Hồ Chí Minh toàn tập - Tập 4

588 T¹M ¦íC VIÖT - PH¸P 14-9-1946 Kho¶n 1. - Nh÷ng kiÒu d©n ViÖt ë Ph¸p vµ nh÷ng kiÒu d©n Ph¸p ë ViÖt Nam ®Òu ®−îc h−ëng quyÒn tù do c− tró nh− ng−êi b¶n xø, vµ nh÷ng quyÒn tù do t− t−ëng, tù do d¹y häc, bu«n b¸n, ®i l¹i, nãi chung lµ tÊt c¶ c¸c quyÒn tù do d©n chñ. Kho¶n 2. - Nh÷ng tµi s¶n vµ xÝ nghiÖp cña ng−êi Ph¸p ë ViÖt Nam sÏ kh«ng ph¶i chÞu mét chÕ ®é khe kh¾t h¬n chÕ ®é dµnh cho tµi s¶n vµ xÝ nghiÖp cña ng−êi ViÖt Nam, nhÊt lµ vÒ ph−¬ng diÖn thuÕ kho¸ vµ luËt lao ®éng. §èi l¹i, nh÷ng tµi s¶n vµ xÝ nghiÖp cña kiÒu d©n ViÖt Nam t¹i c¸c xø trong khèi Liªn hiÖp Ph¸p quèc còng sÏ ®−îc h−ëng sù ngang hµng vÒ chÕ ®é nh− thÕ. ChÕ ®é tµi s¶n vµ xÝ nghiÖp Ph¸p hiÖn cã ë ViÖt Nam chØ cã thÓ thay ®æi do sù tho¶ thuËn chung gi÷a n−íc Céng hßa Ph¸p vµ n−íc ViÖt Nam D©n chñ Céng hoµ. TÊt c¶ nh÷ng tµi s¶n Ph¸p ®· bÞ ChÝnh phñ ViÖt Nam tr−ng dông hoÆc nh÷ng tµi s¶n mµ t− nh©n hoÆc xÝ nghiÖp Ph¸p bÞ nhµ chøc tr¸ch ViÖt Nam t−íc, sÏ tr¶ l¹i cho chñ nh©n hay nh÷ng ng−êi cã quyÒn h−ëng thô. SÏ cö ra mét ñy ban ViÖt - Ph¸p ®Ó ®Þnh râ c¸ch thøc hoµn l¹i. Kho¶n 3. - §Ó nèi l¹i ngay tõ giê nh÷ng mèi liªn l¹c vÒ v¨n ho¸ mµ c¶ n−íc Ph¸p vµ n−íc ViÖt Nam ®Òu muèn ph¸t triÓn, nh÷ng tr−êng häc Ph¸p c¸c cÊp sÏ ®−îc tù do më trªn ®Êt ViÖt Nam. Nh÷ng tr−êng Êy sÏ theo ch−¬ng tr×nh häc chÝnh thøc cña Ph¸p. Mét b¶n tho¶ hiÖp riªng sÏ ®Þnh râ nh÷ng trô së nµo sÏ dµnh cho

t¹m −íc viÖt - ph¸p 14-9-1946 589 nh÷ng tr−êng häc Êy dïng. Nh÷ng tr−êng Êy sÏ më réng cho c¶ häc sinh ViÖt Nam. Nh÷ng kiÒu d©n Ph¸p sÏ ®−îc tù do nghiªn cøu khoa häc vµ më nh÷ng viÖn khoa häc trªn ®Êt ViÖt Nam. Nh÷ng kiÒu d©n ViÖt Nam còng ®−îc h−ëng ®Æc quyÒn Êy ë Ph¸p. Tµi s¶n vµ ®Þa vÞ ph¸p luËt cña ViÖn Paxt¬ (Pasteur) sÏ ®−îc kh«i phôc. Mét ñy ban ViÖt - Ph¸p sÏ ®Þnh ®iÒu kiÖn cho Tr−êng ViÔn §«ng b¸c cæ ho¹t ®éng trë l¹i. Kho¶n 4. - ChÝnh phñ ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa sÏ dïng ®Õn ng−êi Ph¸p tr−íc nhÊt mçi khi cÇn ng−êi cè vÊn hoÆc chuyªn m«n. ChØ khi nµo n−íc Ph¸p kh«ng cung cÊp ®−îc nh©n viªn mµ ChÝnh phñ ViÖt Nam cÇn ®Õn th× ®Æc quyÒn trªn ®©y cña Ph¸p míi th«i thi hµnh. Kho¶n 5. - Ngay sau khi gi¶i quyÕt vÊn ®Ò ®iÒu hßa tiÒn tÖ hiÖn thêi, sÏ chØ cã mét thø tiÒn duy nhÊt tiªu dïng trong nh÷ng xø thuéc quyÒn ChÝnh phñ ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa vµ nh÷ng xø kh¸c ë §«ng D−¬ng. TiÒn Êy lµ ®ång b¹c §«ng D−¬ng hiÖn nay do nhµ Ng©n hµng §«ng D−¬ng ph¸t hµnh, trong khi ®îi mét viÖn ph¸t hµnh tiÒn tÖ. Mét ñy ban gåm cã ®¹i biÓu tÊt c¶ c¸c n−íc héi viªn cña Liªn bang §«ng D−¬ng sÏ nghiªn cøu chÕ ®é ph¸p lý cña viÖn ph¸t hµnh Êy. ñy ban Êy l¹i cã nhiÖm vô dung hîp tiÒn tÖ vµ hèi ®o¸i ®ång b¹c §«ng D−¬ng thuéc vÒ khèi ®ång phr¨ng (franc). Kho¶n 6. - N−íc ViÖt Nam cïng víi c¸c n−íc trong Liªn bang häp thµnh mét quan thuÕ ®ång minh. V× vËy sÏ kh«ng cã hµng rµo quan thuÕ nµo trong néi ®Þa Liªn bang vµ thuÕ nhËp c¶ng cïng xuÊt c¶ng ë mäi chç thuéc ®Þa phËn §«ng D−¬ng sÏ ®¸nh ®Òu nhau. Mét ñy ban dung hîp quan thuÕ vµ ngo¹i th−¬ng sÏ nghiªn cøu nh÷ng ph−¬ng s¸ch thi hµnh cÇn thiÕt vµ s¾p ®Æt viÖc tæ chøc quan thuÕ §«ng D−¬ng; ñy ban nµy cã thÓ lµ ñy ban dung hîp tiÒn tÖ, vµ hèi ®o¸i nãi trªn.

590 Hå ChÝ Minh toµn tËp Kho¶n 7. - Mét ñy ban ViÖt - Ph¸p ®Ó ®iÒu hßa giao th«ng sÏ nghiªn cøu nh÷ng ph−¬ng s¸ch t¸i lËp vµ c¶i thiÖn c¸c ®−êng giao th«ng gi÷a ViÖt Nam vµ c¸c n−íc kh¸c trong Liªn bang §«ng D−¬ng vµ trong khèi Liªn hiÖp Ph¸p; ®−êng vËn t¶i bé, thuû vµ hµng kh«ng, sù liªn l¹c b−u ®iÖn, ®iÖn tho¹i, ®iÖn tÝn vµ v« tuyÕn ®iÖn. Kho¶n 8. - Trong khi chê ®îi ChÝnh phñ Céng hßa Ph¸p vµ ChÝnh phñ D©n chñ Céng hßa ViÖt Nam ký kÕt mét b¶n hiÖp ®Þnh døt kho¸t gi¶i quyÕt vÊn ®Ò ngo¹i giao cña n−íc ViÖt Nam víi ngo¹i quèc, mét ñy ban chung ViÖt - Ph¸p sÏ Ên ®Þnh viÖc ®Æt l·nh sù ViÖt Nam t¹i c¸c n−íc l©n bang vµ sù giao thiÖp gi÷a n−íc ViÖt Nam víi c¸c l·nh sù ngo¹i quèc. Kho¶n 9. - V× muèn lËp ngay ë Nam Bé vµ Nam phÇn Trung Bé mét nÒn trËt tù cÇn thiÕt cho c¸c quyÒn tù do, d©n chñ ®−îc tù do ph¸t triÓn, cho th−¬ng m¹i ®−îc phôc håi v× hiÓu r»ng sù ®×nh chØ nh÷ng hµnh ®éng xung ®ét vµ vâ lùc cña c¶ hai bªn sÏ cã ¶nh h−ëng tèt cho nh÷ng viÖc nãi trªn, ChÝnh phñ Ph¸p vµ ChÝnh phñ ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa cïng Ên ®Þnh nh÷ng ph−¬ng s¸ch sau ®©y: a) Hai bªn sÏ ®×nh chØ hÕt mäi hµnh ®éng xung ®ét vµ vâ lùc. b) Nh÷ng hiÖp ®Þnh cña hai Bé tham m−u Ph¸p vµ ViÖt Nam sÏ ®Þnh râ ®iÒu kiÖn thi hµnh vµ kiÓm so¸t nh÷ng ph−¬ng s¸ch do hai bªn cïng Ên ®Þnh. c) §Þnh râ rµng nh÷ng tï nh©n hiÖn bÞ giam gi÷ v× lý do chÝnh trÞ sÏ ®−îc phãng thÝch, trõ nh÷ng ng−êi bÞ truy tè vÒ nh÷ng th−êng téi ®¹i h×nh vµ tiÓu h×nh. Nh÷ng tï nh©n bÞ b¾t trong c¸c cuéc hµnh binh còng vËy. N−íc ViÖt Nam b¶o ®¶m sÏ kh«ng truy tè vµ sÏ kh«ng tha thø mét hµnh ®éng vâ lùc nµo ®èi víi nh÷ng ng−êi trung thµnh víi n−íc Ph¸p. §èi l¹i, ChÝnh phñ Ph¸p b¶o ®¶m sÏ kh«ng truy tè vµ sÏ kh«ng tha thø mét hµnh ®éng vâ lùc nµo ®èi víi nh÷ng ng−êi trung thµnh víi n−íc ViÖt Nam.

t¹m −íc viÖt - ph¸p 14-9-1946 591 d) Sù h−ëng thô nh÷ng quyÒn tù do d©n chñ ®· ®Þnh trong kho¶n thø nhÊt sÏ ®−îc hai bªn b¶o ®¶m lÉn cho nhau. ®) Hai bªn sÏ ®×nh chØ nh÷ng sù tuyªn truyÒn ®èi víi nhau kh«ng ®−îc th©n thiÖn. e) ChÝnh phñ Ph¸p vµ ChÝnh phñ D©n chñ Céng hßa ViÖt Nam sÏ hîp t¸c ®Ó nh÷ng kiÒu d©n c¸c n−íc tr−íc kia lµ thï ®Þch kh«ng thÓ lµm h¹i ®−îc n÷a. g) Mét nh©n vËt do ChÝnh phñ ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa chØ ®Þnh vµ ®−îc ChÝnh phñ Ph¸p c«ng nhËn, sÏ ®−îc ñy nhiÖm bªn vÞ th−îng sø ®Ó xÕp ®Æt sù céng t¸c cÇn thiÕt cho viÖc thi hµnh nh÷ng ®iÒu tho¶ thuËn nµy. Kho¶n 10. - ChÝnh phñ Céng hßa Ph¸p vµ ChÝnh phñ ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa cïng t×m c¸ch ký kÕt nh÷ng b¶n tho¶ thuËn riªng vÒ bÊt cø vÊn ®Ò nµo cã thÓ th¾t chÆt d©y liªn l¹c th©n thiÖn vµ dän ®−êng cho mét hiÖp −íc chung døt kho¸t. Theo môc ®Ých Êy c¸c cuéc ®µm ph¸n sÏ tiÕp tôc cµng sím cµng hay vµ chËm nhÊt lµ vµo th¸ng Giªng n¨m 1947. Kho¶n 11. - B¶n tho¶ hiÖp nµy ký lµm hai b¶n. TÊt c¶ c¸c kho¶n sÏ b¾t ®Çu thi hµnh tõ 30 th¸ng 10 n¨m 1946. In trong s¸ch V¨n kiÖn §¶ng 1945-1954, Ban Nghiªn cøu lÞch sö §¶ng Trung −¬ng xuÊt b¶n, Hµ Néi, 1978, tr. 256-260.

592

593 CHó THÝCH Vµ B¶N CHØ DÉN T£N NG¦êI

594 Hå ChÝ Minh toµn tËp

595 CHó THÝCH 1. Tuyªn ng«n §éc lËp cña n−íc ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa: Ngµy 2-9-1945, t¹i V−ên hoa Ba §×nh (Hµ Néi), thay mÆt ChÝnh phñ l©m thêi, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®· ®äc b¶n Tuyªn ng«n §éc lËp do Ng−êi khëi th¶o, tuyªn bè tr−íc ®ång bµo c¶ n−íc vµ nh©n d©n thÕ giíi viÖc thñ tiªu chÕ ®é thùc d©n phong kiÕn ë ViÖt Nam vµ thµnh lËp n−íc ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa. V¨n kiÖn lÞch sö nµy lÇn ®Çu tiªn ®¨ng trªn c¸c b¸o Cøu quèc – c¬ quan tuyªn truyÒn, tranh ®Êu cña ViÖt Minh, sè 36, ngµy 5-9-1945; tiÕp ®ã lµ b¸o §éc lËp ngµy 7-9-1945, b¸o Cê gi¶i phãng ngµy 12-9-1945... Tõ sau n¨m 1954, Tuyªn ng«n §éc lËp ®−îc in l¹i trªn nhiÒu s¸ch b¸o kh¸c nh−: Nh÷ng lêi kªu gäi cña Hå Chñ tÞch, Nhµ xuÊt b¶n Sù thËt, Hµ Néi, 1958, tËp 1; Hå ChÝ Minh TuyÓn tËp, Nhµ xuÊt b¶n Sù thËt, Hµ Néi, 1960; Hå ChÝ Minh Toµn tËp, xuÊt b¶n lÇn thø nhÊt, 1983, tËp 3, v.v.. Trong lÇn xuÊt b¶n thø hai bé Hå ChÝ Minh Toµn tËp, Nhµ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ quèc gia, Hµ Néi, 1995-1996, Tuyªn ng«n §éc lËp ®−îc c«ng bè dùa theo bµi ghi ©m ®äc l¹i cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh, hiÖn ®−îc l−u gi÷ t¹i B¶o tµng Hå ChÝ Minh. Trong lÇn xuÊt b¶n thø ba bé Hå ChÝ Minh Toµn tËp nµy, chóng t«i c«ng bè b¶n ®Çu tiªn ®¨ng trªn b¸o Cøu quèc, sè ra ngµy 5-9-1945 víi nguyªn ®Ò lµ: Tuyªn ng«n §éc lËp cña n−íc ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa. Tr.1. 2. Tuyªn ng«n §éc lËp n¨m 1776 cña n−íc Mü: Trong cuéc chiÕn tranh gi¶i phãng cña nh©n d©n B¾c Mü (1775-1781), c¸c xø thuéc ®Þa Anh ë B¾c Mü ®· tæ chøc c¸c ®¹i héi ®¹i biÓu ®Ó th¶o luËn nh÷ng biÖn

596 Hå ChÝ Minh toµn tËp ph¸p chèng thùc d©n Anh. §¹i héi lÇn thø hai häp ë Phila®enphia n¨m 1775 ®· cö ra mét uû ban do GiÐpphÐcx¬n lµm Chñ tÞch ®Ó th¶o mét b¶n nghÞ quyÕt tuyªn bè c¸c xø thuéc ®Þa lµ nh÷ng n−íc tù do vµ ®éc lËp, t¸ch khái ph¹m vi quyÒn lùc cña V−¬ng quèc Anh. B¶n nghÞ quyÕt nµy ®−îc ®¹i biÓu 13 bang th«ng qua ngµy 4-7-1776 vµ trë thµnh Tuyªn ng«n §éc lËp cña n−íc Mü. B¶n Tuyªn ng«n nµy tiªu biÓu cho nguyÖn väng cña c¸c d©n téc thuéc ®Þa ë B¾c Mü ®Êu tranh ®Ó giµnh l¹i ®éc lËp, tù do cho nh©n d©n Mü lóc bÊy giê. VËn dông tinh thÇn, t− t−ëng tù do, b×nh ®¼ng - tiªu biÓu cho nguyÖn väng ®éc lËp, tù do cña nh©n d©n Mü, khi so¹n th¶o Tuyªn ng«n §éc lËp cña n−íc ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®· trÝch mét c©u trong Tuyªn ng«n §éc lËp cña n−íc Mü, kh¼ng ®Þnh quyÒn b×nh ®¼ng, tù do vµ ®éc lËp cña nh©n d©n ViÖt Nam. Tr.1. 3. Tuyªn ng«n Nh©n quyÒn vµ D©n quyÒn: Cuéc c¸ch m¹ng Ph¸p n¨m 1789 lµ cuéc c¸ch m¹ng d©n chñ t− s¶n ®iÓn h×nh. Sau khi nÒn qu©n chñ phong kiÕn bÞ lËt ®æ, giai cÊp t− s¶n Ph¸p lªn n¾m chÝnh quyÒn. Héi nghÞ lËp hiÕn do chÝnh quyÒn cña giai cÊp t− s¶n tæ chøc ®· th«ng qua mét v¨n kiÖn cã tÝnh chÊt c−¬ng lÜnh - b¶n Tuyªn ng«n Nh©n quyÒn vµ D©n quyÒn næi tiÕng cña c¸ch m¹ng Ph¸p. B¶n Tuyªn ng«n nµy ®· c«ng khai thõa nhËn c¸c quyÒn tù do d©n chñ nh− tù do th©n thÓ, tù do ng«n luËn, tù do tÝn ng−ìng... B¶n Tuyªn ng«n còng thõa nhËn quyÒn b×nh ®¼ng cña mäi ng−êi tr−íc ph¸p luËt, quyÒn chèng ¸p bøc. Tuyªn ng«n Nh©n quyÒn vµ D©n quyÒn cña c¸ch m¹ng Ph¸p ®· cã ¶nh h−ëng lín tíi cuéc ®Êu tranh cña nh©n d©n c¸c n−íc ®ang chèng chÕ ®é phong kiÕn lóc bÊy giê. Nh−ng khi ®· giµnh ®−îc quyÒn thèng trÞ, giai cÊp t− s¶n ®· ph¶n béi l¹i c¸c nguyªn t¾c tù do, b×nh ®¼ng, b¸c ¸i ghi trong Tuyªn ng«n. Chóng ra søc ¸p bøc bãc lét nh©n d©n trong n−íc vµ lîi dông chiªu bµi \"khai ho¸ v¨n minh\" ®Ó tiÕn hµnh chiÕn tranh x©m l−îc nh»m thèng trÞ vµ n« dÞch c¸c thuéc ®Þa, trong ®ã cã n−íc ViÖt Nam ta. Tr.1.

chó thÝch 597 4. §ång minh: Liªn minh c¸c n−íc chèng chñ nghÜa ph¸t xÝt trong cuéc ChiÕn tranh thÕ giíi thø hai (1939-1945). Th¸ng 1-1942, t¹i Oasinht¬n (Mü), 26 n−íc §ång minh, trong ®ã cã Liªn X«, Anh, Mü ký chung vµo b¶n Tuyªn ng«n chèng ph¸t xÝt x©m l−îc vµ b¶o ®¶m trong cuéc chiÕn tranh nµy kh«ng cã sù gi¶ng hoµ riªng rÏ. Nh−ng môc ®Ých cña viÖc ký Tuyªn ng«n ®ã rÊt kh¸c nhau. Liªn X« ký Tuyªn ng«n nµy nh»m môc ®Ých tiªu diÖt chñ nghÜa ph¸t xÝt, kh«i phôc chÕ ®é d©n chñ ë ch©u ¢u. Cßn Mü vµ Anh ký Tuyªn ng«n nh»m ®¸nh b¹i thÕ lùc cña §øc vµ NhËt ®Ó x¸c lËp quyÒn b¸ chñ thÕ giíi. VÒ sau, c¸c chÝnh phñ Mü vµ Anh ®· ph¶n béi §ång minh, ph¸ ho¹i c¸c ®iÒu kho¶n trong Tuyªn ng«n. Tr.2. 5. ViÖt Minh (hay MÆt trËn ViÖt Minh): Tªn gäi t¾t cña ViÖt Nam ®éc lËp ®ång minh, ®−îc thµnh lËp t¹i P¸c Bã (Cao B»ng) ngµy 19-5-1941, theo s¸ng kiÕn cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh vµ theo NghÞ quyÕt Héi nghÞ Trung −¬ng lÇn thø t¸m (5-1941). ViÖt Minh gåm c¸c thµnh viªn lµ §¶ng Céng s¶n §«ng D−¬ng vµ c¸c Héi cøu quèc nh−: Héi C«ng nh©n cøu quèc, Héi N«ng d©n cøu quèc, Héi Thanh niªn cøu quèc, Héi Phô n÷ cøu quèc, Héi Qu©n nh©n cøu quèc, Héi Phô l·o cøu quèc, Héi PhËt gi¸o cøu quèc, Héi Nhi ®ång cøu quèc... ViÖt Minh lµ mét mÆt trËn d©n téc thèng nhÊt réng r·i, tËp hîp ®«ng ®¶o c¸c tÇng líp nh©n d©n, c¸c ®¶ng ph¸i chÝnh trÞ, c¸c d©n téc, c¸c t«n gi¸o yªu n−íc ®Ó chèng kÎ thï chÝnh cña d©n téc ta lóc Êy lµ thùc d©n Ph¸p vµ ph¸t xÝt NhËt. MÆt trËn ®· ¸p dông chÝnh s¸ch mÒm dÎo ®Ó tranh thñ mäi lùc l−îng cã thÓ tranh thñ ®−îc, ph©n ho¸ kÎ thï, c« lËp cao ®é kÎ thï chÝnh nh»m tiªu diÖt chóng, giµnh ®éc lËp d©n téc, tù do cho nh©n d©n. Sau khi C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m thµnh c«ng, MÆt trËn ViÖt Minh ®· vËn ®éng toµn d©n tham gia cuéc kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p. §Ó gãp phÇn thóc ®Èy cuéc kh¸ng chiÕn mau ®Õn th¾ng lîi, §¹i héi MÆt trËn d©n téc thèng nhÊt toµn quèc häp tõ ngµy 3 ®Õn ngµy 7-3-1951 ®· thèng nhÊt hai tæ chøc ViÖt Nam ®éc lËp ®ång minh vµ Héi Liªn hiÖp quèc d©n ViÖt Nam thµnh MÆt trËn Liªn - ViÖt. Tr.2.

