สอนวัยรุ่น ไม่วุ่นอย่างที่คิด

PDF created with pdfFactory Pro trial version www.pdffactory.com

ช่ือหนังสือ : สอนวยั รุน ไมว นุ อยา งท่ีคดิ เนื้อหา : สาํ นกั พัฒนาสขุ ภาพจติ กรมสุขภาพจติ จดั พมิ พโ ดย : สํานักพฒั นาสุขภาพจติ กรมสุขภาพจติ ถนนติวานนท นนทบรุ ี 11000 ภาพประกอบ : โทร. 0- 2951-1387-88 โทรสาร 0-2951-1384, 0-2951-1386 จักรพนั ธุ หงษสวัสดิ์ ISBN : 974-415-155-160-9 มนี าคม 2547 พิมพค ร้ังที่ 1 : 1,000 เลม โรงพมิ พชุมนุมสหกรณการเกษตรแหง ประเทศไทย จํากัด จํานวนพิมพ : พมิ พที่ : ลิขสิทธ์ขิ องกรมสุขภาพจติ PDF created with pdfFactory Pro trial version www.pdffactory.com

 “สอนวัยรุน ไมวุนอยางที่คิด” เปน หนงั สอื ทมี่ เี นอ้ื หาเบาๆ อานสบาย ใหข อ คดิ และ แนวทางท่สี าํ คัญเพือ่ เขา ถงึ ใจวยั รนุ และชว ยให กระบวนการเรยี นการสอนรวมทงั้ การสอื่ สมั พนั ธ มปี ระสทิ ธภิ าพ ชว ยกระตุนและดงึ ดดู ความสนใจ ของวัยรุนใหอยากเขามาเรียนรูหรือมีสวนรวม อยางตอ เนอ่ื ง เหมาะกับผูทท่ี าํ งานกบั วยั รุนหรอื เปน ”ครู” ที่ถายทอด ความรใู หก บั กลุม วัยรนุ กรมสุขภาพจิตมีความมงุ หวังวาเนื้อหา ภายในเลม จะตรงใจผูอาน และสามารถนําไปใช ประโยชนใ นการทํางานกบั วัยรุน ตอ ไป ดว ยความปรารถนาดี กรมสขุ ภาพจติ กระทรวงสาธารณสุข PDF created with pdfFactory Pro trial version www.pdffactory.com

PDF created with pdfFactory Pro trial version www.pdffactory.com

 หนา w ศษิ ยของเรา เขาเปน อยา งไร ? 6 w สอนวยั ใส ตอ งแตะใจใหไ ดเสียกอน 6 w เรอ่ื งธรรมดา บางเวลากเ็ บือ่ บางเวลากท็ อ 7 w แลว จะสอนอยางไร ใหไ ดใจวัยรุน 8 w สงั เกตวยั รุน เพ่อื เปน ทนุ การสอน 11 w วิธคี ลค่ี ลาย สลายอารมณ 13 w ส่อื อยางไร เขาถงึ ใจวัยรนุ 14 PDF created with pdfFactory Pro trial version www.pdffactory.com

