اخلاق در تجارت

‫ﺍﺧﻼﻕ ﺩﺭ ﺗﺠﺎﺭﺕ ‪٤٣‬‬ ‫ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺘﻬﺎي اﺧﻼﻗﯽ ﺧﻮد در ﻗﺒﺎل ﺳﺎﯾﺮ ﮔﺮوهﻫـﺎ واﻗـﻒ ﻧﺒﺎﺷـﺪ اﻣﮑـﺎن ﻣﻮﻓﻘﯿـﺖ ﺑﻨﮕـﺎه ﺑـﺴﯿﺎر‬ ‫ﺿﻌﯿﻒ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬ ‫در ﺑـﯿﻦ ﮔـﺮوهﻫـﺎي ﯾﺎدﺷـﺪه ﻣـﺸﺘﺮﯾﺎن )ﻣـﺼﺮفﮐﻨﻨـﺪﮔﺎن( از اﻫﻤﯿـﺖ ﺧـﺎرقاﻟﻌـﺎدهاي‬ ‫ﺑﺮﺧﻮردار ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﻫﯿﭻ ﺑﻨﮕﺎه اﻗﺘﺼﺎدي در درازﻣﺪت ﺑﺪون اﺗﮑـﺎ ﺑـﻪ ﻣـﺼﺮفﮐﻨﻨـﺪﮔﺎن و‬ ‫ﺟﻠﺐ رﺿﺎﯾﺖ آﻧﺎن ﻗﺎدر ﺑﻪ اداﻣﻪ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ و ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ رﻗﺒﺎي ﺗﺠﺎري ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬ ‫ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن درﻫﺮ ﺟﺎﻣﻌﻪاي ﺣﻘﻮق وﯾﮋهاي دارﻧﺪ ﮐـﻪ رﻋﺎﯾـﺖ آن از ﻟﺤـﺎظ ﻗـﺎﻧﻮﻧﯽ‬ ‫ﺑﺮﻋﻬﺪه ﺗﻮﻟﯿﺪﮐﻨﻨﺪﮔﺎن اﺳﺖ‪ ،‬اﻟﺒﺘﻪ دوﻟﺘﻬﺎ ﻧﯿﺰ در ﺗﻀﻤﯿﻦ ﺣﻘﻮق ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨـﺪﮔﺎن ﻣـﯽﺗﻮاﻧﻨـﺪ‬ ‫ﻧﻘﺶ ﺑﺴﺰاﯾﯽ اﯾﻔﺎ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪.‬‬ ‫در ﻣﻮاردي ﮐﻪ ﺑﺮاي ﺣﻤﺎﯾﺖ از ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن و ﺣﻔﻆ ﺣﻘﻮق آﻧﺎن ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎ و ﺿـﻮاﺑﻂ‬ ‫ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﺗﻮﻟﯿﺪﮐﻨﻨﺪﮔﺎن و ﺑﻪﻃﻮرﮐﻠﯽ ﺑﻨﮕﺎهﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي از ﻟﺤﺎظ اﺧﻼﻗـﯽ‬ ‫ﻣﻮﻇﻒاﻧﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﻘﻮق را رﻋﺎﯾﺖ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺣﻤﺎﯾﺖ از ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه ﺑﺎ ﺣﻔﻆ ﺣﻘﻮق وي ـ از ﻟﺤﺎظ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﯾﺎ اﺧﻼﻗﯽ ـ راﺑﻄﻪ ﻧﺰدﯾﮏ‬ ‫دارد‪ .‬ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﺣﻖ دارﻧﺪ ﺳﺎزﻣﺎﻧﻬﺎ ﯾﺎ ﻧﻬﺎدﻫﺎﯾﯽ را ﺗﺄﺳﯿﺲﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ آﻧﺎن را در اﻧﺘﺨﺎب‬ ‫ﻣﻨﺎﺳﺐﺗﺮﯾﻦ ﮐﺎﻻﻫﺎ ﯾﺎ ﺧﺪﻣﺎت راﻫﻨﻤﺎﯾﯽ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﻬﻢﺗﺮﯾﻦ ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺘﻬﺎي اﺧﻼﻗﯽ ﺗﻮﻟﯿﺪﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﯾـﺎ ﺑﻨﮕـﺎهﻫـﺎي اﻗﺘـﺼﺎدي در ﻗﺒـﺎل ﻣـﺸﺘﺮﯾﺎن‬ ‫)ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن( ﺑﻪ ﺷﺮح زﯾﺮ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪ .1‬ﻋﺪم ﺗﻮﻟﯿﺪ ﮐﺎﻻﻫﺎ ﯾﺎ ﺧﺪﻣﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺗﻨﺪرﺳﺘﯽ ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن آﺳﯿﺐ ﻣﯽرﺳﺎﻧﺪ؛‬ ‫‪ .2‬ﻧﻈﺎرت ﺑﺮ ﮐﻠﯿﮥ ﻣﺮاﺣﻞ ﺗﻮﻟﯿﺪ و ﻋﺮﺿﻪ ﮐﺎﻻ؛‬ ‫‪ .3‬رﻋﺎﯾﺖ ﮐﺎﻣﻞ اﺳﺘﺎﻧﺪارﻫﺎي ﮐﯿﻔﯽ و ﺑﻬﺪاﺷﺘﯽ ﮐﻪ ﺑﺮاي ﮐﺎﻻﻫﺎ و ﺧﺪﻣﺎت ﺗـﺪوﯾﻦ ﺷـﺪه‬ ‫اﺳﺖ؛‬ ‫‪ .4‬ﺟﺎﯾﮕﺰﯾﻨﯽ‪ ،‬ﺗﻌﻤﯿﺮ ﯾﺎ اﺻﻼح ﮐﺎﻻﻫـﺎﯾﯽ ﮐـﻪ ﻧﻘﺎﯾـﺼﯽ در ﺳـﺎﺧﺖ آﻧﻬـﺎ وﺟـﻮد دارد ﯾـﺎ‬ ‫ﮐﯿﻔﯿﺖ آﻧﻬﺎ ﻣﻮرد ﻗﺒﻮل ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﻧﯿﺴﺖ؛‬ ‫‪ .5‬ﺟﺒﺮان ﺧﺴﺎراﺗﯽ ﮐﻪ در ﻧﺘﯿﺠـﻪ ﻋـﺪم ﻧﻈـﺎرت در ﺳـﺎﺧﺖ ﮐـﺎﻻ ﯾـﺎ ﻣـﺸﮑﻼت ﻧﺎﺷـﯽ از‬ ‫ﮐﺎرﺑﺮد آن ﺑﻪ ﻣﺸﺘﺮي )ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه( وارد ﺷﺪه اﺳﺖ؛‬

‫اﺧﻼق در ﺗﺠﺎرت‬ ‫‪٤٤‬‬ ‫‪ .6‬اراﺋﻪ ﮐﻠﯿﻪ اﻃﻼﻋﺎﺗﯽ ﮐﻪ در اﻧﺘﺨﺎب آﮔﺎﻫﺎﻧﻪ ﮐﺎﻻ ﺑﻪ ﻣـﺼﺮفﮐﻨﻨـﺪه )ﻣـﺸﺘﺮي( ﮐﻤـﮏ‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﺪ؛‬ ‫‪ .7‬آﻣﻮزش روﺷﻬﺎي ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺼﺮف ﮐﺎﻻ و ﻣﺨﺎﻃﺮات ﻧﺎﺷﯽ از ﮐﺎرﺑﺮد ﻧﺎدرﺳﺖ آن‬ ‫‪ .8‬ﺗﺄﻣﯿﻦ ﺧﺪﻣﺎت ﭘﺲ از ﻓﺮوش ﮐﺎﻻﻫﺎ و ﭘﺎﯾﺒﻨﺪي ﺑﻪ ﺗـﻀﻤﯿﻨﻬﺎي اراﺋـﻪ ﺷـﺪه ﺑـﻪ ﻣـﺸﺘﺮي‪.‬‬ ‫ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ از ﺑﯿﻦ ﮐﺎﻻﻫﺎ ﯾﺎ ﺧﺪﻣﺎت ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﮐﻪ ﺑﺎ ﻗﯿﻤﺘﻬﺎي رﻗﺎﺑﺘﯽ‬ ‫و ﮐﯿﻔﯿﺘﻬﺎي ﻣﻄﻠﻮب در اﺧﺘﯿﺎر آﻧﺎن ﮔﺬارده ﻣﯽﺷﻮد ﻫﺮﮐﺎﻻ ﯾﺎ ﺧﺪﻣﺘﯽ را ﮐﻪ ﺑﺎ ﻧﯿﺎزﻫـﺎ‬ ‫و ﺗﻮاﻧﻤﻨﺪﯾﻬﺎي ﺧﻮد ﻣﻨﻄﺒﻖ ﻣﯽداﻧﻨﺪ اﻧﺘﺨﺎب ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺗﻮﺳﻞ ﺑﻪ اﻗـﺪاﻣﺎﺗﯽ ﮐـﻪ اﯾـﻦ ﺣـﻖ اﻧﺘﺨـﺎب را ﻣﺤـﺪود ﻣـﯽﮐﻨـﺪ و ﻣـﻮاردي از آﻧﻬـﺎ را در‬ ‫ﺻﻔﺤﺎت ﭘﯿﺸﯿﻦ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﺮﺷﻤﺮدﯾﻢ ﻏﯿﺮﻣﻨﺼﻔﺎﻧﻪ اﺳﺖ و ﺑﺎ ﻣﻮازﯾﻦ اﺧﻼﻗﯽ ﻣﻐﺎﯾﺮت دارد‪.‬‬ ‫ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﻧﯿﺰ ﺑﻪ ﻧﻮﺑﻪ ﺧﻮد در ﻗﺒﺎل ﺗﻮﻟﯿﺪﮐﻨﻨـﺪﮔﺎن و ﺟﺎﻣﻌـﻪاي ﮐـﻪ در آن ﺑـﻪ ﺳـﺮ‬ ‫ﻣﯽﺑﺮﻧﺪ داراي وﻇﺎﯾﻒ و ﺗﮑﺎﻟﯿﻒ اﺧﻼﻗﯽ ﻣﺘﻌﺪدي ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﯾﺎ ﻣﻘـﺮرات‬ ‫وﯾﮋهاي ﺑﺮاي اﯾﻔﺎي آﻧﻬﺎ وﺿﻊ ﻧﺸﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﺻﺮﻓﺎً ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﯾﺎ ﺣﻘﻮق ﺧـﻮد ﻓﮑـﺮﮐﻨﻨـﺪ و ﻣﻨـﺎﻓﻊ ﯾـﺎ ﻣـﺼﺎﻟﺢ‬ ‫درازﻣﺪت ﺳﺎﯾﺮ اﻗﺸﺎر ﺟﺎﻣﻌﻪ را ﻧﺎدﯾﺪه ﺑﮕﯿﺮﻧﺪ‪ .