไม่เหมาะสม การก้มยก ย้ายของผิดวิธี การบิดเอี้ยวตัว การทางานซ้าซาก การทางานหนักเกินขีดความสามารถของ ผ้ปู ฏบิ ตั งิ าน การทางานทีส่ ถานีงานมรี ะดบั ความสงู ไมเ่ หมาะสมกับความสงู ของผปู้ ฏบิ ัติงาน เปน็ ต้น (5) สภาพแวดล้อมทางจิตวิทยาสังคม เช่น งานที่ก่อให้เกิดความเครียดต่อจิตใจที่เกิดจากการ ทางานแข่งกับเวลาต้องทางานด้วยความเร่งรีบ การทางานกะ การได้รับค่าจ้างที่ไม่เหมาะสม สมั พันธภาพระหว่างผู้ปฏิบตั ิงาน เป็นต้น

การเจบ็ ปว่ ยจากสภาพแวดลอ้ มในการทางาน ภาพแสดงวงจรสัมพันธ์ระหว่างสภาพแวดล้อมในการทางานและผู้ปฏบิ ัตงิ าน ท่ีมา:file:///C:/Users/ADMINS/Desktop/k2-882-2.pdf

การเจบ็ ปว่ ยจากสภาพแวดลอ้ มในการทางาน • องคป์ ระกอบทที่ าใหเ้ กดิ การเจบ็ ปว่ ย/โรคจากการทางาน • องคป์ ระกอบหลกั ท่ที าให้เกิดอาการเจ็บป่วย และโรคจากการทางาน มี 3 ปัจจัย ได้แก่ (1) ผู้ปฏิบัติงาน ปัจจัยที่เกี่ยวกับตัวผู้ปฏิบัติงานที่นับว่ามีอิทธิพลต่อการเจ็บป่วย และโรคจากการ ทางานมีหลายประการ เช่น อายุ เพศ กรรมพันธุ์ เชื้อชาติภาวะโภชนาการของแต่ละบุคคล โรค ประจาตัว ความไวต่อการเกิดโรค พื้นฐานการศึกษาของผู้ปฏิบัติงาน องค์ประกอบด้านจิตใจ และ องค์ประกอบดา้ นพฤตกิ รรม เปน็ ตน้ (2) สภาพแวดล้อมในการทางานที่เป็นอันตรายต่อสุขภาพ คือสาเหตุที่สาคัญของการเกิดการ เจ็บป่วยและโรคจากการทางาน ซึ่งแบ่งได้เป็นกลุ่มใหญ่ ๆ ได้แก่ สภาพแวดล้อมทางกายภาพ ทาง เคมี ทางชีวภาพ ทางการยศาสตร์ และทางจติ วทิ ยาสงั คม (3) สิ่งแวดล้อมทั่ว ไป เป็นปัจจัยภายนอกที่กระตุ้นและส่งเสริม ทั้งทางตรงและทางอ้อมที่จะทาให้ โรคเกิดเร็วขึ้น เช่น สภาพที่พักอาศัยไม่ถูกสุขลักษณะ สภาพภูมิอากาศ และสภาพเศรษฐกิจเป็น ต้น

โรคจากการทางาน • โรคจากการทางาน หรืออาจเรียกว่าโรคจากการประกอบอาชีพ ซึ่งบางครั้งอาจปรากฏ อาการขนึ้ อยา่ งเฉียบพลัน เนอ่ื งจากได้รบั สง่ิ ทีท่ าให้เกดิ โรคในปริมาณความเข้มข้นสูง ในระยะเวลาส้นั ๆ เชน่ กรณีหายใจเอาก๊าซแอมโมเนียท่ีเกดิ การรั่วไหลจากกระบวนการ ผลิต จะทาให้เกิดผลต่อระบบทางเดินหายใจ เกิดการเจ็บป่วยขึ้น แต่บางครั้งโรคจาก การทางานอาจปรากฏอาการแบบเร้ือรังเนื่องจากผู้ปฏิบัติงานได้รับสิ่งที่ทาให้เกิดโรค นั้นทีละเล็กทีละน้อย สะสมเป็นเวลานานหลายเดือนหรือหลายปีเช่น หูตึงจากเสียงดัง โรคปอดฝุ่นฝ้าย โรคปอดฝนุ่ ทราย เปน็ ตน้

การปอ้ งกนั อบุ ตั เิ หตแุ ละ • มาตรการลาดบั ท่ี 1 การขจดั อันตราย การเจบ็ ปว่ ยจากการทางาน • มาตรการลาดับที่ 2 การทดแทนด้วยสิ่ง ที่มี ท่ีมา: file:///C:/Users/ADMINS/Desktop/k2-882-2.pdf อันตรายน้อยกว่า • มาตรการล าดับที่ 3 การควบคุมทาง วศิ วกรรม • มาตรการลาดับที่ 4 การควบคุมเชิงบริหาร จดั การ • มาตรการลาดบั ท่ี 5 การใชอ้ ุปกรณ์คุ้มครอง ความปลอดภัยส่วนบคุคล

ความรว่ มมอื และการสง่ เสรมิ สุขภาพของลกู จา้ ง • หากนายจ้างได้ดาเนินการตามมาตรการดังกล่าวข้างต้นแล้ว แต่ลูกจ้างไม่ให้ความ ร่วมมือที่ดีในการดาเนินการร่วมกับนายจ้าง ก็จะทาให้การดาเนินมาตรการป้องกัน อันตรายหรือควบคุมความเสี่ยงไม่ประสบความสาเร็จ ดังนั้นลูกจ้างจึงต้องมีความ ตระหนักถึงปัญหาความไม่ปลอดภัยในการทางานที่มีผลกระทบต่อตนเองและเพื่อน ร่วมงาน และมีจิตสานึกในการป้องกันอุบัติเหตุและโรคจากการทางาน ซึ่งเป็นหน้าท่ี ของลูกจ้างทกุ คนทจ่ี ะตอ้ งปฏิบตั ใิ นเรื่องต่างๆ ดังนี้ • การให้ความร่วมมอื กับนายจ้างในการดาเนนิ การตามกิจกรรมและโครงการตา่ ง ๆ เชน่ (1) การปฏบิ ัติตามกฎระเบยี บด้านความปลอดภยั ของสถานประกอบกจกิ ารอย่างเครง่ ครดั (2) การใชอ้ ุปกรณค์ ุ้มครองความปลอดภัยส่วนบุคคลอยา่ งถูกตอ้ ง • การเข้ารับการอบรมในหลักสตู รความปลอดภัยในการทางานตา่ ง ๆ • การเริม่ ทางานวันใหมด่ ว้ ยอารมณ์สดใส • การเจบ็ ปว่ ยบอ่ ย ๆ ทาให้ขาดงานและประสทิ ธภิ าพการทางานลดลง

อ้างองิ ค่มู ือความปลอดภัย อาชวี อนามยั และสภาพแวดล้อมในการทางานสาหรบั ลูกจา้ งทวั่ ไปและลกู จ้าง เขา้ ทางานใหม่. กรมสวสั ดิการและค้มุ ครองแรงงาน. สืบคน้ ออนไลน์ 5 เมษายน 2564. จาก https://www.tosh.or.th/index.php/media-relations/e-book/item/882-2021- 03-25-03-48-44.

จบการนาเสนอ