Beltgel tsahim nom 2022

Танин мэдэхүйн 5 НАС аялал (Аав, ээж, асран хамгаалагчдад зориулсан цахим ном) Улаанбаатар хот 2022 он

Танин мэдэхүйн аялал /аав, ээж, асран хамгаалагчдад зориулсан цахим ном/ АГУУЛГА 01 5 настны зан төрх, сэтгэлийн хөдөлгөөн, харилцаа, хөгжлийн онцлог Хэл ярианы сургалтаар хүүхэд юу сурсан, хэрхэн 02 дэмжих талаар Математикийн энгийн төсөөллийн сургалтаар 03 хүүхэд юу сурсан, хэрхэн дэмжих талаар 04 Дүрслэх урлагийн сургалтаар хүүхэд юу сурсан, хэрхэн дэмжих талаар Байгаль, нийгмийн орчны сургалтаар хүүхэд юу 05 сурсан, хэрхэн дэмжих талаар 06 Хөдөлгөөн, эрүүл мэндийн сургалтаар хүүхэд юу сурсан, хэрхэн дэмжих талаар Хөгжмийн сургалтаар хүүхэд юу сурсан, хэрхэн 07 дэмжих талаар

1. Бид ямар онцлогтой вэ? 5 нас

Өөрийгөө бусдаас ялгаатайг мэдэрч, хүний хүйс, насны ялгааг мэддэг болно. Хүүхэд өөрийгөө чөлөөтэй илэрхийлж, Найзынхаа тухай бусдад ярьж, бодож амжилтаараа бахархах төдийгүй хааяа эхэлнэ. Онцолсон найзтай болж эхлэх үе. онгирох сагсуурах, айлгах зэрэг авир гаргана. Насанд хүрэгчдээс магтаал Энэ насны хүүхэд юм хийх урамшууллыг байнга хүсдэг маш их хүсэлтэй, заримдаа хэвээр байна. өмнөө зорилго тавьж Томчуудын түүнийгээ гүйцэлдэүүлэхийн туслалцаагүйгээр бусад хүүхэдтэй тулд шаргуу зүтгэнэ. тоглоно. БИ тэгэж бодож байна, миний бодлоор .. гэж өөрийн бодлоо бусдад дэлгэх дуртай. 5 настны зан төрхийн онцлог

5 настай хүүхдийн СЭТГЭЛИЙН ХӨДӨЛГӨӨНИЙ ОНЦЛОГ 1. Энэ нас тааламжтай тайван үе. Өөртөө итгэлтэй, сониуч зантай. Өөрийн сайн талыг зөвтгөж, зүтгэх, бас өөрийн яриаг цэгнэж, ичингүйрнэ. 3. Өөрийн хийж чадах зүйлээ сонгож, сэтгэл хангалуун байдлаар дуустал хийдэг. 2. Бусадтай нөхөрсөг, эвтэй тоглож 4. Бусдын сэтгэлийн чаддаг болохоос гадна хэн нэгнээс хамааралгүйгээр бие даан хөдөлгөөнийг дуу тоглоомуудаа удирдан тоглож чадна. Найз болохыг ойлгох үе юм. хоолой, нүүрний Юу таалагдаж, юу таалагдахгүй хувирал зэргээс байгаа шууд илэрхийлж мэднэ. мэдэрч таагүй байдлыг ойлгож, туслахыг хичээнэ. Урьдчилаад сануулахад, хүүхэд бүрийн ахуй, соёл, амьдралын хэмнэл өөр өөр тул ерөнхий хөгжил нь 2-6 сараар, зарим нь 12 сараар дээшээ болон доошоо зөрөх тохиолдол байдаг тул энэхүү онцлогууд зарим хүүхдийн хувьд 4 эсвэл 6 насанд нь ч ажиглагдаж магадгүйг анхаараарай.

5 НАСТНУУДЫН ХАРИЛЦААНЫ болон ХӨГЖЛИЙН ОНЦЛОГ Харин дийлэнх охид гүнжтэй номдоо хайртай хэвээр байхаас гадна эмч, тогооч, ээж, худалдагчид хувирах дуртай үе.Тэд тоглоомтойгоо ярьж, өөрөө асууж өөрөө хариулж, гуйж, тусалж Үсэрч харайж, эрчтэй гүйж, аль тоглоно. болох адармаатай саадтай замаар явахыг эрмэлзэнэ. Шат Өөрийн хувцсаа өмсөж, тайлж, байсаар байхад л хажуугийн эвхэж, тоглоомуудаа төрөл төрлөөр тусгай замаар гүйж явах г.м цэгцэлж эмх замбараатай байх Бохир гар, шүдний өвчлөл, дадлыг өгөхөд тохиромжтой нас. утааны маск гэх мэт эрүүл ахуйн хэв маяг, учир шалтгааныг Ялгаатай болон төсөөт дүрсийг тайлбарлаж өгвөл сайн ойлгож олох сэтгэхүйн дасгал, гар эерэг дадлыг томчуудаас илүү үнэнчээр өөртөө хэвшүүлж чадна. зүгшрүүлэх үндсэн зурлагуудыг сайн Ойр дотныхондоо шаардлага хийнэ. Мөн л энэ үед хэтрүүлэхгүй тавина. хэмжээнд нь тохируулж хийлгэх Таних тэмдэг, санамж, хэрэгтэй. Нэг удаад (5-8' гүйцэтгэх гэрлэн дохио, анхааруулгыг ажиглаж учрыг их асууна. Энэ дасгал) үед зөв тайлбарлаж өгөх нь Тоо тоолохоос гадна тоо бодох чухал. сонирхолтой болно. Энэ үед хэт Хөвгүүд амьтны, сансар шахаж болохгүй, тааваар нь огторгуйн, үлэг гүрвэлийн тухай г.м өөрөөр хэлбэл танин сонирхолтой хэлбэрээр ажиллаарай. мэдэхүйн номд илүү дурлана. Тоог хийсвэр 1 нэмэх 5 гэж бодохоос Жолооч, засварчин болж тоглох дуртай. Мөнгөний үнэ цэн, ажил хийж илүүтэй 1 охин 5 хүү нийлээд хэдэн цалин авдаг, энэ нь хэмжээ зочин манайд ирэх нь вэ? Алхахдаа хязгаартайг тайлбарлахад сайн ойлгоно. Харин хүүхдийн дэргэд 1 алхам, 2 алхам г.м тоогоо ямар ч аль болох картаар биш бэлэн тохиолдолд нэгжтэй нь, эзэн биетэй мөнгөөр гүйлгээ хийж байгаарай. ярьвал хүүхэд төсөөлөн сэтгэхэд Эсвэл картандаа бэлэн мөнгөө тоолж хийж буйгаа хэд хэдэн удаа хялбар байдаг. харуулж асуухад нь учрыг тайлбарлаж өгөөрэй.