‬ﺧﻮدداري از ﻣﺼﺮف ﺑﯽروﯾـﻪ ﮐﺎﻻﻫـﺎ‪ ،‬ﺣﻔـﻆ‬ ‫ﻣﺤﯿﻂزﯾﺴﺖ )ﺧﺮﯾﺪ ﮐﺎﻻﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﺴﺘﻪﺑﻨﺪي آﻧﻬﺎ ﻗﺎﺑﻞ ﺑﺎزﯾﺎﻓﺖ اﺳﺖ در ﺻﻮرت اﻣﮑﺎن( ﻋﺪم‬ ‫ﺧﺮﯾﺪ ﮐﺎﻻﻫﺎي ﻗﺎﭼﺎق‪ ،‬ﻋﺪم اﺳﺘﻔﺎده از ﻓﺮاوردهﻫﺎ ﯾﺎ ﻣـﻮادي ﮐـﻪ ﺑـﻪ ﻻﯾـﻪ ازن ﯾـﺎ اﮐﻮﺳﯿـﺴﺘﻢ‬ ‫آﺳﯿﺐ ﻣﯽرﺳﺎﻧﻨﺪ‪ ،‬ﺟﻠﻮﮔﯿﺮي از ﺗﻀﯿﯿﻊ ﺣﻘﻮق ﺧـﻮد در ﻣـﻮاردي ﮐـﻪ ﮐـﺎﻻي ﺑـﯽﮐﯿﻔﯿـﺖ ﯾـﺎ‬ ‫ﻧﺎﻣﺮﻏﻮب در اﺧﺘﯿﺎر آﻧﺎن ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ و ﺗﻘﺎﺿﺎي ﺟﺒﺮان ﺧﺴﺎرت از ﻓﺮوﺷﻨﺪه‪ ،‬آﮔﺎﻫﯽ از‬ ‫روﺷﻬﺎي ﮐﺎﻫﺶ ﻣﺼﺮف اﻧﺮژي‪ ،‬آب و ﺳﺎﯾﺮ ﻣﻮاد ﯾﺎ ﮐﺎﻻﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑـﺸﺮ در آﯾﻨـﺪه ﺑـﺎ ﮐﻤﺒـﻮد‬ ‫آﻧﻬﺎ ﻣﻮاﺟﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ و ‪ ...‬ﺑﻪﻣﻨﻈﻮر دﺳﺘﯿﺎﺑﯽ ﺑـﻪ ﺗﻮﺳـﻌﻪ ﭘﺎﯾـﺪار از ﻟﺤـﺎظ اﺧﻼﻗـﯽ از ﻧﻬﺎﯾـﺖ‬ ‫اﻫﻤﯿﺖ ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ و در رﻓﺎه ﺟﺎﻣﻌﻪاي ﮐﻪ ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨـﺪه ﺟﺰﺋـﯽ از آن اﺳـﺖ ﻣـﯽﺗﻮاﻧـﺪ‬ ‫ﻣﺆﺛﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫در ﻣﻮرد ﺗﮑﺎﻟﯿﻒ ﺑﻨﮕﺎهﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي ﯾﺎ اﻋﻀﺎي ﻣﻮﺳﺲ اﯾﻦ ﺑﻨﮕﺎهﻫﺎ در ﺑﺮاﺑـﺮ ﺳـﻬﺎمداران‬ ‫و ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺘﻬﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ اﯾﻦ ﺑﻨﮕﺎهﻫﺎ )در زﻣﯿﻨﻪ رﻋﺎﯾﺖ ﺻﺪاﻗﺖ‪ ،‬اﻣﺎﻧﺖ‪ ،‬اﻧـﺼﺎف‪ ،‬ﺷـﻔﺎﻓﯿﺖ در‬

‫ﺍﺧﻼﻕ ﺩﺭ ﺗﺠﺎﺭﺕ ‪٤٥‬‬ ‫اراﺋﻪ ﮔﺰارﺷﻬﺎي ﻣﺎﻟﯽ و ﭘﺎﺳﺨﮕﻮ ﺑﻮدن( ﺑﺤﺜﻬﺎي زﯾﺎدي در دو دﻫﻪ اﺧﯿﺮ در ﺳﻄﺢ ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠـﯽ‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن داﺷﺘﻪ و ﻣﺒﺤﺚ ﺟﺪﯾﺪي ﺑﺎ ﻋﻨﻮان ﺣﺎﮐﻤﯿﺖ ﺷﺮﮐﺘﯽ‪ 1‬در ادﺑﯿﺎت اﻗﺘﺼﺎدي اﯾﺠـﺎد ﺷـﺪه‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﭘﺮداﺧﺘﻦ ﺑﻪ آن ﺧﺎرج از ﻣﻮﺿﻮع اﯾﻦ ﮐﺘﺎب اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺣﻤﺎﯾﺖ از ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ اﺧﻼﻗﯽ ﯾﺎ ﺣﻘﻮﻗﯽ ﻣﻮﺿﻮﻋﯽ ﻧﯿـﺴﺖ ﮐـﻪ ﺑـﻪ ﮐـﺸﻮر ﯾـﺎ‬ ‫ﻗﻠﻤﺮوي ﺧﺎﺻﯽ ﻣﺤﺪود ﯾﺎ ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻣﺠﻤﻊ ﻋﻤﻮﻣﯽ ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﻠﻞ درﺳﺎل ‪ 1985‬ﺑﻪ ﻣﻮﺟﺐ‬ ‫ﻗﻄﻌﻨﺎﻣﻪ ﺷﻤﺎره ‪ 39/248‬رﻫﻨﻤﻮدﻫﺎﯾﯽ در زﻣﯿﻨﻪ ﺣﻔﻆ ﺣﻘﻮق ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﺑﻪ دوﻟﺘﻬـﺎ اراﺋـﻪ‬ ‫داد و آﻧﺎن را ﻣﮑﻠﻒ ﮐﺮد ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﻻزم را ﺑﺮاي ﺣﻤﺎﯾﺖ از ﺣﻘـﻮق ﻣـﺼﺮفﮐﻨﻨـﺪﮔﺎن ﺗـﺪوﯾﻦ‬ ‫ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪.‬‬ ‫در اﯾﻦ ﻗﻄﻌﻨﺎﻣﻪ‪ ،‬آﻣﻮزش ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن‪ ،‬ﺗﺪوﯾﻦ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎي ﮐﯿﻔـﯽ ﺑـﺮاي ﮐﺎﻻﻫـﺎ و‬ ‫ﺧﺪﻣﺎت‪ ،‬ﺻﺮﻓﻪﺟﻮﯾﯽ در ﻣﺼﺮف ﻣﻮاد‪ ،‬اﻧـﺮژي‪ ،‬آب‪ ،‬ﺗﻮﻟﯿـﺪ ﮐﺎﻻﻫـﺎ و ﺧـﺪﻣﺎﺗﯽ ﮐـﻪ ﭼﺮﺧـﻪ‬ ‫ﺣﯿﺎت آﻧﻬﺎ ﻃـﻮﻻﻧﯽ اﺳـﺖ‪ ،‬اﯾﺠـﺎد ﭘﺎﯾﮕـﺎهﻫـﺎي اﻃـﻼعرﺳـﺎﻧﯽ ﺑـﺮاي ارﺗﻘـﺎي ﺳـﻄﺢ آﮔـﺎﻫﯽ‬ ‫ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن و ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺷﺎﺧﺼﻬﺎﯾﯽ ﺑﺮاي ﻣﺼﺮف ﭘﺎﯾﺪار‪ 2‬ﻣﻮرد ﺗﺄﮐﯿﺪ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺣﻘﻮق اﺳﺎﺳﯽ ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن‬ ‫ﺣﻘﻮق اﺳﺎﺳﯽ ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه ﮐﻪ ﺗﺄﻣﯿﻦ آﻧﻬﺎ ﺟﺰو وﻇﺎﯾﻒ ﺑﻨﮕـﺎهﻫـﺎي اﻗﺘـﺼﺎدي و دوﻟـﺖ‬ ‫اﺳﺖ و اﻏﻠﺐ ﮐﺸﻮرﻫﺎ ﻧﯿﺰ آن را ﺑﻪ رﺳﻤﯿﺖ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬ﻋﺒﺎرتاﻧﺪ از‪:‬‬ ‫‪1‬ـ ﺣﻖ اﻧﺘﺨﺎب ﮐﺎﻻ‬ ‫ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ از ﺑﯿﻦ ﮐﺎﻻﻫﺎ ﯾﺎ ﺧﺪﻣﺎت ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﮐﻪ ﺑﻪ ﻗﯿﻤﺘﻬﺎي رﻗـﺎﺑﺘﯽ و‬ ‫ﮐﯿﻔﯿﺘﻬﺎي ﻣﻄﻠﻮب در اﺧﺘﯿﺎر آﻧـﺎن ﮔـﺬارده ﻣـﯽﺷـﻮد ﻫﺮﮐـﺎﻻ ﯾـﺎ ﺧـﺪﻣﺘﯽ را ﮐـﻪ ﺑـﺎ ﻧﯿﺎزﻫـﺎ و‬ ‫ﺗﻮاﻧﻤﻨﺪﯾﻬﺎي ﺧﻮد ﻣﻨﻄﺒـﻖ ﻣـﯽداﻧﻨـﺪ اﻧﺘﺨـﺎب ﻧﻤﺎﯾﻨـﺪ‪ .‬دوﻟﺘﻬـﺎ و ﺑﻨﮕـﺎهﻫـﺎي اﻗﺘـﺼﺎدي اﺧﻼﻗـ ًﺎ‬ ‫ﻣﻮﻇﻒاﻧﺪ ﮐﻪ از دﺳﺖ زدن ﺑﻪ اﻗﺪاﻣﺎﺗﯽ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﻖ اﻧﺘﺨﺎب را ﻣﺤـﺪود ﻣـﯽﮐﻨـﺪ ﺧـﻮدداري‬ ‫ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪.‬‬ ‫________________________________________________________‬ ‫‪1. Corporate Governance‬‬ ‫‪2. Sustainable Consumption‬‬

