พายุ

บทที่ 2 มนษุ ย์และการเปล่ยี นแปลง ลมฟ้าอากาศ

องค์ประกอบของหนว่ ย บทท่ี 2มนุษย์และ การเปลีย่ นแปลงลมฟา้ อากาศ เรือ่ งท่ี 1 พายุ เรอ่ื งท่ี 2 การเปล่ยี นแปลงภมู อิ ากาศโลก

1เร่อื งที่ พายุ

พายหุ มุนเขตรอ้ น

การหมุนของพายุหมนุ เขตรอ้ น

พายฝุ นฟ้าคะนอง

คาถามชวนคิด พายทุ ัง้ สอง มคี วามแตกตา่ งกันอย่างไร

ทบทวนความรู้ ขอ้ ใดกล่าวถกู ต้อง ความชนื้ อากาศ คือ น้าในอากาศทอี่ ยู่ในสถานะของเหลว นา้ ระเหยได้เมอื่ อุณหภมู ิของน้าถงึ จดุ เดือดเท่านั้น บรรยากาศชนั้ โทรโพสเฟยี ร์ เม่อื ระดบั ความสงู จากพน้ื ดิน มากขน้ึ อณุ หภูมิอากาศจะลดลง อากาศเคลือ่ นทจี่ ากบรเิ วณท่มี ีความกดอากาศต่า้ ไปยังบริเวณท่ีมีความกด อากาศสงู บรเิ วณความกดอากาศสงู อุณหภูมอิ ากาศมีคา่ ต้า่

ทบทวนความรู้ ขอ้ ใดกล่าวถกู ต้อง ความชนื้ อากาศ คือ น้าในอากาศทอี่ ยู่ในสถานะของเหลว นา้ ระเหยได้เมอื่ อุณหภมู ิของน้าถงึ จดุ เดือดเท่านั้น บรรยากาศชนั้ โทรโพสเฟยี ร์ เม่อื ระดบั ความสงู จากพน้ื ดิน มากขน้ึ อณุ หภูมิอากาศจะลดลง อากาศเคลือ่ นทจี่ ากบรเิ วณท่มี ีความกดอากาศต่า้ ไปยังบริเวณท่ีมีความกด อากาศสงู บรเิ วณความกดอากาศสงู อุณหภูมอิ ากาศมีคา่ ต้า่

พายุ (Strom) หมายถึง ปรากฏการณ์ทางธรรมชาติ ทท่ี าให้สภาพแวดลอ้ มและชน้ั บรรยากาศโลกถูก รบกวน ซ่งึ กอ่ ใหเ้ กดิ ผลกระทบโดยตรงต่อ ทรัพยากรธรรมชาติ สิง่ ปลกู สรา้ ง และส่ิงมชี ีวติ บนพื้นผวิ โลก

กจิ กรรมท่ี 6.9 พายฝุ นฟา้ คะนองและพายุหมนุ เขตรอ้ นเกิดขึน้ ไดอ้ ย่างไร

จุดประสงค์ รวบรวมขอ้ มลู เพือ่ อธบิ ายและเปรยี บเทียบกระบวนการ เกิดพายุฝนฟา้ คะนอง และพายุหมุนเขตร้อน

จงอา่ นขอ้ ความการเกดิ พายฝุ นฟา้ คะนองต่อไปนี้ “ อากาศรอ้ น น้าระเหยกลายเปน็ ไอน้าได้มาก อากาศรอ้ นชืน้ จะลอยตัวสงู ขน้ึ อย่างรวดเรว็ ถึงระดบั ที่อณุ หภูมอิ ากาศต่า้ ไอนา้ เกดิ การควบแนน่ เป็นละอองน้าปรมิ าณมหาศาล ”เกดิ เปน็ เมฆขนาดใหญ่ และฝนตกหนกั

จงวเิ คราะหแ์ ละวาดภาพการเกิดพายฝุ นฟ้า คะนองจากข้อความขา้ งต้น

สงั เกตภาพพายหุ มุนเขตรอ้ น วิเคราะห์และเขียน อธบิ ายเกีย่ วกบั พายุหมนุ เขตรอ้ น

เฉลย ข้อ 1 ภาพวาดอธบิ ายการเกิดพายุฝนฟา้ คะนอง

เฉลย ขอ้ 2 อธิบายการเกดิ พายหุ มุนเขตร้อน จากภาพ กลมุ่ เมฆเกิดจากการระเหยของน้าในมหาสมทุ ร อากาศมกี ารเคลือ่ นทห่ี มนุ วน โดยอัตราเร็วลม มากทสี่ ดุ เมื่อเขา้ ใกลจ้ ดุ ศนู ย์กลางพายุ อากาศโดยรอบเคลอื่ นท่ี มีอตั ราเรว็ นอ้ ยลงตามลา้ ดับ