02 ХЭЛ ЯРИАНЫ СУРГАЛТ

ХОЁР. ХЭЛ ЯРИАНЫ СУРГАЛТ Хүүхэд юу хийж чадах вэ? 9 САР 10 САР 11 САР 12 САР БИ ТАНИН МЭДЭЖ БИ НОМОНД БИ СОЁЛТОЙ ЗАМЫН БИДНИЙ ДУРТАЙ БАЙНА. ДУРТАЙ ХӨДӨЛГӨӨНД ОРОЛЦОГЧ БАЯР Сонсох § Хүссэн, гуйсан, эелдэг, • Үлгэр, өгүүллэгийг сонсож Амьтдын дуу чимээ, • Үгийн эхэнд, дунд ууртай, уйтгартай гэх мэт ойлгоно. байгалийн дуу чимээг ялгаж адагт хэлэгдэх авиаг сэтгэл хөдлөлтэй ярихыг сонсоно, дуурайна. ялгаж сонсоно. ялгаж, сонсоно. • Ойлгосон үлгэр өгүүллэгээ • Цээжилсэн шүлгийн утга • Ижил ба эсрэг өөрийн үгээр тайлбарлан Ярих § Эд юмсын байрлалыг ярина. агуулгыг өөрийн үгээр утгатай үгийг ойлгоно, өөрийн байрлалаас • Үлгэр өгүүллэгийг зохиож тайлбарлан ярина. яриандаа ярих гэж эрмэлзэнэ. тодорхойлж хэлнэ. • Уруул, хэлний булчин хэрэглэнэ./гоё сайхан, • Номын зургийг анхааралтай § Өөрийн мэдэхгүй үгийн сонирхон үзнэ. хөгжүүлэх өгүүлэхүйн нимгэн-зузаан/ утгыг асууна. • Зохиолын агуулгаас гадна эрхтэний дасгал хийнэ. уг зохиолд хэрэглэж байгаа Унших § Ангийн дүрмийг хамтдаа үг хэллэгийг сонирхон • Замын гэрэл дохио, гарц, • Богино үйл явдалтай бэлтгэл яриандаа хэрэглэнэ. зохиож, утгыг ойлгон олон нийтийн газар зургийг харж тогтоох, дагаж мөрдөнө. үйл явдлын тавигддаг таних дарааллаар тэмдэглэлээг танина. байрлуулна. Бичих § Дүрсийг хүрээнээс • Дугуй, дөрвөлжин, • Зураасын дагуу шулуун, • Энгийн зурлага зурах гаргалгүй зөв будаж нуман, тахир, долгионтой гэж эрмэлзэнэ зураасыг цэгийн дагуу чадна. гурвалжин дүрс зурна. болон бие даан зурна.