‫اﺧﻼق در ﺗﺠﺎرت‬ ‫‪٤٦‬‬ ‫‪ .2‬ﺣﻖ دﺳﺘﺮﺳﯽ ﺑﻪ اﻃﻼﻋﺎت‬ ‫ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﺣﻖ دارﻧﺪ ﺑﻪ ﮐﻠﯿﻪ اﻃﻼﻋﺎﺗﯽ ﮐـﻪ ﺑـﻪ آﻧـﺎن در اﻧﺘﺨـﺎب آﮔﺎﻫﺎﻧـﻪ ﮐﺎﻻﻫـﺎ‬ ‫ﮐﻤﮏ ﮐﻨـﺪ ﯾـﺎ از آﻧـﺎن در ﺑﺮاﺑـﺮ ﺗﺒﻠﯿﻐـﺎت ﻓﺮﯾﺒﻨـﺪه ﺣﻤﺎﯾـﺖ ﻧﻤﺎﯾـﺪ دﺳﺘﺮﺳـﯽ داﺷـﺘﻪ ﺑﺎﺷـﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺗﻮﻟﯿﺪﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﻣﻮﻇﻒاﻧﺪ روﺷﻬﺎي ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺼﺮف ﮐﺎﻻ و ﺧﻄﺮات ﻧﺎﺷﯽ از ﮐﺎرﺑﺮد ﻧﺎدرﺳﺖ‬ ‫آن را ﺑﻪ آﮔﺎﻫﯽ ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﺑﺮﺳﺎﻧﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ . 3‬ﺣﻖ ﺳﻼﻣﺖ و ﺗﻨﺪرﺳﺘﯽ‬ ‫ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﺑﺎﯾﺪ در ﻗﺒﺎل ﺗﻮﻟﯿﺪ ﮐﺎﻻﻫﺎ و ﺧﺪﻣﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺑﺮاي ﺗﻨﺪرﺳﺘﯽ آﻧﻬـﺎ زﯾـﺎنآور‬ ‫اﺳﺖ ﻣﻮرد ﺣﻤﺎﯾﺖ ﻗﺮار ﮔﯿﺮﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺣﻤﺎﯾﺖ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﺗﺪوﯾﻦ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎي ﮐﯿﻔـﯽ‬ ‫و ﺑﻬﺪاﺷﺘﯽ ﺑﺮاي ﮐﺎﻻﻫﺎي ﻣﻨﺘﺨﺐ و اﯾﺠﺎد ﺗـﺴﻬﯿﻼﺗﯽ ﺑـﺮاي ﺗـﺴﺖ ﮐـﺮدن و ﺻـﺪور ﮔـﻮاﻫﯽ‬ ‫ﺳﻼﻣﺖ ﮐﺎﻻﻫﺎ‪ ،‬ﺧﺪﻣﺎت و ﻣﺮاﺣﻞ ﮐﺎرﺑﺮد آﻧﻬﺎ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫‪ .4‬ﺣﻖ ﺗﺄﻣﯿﻦ ﻧﯿﺎزﻫﺎي اﺳﺎﺳﯽ‬ ‫دوﻟﺘﻬﺎ ﻣﻮﻇﻒاﻧﺪ ﺗﺄﻣﯿﻦ ﻧﯿﺎزﻫﺎي اﺳﺎﺳـﯽ ﻣـﺼﺮفﮐﻨﻨـﺪﮔﺎن را در اوﻟﻮﯾـﺖ ﻗـﺮار دﻫﻨـﺪ و‬ ‫ﺑﺮاي ﻧﻈﺎرت ﺑﺮ ﻋﺮﺿﻪ و ﺗﻮزﯾﻊ آﻧﻬﺎ ﺳﺎزوﮐﺎرﻫﺎي ﻣﻨﺎﺳﺐ را ﻓﺮاﻫﻢ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ .5‬ﺣﻖ ﻟﺤﺎظ ﺷﺪن ﻣﻨﺎﻓﻊ ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه‬ ‫دوﻟﺘﻬﺎ ﻣﻮﻇﻒ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﻣـﺼﺮفﮐﻨﻨـﺪﮔﺎن را در ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪﻫـﺎ و ﺧـﻂﻣـﺸﯿﻬﺎي ﺧـﻮد‬ ‫ﻣﺪﻧﻈﺮ ﻗﺮار دﻫﻨﺪ و ﻫﻨﮕﺎم اﺗﺨﺎذ ﺗﺼﻤﯿﻢ درﺑـﺎره ﺗﻮﻟﯿـﺪ ﮐﺎﻻﻫـﺎ و ﺧـﺪﻣﺎت اﺳﺎﺳـﯽ ﯾـﺎ ﺗﻨﻈـﯿﻢ‬ ‫ﺑﺎزارآﻧﻬﺎ از ﻧﻈﺮات ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﯾـﺎ ﻧﻬﺎدﻫـﺎﯾﯽ ﮐـﻪ ﻧﻤﺎﯾﻨـﺪﮔﯽ آﻧﻬـﺎ را دارا ﻫـﺴﺘﻨﺪ ﻣﻄﻠـﻊ‬ ‫ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪ .6‬ﺣﻖ ﺟﺒﺮان ﺷﺪن ﺧﺴﺎرت ﯾﺎ درﯾﺎﻓﺖ ﻏﺮاﻣﺖ‬ ‫ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه ﺣﻖ دارد ﮐﻪ ﺑﺮاي ﮐﺎﻻﻫﺎ ﯾﺎ ﺧﺪﻣﺎت ﻧﺎﻣﻨﺎﺳﺐ ﯾﺎ ﻣﺴﺌﻠﻪداري ﮐـﻪ دراﺧﺘﯿـﺎر‬ ‫او ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬در ﺻﻮرت ﺑﺮوز ﺧﺴﺎرت‪ ،‬ﻏﺮاﻣﺘﻬﺎي ﻋﺎدﻻﻧـﻪ ﻣﻄﺎﻟﺒـﻪ ﮐﻨـﺪ‪ .‬ﻓﺮﯾـﺐدادن‬ ‫ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه ﯾﺎ ﻣﻐﺒﻮن ﮐﺮدن ﻣﺸﺘﺮي از ﻃﺮﯾﻖ اراﺋﻪ ﮐﺎﻻ ﯾﺎ ﺧﺪﻣﺘﯽ ﻏﯿﺮ از آﻧﭽﻪ ﻣﻮرد ﺗﻮاﻓـﻖ‬ ‫ﺑﻮده اﺳﺖ اﻗﺪاﻣﺎﺗﯽ ﻧﺎدرﺳﺖ و ﻏﯿﺮاﺧﻼﻗـﯽ اﺳـﺖ‪ .‬ﺗـﻀﻤﯿﻦ ﺣﻘـﻮق ﻣـﺼﺮفﮐﻨﻨـﺪه و ﺗﻌﯿـﯿﻦ‬

‫ﺍﺧﻼﻕ ﺩﺭ ﺗﺠﺎﺭﺕ ‪٤٧‬‬ ‫ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﺟﺒﺮان ﺧﺴﺎرت او از وﻇﺎﯾﻒ دوﻟﺖ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ .7‬ﺣﻖ آﻣﻮزش ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه‬ ‫ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﺑﺪون ﻋﻠﻢ‪ ،‬آﮔـﺎﻫﯽ ﯾـﺎ ﮐـﺴﺐ ﻣﻬـﺎرت ﻗـﺎدر ﺑـﻪ دﻓـﺎع از ﺣﻘـﻮق ﺧـﻮد‬ ‫ﻧﺨﻮاﻫﻨﺪ ﺑﻮد‪ .‬دوﻟﺘﻬﺎ و ﺑﻨﮕﺎهﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي ـ ﺣﺴﺐ ﻣﻮرد ـ ﻣﻮﻇﻒاﻧﺪ ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨـﺪﮔﺎن را ﺑـﺎ‬ ‫ﺣﻘﻮق‪ ،‬ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺘﻬﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﻣﺼﺮف ﯾﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﮐﺎﻻﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑـﻪ آﻣﻮزﺷـﻬﺎي‬ ‫ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻧﯿﺎز دارﻧﺪ آﺷﻨﺎ ﺳﺎزﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪ .8‬ﺣﻖ ﺑﺮﺧﻮرداري از ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ ﺳﺎﻟﻢ‬ ‫دوﻟﺘﻬﺎ ﻣﮑﻠﻒاﻧﺪ ﮐﻪ ﮐﺎرﺑﺮد ﻣﻮاد ﯾﺎ اﻧﺠﺎم ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﻬﺎﯾﯽ را ﮐﻪ ﺳـﻼﻣﺖ ﻣﺤـﯿﻂزﯾـﺴﺖ را ﺑـﻪ‬ ‫ﺧﻄﺮ ﻣﯽاﻧﺪازﻧﺪ ﻣﺤﺪود ﯾﺎ ﻣﻤﻨﻮع ﮐﻨﻨﺪ و ﺑﻨﮕﺎهﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي ﻣﻠﺰم ﺑﻪ رﻋﺎﯾﺖ ﻣﻘﺮراﺗﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ‬ ‫ﮐﻪ در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ ﺗﺪوﯾﻦ ﺷﺪه ﯾﺎ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ .‬در ﺗﻤﺎم رﻫﻨﻤﻮدﻫﺎي اﺧﻼﻗـﯽ ﻣـﺮﺗﺒﻂ ﺑـﺎ اﻗﺘـﺼﺎد‬ ‫اﯾﺠﺎد ﻓﻀﺎﯾﯽ ﮐﻪ در آن ﺳﻼﻣﺖ ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﺗﺄﻣﯿﻦ ﺷﻮد ﻣﻮرد ﺗﺄﮐﯿﺪ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﺧﻼق در ﺗﻮﻟﯿﺪ‬ ‫در ﺗﻌﺮﯾﻒ اﺧﻼق ﺣﺮﻓﻪاي ﯾﺎ ﺗﺠﺎري ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺎﺧﻪاي از اﺧﻼق ﮐﺎرﺑﺮدي را‬ ‫ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ اﺻﻮل اﺧﻼﻗﯽ و ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑـﺎ آن را در ﻓـﻀﺎي ﮐـﺴﺐ و ﮐـﺎر ﻣـﻮرد‬ ‫ﺑﺮرﺳﯽ ﻗﺮار ﻣﯽدﻫﺪ‪.