    เมื่อสวมหัวใจครู ก็อยากจะใหศิษยไดวิชาเต็มท่ี ครทู ุม เตม็ รอ ย แตศ ษิ ยก ลบั คอยๆ ถอยทงั้ ๆทยี่ งั รบั วชิ าไดไม เทาไร เปน เหตกุ ารณท คี่ รหู ลายทานพานพบและรสู กึ ผดิ หวงั ยงิ่ ศิษยเปนวยั รนุ สวนใหญน นั้ แรกๆ ก็มักจะแสดง ความสนใจ และแสดงทา มงุ มน่ั เต็มท่ี ขยนั หมั่นซอม ขึน้ ตน ดว ย “ทา ดี” แตลงทา ยดว ย “ทเี หลว” ทกุ ทจี นครูทอ ใจ ถา เจอปญ หาเชนนี้ ครูจะมีวิธีแกไ ขอยา งไร ?    วัยรุน เปน วัยท่ีกําลัง คน ห าเอกลักษ ณของตัวเอง พวกเขาจงึ เปลยี่ นความสนใจไปในหลายๆ เรื่องไดง า ยจนดู เหมอื นโลเล ไมเ อาจริง เนอ่ื งจากวัยรนุ อยากจะทดลองดวู า สิ่งไหนคือส่ิงที่เขารักท่ีจะทํา แถมตรงกับศักยภาพที่มีอยู บางคนก็เลือกตามเพ่ือนเพราะรูสึกสนุกที่ไดเรียนรวมกับ เพอ่ื นๆ ทวาหลายคนลงทา ยดว ยการเลกิ รา เพราะไมอ ดทน พอ ไมท นเมอื่ เกดิ ความเบอื่ ไมทนเมอ่ื ตอ งใชค วามพยายาม ไมทนเมื่อลมเหลว และไมทนยาม รสู กึ ทอ  PDF created with pdfFactory Pro trial version www.pdffactory.com

    อยาวา แตว ยั รนุ เลย แมผ ใู หญเ อง บางครงั้ กอ็ อกอาการ เบื่อๆ อยากๆ กับงานท่ีทําเหมือนกัน แตว ัยรนุ สวนใหญ พอเบอื่ หรอื ทอ กจ็ ะทง้ิ ทนั ที เพราะขาดแรงจงู ใจทจี่ ะทําใหย อม ทน และคดิ วา ยงั มีทางเลือกอน่ื ๆ อีกหลายทาง ดงั นนั้ ครูที่จะสอนวัยรุน อาจตองใชท ้ังเลหกล และ มนตคาถาสารพดั เพอ่ื ชวยใหว ยั รุน สรา งพลงั แหง ความอดทน อยา งตอ เนื่อง   w    w      w      w         PDF created with pdfFactory Pro trial version www.pdffactory.com

    หัวใจสาํ คัญ คือ l เร่ิมตนดวยการกระตนุ ใหเกิดความรูส ึกสนุกใน การเรียน ใหล ูกศิษยวัยรุนไดเปด ใจ แตละคนมีโอกาสพูด ถึงตัวเอง พูดถงึ ความสนใจ ความใฝฝน และเปา หมายใน อนาคต เพ่อื ใหว ยั รนุ ไดแสดงออก l สรรคสรา งใหเ กิดความรสู กึ มีความสขุ ในการเรียน ดวยการสรางบรรยากาศทผี่ อนคลาย เปน กนั เอง l เราใหเกิดความเช่ือม่ันและภาคภูมิใจในตนเอง จากการทไี่ ดรับรวู า เขามจี ดุ เดน ท่นี าสนใจ มีจดุ ดีทนี่ า ชนื่ ชม และสามารถพัฒนาฝม อื ตนเองใหดขี ้นึ ได l เปดโอกาสใหศิษยไดซักถามอยางอิสระ ครูเอง กค็ วรมที าทผี อ นคลายดว ย ใหความเปน กนั เอง มอี ารมณขนั และถา พดู จาภาษาวยั รุนไดบ า งก็จะเพม่ิ ความกลมกลนื เปน พวกเดียวกัน ครูท่ีเครงเครียดมักทําใหศิษยขยาด และ เกิดความกงั วล เกร็ง เพราะกลัวผิด ซ่ึงเปนปจจัยที่ทาํ ให ใชศ กั ยภาพไดไมเ ต็มที่  PDF created with pdfFactory Pro trial version www.pdffactory.com