598 Hå ChÝ Minh toµn tËp 6. L©m thêi ChÝnh phñ: Tøc ñy ban gi¶i phãng d©n téc ViÖt Nam, ®−îc thµnh lËp theo quyÕt ®Þnh cña Quèc d©n ®¹i héi T©n Trµo häp trong c¸c ngµy 16, 17, 18-8-1945. NghÞ quyÕt cña Quèc d©n ®¹i héi ghi râ: \"§Ó l·nh ®¹o cuéc c¸ch m¹ng d©n téc gi¶i phãng cña chóng ta cho th¾ng lîi, Quèc d©n ®¹i héi quyÕt ®Þnh thµnh lËp ñy ban gi¶i phãng d©n téc ViÖt Nam. ñy ban nµy còng nh− L©m thêi ChÝnh phñ cña n−íc ViÖt Nam tr−íc khi thµnh lËp mét chÝnh phñ chÝnh thøc. ñy ban nµy thay mÆt quèc d©n mµ giao thiÖp víi c¸c n−íc ngoµi vµ duy tr× mäi c«ng viÖc trong n−íc\". VÒ tæ chøc, ñy ban gi¶i phãng cã mét ban th−êng trùc gåm 5 ñy viªn, do Hå ChÝ Minh lµm Chñ tÞch. Ngµy 25-8-1945, theo ®Ò nghÞ cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh, ñy ban gi¶i phãng d©n téc ®−îc c¶i tæ thµnh L©m thêi ChÝnh phñ víi sù tham gia cña nhiÒu tÇng líp nh©n d©n, c¸c ®¶ng ph¸i yªu n−íc, nh©n sÜ tiÕn bé. NhiÒu ñy viªn ViÖt Minh trong ChÝnh phñ tù nguyÖn nh−êng chç cho nh÷ng ng−êi kh«ng ph¶i ViÖt Minh. Sau nµy, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®· ®¸nh gi¸ hµnh ®éng cao c¶ ®ã nh− sau: \"§ã lµ mét cö chØ v« t−, tèt ®Ñp, kh«ng ham chuéng ®Þa vÞ, ®Æt lîi Ých cña d©n téc, cña ®oµn kÕt toµn d©n lªn trªn lîi Ých c¸ nh©n\" (B¸o c¸o chÝnh trÞ t¹i §¹i héi ®¹i biÓu toµn quèc lÇn thø II cña §¶ng). Tr.3. 7. Héi nghÞ Tªhªr¨ng: Héi nghÞ cña ®¹i diÖn ba n−íc Liªn X«, Anh, Mü häp tõ ngµy 28-11 ®Õn ngµy 1-12-1943, t¹i Tªhªr¨ng (Thñ ®« Iran). Héi nghÞ ®· th«ng qua kÕ ho¹ch tiªu diÖt c¸c lùc l−îng vò trang cña ph¸t xÝt §øc, quyÕt ®Þnh më mÆt trËn thø hai ë ch©u ¢u tr−íc ngµy 1-5-1944 vµ th«ng qua NghÞ quyÕt b¶o ®¶m nÒn hßa b×nh l©u dµi trªn thÕ giíi sau chiÕn tranh, v.v.. Nh−ng sau ®ã, c¸c giíi cÇm quyÒn Mü vµ Anh ®· thi hµnh kh«ng ®Çy ®ñ c¸c ®iÒu kho¶n ®· ®−îc ký kÕt trong Héi nghÞ nµy. Tr.3. 8. Héi nghÞ Cùu Kim S¬n: Héi nghÞ cña 50 n−íc do Liªn X«, Mü, Anh vµ Trung Quèc (ChÝnh phñ T−ëng Giíi Th¹ch) triÖu tËp, häp t¹i Cùu Kim S¬n (Xan Phranxixc«) ë Mü tõ ngµy 25-4 ®Õn 26-6-1945 ®Ó th«ng qua HiÕn ch−¬ng Liªn hîp quèc vµ thµnh lËp tæ chøc Liªn hîp quèc. T¹i Héi nghÞ ®· diÔn ra cuéc ®Êu tranh gay g¾t chung quanh môc ®Ých, t«n chØ, nh÷ng nguyªn t¾c ho¹t ®éng vµ bé m¸y tæ chøc cña Liªn

chó thÝch 599 hîp quèc. Ngµy 26-6-1945, HiÕn ch−¬ng Liªn hîp quèc ®· ®−îc c¸c n−íc thµnh viªn tham dù ký kÕt vµ cã hiÖu lùc kÓ tõ ngµy 24-10-1945. Tr.3. 9. Nh÷ng nhiÖm vô cÊp b¸ch cña Nhµ n−íc ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa: Ngµy 3-9-1945, Héi ®ång ChÝnh phñ n−íc ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa ®· häp phiªn ®Çu tiªn d−íi sù chñ täa cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh. Trong t×nh h×nh khÈn cÊp, Héi nghÞ ®−îc tiÕn hµnh rÊt ®¬n gi¶n, kh«ng cã nghi thøc. Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®· tr×nh bµy víi c¸c bé tr−ëng Nh÷ng nhiÖm vô cÊp b¸ch cña Nhµ n−íc ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa. Ng−êi ®· nªu lªn mét c¸ch sóc tÝch 6 vÊn ®Ò vÒ chÝnh trÞ, kinh tÕ, v¨n ho¸, x· héi. §ã lµ nh÷ng vÊn ®Ò cÊp b¸ch nhÊt, thiÕt thùc nhÊt mµ chÝnh quyÒn c¸ch m¹ng võa míi ra ®êi ph¶i gi¶i quyÕt trong hoµn c¶nh ®Êt n−íc cßn chång chÊt khã kh¨n vµ thiÕu thèn do hËu qu¶ cña chÕ ®é thùc d©n vµ phong kiÕn. Ng−êi còng ®· ®−a ra kÕ ho¹ch vµ biÖn ph¸p ®Ó gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò ®ã. Sau khi nghe Chñ tÞch Hå ChÝ Minh tr×nh bµy, c¸c bé tr−ëng ®· th¶o luËn vµ ®Òu nhÊt trÝ t¸n thµnh nh÷ng ®Ò nghÞ cña Ng−êi. Tr.6. 10. Lêi kªu gäi quèc d©n: Sau khi giµnh ®−îc ®éc lËp, Nhµ n−íc D©n chñ Céng hßa cßn non trÎ ch¼ng nh÷ng ph¶i gi¶i quyÕt nh÷ng hËu qu¶ vÒ kinh tÕ, x· héi do bän ®Õ quèc phong kiÕn ®Ó l¹i, mµ cßn ph¶i ®èi phã ngay víi n¹n ngo¹i x©m. M−în tiÕng §ång minh vµo gi¶i gi¸p qu©n ®éi NhËt, qu©n ®éi Anh ®· che chë cho bän thùc d©n Ph¸p trë l¹i ®¸nh chiÕm Nam Bé. Tõ vÜ tuyÕn 16 trë ra B¾c, qu©n ®éi T−ëng Giíi Th¹ch kÐo vµo. Qu©n T−ëng ®· ®−a bän ViÖt gian tay sai cña chóng vÒ n−íc, ©m m−u lËt ®æ chÝnh quyÒn c¸ch m¹ng. Tr−íc t×nh h×nh ®ã, ngµy 5-9-1945, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®· ra Lêi kªu gäi quèc d©n h·y b×nh tÜnh, tu©n theo mÖnh lÖnh cña ChÝnh phñ, ®oµn kÕt nhÊt trÝ, chuÈn bÞ lùc l−îng vÒ mäi mÆt, s½n sµng ®èi phã víi mäi t×nh huèng, kiªn quyÕt ®Êu tranh ®Ó b¶o vÖ nÒn ®éc lËp vµ thèng nhÊt cña ®Êt n−íc. Trong hoµn c¶nh hÕt søc phøc t¹p lóc bÊy giê, Lêi kªu gäi cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®· gióp nh©n d©n ta x¸c ®Þnh râ tr¸ch nhiÖm cña m×nh ®èi víi sù nghiÖp x©y dùng vµ b¶o vÖ Tæ quèc. Tr.10.

600 Hå ChÝ Minh toµn tËp 11. TuÇn lÔ Vµng: Sau C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m n¨m 1945, chÝnh quyÒn c¸ch m¹ng gÆp nh÷ng khã kh¨n cùc kú nghiªm träng vÒ tµi chÝnh. §Ó gi¶i quyÕt nh÷ng khã kh¨n ®ã, ChÝnh phñ l©m thêi ®· chñ tr−¬ng thµnh lËp Quü ®éc lËp vµ sau ®ã tæ chøc TuÇn lÔ Vµng. TuÇn lÔ Vµng ®−îc tiÕn hµnh trong c¶ n−íc tõ ngµy 17-9 ®Õn ngµy 24-9-1945, nh»m ®éng viªn nh©n d©n quyªn gãp vµng ñng hé chÝnh quyÒn c¸ch m¹ng. Ngµy 17-9, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®· viÕt th− göi ®ång bµo c¶ n−íc, nªu râ ý nghÜa to lín cña viÖc tæ chøc TuÇn lÔ Vµng vµ kªu gäi mäi ng−êi tÝch cùc tham gia. H−ëng øng lêi kªu gäi cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh, víi lßng nång nµn yªu n−íc, nh©n d©n ta ë kh¾p n¬i ®· tÝch cùc ®ãng gãp tiÒn cña cho chÝnh quyÒn c¸ch m¹ng. ChØ trong mét thêi gian ng¾n, nh©n d©n c¶ n−íc ®· quyªn gãp ®−îc 20 triÖu ®ång vµ 370 kil«gam vµng. Sù h−ëng øng nhiÖt liÖt vµ tù nguyÖn Êy cña nh©n d©n ®· gãp phÇn gi¶i quyÕt nh÷ng khã kh¨n vÒ tµi chÝnh cña ®Êt n−íc lóc bÊy giê. Tr.16. 12. Th− göi ®ång bµo Nam Bé: Ngµy 23-9-1945, thùc d©n Ph¸p ®−îc qu©n ®éi Anh gióp søc ®· næ sóng ®¸nh chiÕm trô së ñy ban nh©n d©n Nam Bé t¹i Sµi Gßn. Ngay chiÒu h«m ®ã, d−íi sù l·nh ®¹o cña Xø ñy Nam Bé (cña §¶ng Céng s¶n §«ng D−¬ng) vµ ñy ban nh©n d©n Nam Bé, nh©n d©n Sµi Gßn ®· tæng ®×nh c«ng, kh«ng hîp t¸c víi giÆc Ph¸p. Mét v¹n r−ìi tù vÖ cïng nh©n d©n lËp vËt ch−íng ng¹i trªn ®−êng phè, ®¸nh tr¶ quyÕt liÖt qu©n x©m l−îc, më ®Çu cuéc kh¸ng chiÕn cña ®ång bµo Nam Bé chèng thùc d©n Ph¸p x©m l−îc. ViÖc qu©n Ph¸p ®¸nh óp Nam Bé ®· lµm cho nh©n d©n c¶ n−íc s«i sôc c¨m thï. C¸c ®éi qu©n Nam tiÕn tõ kh¾p c¸c ®Þa ph−¬ng ë B¾c Bé vµ Trung Bé ®· lªn ®−êng vµo Nam ®¸nh giÆc, cøu n−íc. Ngµy 26-9-1945, qua §µi ph¸t thanh tiÕng nãi ViÖt Nam, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®· göi th− cho ®ång bµo Nam Bé, kh¼ng ®Þnh quyÕt t©m kh¸ng chiÕn cña Trung −¬ng §¶ng, ChÝnh phñ vµ nh©n d©n c¶ n−íc ta. Tr.29. 13. SÎ c¬m nh−êng ¸o: Do chÝnh s¸ch v¬ vÐt cña thùc d©n Ph¸p vµ ph¸t xÝt NhËt, th¸ng 3-1945 n¹n ®ãi lín ®· x¶y ra ë B¾c Bé vµ B¾c Trung Bé. Trªn 2 triÖu ®ång bµo ta tõ Qu¶ng B×nh trë ra ®· bÞ chÕt ®ãi.

chó thÝch 601 Sau khi C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m thµnh c«ng, n¹n ®ãi vÉn ch−a chÊm døt. NhiÖm vô ®Æt ra cho ChÝnh phñ vµ nh©n d©n ta lµ ph¶i cøu ®ãi vµ ®Èy lïi n¹n ®ãi. Cïng víi viÖc ph¸t ®éng phong trµo t¨ng gia s¶n xuÊt, ChÝnh phñ kªu gäi toµn d©n nªu cao tinh thÇn ®oµn kÕt t−¬ng trî, sÎ c¬m nh−êng ¸o cho nhau ®Ó v−ît qua n¹n ®ãi. Th¸ng 9-1945, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®· kªu gäi ®ång bµo c¶ n−íc ra søc cøu ®ãi. Ng−êi ®Ò nghÞ ®ång bµo c¶ n−íc, vµ tù Ng−êi thùc hµnh tr−íc: \"Cø 10 ngµy nhÞn ¨n mét b÷a, mçi th¸ng nhÞn 3 b÷a. §em g¹o ®ã (mçi b÷a mét b¬) ®Ó cøu d©n nghÌo\". TÝch cùc h−ëng øng lêi kªu gäi cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh, nh©n d©n c¶ n−íc ta ®· quyªn gãp ®−îc hµng v¹n tÊn g¹o ®Ó gióp ®ì ®ång bµo nghÌo ®ãi. Tr.33. 14. Chèng n¹n thÊt häc: Ngµy 6-9-1945, ChÝnh phñ l©m thêi n−íc ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa ban hµnh s¾c lÖnh thµnh lËp Nha b×nh d©n häc vô ®Ó cÊp tèc xo¸ n¹n mï ch÷ trong nh©n d©n. Ngµy 4-10-1945, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®· viÕt bµi Chèng n¹n thÊt häc. Ng−êi kªu gäi: \"Nh÷ng ng−êi ch−a biÕt ch÷ h·y g¾ng søc mµ häc cho biÕt ®i. Vî ch−a biÕt th× chång b¶o, em ch−a biÕt th× anh b¶o, cha mÑ kh«ng biÕt th× con b¶o...\". H−ëng øng lêi kªu gäi cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh, phong trµo häc ch÷ quèc ng÷ diÔn ra s«i næi kh¾p c¶ n−íc. ChØ trong mét n¨m (tõ ngµy 19-8- 1945 ®Õn ngµy 19-8-1946) riªng ë B¾c Bé vµ B¾c Trung Bé ®· cã hai triÖu n¨m tr¨m ngh×n ng−êi tho¸t n¹n mï ch÷. Tr.40. 15. HiÕn ch−¬ng §¹i T©y D−¬ng: B¶n tuyªn bè ®−îc ký kÕt gi÷a Tæng thèng Mü Rud¬ven vµ Thñ t−íng Anh Sícsin ngµy 14-8-1941, trªn mét chiÕn h¹m ë §¹i T©y D−¬ng. HiÕn ch−¬ng §¹i T©y D−¬ng quy ®Þnh mét sè \"nguyªn t¾c chung vÒ chÝnh s¸ch d©n téc\", trong ®ã nãi r»ng ph¶i tiªu diÖt chÕ ®é ph¸t xÝt HÝtle; thõa nhËn quyÒn tù chñ cña c¸c d©n téc, tr−íc hÕt lµ quyÒn lùa chän chÕ ®é chÝnh trÞ vµ x· héi mµ hä muèn; t−íc vò khÝ cña bän x©m l−îc, v.v.. Trªn thùc tÕ, c¸c ChÝnh phñ nµy ®Òu ®· ph¶n béi nh÷ng ®iÒu hä ®· cam kÕt. Tr.61.

602 Hå ChÝ Minh toµn tËp 16. Liªn hîp quèc: Tæ chøc quèc tÕ ®−îc thµnh lËp t¹i Héi nghÞ Xan Phranxixc« (Mü), häp tõ ngµy 25-4 ®Õn ngµy 26-6-1945. §¹i diÖn cña 50 n−íc ®· ký tham gia HiÕn ch−¬ng Liªn hîp quèc. HiÕn ch−¬ng b¾t ®Çu cã hiÖu lùc tõ ngµy 24-10-1945. V× vËy, ngµy 24-10 h»ng n¨m ®−îc gäi lµ Ngµy Liªn hîp quèc. Trô së Liªn hîp quèc ®Æt t¹i Niu Oãc (Mü). N¨m 1977, n−íc Céng hßa x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam gia nhËp tæ chøc quèc tÕ nµy. §Õn n¨m 2010, Liªn hîp quèc cã 192 n−íc thµnh viªn, Tr. 61. 17. Th− göi c¸c ñy ban nh©n d©n: Sau C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m n¨m 1945, khi cßn trøng n−íc, chÝnh quyÒn d©n chñ nh©n d©n cña chóng ta ®· ph¶i ®−¬ng ®Çu víi mu«n vµn khã kh¨n trë ng¹i. §Ó v−ît qua nh÷ng khã kh¨n, hoµn thµnh nh÷ng nhiÖm vô bøc thiÕt cña c¸ch m¹ng, vÊn ®Ò ®Êu tranh ®Ó cñng cè chÝnh quyÒn c¸ch m¹ng lµ v« cïng quan träng. Nh»m kh¾c phôc nh÷ng sai lÇm khuyÕt ®iÓm, n©ng cao søc chiÕn ®Êu cña chÝnh quyÒn c¸ch m¹ng c¸c cÊp, th¸ng 10-1945, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh viÕt Th− göi c¸c ñy ban nh©n d©n c¸c kú, tØnh, huyÖn vµ lµng. Trong th−, Ng−êi chØ râ nghÜa vô cña chÝnh quyÒn ®èi víi nh©n d©n lao ®éng: \"c¸c c¬ quan cña ChÝnh phñ tõ toµn quèc ®Õn c¸c lµng, ®Òu lµ c«ng béc cña d©n, nghÜa lµ ®Ó g¸nh viÖc chung cho d©n\". Ng−êi phª ph¸n nghiªm kh¾c nh÷ng thãi xÊu cña mét sè c¸n bé chÝnh quyÒn ®· m¾c ph¶i vµ kªu gäi nh÷ng c¸n bé tõ trung −¬ng ®Õn c¸c lµng nÕu ®· m¾c lçi lÇm th× ph¶i ra søc söa ch÷a, nÕu \"kh«ng ph¹m nh÷ng lÇm lçi\" \"th× nªn chó ý tr¸nh ®i, vµ g¾ng søc cho thªm tiÕn bé\". Bøc th− cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®· gãp phÇn rÊt quan träng vµo viÖc cñng cè chÝnh quyÒn c¸ch m¹ng, n©ng cao lßng tin t−ëng cña quÇn chóng nh©n d©n ®èi víi chÝnh quyÒn míi. Tr.64. 18. C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m: Cuéc c¸ch m¹ng d©n téc d©n chñ nh©n d©n ë ViÖt Nam bïng næ th¾ng lîi vµo th¸ng 8-1945. Tõ n¨m 1930, §¶ng ta míi ra ®êi ®· v¹ch ra nhiÖm vô tiÕn hµnh cuéc c¸ch m¹ng d©n téc d©n chñ nh©n d©n råi tiÕn lªn c¸ch m¹ng x· héi

chó thÝch 603 chñ nghÜa. §¶ng ta ®· liªn tôc ph¸t ®éng vµ l·nh ®¹o c¸c cao trµo c¸ch m¹ng 1930-1931, 1936-1939, 1939-1945. §ã lµ nh÷ng cuéc tËp d−ît ®Ó tiÕn tíi C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m n¨m 1945. Ngµy 9-3-1945, ph¸t xÝt NhËt ®¶o chÝnh thùc d©n Ph¸p ë §«ng D−¬ng. §¶ng ta ®· kÞp thêi dÊy lªn cao trµo chèng NhËt, cøu n−íc, chuÈn bÞ tæng khëi nghÜa giµnh chÝnh quyÒn. Ngµy 13-8-1945, ®−îc tin ph¸t xÝt NhËt s¾p ®Çu hµng Liªn X« vµ qu©n ®éi §ång minh, ë n−íc ta bän NhËt vµ bÌ lò tay sai ®· hoang mang cùc ®é, chíp nhanh thêi c¬ Êy, §¶ng ta quyÕt ®Þnh tæng khëi nghÜa vµ thiÕt lËp chÕ ®é d©n chñ céng hßa. Tõ ngµy 14 ®Õn ngµy 28-8-1945, khëi nghÜa giµnh chÝnh quyÒn ®· th¾ng lîi kh¾p trong c¶ n−íc. Ngµy 2-9-1945, t¹i V−ên hoa Ba §×nh, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®äc b¶n Tuyªn ng«n §éc lËp, tuyªn bè tr−íc nh©n d©n ViÖt Nam vµ thÕ giíi: N−íc ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa ra ®êi. C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m n¨m 1945 thµnh c«ng. §ã lµ th¾ng lîi ®Çu tiªn cña chñ nghÜa M¸c - Lªnin ë mét n−íc thuéc ®Þa nöa phong kiÕn. C¸ch m¹ng ®· ®Ëp tan xiÒng xÝch cña thùc d©n Ph¸p vµ ph¸t xÝt NhËt, lËt nhµo chÕ ®é qu©n chñ phong kiÕn thèi n¸t trªn ®Êt n−íc ta, lËp nªn Nhµ n−íc ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa, Nhµ n−íc c«ng n«ng ®Çu tiªn ë §«ng Nam ¸. Th¾ng lîi cña C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m ®· ®−a n−íc ta tíi kû nguyªn míi - kû nguyªn ®éc lËp tù do vµ chñ nghÜa x· héi. Tr.67. 19. HiÖp −íc vÒ b¶o hé th¸ng 3 n¨m 1874 (Hoµ −íc Gi¸p TuÊt n¨m 1874): B¶n hiÖp −íc ký vµo ngµy 15-3-1874 gi÷a ®¹i diÖn cña triÒu NguyÔn lµ Lª TuÊn - Ch¸nh sø toµn quyÒn ®¹i thÇn, NguyÔn V¨n T−êng - Phã sø toµn quyÒn ®¹i thÇn vµ ®¹i diÖn cña Ph¸p lµ Duyprª - Toµn quyÒn ®¹i thÇn, Thèng ®èc Nam Kú. Hoµ −íc gåm cã 22 ®iÒu kho¶n víi néi dung chÝnh lµ thay thÕ b¶n Hßa −íc Nh©m TuÊt n¨m 1862, c«ng nhËn chñ quyÒn vÜnh viÔn cña Ph¸p ë Nam Kú, lÖ thuéc vÒ chñ quyÒn ngo¹i giao, më cöa cho Ph¸p tù do bu«n b¸n t¹i c¸c c¶ng biÓn vµ trªn s«ng Hång, tù do truyÒn ®¹o. Tr.78. 20. HiÖp −íc vÒ b¶o hé th¸ng 6 n¨m 1884: Tøc HiÖp −íc Pat¬nèt n¨m 1884 ký ngµy 6-6-1884 t¹i HuÕ gi÷a ®¹i diÖn triÒu ®×nh HuÕ lµ NguyÔn

