มลพิษขยะมูลฝอย

- คณุ เหน็ อะไรจากภาพ- สาเหตุ / แหลง่ กาเนดิ- กาจดั / การจดั การ / แนวทางแกไ้ ข 1

มลพิษขยะมูลฝอย อาจารย์ ดร.สทุ ธริ กั ษ์ อ้วนศริ ิ 2สาขาวชิ าเคมี คณะวทิ ยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี มหาวทิ ยาลยั ราชภฏั หมบู่ า้ นจอมบงึ

ขยะมูลฝอย (municipal solid waste) หมายถึงขยะท่เี กิดจากกจิ กรรมตา่ งๆในชุมชน เชน่ บ้านพกั อาศยั รา้ นค้า สถานประกอบการ ตลาดสถาบันตา่ งๆ ทงั้ นไี้ มร่ วมของเสยี อันตราย ขยะตดิ เชอ้ื (infectious waste) หมายถงึ ขยะที่เกดิ จากกระบวนการใหก้ ารรกั ษา พยาบาลการตรวจวินจิ ฉัย เช่น ซากสตั ว์ เศษชิน้ สว่ นของศพ เปน็ ต้น 3

1. แหลง่ กาเนดิ ขยะมูลฝอย แหลง่ กาเนิดขยะมูลฝอย ไดแ้ ก่ บ้านพักอาศยั ยา่ นการคา้ พาณิชยกรรมสถานทีร่ าชการ สถาบนั การศึกษา แหล่งท่ีมกี ารกอ่ สรา้ ง หรอื ทบุ ทาลายสิ่งก่อสร้าง ย่านอตุ สาหกรรม ย่านเกษตรกรรม รวมทงั้ จากระบบบาบัดต่างๆขยะมลู ฝอยแบ่งตามกจิ กรรมทเี่ กดิ ข้ึนได้ดงั น้ี 1. บา้ นเรอื น เปน็ มลู ฝอยทีเ่ กดิ จากการดารงชีวติ ของผู้อยอู่ าศัยในบา้ นพักเช่นเศษอาหาร เศษกระดาษ เศษผ้า ถงุ พลาสติก ขวดพลาสติก ใบไม้ ภาชนะหรืออุปกรณ์ท่ีชารุด เฟอรน์ ิเจอรเ์ กา่ ชารุด เศษแกว้ เปน็ ตน้ 4

2. ธุรกจิ การคา้ พานชิ กรรม อาคารสานกั งาน สถานทรี่ าการ ขยะมลู ฝอยประกอบดว้ ยเศษอาหาร เศษแก้ว ถงุ พลาสตกิ กล่องกระดาษ กระป๋องหรือขวดแกว้ 3. การเกษตร ไดแ้ ก่ มลู สัตว์ เศษหญา้ เศษใบไม้ ภาชนะบรรจุยาปราบศตั รูพชื ถุงปุย๋ เคมีเป็นต้น 4. โรงพยาบาล โดยท่วั ไปมักเปน็ ขยะอันตราย กอ่ ใหเ้ กดิ ผลกระทบตอ่สิ่งแวดล้อม เกดิ การแพรก่ ระจายของเช้อื โรค 5. โรงงานอตุ สาหกรรม ประกอบดว้ ยเศษอาหาร เศษกระดาษ เศษโลหะกรณีเป็นอตุ สาหกรรมโลหะ เศษกระปอ๋ ง เศษแก้ว รวมท้ังระบบบาบดั ตา่ งๆ 5

2. ประเภทของขยะมลู ฝอยขยะมูลฝอย สามารถจาแนกออกเปน็ 2 แบบ คอื 2.1 จาแนกตามพิษภัยมี 2 ประเภท คือ 1. ขยะทั่วไป (general waste) ไดแ้ ก่ เศษอาหาร กระดาษผ้า พลาสตกิ และเศษหญ้า เศษใบไม้ 2. ขยะอนั ตราย (hazardous waste) เปน็ ขยะทีม่ ีพษิ ภยั ต่อคนและสิ่งแวดล้อม หรอื ติดไฟ ระเบิดได้ เชน่ ถา่ นไฟฉาย แบตเตอรี กระป๋องสเปรย์ 6