‬‬ ‫ﮔﺴﺘﺮش ﺣﺠﻢ ﻣﺒﺎدﻻت ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ در دو دﻫﻪ اﺧﯿـﺮ و اﻓـﺰاﯾﺶ ﻧﻘـﺶ ﻣـﺼﺮفﮐﻨﻨـﺪه ﯾـﺎ‬ ‫ﻣﺸﺘﺮي در روﻧﻖ ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﻬﺎي اﻗﺘﺼﺎدي ﻣﺒﺤﺚ ﺟﺪﯾﺪي ﺑـﻪ ﻧـﺎم »اﺧـﻼق ﺗﻮﻟﯿـﺪ« را وارد ادﺑﯿـﺎت‬ ‫اﻗﺘﺼﺎدي ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬رﻋﺎﯾﺖ ﻧﮑﺎت اﺧﻼﻗـﯽ در ﺗﻮﻟﯿـﺪ ﮐـﺎﻻ و ﺧـﺪﻣﺎت و ﻓﺮاﯾﻨـﺪﻫﺎي آﻧﻬـﺎ‬ ‫ﺳﺒﺐ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﺧﺴﺎرات ﯾﺎ زﯾﺎﻧﻬﺎي ﻧﺎﺷﯽ از ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺑـﻪ ﺣـﺪاﻗﻞ ﻣﻤﮑـﻦ ﮐـﺎﻫﺶ ﯾﺎﺑـﺪ ﯾـﺎ ﺑـﻪ‬ ‫ﺳﻄﺤﯽ ﺑﺮﺳﺪ ﮐﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪ آن را ﻣﯽﭘﺬﯾﺮد‪.‬‬ ‫ﻣﻬﻢﺗﺮﯾﻦ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎﺗﯽ ﮐﻪ در ﻣﺒﺤﺚ »اﺧﻼق ﺗﻮﻟﯿﺪ« ﻣﻄﺮح ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﻋﺒﺎرتاﻧﺪ از‪:‬‬ ‫‪ .1‬ﺗﻮﻟﯿﺪ ﮐﺎﻻﻫﺎ و ﺧﺪﻣﺎﺗﯽ ﮐﻪ ذاﺗﺎً ﺧﻄﺮﻧﺎك ﻫﺴﺘﻨﺪ )دﺧﺎﻧﯿﺎت‪ ،‬اﻟﮑﻞ‪ ،‬ﻣﻬﻤـﺎت‪ ،‬وﺳـﺎﯾﻂ‬ ‫ﻧﻘﻠﯿﻪ ﻏﯿﺮاﺳﺘﺎﻧﺪارد ﯾﺎ آﻻﯾﻨﺪه‪ ،‬ﻣـﻮاد ﺷـﯿﻤﯿﺎﯾﯽ ﻣـﻀﺮ‪ ،‬ﺑﻬـﺮهﮔﯿـﺮي از ﻓﻨﺎورﯾﻬـﺎﯾﯽ ﮐـﻪ‬

‫اﺧﻼق در ﺗﺠﺎرت‬ ‫‪٤٨‬‬ ‫ﻋﻮاﻗﺐ آﻧﻬﺎ ﻗﺎﺑﻞ ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ ﻧﯿـﺴﺖ ﻣﺎﻧﻨـﺪ ﺷـﺒﯿﻪﺳـﺎزي‪ ،‬ﭘﯿﻮﻧـﺪ اﻋـﻀﺎ‪ ،‬ﺗﻮﻟﯿـﺪ ﮐﺎﻻﻫـﺎي‬ ‫ﻣﻌﯿﻮب‪ ،‬ﻣﻮاد اﻋﺘﯿﺎدآور و‪.(...‬‬ ‫‪ .2‬رواﺑﻂ اﺧﻼﻗﯽ ﺷﺮﮐﺘﻬﺎ و ﻣﺤﯿﻂزﯾﺴﺖ )اﺧﻼق زﯾﺴﺖﻣﺤﯿﻄﯽ‪ ،‬آﺳﯿﺐرﺳﺎﻧﺪن ﺑﻪ ﮐﺮه‬ ‫زﻣﯿﻦ‪ ،‬اﻧﺘﺸﺎر ﮔﺎزﻫﺎي ﮔﻞﺧﺎﻧﻪاي‪ ،‬ﮐﻤﮏ ﺑﻪ ﮔﺮم ﺷﺪن ﮐﺮه زﻣﯿﻦ(‪.‬‬ ‫‪ .3‬ﻣﺴﺎﺋﻞ اﺧﻼﻗﯽ ﻧﺎﺷﯽ از ﮐﺎرﺑﺮد ﮐﺎﻻﻫﺎي ﺟﺪﯾﺪ )ﻣـﻮاد ﻏـﺬاﯾﯽ ژﻧﺘﯿﮑـﯽ‪ ،‬ﻓﺮﮐﺎﻧـﺴﻬﺎي‬ ‫ﺗﻠﻔﻦ ﻫﻤﺮاه‪ ،‬ﻓﺮاوردهﻫﺎي داروﯾﯽ ﮐﻪ اﺛﺮات ﺟﻨﺒﯽ آﻧﻬﺎ ﮐﺎﻣ ًﻼ ﺑﺮرﺳـﯽ ﻧـﺸﺪه اﺳـﺖ و‬ ‫‪.(...‬‬ ‫‪ .4‬ﻣﺴﺎﺋﻞ اﺧﻼﻗﯽ ﻧﺎﺷﯽ از آزﻣﺎﯾﺶ ﮐﺎﻻﻫﺎ )ﺗﻀﯿﯿﻊ ﺣﻘﻮق ﺣﯿﻮاﻧﺎت‪ ،‬ﺗﺴﺖﮐﺮدن ﮐﺎﻻﻫـﺎ‬ ‫ﺑﺮروي ﮔﺮوهﻫﺎي ﺧﺎﺻﯽ ﮐﻪ ذيﻧﻔﻊ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ(‪.‬‬ ‫‪ .5‬ﺳﻮءاﺳﺘﻔﺎده از ﻋﻼﺋﻢ ﺗﺠﺎري ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه و ﺗﻘﻠﯿﺪ ﻧﺎﻣﺤﺴﻮس از اﯾﻦ ﻋﻼﺋﻢ ﺑـﻪ اﻧﮕﯿـﺰه‬ ‫ﺳﻮدﺟﻮﯾﯽ‪.‬‬ ‫‪ .6‬اﺳﺘﻔﺎده از داراﯾﯽﻫﺎي ﻣﻌﻨﻮي دﯾﮕﺮان ﺑﺪون اﺧﺬ ﻣﺠﻮز ﯾﺎ ﺣﻖ ﺑﻬﺮهﺑﺮداري‪.‬‬ ‫‪ .7‬ﺟﺬب ﻧﯿﺮوي ﮐﺎر ﻣﺘﺨـﺼﺺ‪ ،‬ﻣﺠـﺮب و ﮐـﺎرآزﻣﻮدهاي ﮐـﻪ ﺷـﺮﮐﺘﻬﺎ ﯾـﺎ ﺑﻨﮕـﺎهﻫـﺎي‬ ‫اﻗﺘﺼﺎدي رﻗﯿﺐ ﭘﺮورش دادهاﻧﺪ‪ ،‬از ﻃﺮﯾﻖ ﺗﻄﻤﯿﻊ ﯾﺎ ﭘﺮداﺧﺖ ﺣﻘﻮﻗﻬﺎي ﺟﺬاب‬ ‫‪ .8‬ﺑﻪ ﮐﺎر ﮔﺮﻓﺘﻦ ﻧﯿﺮوﻫﺎي ﮐﺎرآﻣﺪ ﯾﺎ ﻣﺘﺨﺼﺺ در رﺷـﺘﻪﻫـﺎي ﻏﯿﺮﺗﺨﺼـﺼﯽ ﺑـﻪ ﻣﻨﻈـﻮر‬ ‫ﻣﺤﺮومﮐﺮدن ﺷﺮﮐﺘﻬﺎي رﻗﯿﺐ از ﺗﺨﺼﺺ‪ ،‬ﺗﺠﺮﺑﻪ و ﺧﻼﻗﯿﺖ آﻧﻬﺎ‪.‬‬ ‫‪ .9‬ﺑﻬﺮهﮔﯿﺮي از داﻧﺶ ﺑﻮﻣﯽ اﻓﺮاد ﯾﺎ ﮔﺮوهﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﺳﻨﺘﯽ از ﮔﯿﺎﻫـﺎن داروﯾـﯽ ﯾـﺎ‬ ‫ﻣﻮاد ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﺮاي ﻣﻌﺎﻟﺠﻪ ﺑﯿﻤﺎرﯾﻬﺎ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ 1‬و ﺗﺒﺪﯾﻞﮐﺮدن اﯾﻦ داﻧﺶ ﺑﻪ ﯾـﮏ‬ ‫داراﯾﯽ ﻣﻌﻨﻮي ﯾﺎ ﻣﺤﺼﻮل ﺻﻨﻌﺘﯽ ﺟﺪﯾﺪ ﺑـﺪون ﺟﺒـﺮان زﺣﻤـﺎت اﻓـﺮادي ﮐـﻪ داﻧـﺶ‬ ‫ﺑﻮﻣﯽ ﯾﺎ ﻓﻨﺎوري ﺳﻨﺘﯽ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﺗﻌﻠﻖ داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪.10‬ﺗﺠﺎريﮐﺮدن داروﻫـﺎي ﺳـﻨﺘﯽ ﺑﺮﺧـﯽ از ﮐـﺸﻮرﻫﺎ ﯾـﺎ اﺳـﺘﺨﺮاج ﻋﻨﺎﺻـﺮ ﺷـﯿﻤﯿﺎﯾﯽ از‬ ‫ﮔﯿﺎﻫﺎن داروﯾﯽ اﺧﺘﺼﺎﺻﯽ ﺑﺮﺧﯽ از ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺑﺪون ﭘﺮداﺧﺖ ﺣﻖاﻟﺴﻬﻢ اﯾﻦ ﮐﺸﻮرﻫﺎ ﯾـﺎ‬ ‫ﻣﻨﺎﻃﻖ‪.2‬‬ ‫________________________________________________________‬ ‫‪1. Biopiracy‬‬ ‫‪2. Bioprospecting‬‬

‫ﺍﺧﻼﻕ ﺩﺭ ﺗﺠﺎﺭﺕ ‪٤٩‬‬ ‫ﺷـﺮﮐﺘﻬﺎي ﻓﺮاﻣﻠﯿﺘـﯽ ـ ﺑـﻪوﯾـﮋه در ﭼﻨـﺪ دﻫـﻪ ﮔﺬﺷـﺘﻪ ـ در ﺑـﺴﯿﺎري از ﻣـﻮارد ﻫﻨﮕـﺎم‬ ‫ﺳﺮﻣﺎﯾﻪﮔﺬاري در ﮐﺸﻮرﻫﺎي در ﺣﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ »اﺧﻼق در ﺗﻮﻟﯿـﺪ« را رﻋﺎﯾـﺖ ﻧﮑـﺮده و ﺻـﻨﺎﯾﻊ‬ ‫آﻻﯾﻨﺪه ﻣﺤﯿﻂزﯾﺴﺖ را ﺑﻪ اﯾﻦ ﮐﺸﻮرﻫﺎ ﻣﻨﺘﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده از ﮐﺎر ﮐﻮدﮐﺎن در ﮐﺎرﮔﺎهﻫﺎي ﺗﻮﻟﯿـﺪي و ﻋـﺪم رﻋﺎﯾـﺖ ﻣﻘـﺮرات ﺑﻬﺪاﺷـﺘﯽ ﯾـﺎ‬ ‫ﺿﻮاﺑﻂ اﯾﻤﻨﯽ در ﻣﺤﯿﻂ ﮐﺎر )ﺑﻪ ﺳﺒﺐ آﺳﯿﺒﻬﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﯾﺎ ﻓﺮدي( ﺑـﺎ ﻣﻌﯿﺎرﻫـﺎي اﺧـﻼق در‬ ‫ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﻨﺎﻓﺎت دارد‪.‬‬ ‫ﻣﺴﺎﺋﻞ اﺧﻼﻗﯽ ﻣﺘﻌﺪدي ﻧﯿﺰ در ﺗﻮزﯾﻊ دﺳﺘﺎوردﻫﺎي ﺗﻮﻟﯿﺪي ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﻄﺮح ﻣﯽﺷﻮد ﮐـﻪ در‬ ‫اﻗﺘﺼﺎد ﺳﯿﺎﺳﯽ از آن ﺑﺎ ﻋﻨﻮان »اﺧﻼق ﺳﯿـﺴﺘﻤﻬﺎي اﻗﺘـﺼﺎدي«‪ 1‬ﻧـﺎم ﺑـﺮده ﻣـﯽﺷـﻮد‪ .‬ﺗﺠـﺎرت‬ ‫ﻋﺎدﻻﻧﻪ ﯾﺎ ﻣﻨﺼﻔﺎﻧﻪ ﻧﯿﺰ در زﯾﺮ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ »اﺧﻼق ﺳﯿﺴﺘﻤﻬﺎي اﻗﺘﺼﺎدي« ﻗـﺮار ﻣـﯽﮔﯿـﺮد ﮐـﻪ در‬ ‫ﺻﻔﺤﺎت آﯾﻨﺪه ﮐﺘﺎب ﺑﻪ آن ﺧﻮاﻫﯿﻢ ﭘﺮداﺧﺖ‪.