604 Hå ChÝ Minh toµn tËp V¨n T−êng, Ph¹m ThËn DuËt, T«n ThÊt Phan vµ ®¹i diÖn n−íc Ph¸p lµ Pat¬nèt. Ph¸p ®−a ra hiÖp −íc nµy sau khi ®· ký víi triÒu ®×nh M·n Thanh ngµy 11-5-1884 t¹i Thiªn T©n quy −íc vÒ cuéc rót qu©n Thanh khái B¾c Kú. HiÖp −íc gåm 19 ®iÒu kho¶n. Néi dung c¬ b¶n lµ trªn c¬ së HiÖp −íc Quý Mïi n¨m 1883, kh¼ng ®Þnh mét lÇn n÷a sù thèng trÞ cña Ph¸p ë ViÖt Nam: Nam Kú lµ thuéc ®Þa cña Ph¸p, Trung Kú vµ B¾c Kú hîp thµnh V−¬ng quèc An Nam ®Æt d−íi chÕ ®é \"b¶o hé\" cña Ph¸p; Ph¸p gi÷ quyÒn quyÕt ®Þnh mäi quan hÖ ®èi ngo¹i cña ViÖt Nam; ng−êi ViÖt Nam ë n−íc ngoµi còng ®Æt d−íi sù \"b¶o hé\" cña Ph¸p. HiÖp −íc cã ®iÒu kho¶n më réng ®Þa giíi Trung Kú tõ tØnh Thanh Ho¸ ®Õn B×nh ThuËn. Tr.78. 21. HiÕn ch−¬ng Xan Phranxixc«, cßn cã tªn HiÕn ch−¬ng Cùu Kim S¬n: ®−îc th«ng qua t¹i Héi nghÞ ®¹i biÓu 50 n−íc do Liªn X«, Mü, Anh vµ Trung Quèc (ChÝnh phñ T−ëng Giíi Th¹ch) triÖu tËp, häp t¹i Xan Phranxixc« (Cùu Kim S¬n), mét thµnh phè c«ng nghiÖp vµ h¶i c¶ng cña n−íc Mü, tõ ngµy 25-4 ®Õn ngµy 26-6-1945 ®Ó thµnh lËp tæ chøc quèc tÕ Liªn hîp quèc. Môc ®Ých thµnh lËp tæ chøc quèc tÕ nµy lµ nh»m ng¨n ngõa vµ lo¹i trõ nh÷ng mèi ®e do¹ ®èi víi hßa b×nh, ph¸t triÓn quan hÖ th©n thiÖn gi÷a c¸c d©n téc vµ thùc hiÖn sù hîp t¸c gi÷a c¸c n−íc ®Ó gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò quèc tÕ; t«n träng c¸c quyÒn tù do c¨n b¶n cña con ng−êi, kh«ng ph©n biÖt chñng téc, nam, n÷, tiÕng nãi vµ tÝn ng−ìng. TÊt c¶ c¸c n−íc héi viªn ®Òu b×nh ®¼ng, kh«ng mét n−íc nµo cã quyÒn can thiÖp vµo néi bé cña c¸c n−íc kh¸c. Nh−ng tÊt c¶ nh÷ng nguyªn t¾c quan träng trªn ®©y ®Òu bÞ bän ®Õ quèc thùc d©n vi ph¹m nªn kh«ng thÓ thùc hiÖn ®Çy ®ñ ®−îc. Tr.81. 22. Tæng thèng T¬ruman tuyªn bè vÒ chÝnh s¸ch ngo¹i giao cña Hoa Kú: ngµy 17-10-1945, Tæng thèng T¬ruman ®· ®äc mét bµi diÔn v¨n nªu 12 ®iÓm trong chÝnh s¸ch ®èi ngo¹i cña Hoa Kú, gåm: 1- Hoa Kú kh«ng nghÜ tíi mét sù më mang bê câi nµo v× nh÷ng môc ®Ých Ých kû; 2- Hoa Kú tin t−ëng vµo sù trë l¹i chñ quyÒn cña hÕt th¶y c¸c d©n téc ®· mÊt chñ quyÒn Êy bëi c−êng lùc; 3- Hoa Kú kh«ng −ng thuËn mét sù thay ®æi l·nh thæ nµo mµ kh«ng ®−îc chÝnh c¸c d©n téc ®−¬ng sù

chó thÝch 605 tho¶ thuËn; 4- TÊt c¶ c¸c d©n téc ®−¬ng chuÈn bÞ tù trÞ ®−îc tù chän lÊy chÝnh thÓ cña hä; 5- C¸c n−íc b¹i trËn sÏ ®−îc gióp ®ì ®Ó thµnh lËp nh÷ng chÝnh phñ hßa b×nh d©n chñ; 6- Kh«ng mét chÝnh phñ nµo thµnh lËp b»ng sù ¸p bøc, b»ng vò lùc trªn mét d©n téc kh¸c, l¹i sÏ ®−îc Hoa Kú thõa nhËn c¶; 7- HÕt th¶y c¸c n−íc ®Òu ®−îc cã quyÒn lîi ngang nhau trªn nh÷ng mÆt bÓ, mÆt s«ng khi nh÷ng bÓ, nh÷ng s«ng Êy ®i qua nhiÒu n−íc; 8- TÊt c¶ c¸c n−íc ®−îc dù vµo tæ chøc Liªn hîp quèc ph¶i ®−îc b×nh ®¼ng trong viÖc th«ng th−¬ng; 9- C¸c n−íc ë T©y b¸n cÇu sÏ ®−îc phÐp th¶o luËn vÒ nh÷ng vÊn ®Ò cña hä kh«ng cÇn ®Õn sù can thiÖp cña nh÷ng n−íc kh¸c; 10- Sù hîp t¸c kinh tÕ cña hÕt th¶y c¸c n−íc sÏ rÊt cÇn thiÕt cho viÖc c¶i thiÖn nh÷ng ®iÒu kiÖn sinh ho¹t cña thÕ giíi; 11- Hoa Kú sÏ cè søc khuyÕn khÝch sù tù do ng«n luËn vµ tù do tÝn ng−ìng trong kh¾p n¬i trªn hoµn cÇu; 12- Sù duy tr× hßa b×nh b¾t buéc tæ chøc Liªn hîp quèc ph¶i dïng tíi søc m¹nh, nÕu cÇn. Ngµy 1-11-1945, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®· cã cuéc tr¶ lêi c¸c nhµ b¸o vÒ lêi tuyªn bè trªn ®©y cña Tæng thèng T¬ruman. Tr.93. 23. TrËn Tr©n Ch©u c¶ng: TrËn ®¸nh më ®Çu chiÕn tranh Th¸i B×nh D−¬ng trong ChiÕn tranh thÕ giíi thø hai. Ngµy 7-12-1941, NhËt kh«ng tuyªn chiÕn, bÊt ngê tÊn c«ng h¹m ®éi Mü ë cöa biÓn Tr©n Ch©u (Pearl Habour), c¨n cø qu©n sù cña Mü ë quÇn ®¶o Haoai. Mü cho r»ng NhËt sÏ tÊn c«ng Liªn X« nªn thiÕu sù ®Ò phßng vµ ®· bÞ thiÖt h¹i nÆng nÒ. §©y lµ sù kiÖn ch−a tõng cã trong lÞch sö chiÕn tranh h¶i qu©n. Hai ngµy sau, ë ngoµi kh¬i M· Lai, thiÕt gi¸p h¹m Prince of Wales vµ tuÇn d−¬ng h¹m Repulse cña Anh còng bÞ NhËt ®¸nh ®¾m. Sau ®ã, phe §øc - ý - NhËt tuyªn chiÕn víi Mü. Cuéc ChiÕn tranh thÕ giíi thø hai lan ra kh¾p thÕ giíi. Tr.95. 24. ChiÕn tranh thÕ giíi thø hai (1939 - 1945): Cuéc chiÕn tranh do ph¸t xÝt §øc, ý, NhËt g©y ra víi ©m m−u chia l¹i thÞ tr−êng thÕ giíi vµ tiªu diÖt n−íc Nga X«viÕt. Do tÝnh chÊt cña cuéc chiÕn tranh vµ ©m m−u cña c¸c thÕ lùc ph¸t xÝt, cuéc chiÕn tranh næ ra ë tõng vïng cã tÝnh chÊt kh¸c nhau. Tõ th¸ng 9-1939 ®Õn th¸ng 6-1941 lµ chiÕn tranh gi÷a n−íc §øc ph¸t xÝt víi c¸c n−íc ®Õ quèc; tõ th¸ng 6-1941 ®Õn th¸ng 8-1945, cuéc chiÕn tranh chñ yÕu diÔn ra trªn mÆt trËn X« - §øc vµ tõ th¸ng 12-1941 ®Õn

606 Hå ChÝ Minh toµn tËp th¸ng 9-1945, cuéc chiÕn tranh do ph¸t xÝt NhËt g©y ra ë ch©u ¸ vµ Th¸i B×nh D−¬ng. Cuéc ChiÕn tranh thÕ giíi thø hai ®· cuèn hót 72 n−íc víi 1.700 triÖu ng−êi vµo vßng chiÕn. Tæng sè qu©n tham chiÕn lµ 110 triÖu ng−êi. GÇn 55 triÖu ng−êi bÞ chÕt vµ mét khèi l−îng cña c¶i vËt chÊt khæng lå bÞ chiÕn tranh tiªu huû. KÕt qu¶ cña cuéc chiÕn tranh lµ sù th¾ng lîi cña lùc l−îng c¸c n−íc §ång minh nh− Liªn X«, Mü, Anh, v.v. trong ®ã Liªn X« ®ãng vai trß quyÕt ®Þnh. C¸c lùc l−îng ph¸t xÝt ®· bÞ tiªu diÖt. Liªn X« kh«ng nh÷ng ®· giµnh th¾ng lîi vÎ vang trong cuéc chiÕn tranh gi÷ n−íc vÜ ®¹i (1941 - 1945) mµ cßn trùc tiÕp gi¶i phãng nhiÒu n−íc ch©u ¢u khái tai häa ph¸t xÝt. Th¾ng lîi Êy t¹o ®iÒu kiÖn cho nhiÒu n−íc ch©u ¸ giµnh ®−îc thµnh c«ng trong sù nghiÖp gi¶i phãng d©n téc. Tr.106. 25. §oµn thÓ mµ Chñ tÞch Hå ChÝ Minh nãi ë ®©y vµ trong c¸c bµi viÕt sau nµy nh− Th− göi c¸c ®ång chÝ B¾c Bé, Th− göi c¸c ®ång chÝ Trung Bé... tøc lµ §¶ng Céng s¶n §«ng D−¬ng, v× lóc nµy §¶ng ®· tuyªn bè \"tù gi¶i t¸n\". D−íi danh nghÜa qu©n §ång minh, ngay tõ ®Çu th¸ng 9-1945, 20 v¹n qu©n T−ëng kÐo vµo miÒn B¾c n−íc ta víi nhiÖm vô t−íc vò khÝ qu©n ®éi ph¸t xÝt NhËt, nh−ng thùc chÊt nh»m thùc hiÖn ©m m−u \"diÖt Céng, cÇm Hå” (tiªu diÖt §¶ng ta, ph¸ tan ViÖt Minh, giam cÇm Hå ChÝ Minh), hßng bãp chÕt chÝnh quyÒn c¸ch m¹ng non trÎ, ®−a bän ph¶n ®éng vµo vµ lËp chÝnh phñ bï nh×n lµm tay sai cho chóng. ë miÒn Nam, nóp d−íi bãng qu©n Anh, thùc d©n Ph¸p ®· næ sóng ®¸nh chiÕm Nam Bé vµ miÒn Nam Trung Bé. C¸ch m¹ng ViÖt Nam ®øng tr−íc t×nh thÕ hÕt søc hiÓm nghÌo. Trong t×nh h×nh gay go phøc t¹p ®ã, §¶ng ta ®· chñ ®éng ®Ò ra nh÷ng chñ tr−¬ng vµ mét sè biÖn ph¸p nh»m hßa ho·n víi qu©n T−ëng vµ tay sai, tranh thñ thêi gian gi¶i quyÕt nh÷ng khã kh¨n cÊp b¸ch vµ tËp trung lùc l−îng cho cuéc kh¸ng chiÕn ë Nam Bé. Ngµy 11-11-1945, Ban ChÊp hµnh Trung −¬ng §¶ng häp vµ ra NghÞ quyÕt vÒ viÖc tuyªn bè \"tù gi¶i t¸n\" §¶ng Céng s¶n §«ng D−¬ng. Trªn thùc tÕ lµ §¶ng rót vµo ho¹t ®éng bÝ mËt. Trong Th«ng c¸o cña Héi nghÞ chØ râ viÖc tuyªn bè §¶ng \"tù gi¶i t¸n\" lµ \"§Ó ph¸ tan tÊt c¶ nh÷ng ®iÒu

chó thÝch 607 hiÓu lÇm ë ngoµi n−íc vµ ë trong n−íc cã thÓ trë ng¹i cho tiÒn ®å gi¶i phãng n−íc nhµ... Nh÷ng ng−êi muèn nghiªn cøu vÒ chñ nghÜa M¸c - Lªnin sÏ gia nhËp Héi nghiªn cøu chñ nghÜa M¸c ë §«ng D−¬ng\"1). Th¸ng 2-1951, §¹i héi lÇn thø II cña §¶ng ®· quyÕt ®Þnh §¶ng ra ho¹t ®éng c«ng khai vµ lÊy tªn lµ §¶ng Lao ®éng ViÖt Nam, tiÕp tôc l·nh ®¹o cuéc kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p ®Õn th¾ng lîi. Tr.116. 26. ChiÕn tranh thÕ giíi thø nhÊt (1914-1918), næ ra do hËu qu¶ cña cuéc khñng ho¶ng cña hÖ thèng kinh tÕ t− b¶n chñ nghÜa thÕ giíi vµ cuéc ®Êu tranh gi÷a c¸c n−íc ®Õ quèc lín nh»m chia l¹i thÕ giíi vµ ph¹m vi ¶nh h−ëng cña chóng. §©y lµ cuéc chiÕn tranh gi÷a hai phe ®Õ quèc ë ch©u ¢u, ®· l«i cuèn vµo vßng chiÕn h¬n 30 n−íc, víi sè d©n 1.500 triÖu ng−êi. Trong cuéc chiÕn tranh nµy, h¬n 10 triÖu ng−êi chÕt, 20 triÖu ng−êi bÞ th−¬ng vµ tµn phÕ. Khi cuéc chiÕn tranh b−íc vµo giai ®o¹n kÕt thóc (1917) th× ®Õ quèc Mü nh¶y vµo vßng chiÕn vµ ra nh÷ng ®iÒu kiÖn ®×nh chiÕn theo kiÓu Mü, víi tham väng lµm b¸ chñ thÕ giíi. Th¸ng 11-1917, cuéc C¸ch m¹ng x· héi chñ nghÜa ®Çu tiªn trªn thÕ giíi th¾ng lîi ë n−íc Nga. Nhµ n−íc X«viÕt ®· th«ng qua S¾c lÖnh hßa b×nh vµ ®Ò nghÞ c¸c n−íc tham gia ký hiÖp ®Þnh ®×nh chiÕn nh»m tr¸nh cho nh©n lo¹i khái tai häa do chiÕn tranh kÐo dµi. Song ®Ò nghÞ ®ã kh«ng ®−îc c¸c n−íc ®Õ quèc ñng hé. Mïa thu n¨m 1918, ChiÕn tranh thÕ giíi thø nhÊt kÕt thóc víi sù thÊt b¹i cña §øc vµ c¸c ®ång minh cña §øc, dÉn tíi viÖc ký HiÖp −íc ®×nh chiÕn ë C«mpienh¬ (Ph¸p). Sau ®ã, hÖ thèng VÐcx©y thµnh lËp, mét hÖ thèng mang tÝnh chÊt ®Õ quèc chñ nghÜa, thï ®Þch víi n−íc Nga X«viÕt, duy tr× vµ phôc håi chñ nghÜa qu©n phiÖt §øc ®Ó lµm lùc l−îng xung kÝch chèng Liªn X«. Tr.121. 27. Héi nghÞ ®¹i biÓu c¸c d©n téc thiÓu sè ViÖt Nam: Héi nghÞ ®¹i biÓu c¸c d©n téc thiÓu sè tõ T©y B¾c, ViÖt B¾c ®Õn T©y Nguyªn häp ngµy 3-12-1945 t¹i Hµ Néi, nh»m biÓu d−¬ng tinh thÇn ®oµn kÕt, gi÷ g×n nÒn _______________ 1) §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam: V¨n kiÖn §¶ng 1945 - 1954 (l−u hµnh néi bé), Ban Nghiªn cøu LÞch sö §¶ng Trung −¬ng xuÊt b¶n, Hµ Néi, 1978, t.I, tr. 19-20.

