หลักสูตร-ม.21

ใหเ้ ด็กของเรารูค้ วามหมายของ คำว่ามเี กยี รติ ….เกยี รติท่ีแทจ้ ริงคอื เกียรติทร่ี ูอ้ ยูก่ ับตวั ว่าไดก้ ระทำดีถูกตอ้ ง มีคณุ คา่ ควรแก่การยกย่อง แล้วกภ็ าคภูมใิ จในตวั เอง …. ดว้ ยการสามารถยกมอื ไหว้ตนเอง … ถา้ ยกมอื ไหวต้ วั เองได้ มนั ก็ไมม่ เี ร่ืองทจุ รติ … พุทธทาสภกิ ขุ สวนโมกขพลาราม “คณุ ธรรมของครู” 51

4 บทท่ี การประเมินผล การประเมินผลการเรียนการสอนของหลักสูตร “โตไปไม่โกง” จะไม่ใช้วิธีการสอบ หรือการวดั ผล เพราะการท่ีจะเห็นผลสำเรจ็ จากการปลูกฝังคุณค่าให้แก่เดก็ นัน้ ตอ้ งใชเ้ วลา ยาวนาน ซึ่งการที่คุณค่าจะแสดงตัวเป็นพฤติกรรมและอุปนิสัยได้นั้นต้องใช้เวลาจน กระทั่งเด็กเติบโตเป็นผู้ใหญ่ และยังขึ้นกับเงื่อนไขอื่นๆ ที่เกี่ยวข้องกับการกล่อมเกลาเด็ก เมื่อเขาเติบโตขึ้นไป ไม่ว่าจะเป็น ครอบครัว กลุ่มเพื่อน หรือสื่อที่ได้รับ อีกทั้งการวัดผล ด้วยการคาดหวงั ให้เด็กตอบให้ถูกตอ้ งนนั้ เปน็ การวัดไดใ้ นระดบั ความรู้ความเขา้ ใจเท่าน้นั ไม่สามารถบ่งชี้ได้ว่ามีการเปลี่ยนแปลงในระดับจิตสำนึกหรือไม่ อีกทั้งการประเมินหรือ วัดผลหลังการเรียนการสอนยังอาจทำให้บรรยากาศการเรียนการสอนไม่เอื้ออำนวยต่อ การเรียนให้สนุกและมีความสุข ทำให้วิชา “โตไปไม่โกง” เป็นวิชาที่ไม่แตกต่างจากวิชา อื่นๆ ท่ีตอ้ งมีการสอบและประเมินผ่านหรอื ไมผ่ า่ น อย่างไรก็ตาม ในหลักสูตรก็ได้มีการจัดให้มีการประเมินผลเพื่อพิจารณาผล การเรียนการสอนระยะสั้น เพื่อเป็นการศึกษาทั้งปัจจัยสำเร็จและอุปสรรค และบันทึก ประสบการณ์ต่างๆ เพื่อนำไปสู่การปรับปรุงแก้ไขในส่วนที่ยังบกพร่องให้ดีขึ้น และเผย แพร่บทเรียนต่างๆ เพื่อให้ผู้เกี่ยวข้องและผู้สนใจได้นำหลักสูตรไปปรับใช้อย่างแพร่หลาย มากข้ึน 52