‬‬ ‫ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺷﺪن و اﺧﻼق ﺗﺠﺎري‬ ‫در ﺧﻼل ﺳﻪ دﻫﻪ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺗﺤﻮﻻت زﯾﺎدي در ﻋﺮﺻﻪ ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ رخ داده اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﺗـﺄﺛﯿﺮ‬ ‫ﮔﺴﺘﺮدهاي در ﻧﻘﺶ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺻﺎﺣﺒﺎن ﺣـﺮف و ﻣـﺸﺎﻏﻞ و روﯾـﻪﻫـﺎ و رﻓﺘﺎرﻫـﺎي آﻧـﺎن ﺑﺮﺟـﺎي‬ ‫ﮔﺬاﺷـﺘﻪ اﺳـﺖ‪ .‬ﻣﻬـﻢﺗـﺮﯾﻦ اﯾـﻦ ﺗﺤـﻮﻻت اﻓـﺰاﯾﺶ ﺷـﺪﯾﺪ ﺣﺠـﻢ ﻣﺒـﺎدﻻت ﺑـﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠـﯽ و‬ ‫ﺳﺮﻣﺎﯾﻪﮔﺬارﯾﻬﺎي ﺑﺮون ﻣﺮزي اﺳﺖ‪ .‬ﺗﻌﺪاد ﻣﺸﺎﻏﻠﯽ ﮐﻪ اﻫﻤﯿﺖ ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﮐﺴﺐ ﮐﺮدهاﻧـﺪ ﺑـﻪ‬ ‫ﺳـﺮﻋﺖ رو ﺑـﻪ اﻓـﺰاﯾﺶ ﮔﺬاﺷـﺘﻪ اﺳـﺖ‪ .‬روﺳـﺎي ﺷـﺮﮐﺘﻬﺎي ﺗﺠـﺎري‪ ،‬ﺑﻨﮕـﺎهﻫـﺎي ﺗﻮﻟﯿـﺪي‪،‬‬ ‫ﺑﯿﻤﺎرﺳﺘﺎﻧﻬﺎ‪ ،‬ﻣﺪارس‪ ،‬داﻧﺸﮕﺎهﻫﺎ و ﺳﺎزﻣﺎﻧﻬﺎي ﻣﺪﻧﯽ ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ درﯾﺎﻓﺘﻪاﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﺎ ﺷﯿﻮهﻫﺎي ﺳﻨﺘﯽ‬ ‫ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﻬﺎي ﺧﻮد اداﻣﻪ دﻫﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎي ﻣﺘﻌﺪدي از ﺗﻀﯿﯿﻊ ﺣﻘﻮق اﻓﺮاد ﯾﺎ ﮐﺸﻮرﻫﺎ را ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از اﯾﻦ روش ﻣﯽﺗﻮان اراﺋﻪ داد‪ .‬ﺑﺮاي ﻣﺰﯾﺪ آﮔﺎﻫﯽ‬ ‫ﺧﻮاﻧﻨﺪﮔﺎن ﯾﺎدآور ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ از ﮔﯿﺎﻫﯽ ﻣﻮﺳﻮم ﺑﻪ رز ﺳﻔﯿﺪ )‪ (Catharanthus‬ﻧﻮﻋﯽ آﻟﮑﺎﻟﻮﯾﯿﺪ اﺳﺘﺨﺮاج ﻣﯽﺷﻮد‬ ‫ﮐﻪ در ﺷﯿﻤﯽ درﻣﺎﻧﯽ ﺟﻬﺖ ﻣﻌﺎﻟﺠﻪ ﺳﺮﻃﺎن ﺧﻮن )‪ (Leukemia‬ﮐﺎرﺑﺮد دارد‪ .‬اﯾﻦ ﮔﯿﺎه‪ ،‬ﺑﻮﻣﯽ ﺟﺰﯾﺮه ﻣﺎداﮔﺎﺳﮑﺎر‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﺷﺮﮐﺘﯽ ﮐﻪ اﯾﻦ دارو را ﺑﺎ ﻧﺎم ‪ Vincristine‬ﺑﻪ ﺑﺎزار ﻋﺮﺿﻪ ﮐﺮده‪ ،‬ﺣﻖاﻟﺴﻬﻢ دوﻟﺖ ﻣﺎداﮔﺎﺳﮑﺎر را ﺑﺎﺑﺖ‬ ‫ﺑﻬﺮهﺑﺮداري از اﯾﻦ ﮔﯿﺎه ﭘﺮداﺧﺖ ﻧﮑﺮده اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ اﻗﺪام ﻏﯿﺮاﺧﻼﻗﯽ ‪ Bioprospecting‬ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫‪1. Ethics of Economic Systems‬‬

‫اﺧﻼق در ﺗﺠﺎرت‬ ‫‪٥٠‬‬ ‫روﺣﯿﻪ ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺖﭘﺬﯾﺮي‪ ،‬ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﺴﺎﺋﻞ اﺧﻼﻗﯽ‪ ،‬ﺗﺮﺟﯿﺢ ﻣﺼﺎﻟﺢ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﺮ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﺷﺨـﺼﯽ‬ ‫و ﺗﺄﻣﯿﻦ رﻓﺎه ﻧﺴﻠﻬﺎي آﯾﻨﺪه در ﺑﻨﮕﺎهﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي ﺑﯿﺶ از ﭘﯿﺶ ﺗﻘﻮﯾﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫در ‪ 31‬ژاﻧﻮﯾﻪ ‪ 1999‬ﻃﺒﻖ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﮐـﻮﻓﯽﻋﻨـﺎن‪ ،‬دﺑﯿﺮﮐـﻞ ﺳـﺎﺑﻖ ﺳـﺎزﻣﺎن ﻣﻠـﻞ‪ ،‬در ﻣﺠﻤـﻊ‬ ‫ﺟﻬﺎﻧﯽ اﻗﺘﺼﺎد ﻣﻨﺸﻮر ده ﻣﺎدهاي ﺑﺎ ﻋﻨﻮان ‪ Global Compact‬ﻣﻄـﺮح ﺷـﺪ‪ ،‬ﮐـﻪ در ﺳـﺎل ‪2000‬‬ ‫ﻣﻮرد ﺣﻤﺎﯾﺖ و ﺗﺄﯾﯿﺪ ﺗﻌﺪادي از ﻧﻬﺎدﻫﺎي ﺗﺨﺼﺼﯽ واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﺳـﺎزﻣﺎن ﻣﻠـﻞ )ازﺟﻤﻠـﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ‬ ‫ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﻠﻞ ﺑﺮاي ﻣﺤﯿﻂزﯾﺴﺖ‪ 1‬ـ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻋﻤـﺮان ﻣﻠـﻞ ﻣﺘﺤـﺪ‪ ، 2‬ﺳـﺎزﻣﺎن ﺗﻮﺳـﻌﻪ ﺻـﻨﻌﺘﯽ ﻣﻠـﻞ‬ ‫ﻣﺘﺤﺪ‪ ، 3‬ﺳﺎزﻣﺎن ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﮐﺎر‪، 4‬ﮐﻤﯿـﺴﺎرﯾﺎي ﻋـﺎﻟﯽ ﺣﻘـﻮق ﺑـﺸﺮ ﺳـﺎزﻣﺎن ﻣﻠـﻞ‪ 5‬و ‪ ( ...‬ﻗـﺮار‬ ‫ﮔﺮﻓﺖ‪.‬‬ ‫رﻋﺎﯾﺖ اﺻﻮل دهﮔﺎﻧﻪ ﻣﻨﺪرج در »ﻣﻨﺸﻮر ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﻠﻞ«‪ 6‬ﺑﺮاي ﺷﺮﮐﺘﻬﺎ و ﻣﻮﺳـﺴﺎت‬ ‫ﺗﺠﺎري دﻧﯿﺎ اﻟﺰامآور ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﺗﻌﺪادي از ﺷﺮﮐﺘﻬﺎ و ﺑﻨﮕﺎهﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي اﺣﺴﺎس ﻣـﯽﮐﻨﻨـﺪ‬ ‫ﮐﻪ ﭘﺎﯾﺒﻨﺪي ﺑﻪ اﯾﻦ اﺻﻮل ﻋﻼوه ﺑﺮ ﮐﻤﮏ ﺑﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺑﺎزرﮔﺎﻧﯽ ﺑـﯿﻦاﻟﻤﻠﻠـﯽ‪ ،‬ﺣﯿﺜﯿـﺖ و ﭘﺮﺳـﺘﯿﮋ‬ ‫آﻧﻬﺎ را در ﻋﺮﺻﻪ ﺟﻬﺎﻧﯽ اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽدﻫﺪ و ﻧﻬﺎﯾﺘﺎً ﺷﺎﻧﺲ ﻣﻮﻓﻘﯿﺖ آﻧﻬﺎ را ﺑﺎﻻ ﻣﯽﺑﺮد‪.‬‬ ‫اﺻﻮل دﻫﮕﺎﻧﻪ »ﻣﻨﺸﻮر ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺳـﺎزﻣﺎن ﻣﻠـﻞ« ﮐـﻪ ﻫﻤـﻪ آﻧﻬـﺎ ﺑـﺎ ﻣـﻮازﯾﻦ اﺧـﻼق ﺗﺠـﺎري‬ ‫ﻣﻄﺎﺑﻘﺖ دارﻧﺪ ﻋﺒﺎرتاﻧﺪ از‪:‬‬ ‫‪ .1‬اﺣﺘﺮام ﺑﻪ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ و ﺣﻤﺎﯾﺖ از ﺣﻘﻮﻗﯽ ﮐﻪ در ﺳﻄﺢ ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﺑﻪ رﺳﻤﯿﺖ ﺷـﻨﺎﺧﺘﻪ‬ ‫ﺷﺪهاﻧﺪ؛‬ ‫‪ .2‬اﻃﻤﯿﻨﺎن ﺣﺎﺻﻞﮐﺮدن از اﯾﻨﮑﻪ ﺣﻘﻮق ﻣﺰﺑﻮر ﻣﻮرد ﺳﻮءاﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻧﻤﯽﮔﯿﺮﻧﺪ؛‬ ‫‪ .3‬آزادي ﺗﺸﮑﻠﻬﺎي ﺻﻨﻔﯽ و ﺑﻪ رﺳﻤﯿﺖ ﺷﻨﺎﺧﺘﻦ ﺣﻖ آﻧﻬﺎ ﺑﺮاي ﻣﺬاﮐﺮه‪ ،‬ﻋﻘﺪ ﻗﺮارداد و‬ ‫ﭼﺎﻧﻪزﻧﯽ‪ 7‬ﺑﻪ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪﮔﯽ از ﻃﺮف اﻋﻀﺎ؛‬ ‫‪ .4‬ﺣﺬف ﮐﺎر اﺟﺒﺎري در ﻫﻤﮥ اﺷﮑﺎل آن؛‬ ‫________________________________________________________‬ ‫‪1. UN Environment Programme‬‬ ‫)‪2. UNITED Nations Development Programme (UNDP‬‬ ‫)‪3. UNITED Nations Industrial Development Organization (UNIDO‬‬ ‫)‪4. International Labour Organization (ILO‬‬ ‫‪5. UN High Commissioner for Human Rights‬‬ ‫)‪6. UNITED Nations Global Compact (UNGC‬‬ ‫‪7. Bargaining‬‬