2.2 จาแนกตามลักษณะ ได้แก่ 1. รฟี ิวส์ (refuse) แบ่งเป็น 2 กลุม่ - ขยะเปียก (garbage) คอื เศษอาหารท่ยี อ่ ยสลายได้ - ขยะแห้ง (rubbish) เช่น เศษแก้ว กระดาษ กระป๋องโลหะ ยาง อุปกรณ์ไมต้ า่ งๆ 2. ขยะมพี ษิ (trash) เช่น อุปกรณ์ทางไฟฟา้ ตูเ้ ย็น ทีวีแบตเตอรี หลอดไฟ ถ่านไฟฉาย 7

ปรมิ าณขยะมลู ฝอยชมุ ชนที่เกิดขึ้นใน พ.ศ. 2558 มีทง้ั หมดประมาณ26.85 ล้านตนั หรือประมาณ 73,560 ตันตอ่ วนั กรงุ เทพมหานครเปน็ แหล่งผลิตขยะมูลฝอยมากท่ีสุด ประมาณ 4.19 ลา้ นตนั หรอื ร้อยละ 16 ของขยะใหมท่ ั้งหมดและเกิดขน้ึ จากทุกจงั หวดั รวมกัน 22.66 ล้านตนั หรือรอ้ ยละ 84 ของขยะใหม่ทง้ั หมด นอกจากกรุงเทพมหานครที่เป็นแหล่งผลิตขยะมลู ฝอยขนาดใหญ่แลว้ ยังมีอกี หลายจงั หวดั ทีม่ ีขยะในปริมาณมาก ไดแ้ ก่ชลบุรี (2,487 ตนั ต่อวนั )นครราชสีมา (2,293 ตันต่อวนั )สมุทรปราการ (2,049 ตันต่อวัน)และขอนแก่น (1,870 ตนั ต่อวัน)โดยมีอตั ราการเกิดขยะมูลฝอยตอ่ คนตอ่ วนัเพ่มิ ข้นึ เลก็ นอ้ ยจาก พ.ศ. 2557 จาก 1.11เป็น 1.13 กโิ ลกรมั ต่อคนต่อวนั 8

ที่มา: กรมควบคุมมลพิษ (2559) 9

ขยะอเิ ลก็ ทรอนกิ ส์ ได้แก่ โทรศพั ทม์ อื ถอื อปุ กรณเ์ สริมพว่ ง คอมพิวเตอร์เคร่อื งเลน่ เพลง วีดโิ อ เครื่องใช้ไฟฟ้า โทรศพั ท์มือถอื ขยะเหลา่ นี้มโี ลหะหนกั เปน็ส่วนผสม เช่น ตะกว่ั แคดเมียม นิกเกลิ โบรมีน สารหนู ลิเทียม และเบรลิ เลยี มซึ่งส่งผลต่อสขุ ภาพ ระบบหมุนเวียนของเลอื ด การทางานของไต และระบบสบื พนั ธ์ุ ขยะจากสินค้ามอื สอง เช่น เครื่องใชไ้ ฟฟา้ กระเป๋า เสื้อผ้า รองเท้าทีน่ าเขา้จากตา่ งประเทศ ทัง้ ทหี่ มดอายุแลว้ นามาแปรสภาพเปน็ สนิ ค้าราคาถกู ขายในประเทศไทย นอกจากนี้ในปจั จบุ ันยงั มขี ยะลอยฟ้า หรอื ป้ายโฆษณาขนาดใหญ่ ตามถนน ซึง่ ส่งผลตอ่ สขุ ภาพเน่อื งจากการโค่นล้มง่ายเมือ่ ลดพัดแรง บางปา้ ยมสี สี ันรบกวนสายตา ใชถ้ อ้ ยค้าหมิน่ เหม่ รปู ภาพไม่เหมาะสม รบกวนทศั นวสิ ยั ของผู้ใช้รถ 10

3. ผลกระทบจากขยะมูลฝอย ขยะมูลฝอยมปี รมิ าณเพิ่มข้ึนทุกปี ก่อให้เกดิ ผลกระทบตอ่ ปัญหาสิ่งแวดลอ้ ม และสขุ ภาพของมนุษยท์ งั้ ทางตรงและทางออ้ ม ดังน้ี 1. ขยะมูลฝอย เป็นแหลง่ อาหารและเพาะพันธ์ขุ องแมลงนาโรค เชน่แมลงวัน แมลงสาบ ยุง และหนู 11