4.1 การประเมินหลกั สตู รในภาพรวม ในช่วงทดลองนำร่องดำเนินการหลักสูตรนี้จะมีการประเมินจากผู้เชี่ยวชาญ ว่า หลักสูตรได้ถูกนำไปปฏิบัติจริงหรือไม่ มีปัญหาอุปสรรคอย่างใดหรือไม่ นักเรียนและ ครูมีความรู้สึกอย่างไรกับหลักสูตร มีความพึงพอใจมากน้อยเพียงใด เครื่องมือ สื่อ และวิธีการต่างๆ ใช้ได้สะดวกและเป็นประโยชน์หรือไม่ การประเมินในขั้นแรกคือการ ประเมนิ ศักยภาพและการดำเนินการของหลกั สูตร รวมถึงความพงึ พอใจของผูใ้ ชซ้ ่ึงรวมถงึ ครูและนักเรียนด้วย ส่วนผลลัพธ์และผลกระทบในระยะยาวของการปลูกฝังค่านิยม คงตอ้ งใหเ้ วลาฟมู ฟัก หยั่งรากฝงั ในและบ่มเพาะในตวั เดก็ ระยะหนึ่งกอ่ น จึงจะประเมนิ ได้ อย่างแทจ้ ริงวา่ ไดเ้ กิดผลมากน้อยเพียงใด 4.2 การประเมินผลอ่นื ๆ • สมุดบันทกึ ในระหว่างชั่วโมงเรียนกิจกรรมพื้นฐานในช่วงต้นของหลักสูตรจะมีการให้นักเรียน ทำสมุดบันทึก ซึ่งนักเรียนสามารถใช้สำหรับบันทึกกิจกรรมต่างๆ ที่เรียนในหลักสูตร “โตไปไม่โกง” ผลงานของนักเรียนในสมุดบันทึกนี้ถือเป็นส่วนหนึ่งในการแสดงผลว่า นักเรียนได้ทำกิจกรรมอะไรไปบ้าง อย่างไรก็ตาม ผลงานเหล่านี้เป็นการนำเสนอผลใน เชิงผลงาน (Output) ว่านักเรียนได้เรียนรู้หรือร่วมทำกิจกรรมอะไร ส่วนการประเมิน ผลลัพธ์นั้น เนื่องจากหลักสูตรนี้เป็นการปลูกฝังจิตสำนึกจึงจะต้องดูจากพฤติกรรม ว่า นักเรยี นมกี ารนำสง่ิ ท่เี รียนไปใช้มากนอ้ ยแคไ่ หน มีการเปลี่ยนแปลงในเชงิ พฤตกิ รรมทีด่ ีขึ้น หรือไม่ ทงั้ ในระยะสัน้ และระยะยาว • การสงั เกตพฤตกิ รรมและการเปล่ียนแปลงต่างๆ ภายในโรงเรยี น อย่างไรก็ตาม เมื่อพิจารณาความสำเร็จในระยะสั้น ครูต้องมีการติดตามสังเกต พฤติกรรมของนักเรียนแต่ละคนว่ามีการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมไปในทางที่ดีขึ้นหรือไม่ รวมทั้งการสนทนากับเด็กอย่างไม่เป็นทางการและการสอบถามพฤติกรรมของเด็กจาก ผู้ปกครอง โดยพฤติกรรมในแต่ละสาระอาจพิจารณาได้จากพฤตกิ รรมต่อไปนี้ 53

สาระ ตวั อยา่ งพฤตกิ รรม • ความซื่อสตั ยส์ จุ รติ • การไมพ่ ูดโกหก พูดความจรงิ อยเู่ สมอ • ไม่ลักขโมย • ทำตัวเปน็ ที่นา่ เช่ือถือ • ทำตามสัญญา • ตรงไปตรงมา • กลา้ เปดิ เผยความจรงิ • เก็บของแล้วคนื • ไมห่ ยิบของโดยไมไ่ ด้รับอนุญาต • ยืมของแล้วคนื • การมจี ติ สาธารณะ • การร่วมดแู ลสังคม • ความรบั ผิดชอบต่อเรอ่ื งสว่ นรวม • การอาสาและเสียสละเพอ่ื ประโยชนข์ อง ส่วนรวม ความเอือ้ เฟือ้ • การมเี มตตากรุณา • การมนี ำ้ ใจ • การไมเ่ ห็นแก่ตัว • รกั ษาของสว่ นรวม รูจ้ ักปดิ นำ้ ปดิ ไฟ • ทำความสะอาดหอ้ งเรยี น ทำงานของ ส่วนรวมโดยไม่เกย่ี งว่าเป็นภาระเพ่ิม • ปกป้องทรัพย์สนิ ส่วนรวม ดแู ลส่ิงแวดลอ้ มทางธรรมชาติ • ความเป็นธรรมทางสังคม • การนึกถงึ ใจเขาใจเรา • การรบั ฟงั ผูอ้ ่นื • การเคารพให้เกียรติผู้อน่ื • รจู้ กั กตัญญูและตอบแทนบญุ คณุ อย่าง มีเหตผุ ล • คำนงึ ถึงความยุตธิ รรมและความถูกตอ้ ง ไมว่ า่ จะมีอะไรเกิดขึน้ ก็ตาม • การรกั ษากฎเกณฑก์ ตกิ าของส่วนรวม • ไมร่ ังแกใคร • ปกปอ้ งผ้ทู ่อี อ่ นแอกว่า • ไมน่ งิ่ เฉยตอ่ ส่ิงที่ไมถ่ กู ต้อง • ไม่แซงควิ • ไมเ่ อาเปรียบใครและรกั ษาสทิ ธิของตนเอง • ไมเ่ ห็นดว้ ยกับเพื่อนในทางท่ผี ิด 54