l ใหล กู ศิษยร สู กึ วา ครใู หความสนใจและยอมรบั เขา ไมวาเขาจะมคี วามสามารถมากนอยแคไ หนกต็ าม จะเรียนรู ไดชาหรอื เรว็ ไมใ ชส ่งิ สําคญั หากทุกคนมีพลังอยใู นตัวเอง พลังทจี่ ะอดทน มุงมนั่ พัฒนาฝมอื ของตนเอง l ไมเ นน การคาดหวงั และการแขงขัน ความคาดหวงั ของครจู ะทําใหลกู ศษิ ยเครยี ด บางคนอาจรูส กึ ฝอ แตเ รม่ิ แรก การแขงขนั ก็จะทาํ ใหศษิ ยบางกลมุ รสู กึ ดอยและถอยจากไป l ใหล ูกศิษยร ูส กึ วาวิชาท่เี รียนไมย ากอยา งที่คิด ให สญั ญาวาครูจะชวยพาทุกคนไปสูจดุ เปาหมาย อยางนอ ย กพ็ อทาํ ไดด วยตวั เอง ศษิ ยแ ตล ะคนจะไดว ชิ าหรอื ไดฝกฝมอื กันพอสมควรทีเดยี วแหละ l กาํ ลงั ใจ เปน สงิ่ ทีใ่ ครๆ ก็ตอ งการ หัวใจวยั รนุ นัน้ ทอ และฝองาย ครูอาจตอ งใหกาํ ลงั ใจเปนระยะๆ วธิ ใี หก าํ ลังใจ เชน J ชมเชยในส่ิงที่ศษิ ยทําไดดีขึน้ แมจะเล็กนอยแต กถ็ อื วา เปน การพฒั นา ไมต องกลวั วา จะทาํ ใหว ยั รุนเหลงิ หรอื หลงตัวเอง การชมใหชมท่ีการกระทําหรือผลงานของเขา และตอ งชมอยา งจรงิ ใจ  PDF created with pdfFactory Pro trial version www.pdffactory.com

J ถา วัยรุนยังทําไดไ มดี ใหบอกวิธีแกไ ข โดยไม แตะตัวตนของเขา คือ พยายามหลีกเล่ียงคําท่ีใชตีตรา (ขีเ้ กยี จ แยม าก โง เขน็ ไมขนึ้ ไมเ อาไหน ฯลฯ) หรอื คําท่ี ทาํ ใหว ยั รนุ รสู กึ เจ็บปวด เจ็บใจ และอบั อาย J จูงใจใหเ ห็นเปนเรื่องทาทายและนาทํา “คุณก็มี ฝม อื ทาํ ไมไมลองพยายามอีกนดิ ละ” “ถา ทําไดนะ สาว ๆ จะทึ่งคณุ ทเี ดียวแหละ” “อดทนอีกนิด รบั รองคณุ เลนโชวใ ห สาวๆ กรดี๊ ไดแ น” ฯลฯ J ปลกุ ปลอบใจยามจติ ใจหอ เหย่ี ว (ทอแท เบอ่ื หนา ย ขาดความมนั่ ใจในตวั เอง) บอกใหเ ขารบั รวู า เปน เรอ่ื งธรรมดา (ไมใชสิง่ ท่ีผิด) ท่จี ะรสู กึ เชน นั้น ครเู องกเ็ คยผา นความรสู กึ เชน นัน้ มากอ น บางครง้ั อาจรุนแรงกวา เขาเสียอกี แตครูกม็ ี วธิ ีเอาชนะความรสู กึ ดังกลา ว และยินดที ่ีจะชว ยเพอื่ พาเขา ขามผา นความรสู ึกท่ีเกดิ ข้นึ  PDF created with pdfFactory Pro trial version www.pdffactory.com