สรปุ กิจกรรม พายุฝนฟ้าคะนองเกิดจากอากาศมอี ุณหภมู สิ ูงข้ึน ทาใหน้ ้าระเหยเพิม่ ขน้ึ และลอยสูงขึ้นไอนา้ ในอากาศควบแน่น เป็นละอองนา้ เกิดเมฆขนาดใหญ่จากนั้นจะเกิดฝนตกหนกั ฟา้ แลบ ฟ้าผ่า หรืออาจเกิดลูกเห็บตก (เกดิ ในระยะเวลาสน้ั ๆ )

สรปุ กิจกรรม(ต่อ) พายุหมุนเขตรอ้ นเกิดจากอณุ หภมู ิเหนือน้า ทะเลเพ่มิ สูงข้ึน จึงเกิดไอน้าในปริมาณมาก เคลอ่ื นที่สงู ข้นึ อยา่ งรวดเรว็ ทาใหอ้ ากาศ บริเวณรอบ ๆ เคลอื่ นเข้ามาแทนทเี่ กดิ เปน็ เกลยี วขนาดใหญ่ (เกิดใน ระยะเวลานานหลายวนั )

พายุฝนฟา้ คะนอง (Thunderstorm) เปน็ พายทุ ่ีเกดิ ขนึ้ ในช่วงฤดูรอ้ น ซงึ่ จะทาให้การหมนุ เวียนของอากาศ แปรปรวนอยา่ งรวดเร็ว จงึ เปน็ สาเหตใุ ห้เกิดลมพายุ พัดอยา่ งแรง โดยมฟี า้ แลบ ฟา้ ร้อง และฟา้ ผ่าเกดิ ขึ้น แต่ฝนที่ตกนนั้ จะตกไมน่ าน

พายฝุ นฟ้าคะนอง​ เกิดไดท้ ่ัวทุกภาค แต่มกั เกดิ บอ่ ยในภาคเหนือและ ภาคตะวนั ออกเฉียงเหนือ ชว่ งฤดรู อ้ นพายจุ ะรนุ แรงทสี่ ุด เรียกวา่ “พายุฤดูร้อน”

การเกิดและพฒั นาของ พายฝุ นฟา้ คะนอง แบ่งออกเปน็ 3 ระยะ 1. ระยะเจริญเติบโต 2. ระยะเจริญเติบโตเตม็ ท่ี 3. ระยะสลายตัว

การเกิดและพัฒนาของพายฝุ นฟา้ คะนอง ระยะเจรญิ เติบโต ระยะเจรญิ เติบโตเต็มที่ ระยะสลายตวั

ระยะเจริญเติบโต อากาศท่ีมีอณุ หภมู แิ ละความช้นื สงู ลอยตัวสูงขนึ้ ทาใหอ้ ณุ หภูมิลดลง ตามคามสูง ไอนา้ ในอากาศเกิดการควบแนน่ เปน็ ละอองนา้ อย่างตอ่ เนอื่ ง เกิดเป็น เมฆขนาดใหญ่

ระยะเจรญิ เตบิ โตเต็มที่ ยอดของเมฆปะทะกับรอยต่อของ ชน้ั โทรโพสเฟียร์และชัน้ สตราโตสเฟียร์ จึงไม่สามารถลอยสงู ขน้ึ ได้อกี ยอดเมฆจึงแผอ่ อกดา้ นข้างใน แนวราบ ต่อมาเกิดฝนตกหนัก ฟ้าแลบ ฟา้ ผา่ และอาจเกิดลูกเห็บตก

ระยะสลายตัว ฝนค่อยๆหมดไป ทาใหล้ มพดั ลง สู่พน้ื โลก มีอัตราเรว็ ลดลง เมฆเรม่ิ สลายตวั

คาถามชวนคดิ พายุฝนฟ้าคะนองในระยะใด ส่งผลกระทบมากทสี่ ุด เพราะเหตุใด

เฉลย ระยะเตบิ โตเตม็ ท่ี จะส่งผลกระทบ มากทสี่ ดุ เพราะว่าจะเกิด ฝนตกหนกั ลมกระโชกแรง และอาจเกิด ลกู เห็บตก

ฟ้าแลบ ฟ้าร้อง และฟ้าผ่า เกิดได้ อยา่ งไร

ฟ้าแลบ เกดิ จาก การแลกเปลี่ยนประจุ ไฟฟา้ ภายในกอ้ น เมฆ หรือ ระหว่างก้อนเมฆ

ฟ้าผา่ เกดิ จาก การแลกเปลีย่ นประจุ ไฟฟ้าระหวา่ งเมฆ ควิ มโู ลนิมบสั กับพนื้ โลก

ฟ้าร้อง เกดิ จาก การขยายตัว อย่างรวดเร็วของอากาศ เกิดเปน็ เสียงดงั เน่อื งจากเมือ่ เกิด เปน็ เสยี งดัง เน่ืองจากอากาศ โดยรอบมีอณุ หภูมสิ งู มาก อาจสงู ถงึ 30,000 องศาเซลเซียส