ХОЁР. ХЭЛ ЯРИАНЫ СУРГАЛТ Бид хэрхэн дэмжих вэ? ü Хүүхдийн ярихыг хүндэтгэн сонсох, уншсан ü Олон нийтийн газар, зам талбайд байрлах тэмдэг, ном, үзсэн кино, нэвтрүүлэг, харсан, сонссон тэмдэглэгээний утгыг харилцан ярилцаж үйл явдлын талаар байнга ярилцдаг байх байгаарай. ü Хүүхдэд үлгэр ярьж, ном уншиж өгөх хугацааг ü 4 настай хүүхэд уншихыг сонирхож эхэлдэг аажмаар уртасгах учраас насны онцлогт тохирсон цөөн үгтэй, том ü Ярианд аль болох ижил ба эсрэг утгатай, үсэгтэй номыг сонгон хамтран унших үгсийг хэрэглэн утгыг нь хүүхдэд тайлбарлан ü Үлгэр өгүүлэгийг уншиж өгөхдөө шинэ үгийн утгыг хэлж өгч байх хэрэгтэй. тайлбарлах, мэддэг үлгэрийнх нь зургийг ü Хүн баярлах, айх үед ямар дуу авиа гаргадаг талаар ярилцаж, дуурайж тоглох харуулж, үйл явдлын дарааллын дагуу яриулах ü Хүүхэдтэй хамт ном уншихдаа хаанаас эхлэж, ü Эгшгээр эхэлсэн үг хэлээд үгийн эхэнд ямар авиа сонсогдож байгааг асуугаарай. хаана дуусч байгааг өнгийн наалт ашиглан тэмдэглэх. ü Өгүүлэх эрхтнийг хөгжүүлэх дасгал тоглоомыг хамтдаа тоглоорой. ü Энэ насанд хүүхдүүд ярианд хамгийн ü Гэр бүлийн орчинд харандаа, бийрийг зөв идэвхтэй оролцдог үе учраас бодол барьж сурахад дэмжлэг үзүүлэх. санаагаа илэрхийлэх, ярих гэж яарах, ü 5 нас нь сургуульд орохын өмнөх нас буюу хүний яриаг таслахгүй байхыг зөвлөх ü Хүүхдийн тавьсан асуулт бүрт сургуульд бэлтгэх нас тул энэ насанд хүүхдийн гарыг зүгшрүүлэх, анхаарлаа цааргалахгүй хариулт өгөхийг хичээгээрэй. төвлөрүүлж сурахад нь анхаараарай. ü Хүүхдэд ярихдаа тайван, амьсгалаа ü 5 настай хүүхдийг бичихэд бэлтгэх үйл зөв хуваарилан яарахгүй ярихыг ажиллагааг 10-15 минутаас илүүгүй сануулж зөвлөх. хугацаанд зуруулж, хэрэв хүүхэд өөрөө сонирхож байвал үргэлжлүүлэн хийлгэж болно.

Хүүхэдтэйгээ хамтран гүйцэтгэх дасгал тоглоомын хувилбарууд: Өгүүлэх эрхтний дасгалыг хамтдаа хийгээрэй. ДАСГАЛ 1: ЗАЙРМАГ /Зайрмаг долоох/ Хэлээ гаргаж зайрмаг долоох мэт хөдөлгөөнийг 3-5 удаагийн давтамжтай хийнэ.

Өгүүлэх эрхтний дасгалыг хамтдаа хийгээрэй. ДАСГАЛ 2: АМТТАЙ ЖИМСНИЙ ЧАНАМАЛ Уруулан дээр амтат жимс наалдсан байна. Долоогоод хурдан цэвэрхэн болгоё.

Өгүүлэх эрхтний дасгалыг хамтдаа хийгээрэй. ДАСГАЛ 3:АЛИМ Алим шиг хацраа бомбойлгох үйлдлийг 3-5 удаа хийгээрэй.

Өгүүлэх эрхтний дасгалыг хамтдаа хийгээрэй. ДАСГАЛ 4:ХЭН ХАМГИЙН УРТ ХЭЛТЭЙ ВЭ? Хэлээ дээшээ хамрандаа, доошоо эрүүндээ хүргэнэ.

Өгүүлэх эрхтний дасгалыг хамтдаа хийгээрэй. ДАСГАЛ 5: ХӨӨРХӨН УРУУЛ Уруулаа урагш цорвойлгох

Өгүүлэх эрхтний дасгалыг хамтдаа хийгээрэй. ДАСГАЛ 6: МӨӨГ Хэлээ дээш тагнаандаа хүргэнэ. Дасгалыг 3-5 удаа хийнэ.

02 03 МАТЕМАТИКИЙН ЭНГИЙН ТӨСӨӨЛЛИЙН СУРГАЛТ

ГУРАВ. МАТЕМАТИКИЙН ЭНГИЙН ТӨСӨӨЛЛИЙН СУРГАЛТ Хүүхэд юу хийж чадах вэ? 9 САР 10 САР 11 САР 12 САР БИ ТАНИН МЭДЭЖ БИ НОМОНД БИ СОЁЛТОЙ ЗАМЫН БИДНИЙ ДУРТАЙ БАЙНА. БАЯР ДУРТАЙ ХӨДӨЛГӨӨНД ОРОЛЦОГЧ Тоо, • 0-20 хүртэл цифрийг тоолол • Үйлдлийн тэмдгийг таних, • Тэгш ба сондгой тоог танина,0-9 хүртэл танина. 8, 9-г тооны бүтэц, тооны хэрэглэх /нэмэх, хасах, тэнцүү/ цифрийг бичнэ. •5, 1,2,3 тооны бүтэц, тооны утгыг • 4,6,7-н тооны бүтэц, тооны утгыг мэднэ. мэднэ.. утгыг мэднэ. • 10 хүртэл бодит юмсыг •Цифрийг шууд ба урвуугаар , Энгийн өгүүлбэртэй тоолох • Хөрш тоо, их, бага хөршийг оноож тоолох, дүн тоог мэднэ. бодлого бодно. хэлнэ. Хэлбэр • Олон өнцөгт дүрсийг танина, • Долоодой, танграм дүрс • Дүрсүүдийг танина, нэрлэнэ, хэлбэр дүрс, хэмжээ, тоглоомоор тоглох, ялгана, дүрсээр эд зүйл § Орчны эд юмсын байрлал, өнцөг, тал, тоглоомын явцад хэлбэрийг тодорхойлж бүтээнэ. ярина. оройгоороо ялгаатайг мэднэ. дүрсийг нэрлэж эд зүйл • Хавтгай ба биет дүрсийг бүтээх • Геометрийн бус дүрстэй ялгана. танилцана. Хэмжээ, • Эд юмсыг хэмжээгэр нь • Юмсыг шинж чанараас • Жинлүүрээр тоглоомон • Юмсыг хэмжээгээр нь хэмжигдэхүүн хамаарч ямар хэрэгсэлээр ялгаж нэрлэнэ. Жнь: Том, хэмжиж болохыг туршина. жимс,хүнсний ногоог хэмжих, өгсөх, буурах дэнд зэрэг, жижиг гэх мэт • Юмсын хэмжээг харааны хүнд хөнгөнийг ялгаж хэлнэ. дарааллаар баримжаагаар харьцуулах байрлуулна. Оройн зай, • Өөрийн байрлалаас • Өнөөдөр,маргааш, цаг хугацаа өчигдөр гэсэн цаг бусдын байрлалыг § Баруун болон зүүн гар § Үйл явдалыг хоногийн хугацаа заасан үгийг талаа ялгах, эд юмсын хэсгүүдтэй холбож ярина. тодорхойлно. Жнь: Миний алв талд байрлаж байгааг Жишээ нь: Өглөө босдог, ялгах, үйл явдалын шөнө унтдаг гэх мэт... үргэлжлэх хугацааг урд сандал, ард цонх нэрлэх баримжаала байна гэ мэт • Байрлал заасан үгийг яриандаа хэрэглэнэ.