สาระ ตวั อย่างพฤตกิ รรม • การกระทำอยา่ งรับผิดชอบ • ทำหน้าท่ขี องตัวเองใหด้ ีที่สดุ • มีระเบยี บวินัย • การเปน็ อยอู่ ยา่ งพอเพยี ง • เคารพกตกิ า • รบั ผิดชอบในสิ่งทีท่ ำ • กล้ายอมรับผดิ และรบั การลงโทษ • รจู้ ักสำนกึ ผิดและขอโทษ • ยนิ ดีแกไ้ ขในสิง่ ผดิ กล้าทำในสง่ิ ทีถ่ กู ตอ้ ง • การสง่ การบ้านตรงเวลา • รับผิดชอบในงานท่ไี ดร้ ับมอบหมาย • รับผดิ ชอบเวรทำความสะอาดของห้อง • การรู้จกั ความเพียงพอ ความพอดี • มีความอดทนอดกลนั้ • ร้จู กั บงั คับตวั เองให้มคี วามพอประมาณ • ไม่กลัวความยากลำบาก เพยี รพยายาม • ไมท่ ำอะไรแบบสุดข้วั หรือสดุ โต่ง • มสี ติและเหตุผล • ไมฟ่ มุ่ เฟือย • ใชข้ องอย่างประหยดั และร้คู ณุ คา่ • การรู้จักพอเม่ือได้รบั ของแจก 55

4.3 กรณีศึกษาเชงิ จริยธรรม วตั ถปุ ระสงค์ของกรณีศกึ ษา กรณีศึกษาเชิงจริยธรรมที่นำมาใช้ในขั้นตอนนี้มีจุดประสงค์เพื่อประเมินผลการใช้ เหตุผลเชิงจริยธรรมของนักเรียน นักเรียนจะได้ใช้ทักษะการคิด และความรู้ความเข้าใจ ที่เรียนมาตลอดหลักสูตรนำมาประมวลใช้กับสถานการณ์ที่เกิดขึ้นในกรณีศึกษา ซึ่งเมื่อ ประเมินจากการตอบคำถามและให้เหตุผลของนักเรียน ครูจะสามารถทราบได้ว่า นักเรียนจะสามารถคิดได้รอบด้านและรับมือกับสถานการณ์ท้าทายต่างๆ ได้อย่าง เหมาะสม โดยการนำคณุ คา่ ในสาระตา่ งๆ มาใช้ได้หรอื ไม่ การนำกรณศี ึกษาไปใช้ ตามหลักคดิ ท่ีวา่ การฝึกคิด คือ การสร้างปญั ญา ดงั นนั้ เพ่ือกระตุน้ ให้นักเรียนไดใ้ ช้ ทักษะในการขบคิดอย่างเต็มที่ กรณีศึกษาเชิงจริยธรรมที่นำมาใช้ในหลักสูตรจึง ถูกออกแบบมาให้สามารถให้คำตอบได้หลายทาง เนื่องจากความสำเร็จของกระบวนการ กรณีศึกษานี้มิได้อยู่ที่การให้คำตอบเพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่การให้เหตุผลที่ผ่านการ ใคร่ครวญมาแล้วอยา่ งดี พิจารณาข้อดขี ้อเสียจากการหาทางออกเชิงจริยธรรมอยา่ งถถ่ี ้วน ซึ่งเมื่อนักเรียนผ่านกระบวนการใช้ความคิดบ่อยๆ ในลักษณะนี้ ทักษะในการขบคิดผสม ผสานกับการนำคุณค่าจริยธรรมที่ดีงามมาเป็นพื้นฐานในการคิด จะติดตัวนักเรียนไปและ เขาจะสามารถนำทักษะนี้มาใช้ได้เมื่อจะต้องเผชิญกับความท้าทายเชิงจริยธรรมที่อาจจะ เกิดข้ึนในอนาคตและอาจจะซบั ซอ้ นกว่าน้ี 56