พายุหมุนเขตร้อน (Tropical storm) คือ พายุหมนุ ที่เกดิ ในภูมอิ ากาศเขตรอ้ น กอ่ กาเนดิ เหนือพน้ื มหาสมทุ รทอ่ี นุ่ บริเวณเสน้ ศนู ย์สูตร

กระบวนการเกดิ พายหุ มนุ เขตรอ้ น

นา้ ทะเลอณุ หภูมิสูงตัง้ แต่ 26-27 C จะระเหยกลายเปน็ ไอ ไอนา้ เคลื่อนท่ีสูงขนึ้ อยา่ งรวดเรว็ บริเวณกวา้ ง ทาใหอ้ ากาศบรเิ วณโดยรอบ เคลื่อนทเี่ ข้ามาแทนท่ี

เมอื่ อากาศเคล่อื นที่เข้ามาแทนที่ จะเกดิ การพดั วนเป็นเกลยี วเขา้ หา ศูนยก์ ลางพายุ บรเิ วณใกล้ศูนย์กลางพายุ อากาศ จะเคลื่อนทพ่ี ัดวนเกือบเปน็ วงกลมและ อตั ราเร็วลมสูงทส่ี ุด จากนนั้ ลมจงึ พัดเป็นเกลียวข้ึนไป และกระจายออกดา้ นบน

บรเิ วณใกล้ศูนย์กลางพายเุ ป็น บรเิ วณที่ลมสงบและไมเ่ กิดเมฆ เม่อื มอง ด้านบนเห็นเป็นวงกลม เรยี กว่า ตาพายุ เมอ่ื พายุเคลื่อนที่สแู่ ผน่ ดินหรือ บรเิ วณทนี่ า้ ตา่ กว่า 26 C อัตราเรว็ ลดลง ทาใหพ้ ายุลดกาลังหรือสลายตัว

คาถามชวนคิด พายุลดกาลังลงหรอื สลายตัวเม่อื เคล่ือนที่เข้าสู่แผ่นดนิ หรือบรเิ วณอณุ หภมู ติ ่ากว่า 26-27 องศาเซลเซยี ส ได้อยา่ งไร

เฉลย เนื่องจากเมอื่ พายเุ คล่อื นท่ีเข้าสแู่ ผ่นดิน จะมีสง่ิ กีดขวางทาให้พายเุ คลอื่ นทไ่ี ดช้ ้าลง เมื่อเคลื่อนไปยงั บรเิ วณท่มี ีอุณหภูมิต่า การระเหยของน้าลดลงและเนื่องจาก ไมม่ ีละอองนา้ เพ่มิ ขนึ้ พายุจึงค่อย ๆ ลดกาลงั ลงและสลายตัวไปในที่สุด

การแบง่ ประเภท พายุหมนุ เขตร้อนแบ่ง 3 ประเภท พายุหมนุ เขตร้อน ตามอัตราเรว็ ลมใกลศ้ นู ยก์ ลาง 1. พายุดเี ปรสชัน อัตราเรว็ ลมใกล้ศนู ยก์ ลางพายุ 2. พายโุ ซนร้อน 3. พายไุ ต้ฝนุ่ < 63 กม./ชม. อตั ราเร็วลมใกลศ้ นู ยก์ ลางพายุ 63 – 117 กม./ชม. อตั ราเร็วลมใกล้ศนู ย์กลางพายุ < 117 กม./ชม.

คาถามชวนคดิ พายุฝนฟา้ คะนองและ พายุหมุนเขตรอ้ น พายุชนดิ ใดกอ่ ใหเ้ กดิ ความเสียหายมากกวา่ กนั เพราะเหตุใด

เฉลย ตอบไดห้ ลากหลายแนวทางตามท่มี เี หตผุ ลสนบั สนุน เชน่ พายุหมนุ เขตร้อนสรา้ งความเสยี หายได้มากกวา่ เพราะเกดิ ยาวนานกวา่ นอกจากนย้ี งั มคี วามรุนแรงมากกวา่ พายฝุ นฟา้ คะนองสรา้ งความเสียหายได้มากกวา่ เพราะเกิดถี่กว่าพายหุ มุนเขตรอ้ น

การปฏิบัติตนใหป้ ลอดภยั จากพายุฝนฟ้าคะนอง และพายหุ มุนเขตร้อน - อย่หู า่ งจากต้นไม้ ปา้ ยโฆษณา เสาไฟ - ฟังขา่ วสารจากทางส่อื ต่าง ๆ และจากกรม อตุ ุนิยมวิทยา - อพยพไปอยใู่ นทกี่ า้ บงั ท่ปี ลอดภัยเช่นตกึ ท่ีแขง็ แรง - ไมใ่ ช้อุปกรณ์ไฟฟา้ ทกุ ชนดิ ขณะมีฟ้าคะนอง

จบ เร่อื งที่ 1 พายุ