2. เกดิ มลพษิ ตอ่ นา้ เนอื่ งจากฝนจะชะสง่ิ สกปรกจากขยะมูลฝอยลงสู่แหลง่ น้า ทาให้คุณภาพของนา้ ไม่เหมาะตอ่ การอปุ โภคบริโภค นา้ สกปรกส่งผลตอ่ระบบนิเวศของนา้ และอาจทาให้เกิดผลกระทบต่อคณุ ภาพของดิน 12

ตารางระยะเวลาการย่อยสลายของขยะมูลฝอย (green research, 2557) ชนดิ ของขยะ ระยะเวลาการยอ่ ยสลาย เศษกระดาษ 2-5 เดือน เปลือกส้ม 6 เดือนถว้ ยกระดาษเคลือบ 5 ปี กน้ กรองบหุ รี่ 12 ปี รองเทา้ หนงั 25-40 ปีกระป๋องอะลมู ิเนยี ม 80-100 ปี ถุงพลาสติก 450 ปี โฟม ใชเ้ วลาย่อยสลายนานมาก ควรหลกี เล่ยี งการใช้ ขยะแตล่ ะประเภทมชี ว่ งระยะเวลาการยอ่ ยสลายตา่ งกนั 13บางชนดิ ใชเ้ วลาการยอ่ ยนานมากอาจตลอดชว่ งชวี ติ ของมนษุ ยไ์ ด้

3. ขยะมูลฝอยสง่ ผลกระทบตอ่ มลพษิ ทางอากาศ เศษชนิ้ สว่ นของขยะปลวิ ในอากาศ ทาให้เกดิ ความสกปรกตอ่ บรรยากาศ ต่อสุขภาพของมนษุ ย์ นอกจากน้ี ขยะกองไว้นานๆ จะเกิดแกส๊ ชวี ภาพซึง่ ตดิ ไฟได้ เกดิ การระเบดิ เกดิ แก๊สไขเ่ น่าซึ่งมกี ลิ่นเหมน็ และก่อใหเ้ กดิ ความราคาญ 14

4. การจดั การขยะมลู ฝอยการจัดการขยะมลู ฝอย สามารถทาได้โดยเรม่ิ ต้นจากในบา้ น ดังน้ี 1. ลดการนาขยะเขา้ บ้าน (reduce) เชน่ ถุงพลาสติก โฟม 2. นาส่ิงของท่ใี ชแ้ ลว้ กลับมาใช้ใหมโ่ ดยการแปรรปู (recycle) ใหเ้ กิดประโยชน์คุ้มค่า 3. นาบรรจุภัณฑ์กลบั มาใชใ้ หม่ (reuse) เชน่ ขวดแชมพู ขวดนา้ ยาลา้ งจาน 4. ใช้ผลิตภัณฑ์ชนิดเติม (refill) ลดบรรจภุ ณั ฑห์ บี ห่อภายในบ้าน ลดปรมิ าณขยะให้น้อยลง 5. หลีกเลย่ี งการใช้โฟม และพลาสติก (reject) 6. เลือกใชส้ ินคา้ ท่ีสามารถสง่ คนื บรรจุภณั ฑ์กลบั สผู่ ผู้ ลติ ได้ (return)เชน่ ขวดเครือ่ งดืม่ 15

7. แยกประเภทของขยะมูลฝอยภายในบ้านเพื่อสะดวกกับผ้เู กบ็ ขน ขยะบางชนดิ สามารถนาไปขายเพิ่มรายได้ หรือการแปรรปู กลับมาใช้ใหม่ (recycle) 8. เปล่ยี นขยะให้เป็นป๋ยุ เช่น เศษพืชผัก ใบไม้โดยการทาเปน็ ปุ๋ยหมักลดการใช้ป๋ยุ เคมี 9. ซ่อมแซมเคร่ืองใช้ (repair) ให้สามารถนา้ มาใชป้ ระโยชน์ไดต้ อ่ ไป 10. ลดปรมิ าณขยะอนั ตรายในบ้าน ลดการใชส้ ารเคมใี นการกาจดั สัตว์เล็กๆ ในบ้าน โดยใชส้ ารท่ีไมท่ าลายสง่ิ แวดล้อมแทน เช่น การบรู ใชป้ ้องกนั มดและแมลงสาบ เป็นต้น 11. ทง้ิ ขยะในทท่ี ี่จดั ไว้ให้ และควรมีการคัดแยกขยะ 12. สร้างจติ สานกึ เพอ่ื ให้เกิดความตระหนกั ตอ่ สิง่ แวดล้อม 16