   w              w       w             การสงั เกตเปน เครื่องมือสําคัญสําหรับครูผสู อน เพ่ือ ประเมินวาศิษยแตละคนมีความพรอมท่ีจะกระโจนเขาสู บทเรยี นหรอื ไม เขา ใจสงิ่ ทถ่ี ายทอดใหห รอื ยงั งนุ งงจับไมต ดิ กําลังเบ่ือหนายกับบทเรียน หรือกําลังงวงเหงาหาวนอน หรือสนกุ กบั การเมา ทก บั เพอ่ื นมากกวา อยากจะพดู ซกั ถามครู ดงั นนั้ ครจู ําเปน ตอ งเปน นกั สงั เกตอาการและพฤตกิ รรมของ ศิษย รวมท้ังชว ยคล่ีคลายใจ สลายอารมณด วย ยกตวั อยา ง l เมอื่ ใดกต็ ามทลี่ กู ศษิ ยอ อกอาการใจลอย ขาดสมาธิ หรือจองครูเสมือนต้ังใจฟง แตแววตาดู เลอ่ื นลอยดุจกําลงั คดิ อะไรอยู ไมไดมีสติ อยกู ับบทเรียนเสียเลย ใหครูคํานึงถึง การพะวงถึงความวิตกกงั วลหรอื ปญ หาท่ี ยังตดิ คางคาใจ l เม่ือใดก็ตามที่ลูกศิษยรบกวน เพอ่ื นๆ เยาแหยแ ละอยไู มสขุ อาจเปน เพราะเขาอยากไดรับความใสใ จเปน พเิ ศษ  PDF created with pdfFactory Pro trial version www.pdffactory.com

l เมอื่ ใดกต็ ามทลี่ กู ศษิ ยม อี าการหงดุ หงดิ เจา อารมณ ใครพูดอะไรกไ็ มเ ขาหูไปหมด อาจเปนเพราะเขามเี รื่องท่ีทํา ใหรูส กึ โกรธ อาจโกรธคนอืน่ หรอื โกรธตัวเอง l เม่อื ใดกต็ ามทลี่ กู ศษิ ยมีพฤติกรรมเปล่ยี นไป เชน เคยพูดเกงแตกลับเงียบขรึม เคยทํากิจกรรมไดดีแตกลับ ทําผดิ พลาดมากผดิ ปกติ ทําดว ยความรูส กึ หมดใจกบั งานตรง หนา ใหค ํานงึ ถงึ ปญ หาที่บ่ันทอนอารมณ l เม่ือใดก็ตามท่ีลูกศิษยมีลักษณะซึมเศรา ตาตก ทาทเี ลื่อนลอย น่ันหมายถงึ ความรสู ึกทุกขใ จ จากความ สญู เสียหรอื ความผดิ หวัง l ลกู ศษิ ยค นใดทชี่ อบนง่ั อยตู ามมมุ หอ งหรอื หลงั หอ ง เงยี บๆ มักเปนเด็กข้อี าย ไมก ลาแสดงออก และออนดอ ยใน ดา นทกั ษะทางสงั คม  PDF created with pdfFactory Pro trial version www.pdffactory.com

       w      w          w                                                                   สาํ หรับวยั รนุ แลว การเคารพในสิทธสิ วนบคุ คลของ เขาเปน เรอ่ื งสําคญั วยั รุน ไมอยากใหถ ามเกย่ี วกบั ปญหาของ เขาตอ หนา เพอ่ื นๆ อาจใชวธิ เี ดนิ เขา ไปแตะบา เพื่อทกั ทาย หรอื ใหค วามสนใจในกจิ กรรมท่เี ขาทาํ แลวขอเวลา นอกเพอ่ื คยุ กบั เขาลาํ พงั โดยระมดั ระวงั ไม จุดประกายความสงสัยใหกับคนอ่ืนๆ วิธี การเขาไปสมั ผสั ใกลช ดิ กบั วยั รนุ ตอ งคาํ นงึ ถึงลกั ษณะของแตละคนดว ย J วัยรนุ ที่ขีอ้ าย ครตู องใชว ิธีการที่ นุม นวล ชวนพดู คยุ ในเรอ่ื งทเ่ี ขาสนใจ ถามในเรอ่ื ง ทเ่ี ขาเชย่ี วชาญ จะทําใหเ ขามนั่ ใจในการตอบมากขน้ึ  PDF created with pdfFactory Pro trial version www.pdffactory.com