‫ﺍﺧﻼﻕ ﺩﺭ ﺗﺠﺎﺭﺕ ‪٥١‬‬ ‫‪ .5‬ﻣﻨﻊ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﺆﺛﺮ از ﮐﺎر ﮐﻮدﮐﺎن؛‬ ‫‪ .6‬ﺧﺎﺗﻤﻪ دادن ﺑﻪ اﻋﻤﺎل ﺗﺒﻌﯿﺾ در اﺳﺘﺨﺪام ﯾﺎ ارﺟﺎع ﺷﻐﻞ ﺑﻪ اﻓﺮاد؛‬ ‫‪ .7‬ﺣﻔﻆ ﻣﺤﯿﻂزﯾﺴﺖ و ﭘﯿﺶﺑﯿﻨـﯽ ﭼﺎﻟـﺸﻬﺎي زﯾـﺴﺖ ـ ﻣﺤﯿﻄـﯽ و ﭘﯿـﺎﻣـﺪﻫﺎي ﻧﺎﺷـﯽ از‬ ‫آﻟﻮدﮔﯽ آن؛‬ ‫‪ .8‬اﺣﺴﺎس ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺖ در زﻣﯿﻨﻪ اراﺋـﻪ اﺑﺘﮑـﺎر و ﻧـﻮآوري ﺑـﻪ ﻣﻨﻈـﻮر ﺑﻬﯿﻨـﻪ ﮐـﺮدن ﻣﺤـﯿﻂ‬ ‫ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ؛‬ ‫‪ .9‬ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻓﻨﺎورﯾﻬﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺣﻔﻆ ﻣﺤـﯿﻂزﯾـﺴﺖ ﮐﻤـﮏ ﻣـﯽﮐﻨﻨـﺪ‪ ،‬ﺗـﺸﻮﯾﻖ اﺑـﺪاع اﯾـﻦ‬ ‫ﻓﻨﺎورﯾﻬﺎ و اﻧﺘﻘﺎل آﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﺳﺎﯾﺮ ﮐﺸﻮرﻫﺎ؛‬ ‫‪.10‬ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﻫﻤﮥ ﺻﺎﺣﺒﺎن ﻣﺸﺎﻏﻞ و ﺣﺮﻓﻪﻫﺎ ﺑﺎ اﺷﮑﺎل ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن رﺷﺎ و ‪ ...‬ارﺗﺸﺎ‪ ،‬اﺧـﺎذي ﯾـﺎ‬ ‫ﮐﺴﺐ درآﻣﺪ ﺑﻪ روﺷﻬﺎي ﻧﺎﻣﺸﺮوع‪.‬‬ ‫ﺗﻌﺪادي از ﺳﺎزﻣﺎﻧﻬﺎي ﺑـﯿﻦاﻟﻤﻠﻠـﯽ‪ ،‬ﺑﻨﮕـﺎهﻫـﺎي اﻗﺘـﺼﺎدي و ﻣﺆﺳـﺴﺎت واﺑـﺴﺘﻪ ﺑـﻪ ﺑﺨـﺶ‬ ‫ﺧـﺼﻮﺻﯽ ﮐـﺎراﯾﯽ »ﻣﻨـﺸﻮر ﺟﻬـﺎﻧﯽ ﺳـﺎزﻣﺎن ﻣﻠـﻞ« را ﮐـﻪ ﺗـﺎﮐﻨﻮن ﺑـﯿﺶ از ‪ 3300‬ﺷـﺮﮐﺖ‬ ‫ﺑﺎزرﮔﺎﻧﯽ و ‪ 1000‬ﻧﻬﺎد ﻣﺪﻧﯽ ﯾﺎ اﺗﺤﺎدﯾﻪ ﺻﻨﻔﯽ ﺑﻪ آن ﭘﯿﻮﺳﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬زﯾﺮ ﺳﺆال ﺑﺮده و ﺧﺎﻃﺮ ﻧﺸﺎن‬ ‫ﮐﺮدهاﻧﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻗﺒﯿﻞ ﻣﻮاﻓﻘﺖﻧﺎﻣﻪﻫﺎ ﮐﻪ ﻣﻔﺎد آﻧﻬـﺎ اﻟـﺰامآور ﻧﯿـﺴﺖ ﻧﻤـﯽﺗﻮاﻧﻨـﺪ ﺑـﻪ ﮔـﺴﺘﺮش‬ ‫اﺧﻼق ﺗﺠﺎري ﮐﻤﮏﮐﻨﻨﺪ و ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻬﺎدﻫﺎي ﺗﺨﺼﺼﯽ ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﻠﻞ )ازﺟﻤﻠﻪ آﻧﮑﺘﺎد(‬ ‫رﻓﺘﺎرﻫﺎي ﺗﺠﺎري ﻣﻐﺎﯾﺮ ﺑﺎ اﺧﻼق را ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪاي ﺟـﺎﻣﻊ و ﺷـﻔﺎف در ﺳـﻄﺢ ﺑـﯿﻦاﻟﻤﻠﻠـﯽ ﻣـﻮرد‬ ‫ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻗﺮار داده و راﻫﮑﺎرﻫﺎي اﺟﺮاﯾﯽ ﻣﺆﺛﺮي ﺑﺮاي ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ آﻧﻬﺎ ﺑﻪ دوﻟﺘﻬﺎ و ﺟﺎﻣﻌﻪ اﻗﺘﺼﺎدي‬ ‫ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪.‬‬ ‫در ﻣﻮاد )‪ (8) ،(7‬و )‪ (9‬ﻣﻨﺸﻮر ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﻠﻞ‪ ،‬ﺿﺮورت ﺣﻔﺎﻇـﺖ از ﻣﺤـﯿﻂزﯾـﺴﺖ‬ ‫ﺑﻪ ﻣﻔﻬﻮم وﺳﯿﻊ ﮐﻠﻤﻪ‪ ،‬ﺗﻮﺳـﻌﻪ ﻓﻨﺎورﯾﻬـﺎﯾﯽ ﮐـﻪ از آﻟﻮدﮔﯿﻬـﺎي زﯾـﺴﺖ ـ ﻣﺤﯿﻄـﯽ ﺟﻠـﻮﮔﯿﺮي‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ و اﻧﺘﻘﺎل اﯾﻦ ﻓﻨﺎورﯾﻬﺎ ﺑﻪ ﮐﺸﻮرﻫﺎي دﯾﮕﺮ و ﺑﻪﻃﻮرﮐﻠﯽ اﺣـﺴﺎس ﻣـﺴﺌﻮﻟﯿﺖ در زﻣﯿﻨـﻪ‬ ‫ﺑﻬﯿﻨﻪﺳﺎزي ﻣﺤﯿﻂ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﺑﺸﺮ ﻣﻮرد ﺗﺄﮐﯿﺪ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳـﺖ‪ .‬ﻻزم اﺳـﺖ ﯾـﺎدآور ﺷـﻮﯾﻢ ﮐـﻪ‬ ‫ﮐﻢﺗﻮﺟﻬﯽ ﺑﺸﺮ ﺑﻪ ﻣﺤﯿﻂزﯾﺴﺖ ﻣﺸﮑﻼت ﻓﺮاواﻧﯽ ﺑﻪ وﺟﻮد آورده اﺳﺖ از ﺟﻤﻠﻪ‪:‬‬ ‫‪ -‬ﮔﺮم ﺷﺪن ﮐﻠﯽ ﮐﺮه زﻣﯿﻦ و ﺗﻐﯿﯿﺮات ﻏﯿﺮﻋﺎدي اوﺿﺎع ﺟﻮي دﻧﯿﺎ؛‬

‫اﺧﻼق در ﺗﺠﺎرت‬ ‫‪٥٢‬‬ ‫‪ -‬آﺳﯿﺐ دﯾﺪﮔﯽ ﻻﯾﻪ ازن؛‬ ‫‪ -‬آﻟﻮدﮔﯽ ﻫﻮا؛‬ ‫‪ -‬آﻟﻮدﮔﯽ آﺑﻬﺎ )ﺑﻪوﯾﮋه ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺗﺤﺖ اﻻرﺿﯽ(؛‬ ‫‪ -‬آﻟﻮدﮔﯽ ﺻﺪا؛‬ ‫‪ -‬ﺗﻮﻟﯿﺪ زﺑﺎﻟﻪ ﺑﻪ ﻣﻘﯿﺎس وﺳﯿﻊ؛‬ ‫‪ -‬اﻧﻬﺪام ﺟﻨﮕﻠﻬﺎ؛‬ ‫‪ -‬ﻓﺮﺳﺎﯾﺶ ﺧﺎك؛‬ ‫‪ -‬ﻣﺼﺮف ﺑﯿﺶ از ﺣﺪ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺗﺠﺪﯾﺪ ﻧﺎﺷﺪﻧﯽ؛‬ ‫‪ -‬ﺑﻪ ﺧﻄﺮ اﻓﺘﺎدن ﺑﻘﺎي ﺗﻌﺪاد زﯾﺎدي از ﮔﻮﻧﻪﻫﺎي ﻧﺒﺎﺗﯽ و ﺣﯿﻮاﻧﯽ‪.‬‬ ‫ﺑﺮاي روﺷﻦ ﺷﺪن ﻣﻮﺿﻮع ﯾﺎدآور ﻣﯽﺷﻮﯾﻢ ﮐﻪ ﮐﺸﻮرﻫﺎي دﻧﯿﺎ ﻫﺮﺳﺎل ﺑﺎﻟﻎ ﺑﺮ ‪ 28‬ﻣﯿﻠﯿـﺎرد‬ ‫ﺗﻦ ﮔﺎز اﻧﯿﺪرﯾﺪﮐﺮﺑﻨﯿﮏ )‪ (Co2‬در ﻓﻀﺎ ﻣﻨﺘﺸﺮ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ 1‬و ﺑﺨﺶ ﻋﻤﺪهاي از اﯾﻦ ﮔﺎزﻫﺎ ﻧﺎﺷﯽ‬ ‫از ﻣﺼﺮف ﺳﻮﺧﺘﻬﺎي ﻓﺴﯿﻠﯽ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﮔﺮم ﺷﺪن ﮐﺮه زﻣﯿﻦ دوران ﺧﺸﮑـﺴﺎﻟﯽ را اﻓـﺰاﯾﺶ داده اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﯾﮑـﯽ از ﻣﺆﻟﻔـﻪﻫـﺎي‬ ‫ﮐﻤﺒﻮد ﻣﻮاد ﻏﺬاﯾﯽ و ﻧﺎﻣﻨﺎﺳﺐ ﺷﺪن رﺷﺪ ﺗﻮﻟﯿـﺪ اﯾـﻦ ﻣـﻮاد ﺑـﺎ رﺷـﺪ ﺟﻤﻌﯿـﺖ از ﺳـﺎل ‪1995‬‬ ‫ﺗﺎﮐﻨﻮن اﺳﺖ‪ .