ГУРАВ. МАТЕМАТИКИЙН ЭНГИЙН ТӨСӨӨЛЛИЙН СУРГАЛТ Бид хэрхэн дэмжих вэ? Тоо, тоолол Оройн зай, цаг хугацаа Ø 10 –ын дотор нэг төрлийн ижил юмсыг оноож ü 5 настай хүүхдийн орон зайн төсөөллийг хөгжүүлэхдээ тайлбарлах, заавар өгөх, дасгал тоолуулаарай. Учир нь ижил юмсыг хүүхэд хийлгэх, сургах болон хөдөлгөөнт тоглоом амархан хүртдэг.Мөн юмсыг тоолоход сүүлд тоглуулах ба тоглоомын явцад чиглүүлэх хэлсэн тоо нь тооны дүн гэдгийг ойлгуулах асуултаар дөхүүлж өгнө. Жнь: Бамбарууш Жишээ нь: 1,2,3 бүгд 3 алим гэх мэт. Ø Цифр таниулахдаа нэг дүрс тоолуулаад “1” хаана юу хийж байна вэ?, Тэр хаана сууж байна вэ?гэх мэт асуутад хариулт авч, орон цифрээр тэмдэглэнэ. 1-ийн цифр юутай төстэй зай, зүг чиг заасан үгсээр үгийн нөөцийг байгааг асууж ярилцаж, ийм байдлаар 10 нэмэгдүүлнэ. хүртэл цифртэй танилцуулж нэрлүүлээрэй. ü Хүүхдийн эргэн тойронд байдаг эд юмсыг Ø Тоглоом , эд зүйлийг нэг нэгээр нэмэгдүүлэх, ашиглан юмсын байрлалыг тодорхойлуулж хорогдуулах тэнцүү ба тэнцүү биш болгож, дэмжээрэй. Жишээ нь: Зурагт зочны өрөөнд байдаг, ширээн дээр аяга байдаг, гэх мэт... энгийн бодлого бодох Хэмжээ, Хэлбэр дүрс хэмжигдэхүүн Хүүхдийг дүрстэй танилцуулахдаа загвар дүрс ü Юмсыг хэмжээгээр нь өгсөх, буурах үзүүлэн ашиглах, эсвэл өмнө үзсэн хүүхдийн дарааллаар байрлуулна. мэдэж байгаа дүрсийг шинэ дүрстэй харьцуулж таниулах ü Юмсын хэмжээг харьцуулах дасгал Хүүхдийн сайн мэддэг дүрсийн тухай хийлгэхдээ эхлээд ижил юмсыг авч төсөөлийг бататгахдаа: хэмжээгээр нь харьцуулах дасгал Энэ ямар дүрс вэ? хийлгээрэй. Жнь: Өргөнөөрөө ижил, өөр Бусад дүрсээс ямар ялгаатай байна вэ? өнгөтэй урт богино тууз, ижил Хэдэн өнцөгтэй байна вэ? материалаар хийсэн, уртаараа ижил Хэдэн талтай байна вэ? Гэх мэтээр асууж боловч өргөн нарийн ороолт гэх мэт... ярилцана.

Хүүхэдтэйгээ хамтран гүйцэтгэх дасгал тоглоомын хувилбарууд: Дараах Апликэйшн-ийг гар утсан дээрээ татаж хамтран тоглож, хүүхдүүдийнхээ математикийн чадварыг дэмжээрэй.