ถ้าคณุ ทำถูกต้อง ยดึ ความถกู ต้อง คณุ จะเผชิญหนา้ กับใครกไ็ ด้ ประธานดมรลู .สนุเธิมปิ ธรตะันเทตศิเวไชทกยลุ ใสสะอาด 57

คนมีฝมี ือแต่ไม่ใชค่ นดี เป็นอันตรายรา้ ยแรงแก่สงั คม จะตอ้ งเปน็ ทง้ั คนดีและมีฝมี อื จึงจะเปน็ ผู้มีคณุ คา่ แก่ประเทศชาติ สงั คมและตนเอง ศาสตราจารย์สัญญา ธรรมศกั ดิ์ อดตี นายกรฐั มนตรี 58

กรณศี ึกษา เรื่องของสองพนี่ ้อง พี่น้องสองคนกำลังปรึกษากันว่าจะต้องหนีไปจากหมู่บ้านภายในคืนนี้ เนื่องจากถูก กลา่ วหาวา่ กระทำความผดิ บางอย่าง จึงเกรงจะถกู ทำรา้ ย กอ่ นจะหนไี ป เขาคดิ กนั วา่ ควร จะต้องหาเงินเตรียมไว้ใช้จ่ายระหว่างหลบหนีด้วย โชคผู้เป็นพี่จึงแอบเข้าไปขโมยเงินใน ร้านขายของและได้เงินมาหลายพัน ส่วนชัยผู้น้องมุ่งหน้าไปหาลุงสนิท ชัยคิดว่าลุงสนิท ต้องมีเงินให้เขาแน่ ลุงสนิทแก่มากแล้วแต่ก็เป็นคนแก่ใจดี ใครๆ ก็รู้ว่าแกชอบช่วยเหลือ เพื่อนบ้านในหมู่บ้าน ชัยบอกลุงสนิทว่าพ่อของเขาป่วยและเขาต้องการเงินสักห้าพันบาท เพื่อไปเป็นค่ารักษาพยาบาลพ่อ เขาบอกลุงสนิทด้วยว่าเขาขอยืมเงินจำนวนนี้ก่อนและ เมื่อพ่อหายดีแล้วจะนำเงินมาคืน ซึ่งจริงๆ แล้วพ่อของชัยไม่ได้ป่วยแต่อย่างใด และเขาก็ ไม่ได้คิดจะนำเงินกลับมาคืนลุงสนิทด้วย ถึงแม้ลุงสนิทจะไม่รู้จักชัยและครอบครัวดีเท่าไร แต่ก็ให้ชัยยืมเงินไป หลังจากนั้น สองพี่น้องโชคและชัยก็หายตัวไปจากหมู่บ้านพร้อมเงิน จำนวนเกือบหม่ืนบาท คำถามเพือ่ กระตนุ้ ทกั ษะความคดิ เชงิ จรยิ ธรรม 1. ก. พฤตกิ รรมใดแยก่ วา่ กนั ระหวา่ งการขโมยของโชค หรอื การหลอกเงนิ ลงุ สนทิ ของชยั ข. เพราะอะไร 2. ก. นกั เรยี นคิดวา่ อะไรเปน็ สิง่ ที่เลวร้ายทีส่ ดุ ในการหลอกเงินจากผูใ้ หญเ่ ช่นลงุ สนิท ข. เพราะอะไรส่ิงนัน้ จงึ เป็นส่งิ ที่เลวรา้ ยทีส่ ดุ 3. โดยทวั่ ไปแลว้ เราควรรักษาสญั ญาหรือไม่ 4. ก. เราต้องรกั ษาสัญญาทใ่ี ห้กบั คนท่ีเราไม่รจู้ กั ดีเท่าไร หรอื คดิ ว่าจะไมไ่ ดพ้ บกันอกี แลว้ หรือไม่ ข. เพราะอะไร 5. ทำไมเราจงึ ไม่ควรขโมยเงนิ ในรา้ นขายของ (ดังเช่นพฤตกิ รรมของโชค) 6. ก. นกั เรียนคิดวา่ ลุงสนทิ ทำถูกหรอื ไมท่ ่ีให้เงินชัยยืม ข. ให้เหตผุ ลวา่ เพราะอะไรจงึ คิดว่าลุงสนทิ ทำถกู หรอื ทำผิด 7. ก. สมมตวิ ่าชยั ไปยืมเงนิ มาจากธนาคาร (โดยทีไ่ ม่ได้คิดวา่ จะนำเงนิ ไปคืน) พฤตกิ รรมนี้ เมอื่ เปรียบเทียบกับการหลอกเงินจากลงุ สนทิ พฤติกรรมใดเลวร้ายกว่ากัน ข. เพราะเหตุใด ทีม่ า: http://www.haverford.edu/psych/ddavis/p109g/kohlberg.dilemmas.html สบื ค้นเม่อื วันท่ี 19 เมษายน 2555 59