5. การกาจดั ขยะมลู ฝอยการกาจัดขยะมูลฝอย สามารถทาได้หลายวธิ ี ตามประเภทของขยะ ดังน้ี 1. การเผาภายใตภ้ าวะทีไ่ มม่ ีออกซเิ จนหรอื มีนอ้ ย (pyrolysis) เช่นการเผายางรถยนต์ จะไดน้ า้ มันและแก๊สมีเทน 17

2. การฉกี ใหม้ ขี นาดเลก็ ลง (shredding) เช่น ยางรถยนต์ ฉีกให้มีขนาดเลก็ ลงและนาไปผสมยางมะตอยราดถนนได้ 3. การทบุ หรอื บดใหม้ ขี นาดเลก็ (pulverizing) เชน่ กระปอ๋ ง แก้วเพื่อใหก้ ารขนยา้ ยใชพ้ นื้ ทน่ี อ้ ย 4. การอดั ขยะใหเ้ ปน็ กอ้ น (balling) และมัดดว้ ยลวดใหม้ พี ื้นทน่ี อ้ ยลงสะดวกตอ่ การขนยา้ ย เหมาะสาหรบั ขยะประเภทกระดาษ ถงุ พลาสตกิ ขวดพลาสติก 18

5. ขยะบางประเภทสามารถนา้ ไปผา่ นกระบวนการเพอ่ื นา้ มาใชใ้ หมไ่ ด้ 6. การฝงั กลบอยา่ งถกู สขุ ลกั ษณะ (sanitary landfill) เปน็ การฝงั และบดอดั มูลฝอยใหย้ ุบตัวแนน่ แล้วกลบด้วยดิน 7. การเผาในเตาเผา (incineration) โดยเผาในเตา ทม่ี กี ารควบคมุอุณหภูมิ (incinerator) และควบคุมภาวะอากาศหากไมก่ าจดั อยา่ งเหมาะสมจะเกดิ การแพรก่ ระจายเขา้ สู่สง่ิ แวดลอ้ มเขา้ สหู่ ว่ งโซอ่ าหาร และสดุ ทา้ ยกลบั เขา้ สมู่ นษุ ย์ 19

ภาพแสดงวงจรขยะมูลฝอย http://www.pcd.go.th/info_serv/haz_lamp.htm 20

6. การนาขยะไปใชป้ ระโยชน์ขยะสามารถนาไปใช้เพอ่ื ผลิตพลังงาน ซ่ึงมี 6 วิธไี ดแ้ ก่ 1. เทคโนโลยกี ารผลติ พลงั งานจากการฝงั กลบขยะมลู ฝอยแบบถูกหลักสขุ าภบิ าล 2. การย่อยสลายแบบไมใ่ ชอ้ อกซเิ จน (anaerobic digestion) 3. เทคโนโลยกี ารผลิตกา๊ ซเช้อื เพลงิ จากขยะ 4. การแปรรปู ขยะมลู ฝอยไปเป็นพลงั งานความรอ้ น โดยใชเ้ ตาเผา 5. การแปรรูปขยะมลู ฝอยโดยผา่ นกระบวนการจัดการตา่ งๆ เพอ่ืปรับปรุงคุณสมบตั ิทางกายภาพและคุณสมบตั ทิ างเคมขี องขยะมลู ฝอยเพอ่ื ทาให้กลายเปน็ ขยะเชอ้ื เพลิง (refuse derived fuel; RDF) 6. การนาพลาสติกไปเผาแบบควบคุมความดันและอณุ หภูมิ จะได้เป็นของเหลวอินทรีย์ 21