04 ДҮРСЛЭХ УРЛАГИЙН СУРГАЛТ

ДӨРӨВ. ДҮРСЛЭХ УРЛАГИЙН СУРГАЛТ Хүүхэд юу хийж чадах вэ? 9 САР 10 САР 11 САР 12 САР БИ ТАНИН МЭДЭЖ БИ НОМОНД БИ СОЁЛТОЙ ЗАМЫН БИДНИЙ ДУРТАЙ БАЙНА. ДУРТАЙ ХӨДӨЛГӨӨНД ОРОЛЦОГЧ БАЯР • Харандаа, бийрийг зөв • Үндсэн ба завсарын • 5-6 аргачлалтай зургийг зааврын дагуу зурна Сэдвийн • Хүн зурж дүрсэлнэ. Зурах барьж, хэрэглэж сурна өнгөнүүдийг мэдэх ба хүрээнд баяжуулан зурах, • Бусадтай хамтран үйл сонгон хэрэглэх Зурах үйлийг сонирхох, • 2 өнгө хольж үүсмэл өнгө хамтын бүтээл хийх бүтээл хийхэд гаргах орчны юмсыг • Бүтээл хийж дуусаад багаж суралцана. өөрийнхөөрөө зурж хэрэгслэлээ цэвэрлэж хураах дүрсэлнэ. • Цавууг зөв хэрэглэх, • Хайч зөв барьж шулуун • Төрөл бүрийн материал • Бусдын тусламжтайгаар зураас хайчилж сурах Наах хайчилж дуусаад хайчны /цаас, картон, бөс даавуу, шулуун, тахир, нуман үйл амыг хааж тавина. • Цавуу хайч ашиглан утас, үр тариа,гоймон, зураас бүхий дүрс хайчилж • Бэлэн дүрсээр наамал наамал хийх энгийн аргыг хийх. мэдэх, цавууг жигд түрхэж харандаа үзүүрлэсэн эд зүйлс, амьтан, ургамал сурна.. хаягдал /ашиглан бүтээлчээр бүтээж орон зайд наамал хийх тохируулан наах. • Баримлын багаж • Хатуурч биеждэг баримлын Барих үйл хэрэгсэлтэй танилцах, • Баримлын шаврыг шавраар хялбар эд зүйлс бүтээх / түлхүүрийн оосор, хэрэглэх/ баримлын зөөллөх, таслах, цувих, • Баримлын шавраар хэд амьтад, жимс, хүнсний ногоо, хэдэн бүтээл хийж шаврыг амандаа хийхгүй,, бөөрөнхийлөх, хавтгайлах чимэглэлийн эд зүйлс/ түүнийгээ зохиомжлон хормогч, ханцуйвч өмсөх, ба том жижиг хэсгүүдэд баяжуулах. суурь хулдаас ашиглах, хувааж бүтээл хийнэ. ажлын дараа заавал гараа угаах/ Зохион • Байгалийн материал • Алчуур, цаасны ирмэг • Дүрс ашиглан машин, • Цаасаар эд зүйлс нааж бүтээх бүтээл байшин, гацуур гэх мэт эд ашиглан өнцөгүүдийг давхцуулан зүйлс бүтээнэ. Дүрс хайчлан усан будаг, самрын яс, \\ хийнэ.Хийсэн бүтээлээ 4-5 эвхэлтээр нугалж дүрс гэх мэт гарын доорхи бүтээн тоглох ба бүтээл замын тэмдэг, гэрлэн дохио найз нартаа тайлбарлан хийнэ. зүйлсээр ярина. хийнэ. шигтгэж,чимэглэж тоглох

ДӨРӨВ . ДҮРСЛЭХ УРЛАГИЙН СУРГАЛТ Бид хэрхэн дэмжих вэ? Ø 5 настай хүүхдийн гарын хөдөлгөөний уян НААХ Ø Хүүхдийг хайчтай ажиллах бүрд ЗУРАХ хатан чанар, хурд нэмэгдэн дүрслэх хайч барих, хайчлахыг биечлэн чадвар нь улам сайжирч байдаг тул зураг үзүүлээрэй. Ø Хайчтай гараараа юм зааж болохгүй, зурах төрөл бүрийн хэрэгслээр зуруулж зурах чадварыг нь хөгжүүлээрэй. хайчийг ангайлгаж тавьж болохгүй, Ø Мөн харандаа зөв барьж зурж байгаа хайчийг бусдад бариулаар нь эсэхийг анхаарч сануулж байгаарай. дамжуулах гэх мэт аюулгүй Харандааг эрхий долоовор хуруугаар ажиллагааны дүрмийг тайлбарлаж өгөөрэй. барьж дунд хуруугаар тулна.Харандааны үзүүрт тулгах, хэт дээш барих, чанга ЗОХИОН ü 5 настай хүүхдэд өрж байгуулах, дүрс барихгүй байхыг биечлэн үзүүлэх БҮТЭЭХ тэдгээрийн байрлалын талаар ярилцаж хэсгүүд нь өөрийн онцлог хэлбэр, Ø Хүүхдийн гарыг чөлөөтэй хөдөлгөж зуруулахын тулд том хэмжээтэй/А4, А3/ байрлалтай учир ямар дүрсийг сонгож авах, өрж байгуулсан тоглоомоо өөрчлөн цаас, дэвтэр бэлтгэх хэрэгтэй. хувиргаж болох эсэхийг асууж ярилцан БАРИХ ü Баримал барихад хэрэглэдэг хамтран бүтээж тоглоорой. Жнь: барьсан ü байшингаа машины зам, гарааш, зам хулдаас, алчуур, хүүхдийн хийсэн болгон өөрчлөх гэх мэт. бүтээлийг магтан сайшаах, бусдад ü Бүтээсэн зүйл юутай адил төстэй байгааг үзүүлэх, талархал илэрхийлэх ярилцаарай. зэргээр урамшуулаарай. Хүүхэд баримал барихад гарынхаа хүчийг тохируулах, нүдний баримжаа, хурууны хөдөлгөөн сайжирна.