608 Hå ChÝ Minh toµn tËp ®éc lËp cña Tæ quèc. Khai m¹c §¹i héi, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh nhÊn m¹nh: C¸c d©n téc ph¶i ®oµn kÕt thèng nhÊt ®Ó gi÷ v÷ng nÒn ®éc lËp; b×nh ®¼ng, t−¬ng trî gi÷a c¸c d©n téc lµ nguyªn t¾c c¬ b¶n cña c«ng t¸c vËn ®éng d©n téc. Tr.130. 28. B¶n cam kÕt ngµy 24-11-1945: Tõ ®Çu th¸ng 9-1945, víi danh nghÜa lµ §ång minh vµo tiÕp nhËn sù ®Çu hµng cña NhËt B¶n, 20 v¹n qu©n T−ëng kÐo vµo miÒn B¾c n−íc ta, ®em theo c¶ bän ViÖt gian ph¶n ®éng vÒ n−íc m−u toan chèng ph¸ c¸ch m¹ng, bãp chÕt chÝnh quyÒn non trÎ cña ta. Nh÷ng phÇn tö ph¶n ®éng trong ViÖt Nam Quèc d©n §¶ng vµ ViÖt Nam C¸ch mÖnh §ång minh Héi r¸o riÕt ho¹t ®éng, tËp hîp c¸c lùc l−îng ph¶n ®éng trong n−íc, t×m mäi c¸ch ph¸ ho¹i khèi ®oµn kÕt toµn d©n, tiÕn c«ng vµo ChÝnh phñ c¸ch m¹ng do Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®øng ®Çu. §Ó cã ®iÒu kiÖn tËp trung mòi nhän vµo kÎ thï chÝnh lµ thùc d©n Ph¸p, h¹n chÕ nh÷ng hµnh ®éng ph¸ ho¹i cña bän ph¶n ®éng tay sai cña qu©n ®éi T−ëng Giíi Th¹ch, cñng cè khèi ®oµn kÕt, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh, ®¹i biÓu cho ViÖt Minh ®· cã nh÷ng cuéc tiÕp xóc víi ®¹i diÖn cña ViÖt Nam Quèc d©n §¶ng, ViÖt Nam C¸ch mÖnh §ång minh Héi ®Ó bµn b¹c thèng nhÊt nh÷ng nguyªn t¾c chung trong viÖc hîp t¸c (B¶n ký kÕt ngµy 19-11-1945) vµ nh÷ng biÖn ph¸p b¶o ®¶m sù ®oµn kÕt (B¶n cam kÕt ngµy 24-11-1945). Bøc th− cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh göi NguyÔn H¶i ThÇn vµ Vò Hång Khanh nh»m tr¶ lêi nh÷ng yªu s¸ch v« lý cña ViÖt Nam Quèc d©n §¶ng vµ ViÖt Nam C¸ch mÖnh §ång minh Héi ®ßi mét lÇn n÷a c¶i tæ ngay ChÝnh phñ l©m thêi tr−íc khi Tæng tuyÓn cö, nªu bËt ý nghÜa cña sù ®oµn kÕt vµ thÓ hiÖn râ th¸i ®é thiÖn chÝ cña chÝnh quyÒn c¸ch m¹ng. Tr.133. 29. Th− Göi n«ng gia ViÖt Nam: Mét trong nh÷ng vÊn ®Ò mµ Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®Æc biÖt quan t©m ngay sau ngµy C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m thµnh c«ng lµ vËn ®éng nh©n d©n t¨ng gia s¶n xuÊt ®Ó ®Èy lïi n¹n ®ãi vµ æn ®Þnh ®êi sèng nh©n d©n. Theo ®Ò nghÞ cña Ng−êi, Héi ®ång ChÝnh phñ häp ngµy 3-9-1945 ®· quyÕt ®Þnh ph¸t ®éng mét chiÕn dÞch t¨ng gia s¶n xuÊt vµ cøu ®ãi. TiÕp

chó thÝch 609 ®ã, ChÝnh phñ ®· thùc hiÖn mét lo¹t c¸c biÖn ph¸p ®Ó ®éng viªn vµ gióp ®ì ®ång bµo n«ng d©n tÝch cùc t¨ng gia s¶n xuÊt. Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®· viÕt Th− göi n«ng gia ViÖt Nam kªu gäi n«ng d©n: \"T¨ng gia s¶n xuÊt! T¨ng gia s¶n xuÊt ngay! T¨ng gia s¶n xuÊt n÷a!... §ã lµ c¸ch thiÕt thùc cña chóng ta ®Ó gi÷ v÷ng quyÒn tù do, ®éc lËp\". Thùc hiÖn cuéc vËn ®éng lín ®ã cña ChÝnh phñ, nh©n d©n c¶ n−íc ®· tÝch cùc s¶n xuÊt víi khÈu hiÖu \"TÊc ®Êt lµ tÊc vµng\". Chñ tÞch Hå ChÝ Minh vµ c¸c c¸n bé cao cÊp cña §¶ng vµ Nhµ n−íc còng trùc tiÕp tham gia s¶n xuÊt. Phong trµo nµy ®· thu ®−îc kÕt qu¶ to lín. S¶n xuÊt n«ng nghiÖp ®−îc kh«i phôc nhanh chãng vµ cã mÆt ph¸t triÓn h¬n tr−íc. Nhê vËy, n¹n ®ãi ®· bÞ ®Èy lïi, ®êi sèng cña nh©n d©n ®−îc n©ng lªn mét b−íc. Tr.134. 30. ChÝnh phñ l©m thêi liªn hiÖp: §Ó h¹n chÕ nh÷ng ho¹t ®éng ph¸ ho¹i cña bän ph¶n c¸ch m¹ng, c« lËp chóng vµ tËp trung mòi nhän chèng thùc d©n Ph¸p x©m l−îc, Trung −¬ng §¶ng vµ Chñ tÞch Hå ChÝ Minh chñ tr−¬ng thµnh lËp ChÝnh phñ l©m thêi liªn hiÖp cã sù tham gia cña mét sè phÇn tö trong ViÖt Nam Quèc d©n §¶ng vµ ViÖt Nam C¸ch mÖnh §ång minh Héi (®a sè lµ tay sai cña Quèc d©n §¶ng T−ëng Giíi Th¹ch), víi ®iÒu kiÖn: ChÝnh phñ nµy ph¶i tæ chøc tèt cuéc Tæng tuyÓn cö, thèng nhÊt c¸c lùc l−îng vò trang vµ sÏ tõ chøc khi triÖu tËp Quèc d©n ®¹i héi. Ngµy 1-1-1946, tr−íc 30.000 nh©n d©n Thñ ®« Hµ Néi, ChÝnh phñ l©m thêi liªn hiÖp do Ng−êi lµm Chñ tÞch ®· lµm lÔ ra m¾t t¹i Nhµ h¸t thµnh phè. Thay mÆt ChÝnh phñ, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®· c«ng bè danh s¸ch ChÝnh phñ míi vµ ®−êng lèi ®èi néi, ®èi ngo¹i cña ChÝnh phñ. ChÝnh phñ liªn hiÖp l©m thêi tån t¹i tõ ngµy 1-1 ®Õn ngµy 2-3-1946. Trong thêi gian ®ã, d−íi sù l·nh ®¹o khÐo lÐo cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh, ChÝnh phñ ®· dµn xÕp æn tho¶ víi qu©n ®éi T−ëng Giíi Th¹ch; l·nh ®¹o vµ chi viÖn tÝch cùc cuéc kh¸ng chiÕn ë miÒn Nam; tæ chøc th¾ng lîi cuéc Tæng tuyÓn cö; ph¸t hµnh giÊy b¹c ViÖt Nam, ®éng viªn toµn d©n t¨ng gia s¶n xuÊt, ®Èy lïi n¹n ®ãi. Tr.159. 31. Ngµy Tæng tuyÓn cö (6-1-1946): Theo quyÕt ®Þnh cña Trung −¬ng §¶ng vµ Chñ tÞch Hå ChÝ Minh, ngµy 6-1-1946, ChÝnh phñ liªn hiÖp l©m thêi tæ chøc Tæng tuyÓn cö trong c¶ n−íc, bÇu Quèc héi ®Çu tiªn cña n−íc ta.

610 Hå ChÝ Minh toµn tËp LÇn ®Çu tiªn trong lÞch sö, mäi ng−êi d©n ViÖt Nam tõ 18 tuæi trë lªn, kh«ng ph©n biÖt nam n÷, ®Òu ®−îc h−ëng quyÒn bÇu cö vµ øng cö. H−ëng øng Lêi kªu gäi quèc d©n ®i bá phiÕu, cuéc bÇu cö ®−îc tiÕn hµnh s«i næi trong c¶ n−íc. H¬n 90% tæng sè cö tri ®· ®i bá phiÕu. Nh©n d©n c¶ n−íc ®· bÇu 333 ®¹i biÓu vµo Quèc héi ®Çu tiªn cña n−íc ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa. Nh÷ng ®¹i biÓu cña MÆt trËn ViÖt Minh ra øng cö ®−îc nh©n d©n tÝn nhiÖm tuyÖt ®èi. Chñ tÞch Hå ChÝ Minh øng cö ë Hµ Néi vµ ®· tróng cö víi sè phiÕu cao nhÊt lµ 98,4%. Tæng tuyÓn cö th¾ng lîi lµ cuéc ®éng viªn chÝnh trÞ réng lín, s©u s¾c, biÓu d−¬ng søc m¹nh cña khèi ®¹i ®oµn kÕt toµn d©n, quyÕt t©m b¶o vÖ vµ x©y dùng chÕ ®é míi, chÕ ®é D©n chñ Céng hßa. Nã ®Èy lïi mäi ©m m−u ®en tèi cña c¸c thÕ lùc ph¶n ®éng ®Þnh tiªu diÖt c¸ch m¹ng ViÖt Nam vµ t¹o c¬ së ph¸p lý cho ®Êu tranh chÝnh trÞ, ngo¹i giao cña ChÝnh phñ ta. LÇn ®Çu tiªn trong lÞch sö, n−íc ta cã mét Quèc héi d©n chñ, tiÕn bé. Tr.166. 32. ñy ban nghiªn cøu kÕ ho¹ch kiÕn quèc: Theo tinh thÇn b¶n ChØ thÞ kh¸ng chiÕn, kiÕn quèc, th× kiÕn quèc lµ mét trong hai nhiÖm vô c¬ b¶n mµ §¶ng vµ ChÝnh phñ ta ®Æc biÖt quan t©m sau khi C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m thµnh c«ng. §i ®«i víi viÖc tæ chøc, l·nh ®¹o cuéc kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p, §¶ng vµ ChÝnh phñ ta ®· ®Ò ra nhiÒu biÖn ph¸p quan träng nh»m c¶i t¹o x· héi cò, x©y dùng x· héi míi. §Ó gióp ChÝnh phñ nghiªn cøu vµ x©y dùng mét kÕ ho¹ch kiÕn thiÕt n−íc nhµ, ngµy 31-12-1945, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ký S¾c lÖnh thµnh lËp ñy ban nghiªn cøu kÕ ho¹ch kiÕn quèc. ñy ban nµy gåm 41 thµnh viªn ®Æt d−íi sù l·nh ®¹o trùc tiÕp cña ChÝnh phñ. ñy ban cã nhiÖm vô nghiªn cøu mét kÕ ho¹ch thiÕt thùc ®Ó kiÕn thiÕt ®Êt n−íc vÒ mÆt kinh tÕ, tµi chÝnh, hµnh chÝnh, x· héi, v¨n ho¸ vµ nghiªn cøu nh÷ng dù ¸n kiÕn thiÕt kh¸c. Ngµy 10-1-1946, ñy ban häp phiªn ®Çu tiªn, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®· ®Õn nãi chuyÖn víi c¸c thµnh viªn cña ñy ban trong cuéc häp nµy. Tr.175. 33. Cuéc vËn ®éng x©y dùng ®êi sèng míi: Ngay sau khi C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m thµnh c«ng, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®· rÊt chó träng tíi c«ng

chó thÝch 611 t¸c vËn ®éng nh©n d©n x©y dùng ®êi sèng míi vµ coi ®ã lµ biÖn ph¸p cã hiÖu qu¶ nh»m xo¸ bá nh÷ng tµn d− l¹c hËu do chÕ ®é cò ®Ó l¹i. §ã còng lµ biÖn ph¸p tõng b−íc gi¸o dôc c¸c tÇng líp nh©n d©n nhËn thøc ®−îc tÝnh −u viÖt cña chÕ ®é míi vµ tr¸ch nhiÖm cña m×nh ®èi víi x· héi, nhËn thøc ®−îc quyÒn lµm chñ ®Êt n−íc cña nh©n d©n do c¸ch m¹ng mang l¹i. Ngµy 3-4-1946, ñy ban vËn ®éng ®êi sèng míi Trung −¬ng ®−îc thµnh lËp nh»m ®Èy m¹nh h¬n n÷a cuéc vËn ®éng x©y dùng ®êi sèng míi trong toµn qu©n vµ toµn d©n ta. Tr.194. 34. Kú häp thø nhÊt Quèc héi khãa I: Sau khi thùc hiÖn th¾ng lîi cuéc Tæng tuyÓn cö trong c¶ n−íc, §¶ng vµ ChÝnh phñ ta ®øng ®Çu lµ Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®· chñ tr−¬ng nhanh chãng triÖu tËp cuéc häp Quèc héi ®Ó ®èi phã kÞp thêi víi t×nh h×nh míi. S¸ng ngµy 2-3-1946, Quèc héi kho¸ I ®· häp kú thø nhÊt t¹i Nhµ h¸t thµnh phè Hµ Néi. GÇn 300 ®¹i biÓu Quèc héi cña c¶ n−íc ®· vÒ dù (c¸c ®¹i biÓu Nam Bé v× bËn c«ng viÖc kh¸ng chiÕn ch−a ra kÞp). Kú häp ®−îc tiÕn hµnh mét c¸ch khÈn tr−¬ng vµ cã kÕt qu¶. Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®· ®äc lêi khai m¹c vµ b¸o c¸o c«ng t¸c cña ChÝnh phñ liªn hiÖp l©m thêi tr−íc Quèc héi. Ng−êi v¹ch râ ý nghÜa cña cuéc Tæng tuyÓn cö ®Çu tiªn cña n−íc ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa. Ng−êi nªu râ nh÷ng khã kh¨n vµ ®Ò ra nh÷ng nhiÖm vô tr−íc m¾t cña c¸ch m¹ng n−íc ta vµ kh¼ng ®Þnh: \"Quèc héi vµ ChÝnh phñ cßn cã nh÷ng g¸nh nÆng nÒ, ph¶i b−íc qua nhiÒu sù khã kh¨n, nh−ng t«i ch¾c r»ng quèc d©n sÏ nhÊt trÝ, dùa vµo søc ®oµn kÕt mµ lµm viÖc, vµ nh− thÕ th× dï cã khã kh¨n ®Õn ®©u, kh¸ng chiÕn sÏ th¾ng lîi vµ kiÕn quèc sÏ thµnh c«ng\". Quèc héi ®· hoµn toµn nhÊt trÝ víi b¶n b¸o c¸o cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh. Quèc héi ®· trao cho Ng−êi nhiÖm vô thµnh lËp ChÝnh phñ míi, ChÝnh phñ liªn hiÖp kh¸ng chiÕn do Ng−êi lµm Chñ tÞch. Quèc héi ®· bÇu ra Ban th−êng trùc, TiÓu ban dù th¶o HiÕn ph¸p, Kh¸ng chiÕn ñy viªn héi vµ §oµn cè vÊn tèi cao. Thµnh c«ng cña cuéc Tæng tuyÓn cö bÇu Quèc héi vµ th¾ng lîi cña Kú häp thø nhÊt cña Quèc héi lµ thµnh c«ng lín cña §¶ng vµ Chñ tÞch Hå ChÝ Minh trong viÖc l·nh ®¹o nh©n d©n ta x©y dùng vµ cñng cè chÝnh quyÒn,

612 Hå ChÝ Minh toµn tËp ®−a ®Êt n−íc ta v−ît qua nh÷ng thö th¸ch to lín ban ®Çu, chuÈn bÞ ®iÒu kiÖn ®Ó tiÕn lªn giai ®o¹n míi. Tr.216. 35. Chñ tr−¬ng më réng thµnh phÇn cña Quèc héi khãa I: §Ó tËp trung mòi nhän vµo kÎ thï chÝnh lµ thùc d©n Ph¸p vµ h¹n chÕ nh÷ng hµnh ®éng ph¸ ho¹i cña bän ph¶n ®éng tay sai cña qu©n ®éi T−ëng Giíi Th¹ch, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh vµ Trung −¬ng §¶ng ®· chñ tr−¬ng më réng thµnh phÇn cña Quèc héi kho¸ I. Ng−êi ®Ò nghÞ Quèc héi cho phÐp 70 ®¹i biÓu cña c¸c ®¶ng ph¸i tay sai cña Quèc d©n §¶ng T−ëng Giíi Th¹ch tham gia Quèc héi kh«ng qua bÇu cö (gåm 20 ng−êi cña ViÖt Nam C¸ch mÖnh ®ång minh héi vµ 50 ng−êi cña ViÖt Nam Quèc d©n §¶ng). Kú häp thø nhÊt Quèc héi kho¸ I ®· th«ng qua ®Ò nghÞ nµy. Khi qu©n ®éi T−ëng Giíi Th¹ch ph¶i rót vÒ n−íc, bän tay sai còng th¸o ch¹y theo chóng. Trong hoµn c¶nh lÞch sö lóc ®ã, chñ tr−¬ng trªn lµ ®óng ®¾n, thÓ hiÖn s¸ch l−îc khÐo lÐo cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh vµ §¶ng ta, ®· h¹n chÕ vµ ng¨n chÆn ®−îc nhiÒu ©m m−u ph¸ ho¹i c¸ch m¹ng n−íc ta cña qu©n ®éi T−ëng Giíi Th¹ch vµ bÌ lò tay sai cña chóng. Tr.217. 36. ChÝnh phñ kh¸ng chiÕn, cßn gäi lµ ChÝnh phñ liªn hiÖp chÝnh thøc, ChÝnh phñ liªn hiÖp kh¸ng chiÕn, ®−îc thµnh lËp ngµy 2-3-1946 t¹i Kú häp thø nhÊt Quèc héi kho¸ I n−íc ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa, theo sù giíi thiÖu cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh vµ ®−îc Quèc héi nhÊt trÝ th«ng qua. ChÝnh phñ kh¸ng chiÕn do Hå ChÝ Minh lµm Chñ tÞch vµ NguyÔn H¶i ThÇn lµm Phã Chñ tÞch gåm 10 bé do ®¹i biÓu c¸c ®¶ng ph¸i vµ kh«ng ®¶ng ph¸i, nh÷ng trÝ thøc vµ nh÷ng ng−êi cã danh väng phô tr¸ch. Tr.220. 37. HiÖp ®Þnh s¬ bé: Cßn gäi lµ HiÖp ®Þnh ngµy 6-3. Thùc hiÖn chñ tr−¬ng cña §¶ng t¹m thêi hßa ho·n víi thùc d©n Ph¸p ®Ó ®uæi qu©n T−ëng ra khái miÒn B¾c ViÖt Nam, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh thay mÆt ChÝnh phñ ký víi Xanht¬ny, ®¹i diÖn ChÝnh phñ Ph¸p, b¶n HiÖp ®Þnh s¬ bé vµo ngµy 6-3-1946 t¹i Hµ Néi. Néi dung c¬ b¶n cña HiÖp ®Þnh lµ: ChÝnh phñ Ph¸p c«ng nhËn n−íc ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa lµ mét quèc gia tù do n»m trong khèi Liªn hiÖp Ph¸p; n−íc ViÖt Nam cã chÝnh phñ, nghÞ viÖn, qu©n ®éi vµ cã tµi chÝnh riªng; sù thèng nhÊt ®Êt n−íc

chó thÝch 613 sÏ do tr−ng cÇu d©n ý quyÕt ®Þnh. ChÝnh phñ ta ®ång ý cho 15.000 qu©n Ph¸p ®−îc vµo thay thÕ qu©n T−ëng rót vÒ n−íc; sè qu©n Ph¸p ph¶i ®ãng ë nh÷ng n¬i quy ®Þnh vµ ph¶i rót khái ViÖt Nam trong 5 n¨m, mçi n¨m rót mét phÇn n¨m sè qu©n; qu©n ®éi hai bªn ngõng b¾n vµ ë nguyªn vÞ trÝ ®ãng qu©n. ViÖc ký HiÖp ®Þnh s¬ bé lµ mét s¸ch l−îc ®óng ®¾n, s¸ng t¹o. Nhê ®ã, chóng ta ®· ®Èy nhanh qu©n T−ëng vÒ n−íc, lo¹i trõ cho c¸ch m¹ng mét kÎ thï nguy hiÓm, ph¸ tan ©m m−u cña c¸c thÕ lùc ®Õ quèc c©u kÕt víi nhau hßng b¸n ®øng ViÖt Nam cho Ph¸p, tranh thñ thªm thêi gian hßa b×nh ®Ó x©y dùng vµ cñng cè lùc l−îng vÒ mäi mÆt, chuÈn bÞ cho cuéc kh¸ng chiÕn l©u dµi. Tr. 225. 38. Th− göi ®ång bµo Nam Bé, chiÕn sÜ ë tiÒn tuyÕn, vµ ñy ban hµnh chÝnh Nam Bé: Bøc th− nµy viÕt sau khi ChÝnh phñ ta ®· ký víi ChÝnh phñ Ph¸p b¶n HiÖp ®Þnh s¬ bé ngµy 6-3-1946, lo¹i trõ cho c¸ch m¹ng n−íc ta mét kÎ thï nguy hiÓm lµ qu©n ®éi T−ëng Giíi Th¹ch cïng bÌ lò tay sai cña chóng, t¹o c¬ héi tèt cho ChÝnh phñ vµ nh©n d©n ta tranh thñ thêi gian cñng cè, ph¸t triÓn lùc l−îng, chuÈn bÞ ®iÒu kiÖn cho cuéc kh¸ng chiÕn l©u dµi. ViÖc ký HiÖp ®Þnh s¬ bé lµ mét chñ tr−¬ng rÊt ®óng ®¾n cña §¶ng vµ Chñ tÞch Hå ChÝ Minh trong hoµn c¶nh c¸ch m¹ng n−íc ta lóc bÊy giê. Nh−ng trong c¸n bé vµ nh©n d©n ta cßn cã ng−êi ch−a hiÓu râ ®iÒu ®ã, cã khuynh h−íng muèn ®¸nh, kh«ng muèn hoµ, v× hä kh«ng nhËn thÊy râ lùc l−îng so s¸nh gi÷a ta vµ Ph¸p lóc ®ã. Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®· viÕt th− nµy gi¶i thÝch ý nghÜa th¾ng lîi cña HiÖp ®Þnh vµ kªu gäi nh©n d©n ®oµn kÕt, tin t−ëng vµo sù l·nh ®¹o cña ChÝnh phñ, tiÕn lªn giµnh ®éc lËp hoµn toµn vµ thèng nhÊt ®Êt n−íc. Tr.228. 39. §¹i héi c¸c d©n téc thiÓu sè miÒn Nam: §Ó ®Ëp tan ©m m−u chia rÏ d©n téc vµ lËp c¸c xø \"tù trÞ\" cña thùc d©n Ph¸p, theo chñ tr−¬ng ®oµn kÕt d©n téc cña §¶ng, ngµy 19-4-1946, c¸c d©n téc thiÓu sè ë miÒn Nam ViÖt Nam ®· häp §¹i héi t¹i Pl©yku. Chñ tÞch Hå ChÝ Minh thay mÆt §¶ng vµ ChÝnh phñ ®· göi th− ®Õn §¹i héi. Ng−êi nªu cao tinh thÇn ®oµn kÕt cña ®ång bµo c¸c d©n téc vµ v¹ch râ nh÷ng ©m m−u th©m ®éc cña thùc d©n Ph¸p hßng chia rÏ khèi ®oµn kÕt toµn d©n cña nh©n d©n ta. Ng−êi c¨n dÆn ®ång bµo c¸c d©n téc