J วยั รุน ทไี่ ดช ือ่ วาเปน หัวโจก อารมณรอ น ครคู วรใช ความเปนกนั เอง ใชว ธิ ฟี ง มากกวาพดู เคารพในความคดิ เหน็ ของเขา เปด โอกาสใหเขาไดแสดงออกในสิ่งทีด่ ีท่ีทําใหเ ขา เกดิ ความภาคภมู ิใจ หรือแปรเปล่ยี นพลงั อารมณท างลบให เปน พลงั ทสี่ รา งสรรค เชน ใหท มุ เทพลงั ไปกบั ความรบั ผดิ ชอบ การใชจนิ ตนาการหรอื ความคดิ ซึง่ เทากับเปนการเปดชอง ทางใหค วามรอ นจากภเู ขามที างออกทไี่ มเ กดิ อนั ตราย ถงึ แม จะเปลี่ยนภเู ขาไฟใหเปนภูเขานํา้ แข็งไมไ ดก ไ็ มเ ปนไร J วัยรนุ ประเภทกอกําแพงลอมตวั เอง คือ ปด ตัว เขา ถึงยาก ไมสนิทกบั ใครงายๆ ครูตองสรางใหเ กิดความ ไววางใจ สรางบรรยากาศสบายๆ และเปน ธรรมชาติ แสดง ใหเ หน็ ถึงความจริงใจทคี่ รมู ีตอ ศิษย และมีความสม่ําเสมอ J วยั รนุ ทมี่ ปี ญ หาทางอารมณ เชน ซมึ เศรา ไมส บายใจ ทกุ ขใจ ฯลฯ ครคู วรเขาไปใกลชิดเด็ก สรา งความไวว างใจ และใชก ารสือ่ สารพูดคยุ กนั    ทุกครั้งท่ีผใู หญถามวัยรุนวา “เปน อะไร ไมสบายใจ หรือเปลา” หรือ “หนาตาดูอิดโรย เปนอะไรหรือ” มักจะไดรับ คําปฏิเสธโดยอัตโนมัติวา “ไมเปนอะไร” “ไมมี ปญ หาอะไร” การพดู คยุ กบั วยั รุน จงึ ตองใชเวลา กวา จะไดเ รอ่ื งทซ่ี อ นเรน อยูใ นใจ ทกั ษะทจ่ี ําเปน คือ  PDF created with pdfFactory Pro trial version www.pdffactory.com

l การบอกถงึ ความรสู กึ เปน หว งของครทู มี่ ตี อ เขา บอกถงึ ความเตม็ ใจทีจ่ ะใหความชวยเหลือ และยินดีรบั ฟง เขาเสมอ l การถามถงึ ความรูส กึ l การต้ังใจฟง และฟง ดวยความเขาใจ (บางคร้ังแคมี คนรบั ฟง อยา งเขา ใจกช็ ว ยคลคี่ ลายความทกุ ขใ จของวยั รุน ไดแ ลว ) l การแสดงออกถึงความเขาใจและยอมรับอารมณ ความรสู ึก และความคดิ ของเขา    w   w   w    w   w            ผเู ชย่ี วชาญทจ่ี ะมาถายทอดวชิ าความรหู รอื ทกั ษะตา งๆ ใหแ กว ยั รุน ลวนเปน ครูดวยหวั ใจ ความรแู ละทกั ษะที่ทา นให จะมีคุณคาตอวัยรุนอยางอเนกอนันต ชวยพัฒนาเด็กและ เยาวชนใหม อี าวธุ ทางปญ ญาเพอ่ื นําไปใชป ระโยชนในอนาคต และเปนการเปดทางเลือกในการใชเวลาวางอยางมีคุณภาพ ทงั้ นสี้ นิ ทรพั ยท างปญ ญาทท่ี า นมอบใหแ กว ยั รุน นน้ั จะเฉยี บคม และเพม่ิ มูลคามากขนึ้ หากยึดหวั ใจในการถา ยทอด 3 ประการ คอื                               PDF created with pdfFactory Pro trial version www.pdffactory.com

                                                                                     PDF created with pdfFactory Pro trial version www.pdffactory.com

PDF created with pdfFactory Pro trial version www.pdffactory.com