05 Байгаль, нийгмийн орчны тухай төсөөлөл

ТАВ. БАЙГАЛЬ НИЙГМИЙН ОРЧНЫ ТУХАЙ СУРГАЛТ Хүүхэд юу хийж чадах вэ? 9 САР 10 САР 11 САР 12 САР БИ ТАНИН МЭДЭЖ БИ НОМОНД БИ СОЁЛТОЙ ЗАМЫН БИДНИЙ ДУРТАЙ БАЙНА. ДУРТАЙ ХӨДӨЛГӨӨНД ОРОЛЦОГЧ БАЯР Орчинтой § Цэцэрлэгийн гадаад дотоод § Орчны юмсын онцлог, - § Замын зарим тэмдэг § Сургалтын энгийн танилцах орчинтой танилцах, шинж чанарыг/хатуу, зөөлөн тэмдэглээг таних, хэрэгсэл ашиглан ойр аюулгүй тоглох дэг дүрмийг гэх мэт../ ажиглаж нэрлэнэ. орчны юмс, ургамлыг судлах. мэдэх тодорхойлон ярина. § Гэрлэн дохиог ямар § Хаана юу харсан тухай зориулалттайг мэднэ. ангийн найзууд болон багштайгаа ярина. . Хүмүүсийн амьдрал § Өөрийн ээлжээ хүлээх, § Номын олон төрөл, ном § Өөрийгөө болон бусдыг найзынхаа яриаг хөдөлмөрийн, тухай тэвчээртэй сонсоход хайрлах, зөв хэрэглэх хамгаалах, бусдад § Өөрийн болон бусдын эд ойлготтой болох туслах, бусдаас тусламж зүйлийг нэрлэх, ялгаж суралцана. аргад суралцана. хүснэ. хэлэх, санал бодлоо § Эерэг ба сөрөг сэтгэлийн § Өдөр тутын үйл илэрхийэх. хөдөлгөөнийг мэднэ. ажиллагаанд/жижүүр хийх, тоглох, өөртөө үйлчлэх гэх мэт/бүтээлчээр бие даан оролцох багайльтай § Ямар улирал болж § Байгалийн материал § Цаг агаарын хуанли § Цаг агаарын танилцах байгаа, энэ улиралд цаг ашиглан улирлын хөтлөх / өдөр бүрийн өөрчлөлтийг мэдэх, ялгааг харуулсан цаг агаарын улирал цаг агаарын агаар, амьтан ургамалд гардаг өөрчлөлтийг бүтээл хийнэ. өөрчлөлтийг ажиглаж, байдалд тохируулан § Улирлын өөрчлөлтийн багштай хамтран хувцаслахыг мэднэ. сонирхоно.Цаг агаарын байдал тохируулан талаар ном кино үзэж хөтлөх/ § Ичдэг амьтдын тухай өмсөнө. ярилцана. сонирхож, ярилцана.

ТАВ. БАЙГАЛЬ НИЙГМИЙН ОРЧНЫ ТУХАЙ СУРГАЛТ Бид хэрхэн дэмжих вэ? 1.ОРЧИНТОЙ ТАНИЛЦАХ: ü Та хүүхдэдээ шинэ зүйлийг таниулах бол зөвхөн тайлбарлаж ярих, харуулахын зэрэгцээ заавал гарт барьж мэдрүүлээрэй. Судалж буй зүйлээ барьж үзэж туршвал хүүхэд илүү дуртай байх болно. Жишээ нь: Энэ төмс их хүнд байна, чи бариад үзээч. Өө энэ хөнгөн юм байна. ü Та хүүхдийнхээ асуултад төвөгшөөхгүйгээр тайван, энгийн байдлаар хариулаарай. ü Хүүхдэд эд юмсын адил болон ялгаатай шинжүүдийг ажиглаж, анхаарал, төвлөрөх боломжийг өгөх хэрэгтэй. Жишээ нь: цаас амархан урагддаг, харин даавуу хялбар урагдахгүй. Улаан алим гоё амттай, харин ногоон алим шүүс ихтэй, исгэлэн юм байна гэх мэтээр юмсын ялгаатай талуудыг олж харуулан дүгнэлт хийлгэх нь хүүхэд цаашдаа юмсыг харьцуулах, ялгаатай шинжүүдийг олох чадварт суралцах ач холбогдолтой. ü 5 настангуудад аль болохоор бодит тоглоом, эд зүйл ашиглаж шинэ мэдлэгийг бүтээх нь үр дүнтэй байдаг. 2. ХҮМҮҮСИЙН АМЬДРАЛ ХӨДӨЛМӨРИЙН ТУХАЙ ОЙЛГОТТОЙ БОЛОХ ü Аав, ээж, өөрийх нь нэр, хэн юу сонирхдог, хэн юунд дуртай, хэн ямар хийдэг тухай асуун ярилцаарай. ü Гэр бүлгийн гишүүдийн үүрэг, хариуцлагын талаар хүүхдүүдтэй ярилцаж, гэр бүлийн гишүүд бие биеэ хайрлаж халамжилдаг, хүн бүр гэрийн ажил, хөдөлмөр хийдэг тухай тайлбарлан ярилцаарай. 3. БАЙГАЛЬТАЙ ТАНИЛЦАХ ü Өдөр бүр цаг агаарын байдлыг ажиглан ярилцах, зугаалгын явцад тэнгэр цэлмэг, салхи, шуурга, нартай, бүрхэг байгаа эсэх, цаг агаар хэрхэн өөрчлөгдөж байгааг ажиглуулаарай.