614 Hå ChÝ Minh toµn tËp ph¶i ®oµn kÕt chÆt chÏ, kiªn quyÕt ®Êu tranh ®Ëp tan nh÷ng ©m m−u thñ ®o¹n cña thùc d©n Ph¸p, gãp phÇn b¶o vÖ chÝnh quyÒn, gi÷ g×n nÒn ®éc lËp cña Tæ quèc. Ng−êi chØ râ: \"S«ng cã thÓ c¹n, nói cã thÓ mßn, nh−ng lßng ®oµn kÕt cña chóng ta kh«ng bao giê gi¶m bít. Chóng ta quyÕt gãp chung lùc l−îng l¹i ®Ó gi÷ v÷ng quyÒn tù do, ®éc lËp cña chóng ta\". Tr.249. 40. Ngµy Quèc tÕ lao ®éng 1-5: Ngµy 1-5-1886, h¬n 80.000 c«ng nh©n thµnh phè Chicag« (Mü) ®Êu tranh b·i c«ng ®ßi bän chñ t¨ng tiÒn l−¬ng, gi¶m giê lµm, c¶i thiÖn ®êi sèng, v.v.. Giai cÊp t− s¶n kh«ng chÞu gi¶i quyÕt yªu s¸ch ®ã, l¹i tiÕn hµnh sa th¶i nh÷ng ng−êi l·nh ®¹o b·i c«ng. Cuéc ®Êu tranh bïng næ gay g¾t dÉn ®Õn nh÷ng vô xung ®ét ®Ém m¸u. MÆc dï bÞ ®µn ¸p, tinh thÇn ®Êu tranh cña c«ng nh©n Chicag« ®−îc c«ng nh©n thÕ giíi kh©m phôc. §¹i héi lÇn thø I (1889) cña Quèc tÕ thø hai ®· quyÕt nghÞ lÊy ngµy 1-5 h»ng n¨m lµm ngµy ®oµn kÕt vµ biÓu d−¬ng lùc l−îng cña giai cÊp v« s¶n vµ nh©n d©n lao ®éng toµn thÕ giíi - Ngµy Quèc tÕ lao ®éng. Tr.251. 41. Héi nghÞ trï bÞ §µ L¹t: Tr−íc søc ®Êu tranh kiªn quyÕt cña nh©n d©n vµ ChÝnh phñ ta, thùc d©n Ph¸p buéc ph¶i nhËn häp héi nghÞ trï bÞ ®Ó chuÈn bÞ cho cuéc ®µm ph¸n chÝnh thøc ë Pari. Héi nghÞ ®· häp tõ ngµy 17-4 ®Õn ngµy 12-5-1946, t¹i §µ L¹t. §oµn ®¹i biÓu ChÝnh phñ ta do NguyÔn T−êng Tam lµm tr−ëng ®oµn vµ Vâ Nguyªn Gi¸p lµm phã ®oµn. §oµn ®¹i biÓu ChÝnh phñ Ph¸p do M¸c ¡ng®rª lµm tr−ëng ®oµn. Héi nghÞ trï bÞ §µ L¹t ®· th¶o luËn nh÷ng vÊn ®Ò vÒ mèi liªn l¹c ngo¹i giao cña ViÖt Nam víi n−íc ngoµi; vÒ chÕ ®é t−¬ng lai cña §«ng D−¬ng vµ nh÷ng vÊn ®Ò vÒ quan hÖ kinh tÕ, v¨n ho¸ gi÷a Ph¸p vµ ViÖt Nam. Do lËp tr−êng thùc d©n ph¶n ®éng vµ th¸i ®é ngoan cè hiÕu chiÕn cña ph¸i ®oµn Ph¸p, Héi nghÞ ®· bÕ t¾c ngay tõ ®Çu. C¸c vÊn ®Ò cô thÓ th¶o luËn trong Héi nghÞ ®Òu kh«ng ®−a ®Õn mét sù tho¶ thuËn nµo. Thùc d©n Ph¸p dïng mäi thñ ®o¹n hßng lËp l¹i nÒn thèng trÞ cò cña chóng ë ViÖt Nam. Chóng kh¨ng kh¨ng ®ßi lËp l¹i chÕ ®é toµn quyÒn Ph¸p ë §«ng D−¬ng, t¸ch Nam Bé ra khái ViÖt Nam vµ t−íc bá quyÒn ngo¹i giao ®éc lËp cña ta. §oµn ®¹i biÓu ta ®· tÝch cùc ®Êu tranh v¹ch trÇn ©m m−u cña thùc d©n Ph¸p, ®ång thêi kiªn quyÕt gi÷ v÷ng lËp tr−êng hßa b×nh, ®éc lËp d©n

chó thÝch 615 téc vµ thèng nhÊt Tæ quèc; th©n thiÖn víi nh©n d©n Ph¸p trªn nguyªn t¾c b×nh ®¼ng, kh«ng x©m ph¹m chñ quyÒn cña nhau. Thay mÆt §oµn ®¹i biÓu ChÝnh phñ ta, ®ång chÝ Vâ Nguyªn Gi¸p kh¼ng ®Þnh: \"Chóng t«i tuyªn bè kÕt liÔu chÕ ®é c¸c vÞ toµn quyÒn\". Tr.265. 42. Héi H−íng ®¹o ViÖt Nam: Héi H−íng ®¹o lµ mét tæ chøc gi¸o dôc thanh niªn cã tÝnh chÊt quèc tÕ xuÊt hiÖn ®Çu tiªn ë Anh theo s¸ng kiÕn cña Hu©n t−íc Paooen (Powell). Môc ®Ých cña Héi lµ cïng víi gia ®×nh vµ nhµ tr−êng gióp thanh thiÕu niªn ph¸t triÓn ®Çy ®ñ vÒ thÓ lùc, trÝ tuÖ vµ tinh thÇn ®Ó trë thµnh nh÷ng c«ng d©n h÷u Ých ®èi víi céng ®ång. Néi dung rÊt thiÕt thùc nh− båi d−ìng cho thanh thiÕu niªn nh÷ng ®øc tÝnh nh− dòng c¶m, trung thùc, gióp ®ì mäi ng−êi, lÔ phÐp, tiÕt kiÖm, v©ng lêi cha mÑ, v.v.. H×nh thøc gi¸o dôc nhÑ nhµng, phong phó, phï hîp víi løa tuæi nh− c¾m tr¹i, d· ngo¹i t×m hiÓu thiªn nhiªn. Do t¸c dông tèt vÒ néi dung vµ ph−¬ng ph¸p gi¸o dôc, phong trµo h−íng ®¹o mau chãng lan réng ra toµn thÕ giíi. ë ViÖt Nam, phong trµo nµy còng cã tõ rÊt sím. Tõ ®Çu nh÷ng n¨m 30 thÕ kû XX, c¸c Héi H−íng ®¹o ®· cã ë B¾c Kú, Trung Kú vµ Nam Kú. Sau C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m, th¸ng 2-1946, ChÝnh phñ D©n chñ Céng hßa cho phÐp Héi H−íng ®¹o ViÖt Nam ho¹t ®éng theo nh÷ng quy ®Þnh míi. Ngµy 31-5-1946, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®· nhËn lµm Héi tr−ëng danh dù Héi H−íng ®¹o ViÖt Nam. Sau khi Héi Liªn hiÖp Thanh niªn ViÖt Nam thµnh lËp (10-1956), Héi H−íng ®¹o ViÖt Nam ®· trë thµnh mét thµnh viªn cña tæ chøc nµy. Tr.278. 43. Liªn hiÖp Ph¸p: Do Ph¸p lËp ra ®Çu n¨m 1946 nh»m tËp hîp vµ duy tr× ¶nh h−ëng cña Ph¸p ë c¸c thuéc ®Þa cò. Liªn hiÖp Ph¸p bao gåm n−íc Ph¸p, ®Êt thuéc Ph¸p ë h¶i ngo¹i vµ c¸c quèc gia liªn kÕt víi Ph¸p. §Ó tá thiÖn chÝ, ®Çu n¨m 1946, ta ®ång ý tham gia Liªn hiÖp Ph¸p trªn c¬ së Ph¸p c«ng nhËn nÒn ®éc lËp vµ thèng nhÊt cña ta. LËp tr−êng cña ViÖt Nam trong vÊn ®Ò nµy lµ: víi t− c¸ch mét n−íc liªn kÕt trong khèi, ViÖt Nam chÞu sù rµng buéc theo quy −íc chø kh«ng ph¶i theo hiÕn ph¸p, kh«ng cÇn ph¶i cã ®¹i biÓu trong Héi ®ång liªn bang nh−ng ph¶i cã ®Æc sø ë Ph¸p; ViÖt Nam cã thÓ nhËn cè vÊn Ph¸p, nh−ng kh«ng thÓ bÞ b¾t buéc

616 Hå ChÝ Minh toµn tËp nhËn hä ë tÊt c¶ c¸c ngµnh ho¹t ®éng quèc gia; ViÖt Nam cã quyÒn göi ®¹i sø ra n−íc ngoµi, còng cã thÓ nhê Ph¸p thay mÆt ngo¹i giao víi mét sè n−íc nhÊt ®Þnh, cã quyÒn gia nhËp Liªn hîp quèc, ký kÕt nh÷ng hiÖp −íc liªn minh víi c¸c n−íc miÔn lµ kh«ng nh»m môc ®Ých chèng l¹i Ph¸p; vÒ kinh tÕ, ViÖt Nam tiªu thô hµng ho¸ cña Ph¸p, cung cÊp nguyªn liÖu cho Ph¸p, ®ång thêi Ph¸p ph¶i cung cÊp m¸y mãc, dông cô, gióp ®ì ph¸t triÓn kü nghÖ cho ViÖt Nam, v.v.. Ph¸p ®· kh«ng chÊp nhËn ViÖt Nam tham gia khèi Liªn hiÖp Ph¸p. §Õn n¨m 1958, tæ chøc nµy còng kh«ng cßn tån t¹i n÷a. Tr.303. 44. Cuéc c¸ch m¹ng t− s¶n Ph¸p (1789-1794): Cuéc c¸ch m¹ng tiªu diÖt chÕ ®é phong kiÕn chuyªn chÕ, dän ®−êng cho sù ph¸t triÓn cña chñ nghÜa t− b¶n ë Ph¸p vµ mét sè n−íc kh¸c ë ch©u ¢u. Do nh÷ng m©u thuÉn x· héi hÕt søc gay g¾t vµ sù suy yÕu cña chÕ ®é phong kiÕn ë Ph¸p, ngµy 14-7-1789, quÇn chóng nh©n d©n Pari ®· næi dËy khëi nghÜa, ph¸ ngôc Baxti, n¬i t−îng tr−ng cho chÕ ®é chuyªn chÕ ®éc tµi, ®¸nh dÊu sù sôp ®æ cña chÕ ®é chuyªn chÕ phong kiÕn ë Ph¸p. Sau nh÷ng cuéc ®Êu tranh quyÕt liÖt trong néi bé, ®−îc sù ñng hé cña nh©n d©n, Héi nghÞ quèc −íc (Quèc héi) do bÇu cö ra ®· ®−îc triÖu tËp vµ ph¸i Giac«banh do M. R«bexpie ®øng ®Çu, ®· lªn n¾m chÝnh quyÒn (6-1793), thiÕt lËp nÒn chuyªn chÝnh d©n chñ c¸ch m¹ng. Nh÷ng ng−êi Giac«banh ®· l·nh ®¹o nh©n d©n ®Ëp tan nh÷ng cuéc næi lo¹n ph¶n c¸ch m¹ng; ®¸nh b¹i cuéc chiÕn tranh can thiÖp cña bän ph¶n ®éng ¸o, Phæ ®−îc sù ñng hé cña Anh, Hµ Lan vµ T©y Ban Nha; tiÕn hµnh nh÷ng c¶i c¸ch d©n chñ, chia ruéng ®Êt cho n«ng d©n, th«ng qua HiÕn ph¸p míi vµ tuyªn bè n−íc Ph¸p lµ mét n−íc Céng hßa. Nh−ng cuèi cïng, nÒn chuyªn chÝnh Giac«banh ®· kh«ng tån t¹i ®−îc l©u. Giai cÊp ®¹i t− s¶n ®· c−íp ®o¹t thµnh qu¶ cña cuéc c¸ch m¹ng, lËt ®æ nh÷ng ng−êi Giac«banh. Cuéc c¸ch m¹ng 1789-1794 ë Ph¸p lµ mét cuéc c¸ch m¹ng t− s¶n mµ nh©n d©n lµ ®éng lùc chñ yÕu. Cuéc c¸ch m¹ng ®ã ®· thñ tiªu chÕ ®é phong kiÕn, ph¸t huy ¶nh h−ëng to lín ®èi víi c¸c n−íc ch©u ¢u, thóc ®Èy nh©n d©n c¸c n−íc næi dËy lËt ®æ chÕ ®é phong kiÕn chuyªn chÕ lçi thêi. Tr.304.

chó thÝch 617 45. Héi nghÞ Ph«ngtenn¬bl«: Héi nghÞ gi¶i quyÕt vÊn ®Ò quan hÖ ViÖt - Ph¸p, häp tõ ngµy 6-7 ®Õn ngµy 13-9-1946, t¹i Ph«ngtenn¬bl« (Ph¸p). §oµn ®¹i biÓu ChÝnh phñ ViÖt Nam do ®ång chÝ Ph¹m V¨n §ång dÉn ®Çu. §oµn ®¹i biÓu ChÝnh phñ Ph¸p do M¸c ¡ng®rª dÉn ®Çu. Héi nghÞ nµy nh»m gi¶i quyÕt c¸c mèi quan hÖ gi÷a ViÖt Nam vµ Ph¸p. Song do th¸i ®é ngoan cè cña bän thùc d©n Ph¸p muèn duy tr× chÕ ®é thùc d©n ë §«ng D−¬ng, b¾t nh©n d©n c¸c n−íc §«ng D−¬ng trë l¹i lµm n« lÖ cho chóng lÇn n÷a vµ chia c¾t n−íc ViÖt Nam, cho nªn c¸c vÊn ®Ò vÒ quan hÖ gi÷a ViÖt Nam vµ Ph¸p ®−a ra héi nghÞ ®· bÕ t¾c vµ kh«ng ®i ®Õn kÕt qu¶. Sau khi kÞch liÖt ph¶n ®èi lËp tr−êng hÕt søc ph¶n ®éng cña phÝa Ph¸p t¹i héi nghÞ, ngµy 13-9-1946, §oµn ®¹i biÓu ChÝnh phñ ta ®· lªn ®−êng vÒ n−íc. Héi nghÞ Ph«ngtenn¬bl« bÞ bá dë, kh«ng ®¹t ®−îc môc ®Ých lµ ký mét hiÖp −íc chÝnh thøc gi÷a ta vµ Ph¸p. Nh−ng héi nghÞ ®· lµm cho d− luËn quèc tÕ chó ý ®Õn ViÖt Nam vµ hiÓu ®−îc nguyÖn väng tha thiÕt cña d©n téc ViÖt Nam lµ ®éc lËp vµ thèng nhÊt. Tr.304. 46. T¹m −íc 14-9: Sau khi Héi nghÞ Ph«ngtenn¬bl« kh«ng ®i ®Õn kÕt qu¶, ®Ó cã thªm thêi gian hßa ho·n vµ ®Ó tá thiÖn chÝ cña m×nh, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh lóc ®ã ®ang cã mÆt ë Ph¸p víi t− c¸ch lµ th−îng kh¸ch cña ChÝnh phñ Ph¸p, ®· tranh thñ dµn xÕp ký víi ChÝnh phñ Ph¸p b¶n T¹m −íc ngµy 14-9-1946, t¹i Pari. Néi dung cña T¹m −íc lµ sù tho¶ thuËn t¹m thêi gi÷a ta vµ Ph¸p vÒ mét sè vÊn ®Ò bøc thiÕt cã tÝnh chÊt bé phËn: ChÝnh phñ Ph¸p thi hµnh c¸c quyÒn tù do, d©n chñ vµ ngõng b¾n ë Nam Bé. ChÝnh phñ ta nh©n nh−îng thªm cho Ph¸p mét sè quyÒn lîi vÒ kinh tÕ vµ v¨n ho¸ cña Ph¸p ë ViÖt Nam. T¹m −íc 14-9 lµ mét s¸ch l−îc ngo¹i giao tµi t×nh cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh, nh»m lµm cho nh©n d©n ta cã thªm thêi gian ®Ó chuÈn bÞ lùc l−îng tiÕn hµnh cuéc kh¸ng chiÕn l©u dµi chèng thùc d©n Ph¸p x©m l−îc. Tr.350. 47. Lêi tuyªn bè tr−íc Quèc héi sau khi thµnh lËp ChÝnh phñ míi: Do s¸ch l−îc cña §¶ng ta vµ cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®èi phã víi qu©n ®éi T−ëng Giíi Th¹ch, chóng ta ®· cho phÐp bän tay sai cña T−ëng tham gia

618 Hå ChÝ Minh toµn tËp ChÝnh phñ liªn hiÖp l©m thêi (1-1946) vµ ChÝnh phñ liªn hiÖp chÝnh thøc (3-1946). Sau HiÖp ®Þnh s¬ bé ngµy 6-3, bän ph¶n ®éng bá ch¹y theo qu©n ®éi T−ëng Giíi Th¹ch sang Trung Quèc. T¹i Kú häp thø hai Quèc héi kho¸ I n−íc ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa, Quèc héi ®· ñy nhiÖm cho Chñ tÞch Hå ChÝ Minh thµnh lËp mét ChÝnh phñ míi - mét ChÝnh phñ toµn d©n ®oµn kÕt vµ tËp hîp nh©n tµi, kh«ng ph©n ®¶ng ph¸i; mét ChÝnh phñ v× d©n, kiªn quyÕt phÊn ®Êu cho ®éc lËp vµ thèng nhÊt cña Tæ quèc; mét ChÝnh phñ mµ trong ®ã kh«ng cã c¸c phÇn tö ph¶n c¸ch m¹ng tham gia. Ngµy 3-11-1946, sau khi thµnh lËp ChÝnh phñ míi theo ®óng tinh thÇn mµ Quèc héi ®Ò ra, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®äc Lêi tuyªn bè tr−íc Quèc héi. Tr.481. 48. C«ng viÖc khÈn cÊp b©y giê: Tr−íc nh÷ng hµnh ®éng khiªu khÝch, lÊn chiÕm cña bän thùc d©n hiÕu chiÕn Ph¸p, ®o¸n tr−íc ®−îc cuéc chiÕn tranh x©m l−îc cña thùc d©n Ph¸p s¾p lan réng ra c¶ n−íc, ngµy 5-11- 1946, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®· viÕt b¶n chØ thÞ quan träng C«ng viÖc khÈn cÊp b©y giê. Ng−êi chØ thÞ cho toµn §¶ng, toµn d©n vµ toµn qu©n t¨ng c−êng ®oµn kÕt, ra søc ®Èy m¹nh c«ng cuéc kh¸ng chiÕn trªn c¸c mÆt: qu©n sù, chÝnh trÞ, kinh tÕ, giao th«ng, v.v. ®Ó s½n sµng ®èi phã khi thùc d©n Ph¸p cè t×nh g©y ra chiÕn tranh. ChØ thÞ C«ng viÖc khÈn cÊp b©y giê cïng víi c¸c v¨n kiÖn cña §¶ng ta trong thêi kú nµy, ®· ®Æt c¬ së v÷ng ch¾c cho ®−êng lèi kh¸ng chiÕn sau nµy. Tr.483. 49. C¸ch m¹ng Th¸ng M−êi Nga: Cuéc c¸ch m¹ng v« s¶n th¾ng lîi ®Çu tiªn trªn thÕ giíi. D−íi sù l·nh ®¹o cña §¶ng B«nsªvÝch Nga ®øng ®Çu lµ V.I. Lªnin, ngµy 7-11-1917 (tøc ngµy 25-10-1917 theo lÞch Nga), giai cÊp c«ng nh©n vµ nh©n d©n lao ®éng Nga ®· vïng dËy lËt ®æ chÝnh quyÒn cña giai cÊp t− s¶n, thµnh lËp ChÝnh phñ X«viÕt do Lªnin lµm Chñ tÞch. Giai cÊp c«ng nh©n Nga ®· ®Ëp tan bé m¸y thèng trÞ cña c¸c giai cÊp bãc lét, lËp nªn nhµ n−íc kiÓu míi - ChÝnh quyÒn X«viÕt, mét h×nh thøc cña chuyªn chÝnh v« s¶n. Tõ ®ã, n−íc Nga X«viÕt v÷ng b−íc tiÕn lªn x©y dùng thµnh mét n−íc x· héi chñ nghÜa hïng m¹nh.

chó thÝch 619 C¸ch m¹ng Th¸ng M−êi th¾ng lîi ®· më ®Çu mét thêi ®¹i míi - thêi ®¹i qu¸ ®é tõ chñ nghÜa t− b¶n lªn chñ nghÜa x· héi trªn ph¹m vi toµn thÕ giíi. C¸ch m¹ng Th¸ng M−êi ®· thøc tØnh giai cÊp c«ng nh©n vµ toµn thÓ nh©n d©n bÞ ¸p bøc, soi s¸ng con ®−êng cho c¸c d©n téc bÞ n« dÞch ®i tíi c¸ch m¹ng gi¶i phãng vµ tiÕn lªn chñ nghÜa x· héi. Tr.490. 50. Kú häp thø hai Quèc héi kho¸ I n−íc ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa: häp tõ ngµy 28-10 ®Õn ngµy 9-11-1946, t¹i Nhµ h¸t thµnh phè Hµ Néi. Tham dù kú häp cã h¬n 300 ®¹i biÓu c¸c tØnh, thµnh. Quèc héi ®· nghe b¸o c¸o c«ng t¸c cña ChÝnh phñ, th«ng qua HiÕn ph¸p ®Çu tiªn cña n−íc ta vµ thµnh lËp ChÝnh phñ míi. §ång chÝ T«n §øc Th¾ng, ®¹i biÓu Nam Bé, ®−îc bÇu lµm Chñ tÞch ®oµn Chñ tÞch kú häp. Theo ®Ò nghÞ cña ®oµn ®¹i biÓu Nam Bé, toµn thÓ Quèc héi ®· nhÊt trÝ bµy tá lßng tin t−ëng tuyÖt ®èi cña nh©n d©n c¶ n−íc ®èi víi Chñ tÞch Hå ChÝ Minh vµ suy t«n Ng−êi lµ Ng−êi c«ng d©n thø nhÊt ®· s¸ng suèt ®−a n−íc nhµ ra khái vßng n« lÖ. Quèc héi ®· nghe ®¹i diÖn ChÝnh phñ b¸o c¸o c«ng t¸c cña ChÝnh phñ; nghe ®ång chÝ Ph¹m V¨n §ång b¸o c¸o ho¹t ®éng cña §oµn ®¹i biÓu ChÝnh phñ ta t¹i Héi nghÞ Ph«ngtenn¬bl« vµ viÖc ký kÕt T¹m −íc 14-9. Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®· tr¶ lêi c¸c c©u hái cña c¸c ®¹i biÓu vÒ chÝnh s¸ch ngo¹i giao cña ChÝnh phñ. Quèc héi ®· ñy nhiÖm cho Chñ tÞch Hå ChÝ Minh tæ chøc mét ChÝnh phñ míi, mét ChÝnh phñ kh«ng cã bän ph¶n ®éng tham gia. Quèc héi ®· th¶o luËn mét c¸ch d©n chñ b¶n dù th¶o HiÕn ph¸p do ñy ban dù th¶o HiÕn ph¸p tr×nh bµy. Ngµy 9-11-1946, Quèc héi ®· th«ng qua HiÕn ph¸p cña n−íc ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa. Trong phiªn häp bÕ m¹c, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®· ph¸t biÓu ý kiÕn nªu râ ý nghÜa träng ®¹i cña b¶n HiÕn ph¸p lÞch sö nµy. Tr.491. 51. HiÕn ph¸p n¨m 1946: B¶n hiÕn ph¸p ®Çu tiªn cña n−íc ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa. Song song víi viÖc chuÈn bÞ tæ chøc cuéc Tæng tuyÓn cö bÇu Quèc héi, theo S¾c lÖnh cña Chñ tÞch ChÝnh phñ l©m thêi, ngµy 20-9-1945, mét ñy ban dù th¶o HiÕn ph¸p ®· ®−îc thµnh lËp do Chñ tÞch Hå ChÝ Minh chñ tr×.