ขอขอบคณุ ท่ีปรึกษาโครงการ ม.ร.ว. สขุ ุมพนั ธุ์ บริพตั ร ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร นางทยา ทปี สวุ รรณ รองผวู้ า่ ราชการกรุงเทพมหานคร นายเจรญิ รตั น์ ชูตกิ าญจน์ ปลัดกรุงเทพมหานคร นางนนิ นาท ชลติ านนท์ รองปลดั กรงุ เทพมหานคร ทป่ี รกึ ษาการจัดทำหลกั สูตร นายอานนั ท์ ปันยารชนุ ดร. สเุ มธ ตนั ติเวชกุล พระราชญาณกวี (ปิยโสภณ) นายมชี ัย วีระไวทยะ คณุ หญิงอมั พร มีศขุ นายปานเทพ กล้าณรงคร์ าญ พล.ต.อ. วสิษฐ เดชกญุ ชร นายเนาวรัตน์ พงษไ์ พบลู ย์ นางผาณิต นิติทัณฑป์ ระภาศ นายภญิ โญ ทองชยั ศ. ดร. สมบตั ิ ธำรงธัญวงศ์ ศ. ดร. อมั มาร สยามวาลา ศ. นพ. เทพ หิมะทองคำ ศ. ดร. ยงยทุ ธ ยทุ ธวงศ์ รศ. อรชมุ า ยุทธวงศ์ นางสุรางค์ เปรมปรดี ิ์ ดร. อมรวิทย์ นาครทรรพ นายวัลลภ ตงั คณานรุ กั ษ์ นายวีระศกั ดิ์ ขุขนั ธิน นายชาญชัย พิณทเุ สน คณะกรรมการดำเนินการ (ฝ่ายกรงุ เทพมหานคร) นายกฤษฎา สุขสงวน ผู้อำนวยการสำนกั การศกึ ษากรงุ เทพมหานคร นางสาวมาสวมิ ล รักบา้ นเกิด รองผู้อำนวยการสำนักการศกึ ษากรุงเทพมหานคร นายอดุ มศกั ด์ิ นาดี ผูอ้ ำนวยการสำนกั งานยทุ ธศาสตร์การศึกษา นางอธิภัทร สายนาค นักวิชาการศกึ ษาชำนาญการ 60