06 ХӨДӨЛГӨӨН, ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН СУРГАЛТ

ЗУРГАА. ХӨДӨЛГӨӨН, ЭРҮҮЛ МЭНД СУРГАЛТ Хүүхэд юу хийж чадах вэ? 9 САР 10 САР 11 САР 12 САР БИ ТАНИН МЭДЭЖ БИ НОМОНД БИ СОЁЛТОЙ ЗАМЫН БИДНИЙ ДУРТАЙ БАЙНА. ДУРТАЙ ХӨДӨЛГӨӨНД ОРОЛЦОГЧ БАЯР Жагсаал Нэгийн цуваа жагсаал, Нэг эгнээ, болон • Нэгийн цуваа жагсаалаас • Нэг цуваа зохион номхон командыг нэгийн цуваа нэг эгнээ жагсаалруу байгуулалт мэднэ. жагсаалаар жагсах шилжинэ. жагсаалаас хоёрын Марш хөгжмийн аянд цуваа жагсаалруу алхана шилжинэ Бие Хөлийг арагш савж • Хөгжмийн аянд сэдэвт • Өвдөг өндөр өргөж хөгжүүлэх гүйнэ. гүйх, хавсралтай Хөлийг урагш, хойш Өлмий дээр алхана. алхалтаар алхана. гүйх дасгал хаяж гүйнэ. /Туулай, байшин, онгоц, • Зурааснаас зураасруу гүйх тагтаа/ • Бөмбөгийг цээжний Үндсэн Өвдөг гарын Байрандаа уртад • Бөмбөгийг толгойн араас өмнөөс хоёр гараар тусламжтай мөлхөх харайна. шидэх хөдөлгөөн Саадыг сүлжиж Өлмий дээр зогсоно хоёр гараар шидэх • Бөмбөгийг доороос могойчилж алхах • Цагирагаас, цагирагт нэг болон хоёр гараар шидэх үсрэх • Хэн нь хурдан бэ? • Дэс дарааллаа хүлээж, • Үсрээрэй, үсрээрэй • “Сагсчин” • “Муур ба хулгана” хөдөлгөөнт дүрмийн дагуу тоглоно. • Тоглох болон дасгал • Хэн нь хурдан бэ? хөдөлгөөнт тоглоом тоглоом тоглоно. • “Хөшөө” тоглоом хөдөлгөөн хийхдээ найз • “Миний хөгжилтэй бөмбөг” хөдөлгөөнт тоглоомыг • “Яст мэлхий тоглоом “ нөхдөдөө туслах, тоглоно. • “Хөгжөөнт буухиа” бусдаас тусламж хүсэх • “Навч” хөдөлгөөнт тоглоомыг ангиараа тоглоно.

ЗУРГАА. ХӨДӨЛГӨӨН, ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН СУРГАЛТ Бид хэрхэн дэмжих вэ? 1.Том булчингийн хөгжил 2.Жижиг булчингийн хөгжил • Энэ насны хүүхдийн орон зайд • Хүүхэд өрж байгуулах хөдөлгөөнөө удирдах чадвар сайжирч үсрээд буух, байг онож шидэж тоглоомоор тоглосноор чадвартай болдог. хүүхдийн булчингийн үйл • Иймээс та хүүхэдтэйгээ бөмбөг шидэх, барьж авах, өнхрүүлэх дамжуулах, байг ажиллагаа, хөдөлгөөний эвсэл онох олон хувилбартай тоглоомоор хамтран тоглоорой. сайжирна. Хүүхэд янз бүрийн • Та хүүхэдтэйгээ хоёр буюу түүнээс хэлбэр, жин, овор хэмжээтэй дээш хөдөлгөөнийг хослуулан гүйцэтгэх тоглоом, дасгалыг хамтран хийгээрэй. тоглоомоор тоглох явцад • Хүүхэд хөдөлгөөний хурд, чиглэлээ тэдгээрийн тэнцвэрийг олж, өөрчлөх, оройн зай, цаг хугацааг баримжаалах чадварыг дэмжсэн улмаар гар хуруу, харааны тоглоом, дасгалыг хамтран хийгээрэй. баримжаа хөгжинө. • Гарын жижиг булчин хөгжлийг дэмжиж будаа халбагадаж зөөх, шүрийг савхдаж авах, шүр хэлхэх, таглах, сүлжих гэх мэт дасгалуудыг хамтдаа хийгээрэй.