620 Hå ChÝ Minh toµn tËp Sau mét thêi gian lµm viÖc khÈn tr−¬ng, th¸ng 10-1946, b¶n Dù th¶o HiÕn ph¸p ®· ®−îc hoµn thµnh. T¹i kú häp thø hai Quèc héi kho¸ I n−íc ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa ®· nghe ñy ban dù th¶o HiÕn ph¸p tr×nh bµy b¶n Dù th¶o. Sau khi th¶o luËn mét c¸ch d©n chñ, ngµy 9-11-1946, b¶n Dù th¶o HiÕn ph¸p ®· ®−îc Quèc héi th«ng qua. Néi dung b¶n HiÕn ph¸p gåm Lêi nãi ®Çu vµ 70 ®iÒu ®−îc ph©n thµnh 7 ch−¬ng, quy ®Þnh chÝnh thÓ, nghÜa vô vµ quyÒn lîi cña c«ng d©n, c¬ cÊu cña Quèc héi, ChÝnh phñ, Héi ®ång nh©n d©n vµ ñy ban hµnh chÝnh c¸c cÊp, c¬ quan t− ph¸p vµ quy ®Þnh viÖc söa ®æi HiÕn ph¸p. ViÖc c«ng bè HiÕn ph¸p cã mét ý nghÜa to lín. §ã ch¼ng nh÷ng lµ b¶n HiÕn ph¸p ®Çu tiªn cña n−íc ta, mµ cßn lµ b¶n HiÕn ph¸p d©n chñ tiÕn bé nhÊt ë §«ng Nam ch©u ¸ lóc bÊy giê. Tr.491. 52. Lêi kªu gäi toµn quèc kh¸ng chiÕn: Sau C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m n¨m 1945, nh©n d©n ta cÇn hoµ b×nh ®Ó x©y dùng n−íc nhµ vµ cñng cè lùc l−îng vÒ mäi mÆt, cho nªn ®· nh©n nh−îng víi thùc d©n Ph¸p. Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®· ký víi ChÝnh phñ Ph¸p HiÖp ®Þnh s¬ bé ngµy 6-3- 1946 vµ T¹m −íc ngµy 14-9-1946. Nh−ng thùc d©n Ph¸p vÉn cè t×nh c−íp n−íc ta lÇn n÷a. Tr−íc nh÷ng ho¹t ®éng x©m l−îc tr¾ng trîn cña thùc d©n Ph¸p, ®ªm 19-12-1946, cuéc kh¸ng chiÕn tõ côc bé ®· lan ra kh¾p c¶ n−íc. Ngµy 20- 12-1946, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®· ra Lêi kªu gäi toµn quèc kh¸ng chiÕn. Trong v¨n kiÖn nµy, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®· v¹ch trÇn d· t©m x©m l−îc cña thùc d©n Ph¸p, nªu lªn ý chÝ s¾t ®¸, quyÕt kh¸ng chiÕn ®Õn cïng cña d©n téc ta. §ång thêi, Ng−êi nªu lªn nh÷ng nÐt c¬ b¶n vÒ ®−êng lèi cña cuéc kh¸ng chiÕn l©u dµi, toµn d©n, toµn diÖn vµ kh¼ng ®Þnh cuéc kh¸ng chiÕn nhÊt ®Þnh th¾ng lîi. Tr.534.

621 B¶N CHØ DÉN T£N NG¦êI B BI§¤N, Gioãcgi¬ (1899-1983): Nhµ ho¹t ®éng chÝnh trÞ Ph¸p. Thµnh viªn cña Phong trµo kh¸ng chiÕn chèng ph¸t xÝt §øc (1940 - 1944). N¨m 1943, «ng lµ Chñ tÞch Héi ®ång d©n téc kh¸ng chiÕn. Mét trong nh÷ng ng−êi s¸ng lËp vµ l·nh ®¹o Phong trµo céng hoµ nh©n d©n (MRP). N¨m 1946, lµ Chñ tÞch ChÝnh phñ l©m thêi. N¨m 1949, lµ Thñ t−íng Ph¸p. NhiÒu lÇn lµm bé tr−ëng ngo¹i giao d−íi nÒn Céng hoµ IV. Tr−ëng ®oµn ®¹i biÓu ChÝnh phñ Ph¸p t¹i Héi nghÞ Gi¬nev¬ n¨m 1954 vÒ §«ng D−¬ng (tõ ngµy 8-5 ®Õn ngµy 12-6- 1954). Tõ n¨m 1958, ng¶ sang phe ®èi lËp chèng chÝnh s¸ch cña §ê G«n ®èi víi Angiªri. N¨m 1962, «ng sèng l−u vong ë n−íc ngoµi; n¨m 1968, trë vÒ Ph¸p. BLUM, Lª«ng (1872-1950): Nhµ ho¹t ®éng chÝnh trÞ, thñ lÜnh cña §¶ng X· héi Ph¸p. N¨m 1919, lµ h¹ nghÞ sÜ. T¹i §¹i héi Tua (1920), thuéc ph¸i thiÓu sè chèng l¹i nh÷ng ng−êi céng s¶n. §øng ®Çu ChÝnh phñ cña MÆt trËn b×nh d©n Ph¸p (6-1936 – 6-1937). TÝch cùc ®Êu tranh chèng chñ nghÜa ph¸t xÝt, b¶o vÖ quyÒn d©n chñ, nh−ng dao ®éng trong viÖc g×n gi÷ nh÷ng thµnh qu¶ cña MÆt trËn B×nh d©n. BÞ ChÝnh phñ Visy (Vichy) b¾t, ®µy sang §øc (1942 - 1945). Sau ChiÕn tranh thÕ giíi thø hai, trë vÒ Ph¸p. Tõ th¸ng 12-1946 ®Õn n¨m 1947, lµ Thñ t−íng ChÝnh phñ, chñ tr−¬ng kh«i phôc quyÒn lîi cña Ph¸p ë §«ng D−¬ng.

622 Hå ChÝ Minh toµn tËp Bå XU¢N LUËT (1907-1994): Quª Tiªn L÷, H−ng Yªn. Tr−íc C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m (1945) tõng ho¹t ®éng ë Trung Quèc, thuéc ph¸i trung lËp trong ViÖt Nam C¸ch mÖnh §ång minh Héi. Trong ChÝnh phñ liªn hiÖp chÝnh thøc (3-1946), «ng ®−îc cö gi÷ chøc Bé tr−ëng Bé Canh n«ng råi Bé tr−ëng kh«ng bé. Lµ ®¹i biÓu Quèc héi tõ kho¸ I ®Õn kho¸ IV, ñy viªn th−êng trùc ñy ban Liªn ViÖt toµn quèc, ñy viªn ñy ban Trung −¬ng MÆt trËn Tæ quèc ViÖt Nam c¸c kho¸ I, II, III. BïI B»NG §OµN (1889-1955): Nh©n sÜ, quª øng Hoµ, Hµ §«ng (nay thuéc Hµ Néi) ®ç cö nh©n n¨m 1906. N¨m 1911, lµ Tri huyÖn råi TuÇn phñ Ninh B×nh. N¨m 1933, lµm Th−îng th− Bé h×nh. Th¸ng 3-1945, NhËt ®¶o chÝnh Ph¸p, «ng vÒ sèng Èn dËt ë Hµ §«ng. Sau C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m, lµ thµnh viªn trong Ban Cè vÊn cho Chñ tÞch Hå ChÝ Minh, ®¹i biÓu Quèc héi kho¸ I. ¤ng ®−îc cö vµo Ban Th−êng trùc Quèc héi, lµm Phã Tr−ëng ban råi Tr−ëng ban Th−êng trùc Quèc héi cho ®Õn khi t¹ thÕ. C CHU B¸ PH¦îNG: Ng−êi cña tæ chøc ViÖt Nam Quèc d©n §¶ng. Tr−íc C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m (1945), ho¹t ®éng ë Trung Quèc. Th¸ng 9- 1945, theo qu©n ®éi T−ëng Giíi Th¹ch vÒ n−íc. Th¸ng 3-1946, ®−îc bæ sung vµo Quèc héi kh«ng qua bÇu cö vµ víi t− c¸ch lµ ®¹i biÓu cña ViÖt Nam Quèc d©n §¶ng, ®−îc cö gi÷ chøc Bé tr−ëng Bé Kinh tÕ trong ChÝnh phñ liªn hiÖp chÝnh thøc (3-1946). Cï HUY CËN (1919-2005): Nhµ ho¹t ®éng yªu n−íc, nhµ th¬, ng−êi quª x· ©n Phó, huyÖn §øc Thä (tõ n¨m 2000, x· ¢n Phó thuéc huyÖn Vò Quang), tØnh Hµ TÜnh. ¤ng sím tham gia nh÷ng ho¹t ®éng yªu n−íc. T¹i Quèc d©n ®¹i héi T©n Trµo (1945) ®−îc bÇu vµo ñy ban d©n téc gi¶i phãng. Sau C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m (1945), «ng ®−îc §¶ng vµ Nhµ n−íc giao nhiÒu träng tr¸ch nh−: Bé tr−ëng Bé Canh n«ng, Bé tr−ëng phô

b¶n chØ dÉn tªn ng−êi 623 tr¸ch v¨n hãa nghÖ thuËt, Chñ tÞch Héi liªn hiÖp v¨n häc nghÖ thuËt ViÖt Nam. ¤ng cßn tham gia nhiÒu ho¹t ®éng v¨n hãa quèc tÕ vµ lµ ng−êi cã nhiÒu ®ãng gãp cho nÒn th¬ hiÖn ®¹i ViÖt Nam. D D¦¥NG §øC HIÒN (1916-1963): TrÝ thøc c¸ch m¹ng, quª huyÖn Gia L©m, Hµ Néi. Sau khi tèt nghiÖp §¹i häc LuËt ë Hµ Néi (1940), hµnh nghÒ d¹y häc t− ®Ó ho¹t ®éng c¸ch m¹ng. §¶ng Céng s¶n §«ng D−¬ng ®· chó ý ®Õn nh÷ng ho¹t ®éng yªu n−íc cña nhãm thanh niªn D−¬ng §øc HiÒn vµ ®· gióp ®ì «ng ®øng ra thµnh lËp §¶ng D©n chñ ViÖt Nam (30-6-1944). C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m (1945) thµnh c«ng, «ng ®−îc cö lµm Bé tr−ëng Bé Thanh niªn trong ChÝnh phñ l©m thêi cña n−íc ViÖt Nam D©n chñ Céng hoµ, lµ ®¹i biÓu Quèc héi kho¸ I, kho¸ II, ñy viªn th−êng trùc Quèc héi, ñy viªn Tæng bé ViÖt Minh, Tæng th− ký Héi Liªn ViÖt, Phã Chñ tÞch ñy ban Trung −¬ng MÆt trËn Liªn - ViÖt. T¹i §¹i héi MÆt trËn Tæ quèc ViÖt Nam lÇn thø II, ®−îc cö vµo Ban th− ký ñy ban Trung −¬ng MÆt trËn Tæ quèc ViÖt Nam. § §¸CGI¡NGLi¥, Gioãcgi¬ Ti¬ri ®ê (1889-1964): §« ®èc h¶i qu©n, Cao ñy Ph¸p vïng Th¸i B×nh D−¬ng (1941-1943); Cao ñy Ph¸p ë §«ng D−¬ng (1945-1947). G.§¸cgi¨ngli¬ lµ ng−êi chØ huy cuéc chiÕn tranh x©m l−îc §«ng D−¬ng vµ bÞ thÊt b¹i trong chiÕn l−îc ®¸nh nhanh th¾ng nhanh ë ViÖt Nam. §ÆNG THAI MAI (1902-1984): Nhµ nghiªn cøu v¨n häc, quª Thanh Ch−¬ng, NghÖ An. Sau khi tèt nghiÖp Tr−êng Cao ®¼ng S− ph¹m §«ng D−¬ng t¹i Hµ Néi, «ng vµo d¹y häc ë Tr−êng Quèc häc HuÕ, tham gia §¶ng T©n ViÖt, bÞ b¾t vµ bÞ kÕt ¸n tï treo. M·n h¹n, ra Hµ Néi tham gia lËp Tr−êng t− thôc Th¨ng Long. Võa d¹y häc, võa viÕt b¸o, «ng lµ mét trong nh÷ng ng−êi s¸ng lËp phong trµo truyÒn b¸ quèc ng÷.

624 Hå ChÝ Minh toµn tËp Sau C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m (1945), «ng ®· gi÷ nhiÒu chøc vô: Bé tr−ëng Bé Gi¸o dôc ChÝnh phñ liªn hiÖp kh¸ng chiÕn (1946), sau ®ã lµ Chñ tÞch ñy ban kh¸ng chiÕn hµnh chÝnh tØnh Thanh Ho¸. Hoµ b×nh lËp l¹i (1954), «ng tiÕp tôc ®¶m nhiÖm nhiÒu c−¬ng vÞ quan träng trªn mÆt trËn gi¸o dôc vµ v¨n ho¸: Gi¸m ®èc §¹i häc S− ph¹m V¨n khoa, Chñ nhiÖm khoa V¨n Tr−êng §¹i häc Tæng hîp vµ §¹i häc S− ph¹m, ViÖn tr−ëng ViÖn V¨n häc ViÖt Nam, Chñ tÞch Héi liªn hiÖp V¨n häc NghÖ thuËt ViÖt Nam. ¤ng lµ ®¹i biÓu Quèc héi tõ kho¸ I ®Õn kho¸ V. §ê G¤N, S¸cl¬ (1890-1970): Nhµ ho¹t ®éng qu©n sù vµ chÝnh trÞ Ph¸p. N¨m 1912, tèt nghiÖp Tr−êng Qu©n sù Xanh Xya. Tham gia ChiÕn tranh thÕ giíi lÇn thø nhÊt. Trong ChiÕn tranh thÕ giíi lÇn thø hai, ®−îc phong hµm ThiÕu t−íng (1938). Th¸ng 6-1940, sau khi §øc chiÕm ®ãng Ph¸p, «ng thµnh lËp tæ chøc kh¸ng chiÕn chèng ph¸t xÝt §øc ë Lu©n §«n vµ lµ ng−êi l·nh ®¹o ñy ban toµn quèc chØ huy c¸c lùc l−îng vò trang Ph¸p chèng §øc. Tõ th¸ng 8-1944 ®Õn th¸ng 1- 1946 lµ Chñ tÞch ChÝnh phñ l©m thêi Ph¸p. N¨m 1947, thµnh lËp §¶ng TËp hîp nh©n d©n Ph¸p, chñ tr−¬ng phôc håi quyÒn cai trÞ cña ®Õ quèc Ph¸p ë c¸c thuéc ®Þa cò, bao gåm c¶ §«ng D−¬ng. Sau cuéc chiÕn tranh ë §«ng D−¬ng (1954) vµ Angiªri (1958), lµ ng−êi chñ tr−¬ng vµ thùc hiÖn viÖc trao tr¶ ®éc lËp cho mét sè n−íc ch©u Phi. N¨m 1959, ®−îc bÇu lµm Tæng thèng vµ tiÕp tôc tróng cö vµo n¨m 1965. Theo ®uæi ®−êng lèi b¶o ®¶m tÝnh ®éc lËp cña n−íc Ph¸p trong c¸c vÊn ®Ò chÝnh yÕu víi c¸c n−íc ¢u - Mü. Tõ chøc Tæng thèng n¨m 1969. §UME, P«n (1857-1932): Nhµ ho¹t ®éng chÝnh trÞ Ph¸p. Toµn quyÒn §«ng D−¬ng tõ n¨m 1896 ®Õn n¨m 1902. Tõng lµ Bé tr−ëng Bé Tµi chÝnh c¸c n¨m 1895 - 1896, 1921 - 1922, Chñ tÞch Quèc héi Ph¸p (1927), Tæng thèng Ph¸p (1931). N¨m 1932 bÞ ¸m s¸t. G G¡NG§I, M«han®¸t Karamsan (1869-1948): Nhµ triÕt häc, nhµ v¨n, nhµ ho¹t ®éng næi tiÕng cña phong trµo gi¶i phãng d©n téc Ên §é. Trong cuéc ®Êu tranh chèng l¹i thùc d©n Anh, giµnh ®éc lËp d©n

b¶n chØ dÉn tªn ng−êi 625 téc, M.K. G¨ng®i chñ tr−¬ng kh«ng dïng b¹o lùc vµ kh«ng coi b¹o lùc lµ ph−¬ng thøc ®Êu tranh chÝnh trÞ. Trong phong trµo ®Êu tranh gi¶i phãng d©n téc ë Ên §é (1919-1922), M.K. G¨ng®i trë thµnh l·nh tô cña §¶ng Quèc ®¹i vµ gi÷ vai trß quan träng trong viÖc ®−a §¶ng nµy thµnh mét tæ chøc quÇn chóng chèng ®Õ quèc. Häc thuyÕt ®Ò kh¸ng tiªu cùc cña M.K. G¨ng®i trë thµnh t− t−ëng chÝnh thèng cña §¶ng Quèc ®¹i trong cuéc ®Êu tranh cho nÒn ®éc lËp Ên §é. N¨m 1946, M.K. G¨ng®i tuyªn bè kh«ng nhÊt thiÕt chØ dïng ph−¬ng ph¸p ®Êu tranh kh«ng b¹o lùc. M.K. G¨ng®i cã ¶nh h−ëng vµ uy tÝn lín ë Ên §é. Nh©n d©n Ên §é suy t«n lµ Mah¸tma nghÜa lµ \"T©m hån vÜ ®¹i\". N¨m 1948, «ng bÞ bän ph¶n ®éng ¸m s¸t. GIO¡NG, Alph«ngs¬ (1888-1967): ChØ huy qu©n ®éi viÔn chinh Ph¸p t¹i Italia n¨m 1943-1944, C«ng sø toµn quyÒn Ph¸p ë Marèc (1947- 1951), ®−îc phong Thèng chÕ n¨m 1952. H Hµ øNG KH¢M (1890-1987): Ng−êi tØnh Quý Ch©u, Trung Quèc. N¨m 1908, häc qu©n sù ë NhËt. N¨m 1924, lµ ThiÕu t−íng Tæng gi¸o quan, §oµn tr−ëng ®oµn huÊn luyÖn, Chñ nhiÖm Ban huÊn luyÖn Tr−êng qu©n sù Hoµng Phè. Sau n¨m 1930, lµm Bé tr−ëng Qu©n chÝnh. N¨m 1944, lµm Tæng t− lÖnh lôc qu©n. Ngµy 1-10-1945, ®−îc T−ëng Giíi Th¹ch ñy nhiÖm sang Hµ Néi thÞ s¸t t×nh h×nh tiÕp nhËn sù ®Çu hµng cña NhËt B¶n. N¨m 1949, lµ ViÖn tr−ëng ViÖn Hµnh chÝnh Quèc d©n §¶ng. Sau ®ã, ch¹y ra §µi Loan, gi÷ chøc Chñ tÞch Héi ®ång cè vÊn chiÕn l−îc cña ChÝnh phñ Quèc d©n §¶ng §µi Loan. HOµNG HOA TH¸M tøc §Ò Th¸m (1858-1913): L·nh tô cña nghÜa qu©n Yªn ThÕ. N¨m 1888, «ng tham gia phong trµo khëi nghÜa cña n«ng d©n chèng thùc d©n Ph¸p ë vïng Yªn ThÕ. Nhê cã lßng dòng c¶m, tµi chØ huy, nghÖ thuËt thu phôc lßng ng−êi, «ng trë thµnh thñ lÜnh cña nghÜa qu©n. Cuéc chiÕn ®Êu do «ng chØ huy kÐo dµi ngãt 30 n¨m, ®· lµm cho kÎ thï nhiÒu phen khèn ®èn. Kh«ng