‬ﺧﻄﺮ اﺗﻤﺎم ذﺧﺎﯾﺮ اﻧﺮژي و اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﺼﺮف ﻧﻔـﺖ ﺗﻮﺳـﻂ اﻗﺘـﺼﺎدﻫﺎي ﻧﻮﻇﻬـﻮر‬ ‫)ﭼﯿﻦ‪ ،‬ﻫﻨﺪ( و ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﺻﻨﻌﺘﯽ )ﺑﻪوﯾﮋه اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه‪ ،‬ژاﭘﻦ و اﺗﺤﺎدﯾﻪ اروﭘﺎ( و ﺑـﺎﻻ رﻓـﺘﻦ‬ ‫ﺷﺪﯾﺪ ﻗﯿﻤﺖ اﻧﺮژي ﻣﻮﺟﺐ ﺷﺪه اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﺗﻌـﺪادي از ﮐـﺸﻮرﻫﺎي دﻧﯿـﺎ )ﺑﺮزﯾـﻞ‪ ،‬آرژاﻧﺘـﯿﻦ‪،‬‬ ‫اﻧﺪوﻧﺰي و ‪ (...‬ﺑﻪ ﺟﺎي ﻋﺮﺿﻪ ﻏﻼت و ﺑﺮﺧﯽ از ﻧﺒﺎﺗﺎت ﺻـﻨﻌﺘﯽ ﺑـﻪ ﺑـﺎزار از اﯾـﻦ ﻓـﺮاوردهﻫـﺎ‬ ‫ﺑﺮاي اﺳﺘﺤﺼﺎل ﺳﻮﺧﺘﻬﺎي ﺑﯿﻮﻟﻮژﯾﮑﯽ )اﺗﺎﻧﻮل( اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ .‬ﺑﺪﯾﻦﺗﺮﺗﯿﺐ ﺗﻐﺪﯾﻪ »اﺗﻮﻣﺒﯿﻠﻬﺎ و‬ ‫________________________________________________________‬ ‫‪ .‬ﺑﺮاﺳﺎس ﮔﺰارش ﺗﻮﺳﻌﻪ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻋﻤﺮان ﻣﻠﻞ ﻣﺘﺤﺪ )‪ (UNDP‬دو ﮐﺸﻮر اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه و ﭼﯿﻦ در ﺳﺎل ‪2004‬‬ ‫ﻫﺮ ﯾﮏ ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ ‪ 6045‬ﻣﯿﻠﯿﻮن ﺗﻦ و ‪ 5007‬ﻣﯿﻠﯿﻮن ﺗﻦ ﮔﺎز ﮐﺮﺑﻨﯿﮏ وارد ﻓﻀﺎ ﮐﺮدهاﻧﺪ و ﺟﻤﻌ ًﺎ ﺣﺪود ‪ 40‬درﺻﺪ‬ ‫ﮔﺎز ‪ Co2‬وارد ﺷﺪه ﺑﻪ اﺗﻤﺴﻔﺮ زﻣﯿﻦ را ﺑﻪ ﺧﻮد اﺧﺘﺼﺎص دادهاﻧﺪ‪.‬‬

‫ﺍﺧﻼﻕ ﺩﺭ ﺗﺠﺎﺭﺕ ‪٥٣‬‬ ‫ﺳﺎﯾﺮ وﺳﺎﯾﻂ ﻧﻘﻠﯿﻪ ﻣﻮﺗﻮري« ﺟﺎﻧﺸﯿﻦ ﺗﻐﺬﯾﻪ اﻧﺴﺎﻧﻬﺎ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬اداﻣﻪ اﯾﻦ روﻧﺪ اﻣﻨﯿﺖ ﻏـﺬاﯾﯽ‪1‬‬ ‫را در ﺑﺨﺸﯽ از ﮐﺮه زﻣﯿﻦ ﺑﻪ ﻣﺨﺎﻃﺮه ﺧﻮاﻫﺪ اﻓﮑﻨـﺪ‪ .‬ﻫـﻢاﮐﻨـﻮن ﺑـﺎﻟﻎ ﺑـﺮ ‪ 852‬ﻣﯿﻠﯿـﻮن ﻧﻔـﺮ از‬ ‫ﺟﻤﻌﯿﺖ دﻧﯿﺎ ـ ﻃﺒﻖ ﺑﺮاورد ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﻠﻞ ﻣﺘﺤﺪ ـ از ﮔﺮﺳﻨﮕﯽ ﻣﺰﻣﻦ رﻧﺞ ﻣﯽﺑﺮﻧﺪ و ﺑـﻪ درﺟـﺎت‬ ‫ﻣﺨﺘﻠﻒ و در ﻣﻘﺎﻃﻊ زﻣﺎﻧﯽ ﻣﺘﻔﺎوت از اﻣﻨﯿﺖ ﻏﺬاﯾﯽ ﺑﻬﺮهﻣﻨﺪ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺟﻬﺎﻧﯽﺷﺪن اﺛﺮات ﻣﻨﻔﯽ ﮔﺴﺘﺮدهاي ﺑﺮ ﺣﻔﻆ ﻣﺤﯿﻂزﯾﺴﺖ‪ ،‬رﻋﺎﯾﺖ ﺣﻘـﻮق ﺑـﺸﺮ و ﺣﻔـﻆ‬ ‫ﻫﻮﯾﺖ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻣﻠﺘﻬﺎ داﺷـﺘﻪ اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﺗﻨـﺎﻗﺾ آن ﺑـﺎ ﻣﻌﯿﺎرﻫـﺎي اﺧﻼﻗـﯽ ﮐـﺎﻣﻼً‬ ‫روﺷﻦ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮاي ﻧﻤﻮﻧﻪ ﯾﺎدآور ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ‪:‬‬ ‫‪ .1‬ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ درﯾـﺎﯾﯽ ـ ﮐـﻪ در ﺣـﺎل ﺣﺎﺿـﺮ ﺑـﺎﻟﻎ ﺑـﺮ ‪ 90‬درﺻـﺪ ﺣﻤـﻞ وﻧﻘـﻞ‬ ‫ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﯽ ﮐﺎﻻﻫﺎ را ﺑﻪ ﺧﻮد اﺧﺘﺼﺎص داده اﺳﺖ ـ در آﻟﻮدﮔﯽ آﺑﻬﺎي ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﺗﺄﺛﯿﺮ‬ ‫ﺑﻪﺳﺰاﯾﯽ داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﺣﺠﻢ ﺣﻤﻞ وﻧﻘﻞ درﯾﺎﯾﯽ ﮐـﺎﻻ ﺑـﻪ ‪ 7‬ﻣﯿﻠﯿـﺎرد ﺗـﻦ در ﺳـﺎل ﺑـﺎﻟﻎ‬ ‫ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ .2‬ﺷﺮﮐﺘﻬﺎي ﻓﺮاﻣﻠﯽ ﺑﺴﯿﺎري از ﺻﻨﺎﯾﻊ آﻻﯾﻨﺪه ﻣﺤـﯿﻂزﯾـﺴﺖ را ﺑـﻪ ﮐـﺸﻮرﻫﺎي درﺣـﺎل‬ ‫ﺗﻮﺳﻌﻪ ﯾﺎ ﮐﻢ رﺷﺪي ﮐﻪ ﺑﻪ ﺧﻄﺮات ﻧﺎﺷﯽ از آﻟﻮدﮔﯽ ﻣﺤﯿﻂزﯾﺴﺖ آﮔﺎه ﻧﺒﻮدهاﻧـﺪ ﯾـﺎ‬ ‫اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎي ﻣﻠﯽ ﻻزم را در اﯾﻦ ﻣﻮرد ﺗﺪوﯾﻦ ﻧﮑﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬اﻧﺘﻘﺎل دادهاﻧﺪ‪2.‬‬ ‫________________________________________________________‬ ‫‪ .‬اﻣﻨﯿﺖ ﻏﺬاﯾﯽ )‪ (Food Security‬ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﺗﺤﻘﻖ ﻣﯽﭘﺬﯾﺮد ﮐﻪ ﻫﻤﻪ اﻓﺮاد ﯾﮏ ﮐﺸﻮر ﻫﺮ زﻣﺎن ﮐﻪ اراده ﮐﻨﻨﺪ ﺑﻪ‬ ‫ﻣﻮاد ﻏﺬاﯾﯽ ﺳﺎﻟﻢ و ﻣﻐﺬي ﺑﻪ ﺣﺪﮐﻔﺎﯾﺖ دﺳﺘﺮﺳﯽ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺘﻌﺪدي در ﺑﺤﺮان ﻣﻮاد ﻏﺬاﯾﯽ ﺟﻬﺎن دﺧﺎﻟﺖ‬ ‫دارﻧﺪ ﮐﻪ ﻋﺒﺎرتاﻧﺪ از‪:‬‬ ‫‪ (1‬اﻓﺰاﯾﺶ ﻗﯿﻤﺖ ﮐﻮدﻫﺎي ﺷﯿﻤﯿﺎﯾﯽ‪ (2‬ﺑﺎﻻ رﻓﺘﻦ ﻗﯿﻤﺖ اﻧﺮژي و ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺳﻮﺧﺘﻬﺎي ﺑﯿﻮﻟﻮژﯾﮑﯽ ‪ (3‬ﯾﺎراﻧﻪﻫﺎي‬ ‫ﺻﺎدراﺗﯽ ﭘﺮداﺧﺖ ﺷﺪه ﺗﻮﺳﻂ ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﺻﻨﻌﺘﯽ ﺑﻪ ﺑﺨﺶ ﮐﺸﺎورزي ‪ (4‬ﻣﻨﺴﻮخ ﺷﺪن روش »آﯾﺶ« زﻣﯿﻨﻬﺎي‬ ‫زراﻋﯽ در ﺑﺮﺧﯽ از ﮐﺸﻮرﻫﺎ ‪ (5‬ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎي ﺗﻌﺪﯾﻞ ﺳﺎﺧﺘﺎري ﺻﻨﺪوق ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﭘﻮل و ﺑﺎﻧﮏ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﻏﻠﺐ‬ ‫ﺳﺮﻣﺎﯾﻪﮔﺬارﯾﻬﺎ و ﮐﻤﮑﻬﺎي ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﺑﻪ ﺟﻬﺎن ﺳﻮم را ﺑﻪ ﺑﺨﺶ ﺧﺪﻣﺎت و ﺻﻨﺎﯾﻊ ﮐﺎرﺧﺎﻧﻪاي ﺳﻮق داده اﺳﺖ ‪(6‬‬ ‫ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺷﺪن اﻗﺘﺼﺎد ﮐﻪ درآﻣﺪ ﺑﺮﺧﯽ از ﮐﺸﻮرﻫﺎ را از راه ﺗﺠﺎرت ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ اﻓﺰاﯾﺶ داده و ﻣﺼﺮف ﺳﺮاﻧﻪ ﻣﻮاد‬ ‫ﻏﺬاﯾﯽ اﺗﺒﺎع اﯾﻦ ﮐﺸﻮرﻫﺎ را ﺑﻪ ﺷﺪت اﻓﺰاﯾﺶ داده اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ .‬ﺑﺮاي ﻧﻤﻮﻧﻪ ﯾﺎدآور ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﻣﯿﺰان ﺗﻮﻟﯿﺪ آﻟﻮﻣﯿﻨﯿﻮم ﮐﻪ ﯾﮑﯽ از آﻻﯾﻨﺪهﺗﺮﯾﻦ ﺻﻨﺎﯾﻊ از ﻟﺤﺎظ زﯾﺴﺖ ـ ﻣﺤﯿﻄﯽ اﺳﺖ‬ ‫در اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه و اﺗﺤﺎدﯾﻪ اروﭘﺎ در ﺳﺎل ‪ 1980‬ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﻣﻌﺎدل ‪ %30‬و ‪ %22‬ﮐﻞ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑﻮد‪.‬‬