07 ХӨГЖМИЙН СУРГАЛТ

ДОЛОО. ХӨГЖМИЙН СУРГАЛТ Хүүхэд юу хийж чадах вэ? 9 САР 10 САР 11 САР 12 САР БИ ТАНИН МЭДЭЖ БИ НОМОНД БИ СОЁЛТОЙ ЗАМЫН БИДНИЙ ДУРТАЙ БАЙНА. ДУРТАЙ ХӨДӨЛГӨӨНД ОРОЛЦОГЧ БАЯР Хөгжим • Хурдан ая явахад гүйж, • Аялгууг сонсоод • Хөгжим сонсоод, • Аялгуу болон дууны сонсох удаан аянд алхана. хурдан, удааныг чанга, сулыг ялган Жишээ нь: “Гүйгээрэй”, ялгаж хэлнэ. аялгууны чанга сонсож, чанга аяыг “Би жагсаж чадна” аянд дуугаралтыг урт туузаар, улаан,сул аяыг ногоон гүйнэ. өнгийн картаар харуулна. сул дуугаралтыг богино туузаар ялгаж харуулна. . дуулах • Дууг дуудахдаа бусдыг • Найз нөхдийнхөө • Найз нөхдийнхөө зөв, • Өөрийн санаачилгаар сонсон, эхлэл, зөв, буруу дуулж төгсгөлийг хамтдаа байгааг ялгаж сонсож буруу дуулж байгааг бие даан дуулна. гүйцэд дуулна. дуулна. ялгаж сонсож дуулна. • Дууг дуулахдаа дохионы дагуу зэрэг эхэлж, дуусгана. • Дуу, хөгжмийн хэмнэлийг Байгалийн дуу авиа (борооны энгийн хөгжмийн Хөгжимдөх • Дуу болон аялгууны дусал, тэнгэрийн дуу...), орчны • Хэмнэлд тохируулан зэмсгээр тоглохдоо хэмжээ, хэмнэлийг алга ташиж, энгийн дуу чимээ (цагны цохилт, хурдан, удаан түргэн, хөгжилтэй аянд түргэн тусламжийн машины хөгжмийн зэмсэгээр хөгжимдөнө. инээмсэглэх, удаан аянд тоглож харуулна. дуу...)-г энгийн хөгжмийн зэмсгээр тоглож үзүүлнэ. нүүрний хувиралгүй байх зэргээр сэтгэлийн хөдөлгөөнийг харуулна. Хөгжимт • Тухайн үед ангид • Хөгжим сонсоод төрсөн • Дүрийг хөдөлгөөн(айсан, • Аялгуунд тохируулан хөдөлгөөн явагдаж буй сэдэвт сэтгэгдлээ янз бүрийн гомдсон, уурласан,ялалт дуут бүжиг хийнэ. тохируулан хөдөлгөөнөөр дүрслэн байгуулсан)-өөр сонгосондууны хэмнэлд бүжиглэнэ. жүжиглэн илэрхийлнэ. хөгжимт дасгал хийнэ

ДОЛОО. ХӨГЖМИЙН СУРГАЛТ Бид хэрхэн дэмжих вэ? Хөгжим Дуулах үйл сонсох ажиллагаа Ø Амьд ба амьгүй байгалийн дуу чимээний Ø Дууны хэмжээ өнгө, аяыг зөв сургахад талаар ярилцаж, сонсгоорой. анхаарч аялгууг дуулж өгөөрэй. Хүүхдийг тоглож байхад заасан дуугаа Ø Хүүхдэд зориулсан богино хэмжээний зохиол, сонсгох нь дууг хурдан сурах дэмжлэг эсвэл тэдгээрээс нэг хэсгийг сонгож болдог. сонсгоорой. Хөгжим нь хүүхдээ хүмүүсийн баярлах хөөрөх, уйтгарлах гуних, уурлах, Ø Хүүхдийн хоолойн цараанаас хэтэрсэн хайрлах зэрэг сэтгэл хөдлөлийг мэдрэхэд дууг дуулуулж болохгүй. тусалдаг. Хөгжимт Ø Хөгжмийг эхнээс нь дуустал сонсгож хөдөлгөөн байгаарай. Энэ нь тэсвэр тэвчээртэй болох, бусдыг сонсож сурах, өөрийн бодлыг Энэ насны хүүхдэд бүжгийн энгийн чөлөөтэй илэрхийлэхэд чухал ач хөдөлгөөнийг зөв зааснаар бүжгийн холбогдолтой. эвсэлтэй болох эхлэл нь тавигддаг. Хүүхэд бүр өөрийгөө бүжигчин гэж Хөгжимдөх үйл боддог.Иймээс хүүхдэд бүжиглэх итгэл ажиллагаа өгөх нь хамгийн чухал. Ø Энгийн хөгжмийн зэмсгээр тоглох, хөгжмийн хэмнэл мэдэрч алгаа таших, тогших, цохих, сэгсрэх зэргийг зааж сургах нь чухал юм. Ø Та өөрөө хүүхдээ дэмжин урамшуулж, алга ташин “би өөрөө хийж байна” гэсэн сэтгэгдэл төрүүлж өөртөө итгэх итгэлийг нь дэмжээрэй.

ХҮҮХДИЙН ЗҮРХ СЭТГЭЛД ААВ та эр зориг, итгэл найдвар, баатарлаг бүхний үлгэрлэл. ЭЭЖ та элбэрэл хайр, элч гэгээ, эелдэг төлөв бүхний үлгэрлэл байдаг. Хүүхдийн хөгжилд аав ээжийн тэгш оролцоо хамгийн чухал. Яагаад эцэг эх багштай хамтран ажиллах шаардлагатай вэ? Цэцэрлэг бол хүүхдэд сургуулийн өмнөх боловсрол олгодог байгууллага, эцэг эх цэцэрлэгийн үйлчилгээ хүртэгчид гэсэн уламжлалт ойлголтоос хөндийрч, “эцэг эх, багш хамтран ажиллагч” гэсэн үзэл санааг эцэг эх, багшийн аль аль нь ойлгон хэрэгжүүлэх шаардлагатай байна. Учир нь бага насны хүүхэд гэртээ эсвэл цэцэрлэгтээ, хаана ч байсан ялгаагүй тэндээ тасралтгүй, эмх цэгцгүй, идэвхтэй суралцаж байдаг онцлогтой. Гэр бүл бол тэдэнд тасралтгүйгээр, хүчтэй нөлөөлж, үлгэрлэж байдаг сургалтын орчин. Цаашдаа аав, ээж, асран хамгаалагч та бүхнийг хүүхдийн хөгжил, төлөвшлийн төлөө бүхэл хэсгийн тал нь байж, санаачилгатай, идэвхтэй хамтран ажиллана гэдэгт итгэлтэй байна. Хэрвээ бид үлгэрийн эхлэлийг өөрчилж чадвал, үлгэр тэр чигээрээ өөрчлөгдөнө.