626 Hå ChÝ Minh toµn tËp khuÊt phôc ®−îc nghÜa qu©n b»ng qu©n sù, n¨m 1913 thùc d©n Ph¸p ®· cho tay sai ¸m h¹i «ng. Phong trµo khëi nghÜa bÞ dËp t¾t. Cuéc khëi nghÜa vµ chiÕn tranh du kÝch ë Yªn ThÕ lµ mét phong trµo ®Êu tranh yªu n−íc quyÕt liÖt vµ bÒn bØ, gãp phÇn t« th¾m truyÒn thèng yªu n−íc, bÊt khuÊt cña d©n téc ViÖt Nam. Hoµng h÷u nam, tøc Phan B«i (1911-1947): Quª huyÖn §iÖn Bµn, Qu¶ng Nam. ¤ng häc ë Hµ Néi vµ tham gia c¸ch m¹ng. N¨m 1929, vµo Sµi Gßn, sau ®ã ®−îc kÕt n¹p vµo §¶ng Céng s¶n; bÞ thùc d©n Ph¸p b¾t tï khæ sai ë C«n §¶o (1930-1936). N¨m 1939, «ng bÞ b¾t lÇn thø hai, ®µy ®i B¾c Mª, råi ®−a sang Ma®ag¸txca. N¨m 1943, vÒ ViÖt B¾c. C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m (1945) thµnh c«ng, «ng lµ Thø tr−ëng Bé Néi vô trong ChÝnh phñ liªn hiÖp kh¸ng chiÕn vµ n¨m 1947 mÊt v× tai n¹n. Hoµng minh gi¸m (1904-1995): Quª ë §«ng Ng¹c, Tõ Liªm, Hµ Néi. Tèt nghiÖp Tr−êng Cao ®¼ng S− ph¹m §«ng D−¬ng. D¹y häc ë Phn«m Pªnh (Campuchia), Sµi Gßn råi trë ra Hµ Néi vµo nh÷ng n¨m 1930, d¹y häc ë Tr−êng t− thôc Th¨ng Long, lµ gi¸o viªn, Phã hiÖu tr−ëng råi HiÖu tr−ëng. Sau C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m (1945), «ng ®· gi÷ nhiÒu chøc vô quan träng: §æng lý V¨n phßng Bé Néi vô, Thø tr−ëng Bé Néi vô, Bé tr−ëng Bé Ngo¹i giao (1947), Bé tr−ëng Bé V¨n hãa (1955- 1976), Phã Tæng th− ký §¶ng X· héi ViÖt Nam. Lµ nh©n chøng trong nhiÒu cuéc gÆp gì lÞch sö gi÷a ®¹i diÖn cña ViÖt Nam vµ Ph¸p nh÷ng n¨m 1945-1946. HOµNG QUèC VIÖT (1905-1992): Tªn thËt lµ H¹ B¸ Cang, quª §¸p CÇu, Vâ Giµng, B¾c Ninh. Tham gia c¸ch m¹ng tõ n¨m 1925 vµ gia nhËp ViÖt Nam Thanh niªn C¸ch m¹ng ®ång chÝ Héi n¨m 1928. N¨m 1930, lµ ñy viªn Ban ChÊp hµnh Trung −¬ng l©m thêi cña §¶ng Céng s¶n §«ng D−¬ng. N¨m 1937, lµ Th−êng vô Xø ñy B¾c Kú. N¨m 1941, lµ ñy viªn Trung −¬ng §¶ng Céng s¶n §«ng D−¬ng. N¨m 1945, lµ ñy viªn Th−êng vô Trung −¬ng §¶ng. Tõ n¨m 1951 ®Õn n¨m 1957, lµ ñy viªn Bé ChÝnh trÞ §¶ng Lao ®éng

b¶n chØ dÉn tªn ng−êi 627 ViÖt Nam vµ lµ Chñ tÞch Tæng C«ng ®oµn ViÖt Nam. N¨m 1960, lµ ñy viªn Ban ChÊp hµnh Trung −¬ng §¶ng, ViÖn tr−ëng ViÖn KiÓm s¸t nh©n d©n tèi cao, Chñ tÞch ñy ban Trung −¬ng MÆt trËn Tæ quèc ViÖt Nam. N¨m 1976, ®−îc bÇu l¹i vµo Ban ChÊp hµnh Trung −¬ng §¶ng. N¨m 1977, «ng ®−îc bÇu lµm Chñ tÞch §oµn Chñ tÞch ñy ban Trung −¬ng MÆt trËn Tæ quèc ViÖt Nam. N¨m 1983, lµ Chñ tÞch danh dù cña ñy ban Trung −¬ng MÆt trËn Tæ quèc ViÖt Nam. HUúNH THóC KH¸NG (1876-1947): Nh©n sÜ yªu n−íc, sinh ë lµng Th¹nh B×nh, tæng Tiªn Ph−íc Th−îng (nay lµ huyÖn Tiªn Ph−íc), tØnh Qu¶ng Nam. ¤ng ®ç gi¶i Nguyªn n¨m 1900 vµ ®ç Hoµng Gi¸p n¨m 1904. V× cïng víi Phan Chu Trinh, TrÇn Quý C¸p tuyªn truyÒn thuyÕt Duy T©n, «ng bÞ Ph¸p b¾t vµ ®µy ®i C«n §¶o 13 n¨m (1908 - 1921). N¨m 1926, ®−îc bÇu lµm ViÖn tr−ëng ViÖn D©n biÓu Trung Kú, nh−ng do chèng l¹i Kh©m sø Ph¸p nªn «ng tõ chøc vµ s¸ng lËp ra tê b¸o TiÕng d©n ë HuÕ (1927 - 1943). Sau C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m (1945), Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®· mêi «ng tham gia ChÝnh phñ liªn hiÖp kh¸ng chiÕn víi c−¬ng vÞ Bé tr−ëng Bé Néi vô. Khi Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®i Ph¸p n¨m 1946, «ng ®−îc trao quyÒn Chñ tÞch n−íc. ¤ng lµ mét s¸ng lËp viªn vµ lµ Héi tr−ëng Héi Liªn hiÖp quèc d©n ViÖt Nam (Liªn ViÖt). N¨m 1947, «ng l©m bÖnh mÊt t¹i Qu¶ng Ng·i, trªn ®−êng ®i c«ng t¸c ë miÒn Trung. K Khæng tö (551-479 TCN): Nhµ t− t−ëng, nhµ gi¸o dôc næi tiÕng cña n−íc Trung Quèc cæ ®¹i. Khæng Tö cßn gäi lµ Khæng Phu Tö, tªn thËt lµ Khæng Kh©u, tªn ch÷ lµ Khæng Träng Ni, ng−êi n−íc Lç thêi Xu©n thu. Thuë nhá nhµ nghÌo nh−ng rÊt ham häc, sau tuæi 30 míi b¾t ®Çu lËp nghiÖp, võa d¹y häc, võa tham gia chÝnh sù, tõng lµm quan n−íc Lç, råi chu du qua nhiÒu n−íc ch− hÇu, nh−ng ®Òu kh«ng cã c¬ héi thùc hiÖn lý t−ëng chÝnh trÞ cña «ng. Khæng gi¸o, hay cßn gäi lµ Nho gi¸o, do «ng ®Ò x−íng vµo thêi Xu©n thu, ®−îc hoµn chØnh vµ bæ sung qua nhiÒu thêi kú vµ bëi nhiÒu nh©n vËt nh− M¹nh Tö, §æng Träng Th−, Tr×nh H¹o,

628 Hå ChÝ Minh toµn tËp Chu Hy, V−¬ng D−¬ng Minh... D−íi thêi H¸n Vò §Õ (139 TCN), Khæng gi¸o trë thµnh hÖ t− t−ëng ®éc t«n cña giai cÊp thèng trÞ phong kiÕn Trung Quèc. Khæng gi¸o chñ tr−¬ng x©y dùng x· héi Trung Quèc vÒ chÝnh trÞ, x· héi, ®¹o ®øc theo Tam c−¬ng (qu©n thÇn, phu phô, phô tö) vµ Ngò th−êng (nh©n, nghÜa, lÔ, trÝ, tÝn), vua ph¶i lµ \"minh qu©n\", cßn bÒ t«i ph¶i phÊn ®Êu theo ®¹o \"tu th©n, tÒ gia, trÞ quèc, b×nh thiªn h¹\" ®Ó trë thµnh \"qu©n tö\". T− t−ëng cña Khæng Tö vÒ c¬ b¶n thÓ hiÖn râ trong cuèn LuËn ng÷. Suèt h¬n 20 thÕ kû qua, Khæng gi¸o ®· trë thµnh hÖ t− t−ëng, lý luËn vµ mét ®¹o gi¸o cã ¶nh h−ëng s©u s¾c ®Õn mäi mÆt ®êi sèng cña x· héi Trung Quèc vµ nhiÒu n−íc ch©u ¸. L L£ H÷U Tõ (1896-1967): Sinh t¹i DÞ Loan, Qu¶ng TrÞ. Tõ th¸ng 11-1945, lµ gi¸m môc ®Þa phËn Bïi Chu - Ph¸t DiÖm (Ninh B×nh). Sau C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m (1945) ®−îc cö vµo Ban Cè vÊn ChÝnh phñ. Lîi dông danh nghÜa ®ã, Lª H÷u Tõ ®· vËn ®éng gi¸o d©n lËp Gi¸o khu tù trÞ Bïi Chu - Ph¸t DiÖm. Theo yªu cÇu cña Lª H÷u Tõ, ngµy 16-10- 1949, qu©n Ph¸p nh¶y dï xuèng Ph¸t DiÖm vµ ®æ bé lªn Bïi Chu, chiÕm ®ãng trung t©m c«ng gi¸o ë ®ång b»ng B¾c Bé. N¨m 1954, Lª H÷u Tõ di c− vµo Nam vµ tiÕp tôc ho¹t ®éng chèng l¹i Tæ quèc. Lª v¨n hiÕn (1904-1997): Ng−êi quª x· Ph−íc Ninh, §µ N½ng, xuÊt th©n trong mét gia ®×nh lao ®éng. N¨m 1927, tham gia chi bé Héi ViÖt Nam C¸ch m¹ng thanh niªn ë Hµ Néi, bÞ ®Þch b¾t nh−ng ®−îc th¶, ph¶i ®æi vµo lµm viÖc ë Nha Trang (1929). ¤ng tiÕp tôc ho¹t ®éng vµ bÞ b¾t lÇn thø hai, giam ë ngôc Kon Tum (1930-1935). N¨m 1940, bÞ ®Þch b¾t lÇn thø ba. Th¸ng 5-1945, tham gia chuÈn bÞ khëi nghÜa ë §µ N½ng. Sau ngµy C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m (1945) thµnh c«ng, «ng ®−îc giao nhiÒu träng tr¸ch: Bé tr−ëng Bé Lao ®éng, Chñ tÞch ñy ban nh©n d©n §µ N½ng (1945), Bé tr−ëng Bé Tµi chÝnh (1946- 1959), Phã Chñ tÞch Héi ®ång quèc phßng tèi cao (1948), Phã Chñ tÞch ñy ban KÕ ho¹ch nhµ n−íc (1958).

b¶n chØ dÉn tªn ng−êi 629 Tõ n¨m 1962, «ng ®−îc cö lµm ®¹i sø ®Æc mÖnh toµn quyÒn cña n−íc ViÖt Nam D©n chñ Céng hoµ t¹i V−¬ng quèc Lµo trong suèt 15 n¨m liªn tôc. L¥CLÐC, Philip Mari¬ ®ê (1902-1947): §¹i t−íng Ph¸p, tham gia cuéc kh¸ng chiÕn chèng ph¸t xÝt §øc x©m l−îc n−íc Ph¸p; lµ Tæng chØ huy qu©n ®éi viÔn chinh Ph¸p ë §«ng D−¬ng (8-1945 - 6-1946); lµ ng−êi nh©n danh n−íc Ph¸p ký v¨n b¶n ®Çu hµng cña NhËt; ng−êi chØ huy qu©n Ph¸p ra B¾c Bé thay qu©n T−ëng Giíi Th¹ch (3-1946 – 7-1947). N¨m 1947, chÕt v× tai n¹n m¸y bay vµ ®−îc truy phong Thèng chÕ n¨m 1952. L¦ H¸N (1895-1974): Ng−êi ThiÖu Th«ng, tØnh V©n Nam, tù lµ VÜnh Hµnh, d©n téc Di. Tèt nghiÖp V©n Nam gi¶ng vâ ®−êng (Tr−êng vâ bÞ V©n Nam). Tõng lµ Tæng t− lÖnh TËp ®oµn qu©n sè 1, Tæng T− lÖnh Ph−¬ng diÖn qu©n sè 1 cña Quèc d©n §¶ng, TØnh tr−ëng V©n Nam, kiªm Tæng T− lÖnh B¶o an qu©n (C«ng an) tØnh, ñy viªn Ban ChÊp hµnh Trung −¬ng Quèc d©n §¶ng. Th¸ng 2-1949 ®· dÊy binh khëi nghÜa. Sau ®ã gi÷ nhiÒu chøc vô trong chÝnh quyÒn Céng hßa Nh©n d©n Trung Hoa: Chñ tÞch ñy ban qu©n chÝnh tØnh V©n Nam, Phã Chñ tÞch ñy ban hµnh chÝnh Khu T©y Nam, ñy viªn Héi ®ång Quèc phßng, ñy viªn th−êng vô §¹i héi Nh©n d©n toµn quèc (Quèc héi), Phã Chñ nhiÖm ñy ban thÓ dôc thÓ thao quèc gia. Lý TH¦êNG KIÖT (1019-1105): Tªn thËt lµ Ng« TuÊn, cã c«ng lao ®−îc vua Lý ban hä vua, lµ anh hïng d©n téc, quª ë ph−êng Th¸i Hoµ, Hµ Néi. Tõ nhá «ng ®· tá ra lµ mét ng−êi cã chÝ h−íng, ham ®äc s¸ch vµ say s−a nghiªn cøu binh th−, luyÖn tËp vâ nghÖ. D−íi triÒu Lý Th¸i T«ng vµ Lý Th¸nh T«ng, «ng ®· tõng gi÷ nhiÒu chøc vô quan träng trong triÒu. Khi Lý Nh©n T«ng lªn ng«i, «ng gi÷ chøc Phô quèc Th¸i óy, c−¬ng vÞ nh− TÓ t−íng. N¨m 1072, lîi dông lóc Lý Th¸nh T«ng mÊt, qu©n Tèng r¸o riÕt chuÈn bÞ x©m l−îc n−íc ta. Chóng x©y dùng c¨n cø, tÝch tr÷ l−¬ng thùc vµ khÝ giíi ë Ung Ch©u... V× vËy, ngµy 27-10-1075, Lý Th−êng KiÖt ®· chñ ®éng tiÕn c«ng sang ®Êt Tèng ®Ó tiªu diÖt c¨n cø x©m l−îc cña kÎ thï. Ngµy 1-3-1076, qu©n ta chiÕm ®−îc thµnh Ung Ch©u råi rót vÒ x©y dùng tuyÕn phßng thñ s«ng CÇu.

630 Hå ChÝ Minh toµn tËp Cuèi n¨m 1076, qu©n Tèng kÐo sang x©m l−îc n−íc ta. Nh−ng do ®· chuÈn bÞ tr−íc vµ ®éng viªn ®−îc lùc l−îng cña nh©n d©n chèng giÆc, nªn qu©n Tèng x©m l−îc ®· thÊt b¹i, th¸ng 3-1077 qu©n Tèng ph¶i rót ch¹y vÒ n−íc. Cuéc kh¸ng chiÕn anh hïng cña d©n téc ta hoµn toµn th¾ng lîi. Lý Th−êng KiÖt ®· cã c«ng lao to lín trong cuéc kh¸ng chiÕn chèng qu©n Tèng x©m l−îc. ¤ng lµ mét nhµ qu©n sù lçi l¹c, mét nhµ chÝnh trÞ vµ ngo¹i giao xuÊt s¾c. M MOãCLIE, L.: T− lÖnh qu©n ®éi Ph¸p ë B¾c ViÖt Nam n¨m 1946, ng−êi chñ tr−¬ng lîi dông ®µm ph¸n ®Ó lÊn dÇn tõng b−íc, tiÕn tíi tiªu diÖt lùc l−îng kh¸ng chiÕn cña ta b»ng vò lùc. Theo lÖnh cña ChÝnh phñ Ph¸p, Moãclie ®· nhiÒu lÇn göi tèi hËu th− cho ChÝnh phñ ta víi nh÷ng yªu s¸ch ngang ng−îc hßng khuÊt phôc nh©n d©n ta, buéc chóng ta ph¶i ®Çu hµng. MUT£, Mariót (1902-1969): §¶ng viªn §¶ng X· héi Ph¸p, Bé tr−ëng Bé Ph¸p quèc h¶i ngo¹i (Bé Thuéc ®Þa Ph¸p cò) n¨m 1946. Trong dÞp Chñ tÞch Hå ChÝ Minh sang Ph¸p (tõ th¸ng 6-1946 ®Õn th¸ng 9-1946), Chñ tÞch vµ Mutª ®· cã nhiÒu cuéc tiÕp xóc. Bé tr−ëng M. Mutª lµ ng−êi ®· ký T¹m −íc ngµy 14-9-1946 víi Chñ tÞch Hå ChÝ Minh. §Çu n¨m 1947, M.Mutª ®−îc ChÝnh phñ Ph¸p cö sang §«ng D−¬ng kiÓm tra t×nh h×nh vµ ®· tõ chèi lêi mêi gÆp gì cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh. N N£RU, Giaoahaclan (1889-1964): Nhµ ho¹t ®éng chÝnh trÞ næi tiÕng cña Nhµ n−íc Ên §é; lµ häc trß vµ lµ ng−êi kÕ tôc sù nghiÖp cña G¨ng®i. N¨m 1912, «ng gia nhËp §¶ng Quèc ®¹i, lµ ñy viªn ñy ban toµn Ên §é cña §¶ng (1918) vµ Tæng th− ký cña §¶ng trong nh÷ng n¨m 1929-1930, 1935-1937, 1946, 1951-1954. N¨m 1946,

b¶n chØ dÉn tªn ng−êi 631 «ng tham gia thµnh lËp ChÝnh phñ l©m thêi Ên §é, lµ Phã Thñ t−íng kiªm Bé tr−ëng Ngo¹i giao. N¨m 1947, Ên §é tuyªn bè ®éc lËp, Nªru lµm Thñ t−íng kiªm Bé tr−ëng Ngo¹i giao. Nªru lµ mét trong nh÷ng ng−êi ®Ò x−íng 5 nguyªn t¾c chung sèng hoµ b×nh vµ lµ mét trong nh÷ng ng−êi s¸ng lËp Phong trµo kh«ng liªn kÕt. NGUYÔN H¶I THÇN (1878-1959): Tªn thËt lµ Vò H¶i Thu, quª ë §¹i Tõ, huyÖn Thanh Tr× (nay thuéc Hµ Néi). N¨m 1905, NguyÔn H¶i ThÇn theo cô Phan Béi Ch©u sang Trung Quèc, ®· theo häc c¸c Tr−êng vâ bÞ Hoµng Phè, Hå Nam, ThiÒu Quan, vèn lµ thµnh viªn ViÖt Nam Quang phôc Héi, sau lµ ®¶ng viªn §¹i ViÖt, tham gia qu©n ®éi Quèc d©n §¶ng, ®−îc cö lµm Liªn tr−ëng (t−¬ng ®−¬ng nh− ®¹i ®éi tr−ëng) kiªm tri huyÖn. V× cã “c«ng” trong viÖc tµn s¸t ®Ém m¸u c¸c chiÕn sÜ C«ng x· Qu¶ng Ch©u (1927), nªn ®−îc chÝnh quyÒn T−ëng Giíi Th¹ch tin dïng. N¨m 1931, NguyÔn H¶i ThÇn vÒ Qu¶ng Ch©u më cöa hµng xem sè tö vi. Sau ®ã ®−îc chÝnh quyÒn T−ëng tËp hîp cïng Vò Hång Khanh vµ mét sè ng−êi cã t− t−ëng chèng céng lËp ra ViÖt Nam C¸ch mÖnh §ång minh Héi. N¨m 1945, NguyÔn H¶i ThÇn theo ®oµn qu©n cña Tiªu V¨n vÒ ViÖt Nam. §Ó thùc hiÖn s¸ch l−îc t¹m hßa ho·n víi qu©n T−ëng nh»m tËp trung lùc l−îng kh¸ng chiÕn ë Nam Bé, ngµy 1-1-1946, NguyÔn H¶i ThÇn ®−îc cö gi÷ chøc Phã Chñ tÞch ChÝnh phñ l©m thêi n−íc ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa vµ sau ®ã ®−îc cö bæ sung vµo Quèc héi kh«ng qua bÇu cö vµ gi÷ chøc Phã Chñ tÞch ChÝnh phñ liªn hiÖp kh¸ng chiÕn. Sau khi qu©n T−ëng rót vÒ Trung Quèc, NguyÔn H¶i ThÇn bá trèn theo qu©n T−ëng vÒ Nam Kinh. N¨m 1947, NguyÔn H¶i ThÇn l¹i vÒ Qu¶ng Ch©u tiÕp tôc më cöa hµng xem sè tö vi vµ sèng ë Trung Quèc cho ®Õn lóc chÕt (1959). NGUYÔN T¦êNG TAM (1905-1963): Tøc NhÊt Linh, quª gèc ë Qu¶ng Nam. NguyÔn T−êng Tam lµ ng−êi cÇm ®Çu nhãm Tù lùc v¨n ®oµn, Chñ nhiÖm b¸o Phong Hãa vµ Ngµy nay. N¨m 1940, ®øng