คณะกรรมการดำเนินการ ผศ. ดร. จริ วรรณ ภักดีบุตร ดร. ศทุ ธนา วจิ ติ รานนท์ รศ. ดร. จุรี วจิ ิตรวาทการ นพ.มล. ทยา กิติยากร ผศ. ดร. วฒุ เิ ทพ อินทปัญญา นางสาวศรัญญกิ าร์ เทยี มบุญกจิ ดร. กนกกาญจน์ อนแุ ก่นทราย นางจิตราภา หมิ ะทองคำ ผศ.ดร. ตรีวิทย์ อศั วศริ ิศิลป์ นางสาวพรรณทพิ า ทพิ ยโสตถิ ดร. พิมพร์ ำไพ พนั ธว์ ชิ าติกลุ นางดาราวลั ย์ ม่วงน้อย นางรชั นี มณโี รจน์ นางสาวสตพร มทุ าพร นางสาวแก้วตา เยอื กเยน็ ผู้เช่ียวชาญดา้ นการเสรมิ สร้างธรรมาภิบาลและการต่อตา้ นคอร์รปั ชัน รศ. ดร. จุรี วจิ ติ รวาทการ ผศ. ดร. จิรวรรณ ภักดบี ตุ ร ดร. กนกกาญจน์ อนแุ กน่ ทราย ดร. ศทุ ธนา วจิ ิตรานนท์ ผศ.ดร. ตรีวิทย์ อัศวศิริศลิ ป์ รศ. ดร. ตอ่ ตระกูล ยมนาค นางสาวรสนา โตสิตระกูล นายวนั ชัย วงศม์ ีชยั นายประสงค์ เลิศรัตนวิสุทธ ิ์ ผู้เชยี่ วชาญด้านการผลติ ส่อื ประกอบหลกั สตู ร นายสนั ติ แต้พานิช นายจิตรการ แก้วถ่ินคอย นายบรรจง เวียงพล นายคณิศร ทับทิม นายประกอบ สุทธกิ าโมทย์ นายวรเทพ รัตนอัมพวลั ย์ และชมรมกตี ารไ์ ทย นายรัตนชยั นาคปานเสือ นางสาวอรอนงค์ ทองรอด นายรกั ชาติ แจ่มจนั ทร ์ ผ้เู ชยี่ วชาญดา้ นสื่อรณรงคแ์ ละการประชาสมั พนั ธ์ นางสุรางค์ เปรมปรดี ิ์ ดร. สมชาติ วศิ ิษฐชัยชาญ นายวรัตต์ วิจิตรวาทการ นางสาวจุฑาทพิ ย์ วงศไ์ พศาล นายสันติ แต้พานชิ 61

ผเู้ ชย่ี วชาญดา้ นเคร่ืองมอื การเรยี นการสอน รศ. อรชุมา ยุทธวงศ์ นางสาวเสาวนยี ์ วงศ์จินดา นายบรรจง เวียงพล นายนพิ นธ์ เลศิ พริ ิยกมล นายจติ รการ แกว้ ถ่นิ คอย นายพายพั แก้วเกรด็ นายทศพล รุ่งผลสถิต ผเู้ ช่ยี วชาญด้านพฒั นาการและจิตวทิ ยาเดก็ นางทิชา ณ นคร นางศลี ดา รังสกิ รรพมุ นางสาวลัดดา ทองศรแี กว้ ภาพประกอบ นายไตรรงค์ ประสทิ ธผิ ล (หจก.หัวแจกนั ) นายอรรถพล เชดิ ชัยฤทธ์ิ เรณู ปญั ญาดี นางสาวสมญั ญา สุทธกิ าญจน์ นายปัฎฐวัจน์ เฟอ้ื งเพ็ชร นายฐิตภิ ัทร มงคลชู นางสาวสริ ิมา สวุ รรณไตรภพ ส่ือการเรยี นการสอนประกอบหลักสูตร เพลง โลกปว่ ย อนเุ คราะห์โดย บริษัท อาร์เอส จำกัด (มหาชน) วีดิทศั น์ ตอน เด่ยี วไมโครโฟน และ ตอน รฐั ไม่ยอมเปลย่ี นแปลง อนเุ คราะหโ์ ดย นายอดุ ม แต้พานชิ และนายสันติ แต้พานชิ วีดิทัศน์ ตอน สุนทรพจน์ อนุเคราะห์โดย สำนักงานคณะกรรมการปอ้ งกนั และปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ (ป.ป.ช.) คณะสาธิตเตรียมความพรอ้ มหลกั สูตรและทดสอบเครื่องมอื คณะครูและนกั เรียนโรงเรียนมธั ยมบา้ นบางกะปิ นายคณศิ ร ทับทมิ คณะครแู ละนกั เรยี นโรงเรียนแกน่ ทองอุปถมั ภ์ นายประกอบ สทุ ธิกาโมทย์ นายรัตนชยั นาคปานเสอื 62

63