632 Hå ChÝ Minh toµn tËp ra lËp §¶ng §¹i ViÖt D©n chÝnh th©n NhËt. Do s¸ch l−îc cña ChÝnh phñ ta t¹m thêi hoµ ho·n víi T−ëng, th¸ng 3-1946, ®−îc bæ sung vµo Quèc héi kh«ng th«ng qua bÇu cö vµ gi÷ chøc Bé tr−ëng Bé Ngo¹i giao trong ChÝnh phñ Liªn hiÖp kh¸ng chiÕn; lµ Tr−ëng ®oµn ®¹i biÓu ChÝnh phñ ®i dù Héi nghÞ §µ L¹t (4-1946) vµ ®−îc cö lµm Tr−ëng ®oµn ®¹i biÓu ChÝnh phñ ta dù Héi nghÞ Ph«ngtenn¬bl«, nh−ng NguyÔn T−êng Tam ®· bá nhiÖm vô. Sau ®ã, theo Vò Hång Khanh ®i V©n Nam (Trung Quèc) råi tiÕp tôc lµm tay sai cho thùc d©n Ph¸p vµ sau nµy lµ ®Õ quèc Mü. ChÕt n¨m 1963 t¹i Sµi Gßn. NGUYÔN V¡N Tè (1889-1947): Quª Hµ §«ng (nay thuéc Hµ Néi). Thuë nhá theo H¸n häc, sau chuyÓn T©y häc, ®ç b»ng thµnh chung, lµm viÖc t¹i Tr−êng ViÔn §«ng B¸c Cæ Hµ Néi. Tr−íc n¨m 1945, lµm Héi tr−ëng Héi truyÒn b¸ quèc ng÷. Th¸ng 8-1945, «ng ®−îc mêi gi÷ chøc Bé tr−ëng Bé Cøu tÕ x· héi trong ChÝnh phñ l©m thêi, lµ ®¹i biÓu Quèc héi kho¸ I, Tr−ëng ban Th−êng trùc Quèc héi. Sau ngµy toµn quèc kh¸ng chiÕn, «ng ®−îc cö lµm Phã Chñ tÞch ñy ban t¶n c−, di c−, råi cïng ChÝnh phñ rót lªn ViÖt B¾c tiÕp tôc tham gia kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p. Mïa ®«ng n¨m 1947, qu©n Ph¸p nh¶y dï xuèng B¾c K¹n, «ng bÞ b¾t vµ bÞ giÆc s¸t h¹i. NGUYÔN VÜNH Thôy, tøc B¶o §¹i (1913-1997): Vua cuèi cïng triÒu NguyÔn, con vua Kh¶i §Þnh. N¨m 1922, ®−îc phong §«ng cung hoµng th¸i tö, råi sang Ph¸p du häc. Sau khi vua Kh¶i §Þnh chÕt (1925), trë vÒ n−íc nèi ng«i, lÊy niªn hiÖu B¶o §¹i tõ th¸ng 1-1926, sau ®ã l¹i tiÕp tôc sang Ph¸p häc. N¨m 1932, trë vÒ n−íc chÊp chÝnh. C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m n¨m 1945, B¶o §¹i tho¸i vÞ; ®−îc gi÷ chøc Cè vÊn tèi cao cña ChÝnh phñ ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa. Th¸ng 9-1946, tham gia ph¸i ®oµn ChÝnh phñ ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa giao h¶o víi ChÝnh phñ T−ëng Giíi Th¹ch. Nh©n chuyÕn ®i nµy, B¶o §¹i ë l¹i Trung Quèc, sèng ë Hång C«ng; ®−îc Ph¸p ®−a vÒ lµm quèc tr−ëng cña chÝnh quyÒn th©n Ph¸p trong vïng bÞ t¹m chiÕm. Sau HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ vÒ §«ng D−¬ng (1954),

b¶n chØ dÉn tªn ng−êi 633 bÞ Ng« §×nh DiÖm phÕ truÊt (10-1955). Tõ ®ã, B¶o §¹i sèng l−u vong ë Ph¸p. P Ph¹m b¸ trùc (1898-1954): Ng−êi Ninh B×nh, mét linh môc yªu n−íc, tõng gi÷ chøc Phã Tr−ëng ban Th−êng trùc Quèc héi kho¸ I, Phã Chñ tÞch ñy ban Liªn ViÖt toµn quèc. PH¹M NGäC TH¹CH (1909-1968): B¸c sÜ, Anh hïng Lao ®éng; sinh ë Quy Nh¬n (B×nh §Þnh). ¤ng tèt nghiÖp b¸c sÜ ë Pari n¨m 1934. N¨m 1936, «ng vÒ n−íc ho¹t ®éng c¸ch m¹ng vµ cã nhiÒu ho¹t ®éng, cèng hiÕn trong lÜnh vùc y häc. Tr−íc C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m (1945), «ng võa hµnh nghÒ b¸c sÜ, võa tham gia ho¹t ®éng c¸ch m¹ng, lµ mét trong nh÷ng s¸ng lËp viªn cña tæ chøc Thanh niªn TiÒn phong Nam Bé. Sau c¸ch m¹ng, «ng ®−îc cö gi÷ nhiÒu chøc vô quan träng: Bé tr−ëng Bé Y tÕ ChÝnh phñ l©m thêi, Thø tr−ëng Phñ Chñ tÞch (1949); ñy viªn th−êng vô, Chñ tÞch ñy ban kh¸ng chiÕn hµnh chÝnh ®Æc khu Sµi Gßn - Chî Lín (1950-1953), Bé tr−ëng Bé Y tÕ kiªm ViÖn tr−ëng ViÖn chèng lao Trung −¬ng (1958), Chñ tÞch ñy ban ®iÒu tra téi ¸c cña ®Õ quèc Mü ë ViÖt Nam. ¤ng cßn tham gia nhiÒu ho¹t ®éng trong lÜnh vùc y häc quèc tÕ. ¤ng ®−îc ChÝnh phñ phong tÆng danh hiÖu Anh hïng Lao ®éng, lµ ®¹i biÓu Quèc héi kho¸ II vµ III. Ngµy 7-11-1968, «ng ®· hy sinh ë chiÕn tr−êng miÒn Nam trong khi lµm nhiÖm vô. PH¹M V¡N §åNG (1906-2000): Nhµ ho¹t ®éng chÝnh trÞ xuÊt s¾c cña §¶ng Céng s¶n vµ Nhµ n−íc ViÖt Nam; quª x· §øc T©n, huyÖn Mé §øc, tØnh Qu¶ng Ng·i; dù líp huÊn luyÖn c¸n bé ë Qu¶ng Ch©u; gia nhËp Héi ViÖt Nam C¸ch m¹ng Thanh niªn (1926). Cuèi n¨m 1927,

634 Hå ChÝ Minh toµn tËp vÒ n−íc, tham gia ho¹t ®éng c¸ch m¹ng ë Sµi Gßn; ®−îc cö vµo Kú bé Thanh niªn Nam Kú; sau ®ã, vµo Tæng bé Héi ViÖt Nam C¸ch m¹ng Thanh niªn (1929). Th¸ng 5-1929, ®i H−¬ng C¶ng dù §¹i héi cña Héi ViÖt Nam C¸ch m¹ng Thanh niªn, vÒ Sµi Gßn ho¹t ®éng c¸ch m¹ng; bÞ ®Þch b¾t ®µy ra C«n §¶o (7-1929). Th¸ng 7-1936, ra tï, vÒ Hµ Néi tiÕp tôc ho¹t ®éng c¸ch m¹ng. Th¸ng 5-1940, sang C«n Minh (Trung Quèc) gÆp NguyÔn ¸i Quèc. T¹i ®©y, ®−îc kÕt n¹p vµo §¶ng Céng s¶n §«ng D−¬ng (1940). N¨m 1941, vÒ n−íc, tham gia x©y dùng khu c¨n cø ®Þa c¸ch m¹ng Cao - B¾c - L¹ng. Dù Quèc d©n §¹i héi T©n Trµo, ñy viªn ñy ban D©n téc gi¶i phãng ViÖt Nam (8-1945); Bé tr−ëng Bé Tµi chÝnh ChÝnh phñ L©m thêi n−íc ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa (1945). Tr−ëng ph¸i ®oµn ChÝnh phñ t¹i Héi nghÞ Ph«ngtenn¬bl« (1946). §¹i diÖn cña §¶ng vµ ChÝnh phñ t¹i miÒn Nam Trung Bé. Phã Thñ t−íng ChÝnh phñ, Phã Chñ tÞch Héi ®ång Quèc phßng (8-1949), kiªm Bé tr−ëng Bé Ngo¹i giao (5-1954). Tr−ëng ph¸i ®oµn ChÝnh phñ ViÖt Nam t¹i Héi nghÞ Gi¬nev¬ vÒ §«ng D−¬ng (1954). Thñ t−íng ChÝnh phñ (1955-1981), Chñ tÞch Héi ®ång Bé tr−ëng (1981-1987). Uû viªn dù khuyÕt Ban ChÊp hµnh Trung −¬ng §¶ng Céng s¶n §«ng D−¬ng (1947), ñy viªn chÝnh thøc (1949). ñy viªn Bé ChÝnh trÞ tõ kho¸ II ®Õn kho¸ V (1951-1986). Cè vÊn Ban ChÊp hµnh Trung −¬ng §¶ng (12-1986 – 1997). §¹i biÓu Quèc héi tõ kho¸ I ®Õn kho¸ VII. ¤ng ®−îc tÆng th−ëng Hu©n ch−¬ng Sao Vµng vµ nhiÒu hu©n ch−¬ng cao quý kh¸c. PHAN ANH (1912-1990): Ng−êi x· Tïng ¶nh, huyÖn §øc Thä, tØnh Hµ TÜnh. Tr−íc C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m (1945), «ng lµ Chñ tÞch Tæng héi sinh viªn, tèt nghiÖp khoa LuËt §¹i häc §«ng D−¬ng, luËt s− vµ gi¸o s− Tr−êng t− thôc Th¨ng Long (Hµ Néi), thµnh viªn tÝch cùc cña cuéc vËn ®éng truyÒn b¸ quèc ng÷ vµ phong trµo thanh niªn. Sau C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m (1945), «ng tham gia thµnh lËp Héi Liªn hiÖp quèc d©n ViÖt Nam, lµ Chñ tÞch ñy ban kiÕn thiÕt quèc gia, Bé tr−ëng Bé Quèc phßng trong ChÝnh phñ kh¸ng chiÕn, Tæng th− ký Ph¸i ®oµn ChÝnh phñ ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa ®i dù Héi nghÞ Ph«ngtenn¬bl« (Ph¸p). Trong kh¸ng chiÕn chèng

b¶n chØ dÉn tªn ng−êi 635 Ph¸p, tõng lµ Bé tr−ëng Kinh tÕ, Bé tr−ëng C«ng th−¬ng, Bé tr−ëng Th−¬ng nghiÖp, Bé tr−ëng Ngo¹i th−¬ng. ¤ng ®−îc cö lµm ñy viªn §oµn Chñ tÞch ñy ban Trung −¬ng MÆt trËn Tæ quèc ViÖt Nam kho¸ I vµ kho¸ II, Phã Chñ tÞch §oµn Chñ tÞch ñy ban Trung −¬ng MÆt trËn Tæ quèc ViÖt Nam kho¸ IV. Lµ ®¹i biÓu Quèc héi tõ kho¸ II tíi kho¸ VIII. LuËt s− Phan Anh cßn lµ mét trong nh÷ng ng−êi s¸ng lËp Héi LuËt gia ViÖt Nam, ñy viªn Ban Th−êng vô Héi LuËt gia quèc tÕ, Phã Chñ tÞch Quèc héi n−íc Céng hßa x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam, Phã Chñ tÞch Héi ®ång Hßa b×nh thÕ giíi. PHAN §×NH PHïNG (1847-1895): Mét sÜ phu yªu n−íc næi tiÕng cuèi thÕ kû XIX; nhiÖt liÖt h−ëng øng Phong trµo CÇn V−¬ng cña vua Hµm Nghi n¨m 1885, cô l·nh ®¹o cuéc khëi nghÜa chèng thùc d©n Ph¸p, lËp c¨n cø ë vïng rõng nói H−¬ng S¬n - H−¬ng Khª, tØnh Hµ TÜnh. NghÜa qu©n ®· v−ît nhiÒu gian khæ, duy tr× cuéc chiÕn ®Êu gÇn 10 n¨m. Cô bÞ th−¬ng trong mét trËn ®¸nh råi l©m bÖnh vµ mÊt ngµy 28-12-1895. T T¤N TRUNG S¥N (1866-1925): Tøc T«n DËt Tiªn, cßn cã tªn lµ T«n V¨n, ng−êi Trung S¬n, Qu¶ng §«ng. ¤ng lµ nhµ c¸ch m¹ng d©n chñ vÜ ®¹i cña Trung Quèc. N¨m 1905, «ng thµnh lËp Trung Quèc §ång minh héi, ®−îc bÇu lµm Tæng lý, ®Ò xuÊt chñ nghÜa Tam d©n (d©n téc ®éc lËp, d©n quyÒn tù do, d©n sinh h¹nh phóc). Sau khi thµnh lËp §ång minh héi, T«n Trung S¬n ®· l·nh ®¹o nhiÒu cuéc khëi nghÜa vò trang. C¸ch m¹ng T©n Hîi (1911) th¾ng lîi, nÒn thèng trÞ chuyªn chÕ phong kiÕn Trung Quèc bÞ lËt ®æ, n−íc Trung Hoa d©n quèc thµnh lËp, «ng ®−îc bÇu lµm L©m thêi §¹i Tæng thèng, ®Þnh ra L©m thêi −íc ph¸p. N¨m 1914, t¹i NhËt B¶n, «ng l¹i tæ chøc ra Trung Hoa C¸ch m¹ng §¶ng. Do ¶nh h−ëng cña C¸ch m¹ng Th¸ng M−êi Nga, tiÕp

636 Hå ChÝ Minh toµn tËp thu ®Ò nghÞ cña §¶ng Céng s¶n Trung Quèc, «ng c¶i tæ Quèc d©n §¶ng, cïng víi §¶ng Céng s¶n Trung Quèc thµnh lËp MÆt trËn thèng nhÊt, x¸c lËp ba chÝnh s¸ch lín: liªn Nga, liªn Céng, gióp ®ì c«ng n«ng (1923), ®Êu tranh quyÕt liÖt víi nh÷ng ng−êi thiªn h÷u trong Quèc d©n §¶ng vµ chñ tr−¬ng xo¸ bá c¸c hiÖp −íc bÊt b×nh ®¼ng víi c¸c n−íc ®Õ quèc. Nh÷ng ho¹t ®éng vµ quan ®iÓm cña «ng ®· ¶nh h−ëng s©u s¾c ®Õn t− t−ëng vµ ho¹t ®éng cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh. T¤N Tö: Tªn thËt lµ T«n Vò, nhµ lý luËn qu©n sù lín cña Trung Quèc, sèng vµo cuèi thÕ kû VI tr−íc C«ng nguyªn, t−íng n−íc Ng« d−íi triÒu vua H¹p L− thêi Xu©n Thu (722-481 TCN), lµ t¸c gi¶ T«n Tö binh ph¸p, mét trong nh÷ng bé binh th− sím nhÊt trªn thÕ giíi. Néi dung bé s¸ch nµy rÊt phong phó, bµn ®Õn c¸c ph−¬ng diÖn, c¸c giai ®o¹n, c¸c chiÕn l−îc chiÕn thuËt, v.v. cña chiÕn tranh. Binh ph¸p T«n Tö kh«ng chØ cã gi¸ trÞ ®èi víi chiÕn tranh thêi cæ ®¹i, mµ cßn rÊt cã gi¸ trÞ ®èi víi chiÕn tranh thêi hiÖn ®¹i, v× thÕ ®−îc thÕ giíi ®¸nh gi¸ cao vµ dÞch ra nhiÒu thø tiÕng. Chñ tÞch Hå ChÝ Minh còng nghiªn cøu rÊt s©u s¾c vÒ binh ph¸p T«n Tö vµ ®· nhiÒu lÇn giíi thiÖu víi nh©n d©n ta. T¤R£, M«rix¬ (1900-1964): Nhµ ho¹t ®éng chÝnh trÞ Ph¸p. Th¸ng 3-1919, «ng tham gia §¶ng X· héi Ph¸p vµ tÝch cùc ®Êu tranh ®Ó thµnh lËp §¶ng Céng s¶n Ph¸p. Lµ ñy viªn Trung −¬ng §¶ng Céng s¶n Ph¸p (1924), ñy viªn Bé ChÝnh trÞ vµ BÝ th− Ban ChÊp hµnh Trung −¬ng §¶ng (1925), Tæng BÝ th− §¶ng Céng s¶n Ph¸p (1930-1964). M«rix¬ T«rª cßn lµ nhµ ho¹t ®éng næi tiÕng cña phong trµo céng s¶n vµ c«ng nh©n quèc tÕ, lµ ñy viªn Ban ChÊp hµnh Quèc tÕ Céng s¶n (1928-1943), ñy viªn §oµn Chñ tÞch Quèc tÕ Céng s¶n (1935-1943). T¥RUMAN, Hary (1884-1972): Ng−êi thuéc §¶ng D©n chñ Mü; nhµ ho¹t ®éng chÝnh trÞ; Tæng thèng thø 33 cña n−íc Mü (1945 - 1953); ng−êi h¹ lÖnh nÐm hai qu¶ bom nguyªn tö xuèng Hir«sima

b¶n chØ dÉn tªn ng−êi 637 vµ Nagadaki (NhËt B¶n). T¬ruman lµ mét trong nh÷ng ng−êi khëi x−íng ®−êng lèi “ChiÕn tranh l¹nh” sau ChiÕn tranh thÕ giíi thø hai. TRÇN §¡NG KHOA (1907-1989): TrÝ thøc yªu n−íc, quª Thõa Thiªn - HuÕ. Tr−íc n¨m 1945, «ng ®· tèt nghiÖp ngµnh c«ng chÝnh vµ tõng phô tr¸ch ngµnh nµy ë nhiÒu tØnh miÒn Trung. Sau C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m, «ng ®−îc giao nhiÒu chøc vô quan träng: Gi¸m ®èc c«ng chÝnh Trung Bé, Bé tr−ëng Bé Giao th«ng - C«ng chÝnh, Bé tr−ëng Bé Thuû lîi vµ KiÕn tróc, Bé tr−ëng Bé Thuû lîi. ¤ng lµ ®¹i biÓu Quèc héi tõ kho¸ I ®Õn kho¸ VII, Phã Chñ tÞch ñy ban Th−êng vô Quèc héi tõ kho¸ II ®Õn kho¸ VI, lµ ñy viªn §oµn Chñ tÞch ñy ban Trung −¬ng MÆt trËn Tæ quèc ViÖt Nam vµ Phã Chñ tÞch Héi h÷u nghÞ ViÖt - X« trong nhiÒu n¨m. N¨m 1945, «ng gia nhËp §¶ng D©n chñ ViÖt Nam, tõng gi÷ chøc Phã Tæng th− ký cña §¶ng nµy. TRÇN HUY LIÖU (1901-1969): Nhµ b¸o, nhµ sö häc, nhµ ho¹t ®éng chÝnh trÞ, quª ë Vô B¶n, Nam §Þnh. Tham gia ho¹t ®éng yªu n−íc tõ rÊt sím, lµ mét trong nh÷ng yÕu nh©n cña ViÖt Nam Quèc d©n §¶ng ë Nam Kú. N¨m 1928, thµnh lËp C−êng häc th− x· vµ bÞ Ph¸p b¾t giam. N¨m 1935, «ng ra tï vµ tham gia §¶ng Céng s¶n §«ng D−¬ng (1936). Th¸ng 8-1945, dù §¹i héi Quèc d©n T©n Trµo, ®−îc cö lµm Phã Chñ tÞch ñy ban D©n téc gi¶i phãng. Sau C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m (1945), lµ Bé tr−ëng Bé Tuyªn truyÒn trong ChÝnh phñ l©m thêi vµ lµ ng−êi thay mÆt ChÝnh phñ l©m thêi nhËn Ên kiÕm trong lÔ tho¸i vÞ cña vua B¶o §¹i. Trong kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p, «ng gi÷ nhiÒu chøc vô kh¸c nhau. Sau ®ã, «ng lµ Tr−ëng ban nghiªn cøu V¨n - Sö - §Þa trùc thuéc Trung −¬ng §¶ng Lao ®éng ViÖt Nam, Phã Chñ tÞch ñy ban Khoa häc X· héi ViÖt Nam, ViÖn tr−ëng ViÖn Sö häc. TRÇN TU HOµ: Chuyªn viªn nghiªn cøu t¹i Së C«ng binh cña qu©n ®éi Quèc d©n §¶ng Trung Quèc, sang ViÖt Nam víi chøc vô ThiÕu