‫اﺧﻼق در ﺗﺠﺎرت‬ ‫‪٥٤‬‬ ‫‪ .3‬اﮔﺮﭼﻪ ﺑﺎﻟﻎ ﺑـﺮ ‪ 85‬ﮐـﺸﻮر دﻧﯿـﺎ در ﺳـﺎل ‪ 1973‬ﺑـﺎ اﻣـﻀﺎي ﻣﻮاﻓﻘـﺖﻧﺎﻣـﻪاي ﺑـﺎ ﻋﻨـﻮان‬ ‫»ﮐﻨﻮاﻧﺴﯿﻮن ﺗﺠﺎرت ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﻧﺒﺎﺗﺎت و ﺣﯿﻮاﻧﺎت وﺣﺸﯽ در ﻣﻌﺮض ﺧﻄـﺮ« درﺻـﺪد‬ ‫ﺑﺮآﻣﺪﻧﺪ ﮐـﻪ از ﻃﺮﯾـﻖ اﯾﺠـﺎد ﻣﺤـﺪودﯾﺖ ﯾـﺎ ﻣﻤﻨﻮﻋﯿـﺖ در راه ﺗﺠـﺎرت ﺑـﯿﻦاﻟﻤﻠﻠـﯽ‬ ‫ﮔﻮﻧﻪﻫﺎﯾﯽ از ﮔﯿﺎﻫﺎن و ﺟﺎﻧﻮراﻧﯽ ﮐﻪ ﻧﺴﻞ آﻧﻬﺎ در ﻣﻌﺮض اﻧﻘﺮاض اﺳﺖ ﺑﻪ ﺑﻘـﺎي اﯾـﻦ‬ ‫ﮔﻮﻧﻪﻫﺎ ﮐﻤﮏﮐﻨﻨﺪ اﻣﺎ ﺑﺎﯾﺪ اذﻋﺎن ﮐﺮد ﮐﻪ در ﺑﺴﯿﺎري از ﻣﻮارد ﻣﻔﺎد اﯾﻦ ﻣﻮاﻓﻘﺖﻧﺎﻣـﻪ‬ ‫ﮐﻪ از ﺳﺎل ‪ 1975‬ﻻزم اﻻﺟﺮا ﺑﻮد و ﺑﯿﺶ از ‪ 8000‬ﮔﻮﻧﻪ ﺣﯿﻮان وﺣـﺸﯽ )ﻣﺎﻧﻨـﺪ ﻓﯿـﻞ‪،‬‬ ‫ﻧﻬﻨﮓ‪ ،‬ﺧﺮس ﻗﻄﺒﯽ‪ ،‬ﻃﻮﻃﯽ‪ ،‬ﮐﻮﺳﻪ و ‪ (...‬و ﺑﺎﻟﻎ ﺑﺮ ‪ 40,000‬ﻧﻮع ﮔﯿـﺎه ﺧـﻮدرو را در‬ ‫ﺑﺮﻣﯽﮔﯿﺮد‪ ،‬ﻧﻘﺾ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﺴﯿﺎري از ﺑﺎغ وﺣﺸﻬﺎي دﻧﯿﺎ ـ ﺑﻪ ﻣﻨﻈـﻮر ﮐـﺴﺐ درآﻣـﺪ از ﻃﺮﯾـﻖ ﺟـﺬب ﮔﺮدﺷـﮕﺮان و‬ ‫ﺑﺎزدﯾﺪﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ـ ﮔﻮﻧﻪﻫﺎي ﮐﻤﯿﺎب ﺣﯿﻮاﻧﺎت در ﻣﻌﺮض اﻧﻘﺮاض را از ﻗﺎﭼﺎﻗﭽﯿﺎن ﺧﺮﯾـﺪاري‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺗﻌﺪادي از ﻻﺑﺮاﺗﻮرﻫﺎي ﺟﻬﺎن ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر آزﻣﺎﯾﺸﻬﺎي ژﻧﺘﯿﮑﯽ ﺗﻼش ﻣـﯽﮐﻨﻨـﺪ اﻧـﻮاع‬ ‫ﮔﯿﺎﻫﺎن وﺣﺸﯽ و ﺣﯿﻮاﻧﺎت در ﻣﻌﺮض اﻧﻘﺮاض را ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار دﻫﻨﺪ‪ .‬ﺑﺨﺶ ﻋﻤﺪهاي از‬ ‫ﮔﯿﺎﻫﺎن وﺣﺸﯽ را ﻧﺒﺎﺗﺎت داروﯾـﯽ و زﯾﻨﺘـﯽ ﺗـﺸﮑﯿﻞ ﻣـﯽدﻫﻨـﺪ ﮐـﻪ ﺗﺠـﺎرت ﺳـﺎﻻﻧﻪ آﻧﻬـﺎ ﺑـﻪ‬ ‫ﻣﯿﻠﯿﺎردﻫﺎ دﻻر ﺑﺎﻟﻎ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر آﮔﺎﻫﯽ از ﮐﻢ ﺗﻮﺟﻬﯽ ﺑﻪ ﻣـﺴﺎﺋﻞ زﯾـﺴﺖ ـ ﻣﺤﯿﻄـﯽ در‬ ‫ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ و ﻧﻘﺾ ﻣﻔﺎد ﮐﻨﻮاﻧﺴﯿﻮﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﺎﻟﻎ ﺑﺮ ‪ 160‬ﮐﺸﻮر دﻧﯿﺎ ﺑﻪ آن ﭘﯿﻮﺳﺘﻪاﻧﺪ ﯾﺎدآور‬ ‫ﻣﯽﺷﻮﯾﻢ ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1970‬ﺑﺎﻟﻎ ﺑﺮ ‪ 1,300,000‬رأس ﻓﯿﻞ در ﻗﺎره اﻓﺮﯾﻘﺎ وﺟﻮد داﺷﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ‬ ‫رﻗﻢ درﺳﺎل ‪ 1989‬ﺑﻪ ‪ 600,000‬رأس ﮐﺎﻫﺶ ﯾﺎﻓﺖ‪ .‬در ﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ ﮐﻤﺘـﺮ از ‪ 500,000‬رأس‬ ‫ﻓﯿﻞ ﻋﻤﺪﺗ ًﺎ در ﭼﻨﺪ ﮐﺸﻮر اﻓﺮﯾﻘﺎﯾﯽ )ﺑﻮﺗﺴﻮاﻧﺎ‪ ،‬زﯾﻤﺒﺎوه‪ ،‬ﺗﺎﻧﺰاﻧﯿﺎ و ﮐﻨﯿﺎ( ﺑﻪ ﺳﺮ ﻣﯽﺑﺮﻧﺪ‪ .‬در ﭼﻨﺪ‬ ‫ﮐﺸﻮر آﺳﯿﺎﯾﯽ )ﻫﻨﺪ‪ ،‬ﺗﺎﯾﻠﻨﺪ‪ ،‬ﺳﺮيﻻﻧﮑﺎ‪ ،‬ﻣﯿﺎﻧﻤﺎر‪ ،‬ﻻﻧﻮس‪ ،‬وﯾﺘﻨﺎم و ﭼﯿﻦ( ﻧﯿـﺰ ﺣـﺪود ‪30,000‬‬ ‫ﺷﺮﮐﺘﻬﺎي ﻓﺮاﻣﻠﯽ در اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه و اﺗﺤﺎدﯾﻪ اروﭘﺎ از ﻃﺮﯾﻖ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪﮔﺬاري در ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﺟﻬﺎن ﺳﻮم ﺑﻪ ﺗﺄﻣﯿﻦ ﻧﯿﺎزﻫﺎي‬ ‫ﺧﻮد ﺑﻪ ﺷﻤﺶ آﻟﻮﻣﯿﻨﯿﻮم اﻗﺪام ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪاي ﮐﻪ ﺳﻬﻢ اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه و اﺗﺤﺎدﯾﻪ اروﭘﺎ در ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺟﻬﺎﻧﯽ آﻟﻮﻣﯿﻨﯿﻮم‬ ‫در ﺳﺎل ‪ 2006‬ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺑﻪ ‪ %7‬و ‪ %12‬ﮐﺎﻫﺶ ﯾﺎﻓﺖ‪ .‬ﺷﺎﯾﺎن ذﮐﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳﻬﻢ ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﻋﻀﻮ ﺷﻮراي ﻫﻤﮑﺎري‬ ‫ﺧﻠﯿﺞ ﻓﺎرس در ﺗﻮﻟﯿﺪ آﻟﻮﻣﯿﻨﯿﻮم ـ ﺑﻪ رﻏﻢ ﻓﻘﺪان ذﺧﺎﯾﺮ ﺑﻮﮐﺴﯿﺖ و آﻟﻮﻣﯿﻨﺎ و ﻧﺎﭼﯿﺰ ﺑﻮدن ﻣﺼﺮف ـ از رﻗﻢ ‪0/9‬‬ ‫درﺻﺪ در ﺳﺎل ‪ 1975‬ﺑﻪ ‪ 4/9‬درﺻﺪ در ﺳﺎل ‪ 2005‬اﻓﺰاﯾﺶ ﯾﺎﻓﺘﻪ و ﺗﺎ ﺳﺎل ‪ 2010‬ﺑﻪ ‪ 10‬درﺻﺪ ﺧﻮاﻫﺪ رﺳﯿﺪ‪.‬‬ ‫ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﻋﻀﻮ ﺷﻮراي ﻫﻤﮑﺎري ﺧﻠﯿﺞ ﻓﺎرس ﺑﺎﻟﻎ ﺑﺮ ‪ 99/7‬درﺻﺪ آﻟﻮﻣﯿﻨﯿﻮم ﺗﻮﻟﯿﺪي ﺧﻮد را ﺻﺎدر ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬

‫ﺍﺧﻼﻕ ﺩﺭ ﺗﺠﺎﺭﺕ ‪٥٥‬‬ ‫ﺗﺎ ‪ 40,000‬رأس ﻓﯿﻞ وﺟﻮد دارد‪.‬‬ ‫ﮐﺸﺘﻦ ﻓﯿﻠﻬﺎ ﻋﻤﺪﺗﺎً ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﻓـﺮوش ﻏﯿﺮﻗـﺎﻧﻮﻧﯽ ﻋـﺎج آﻧﻬـﺎ ﺑـﻪ ﺳـﺎزﻧﺪﮔﺎن ﺻـﻨﺎﯾﻊدﺳـﺘﯽ و‬ ‫ﺟﻮاﻫﺮ ﻓﺮوﺷﯿﻬﺎ ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎ ﻣﻮازﯾﻦ اﺧﻼق ﺗﺠﺎري ﻣﻐﺎﯾﺮت دارد‪. 1‬‬ ‫‪ .4‬ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ ﻓﻨﺎورﯾﻬﺎي ارﺗﺒﺎﻃﯽ ـ از ﻃﺮﯾﻖ ﺗﺒﻠﯿﻐﺎت ﺟﻬﺎن ﺷﻤﻮل ـ ﻣـﺼﺮفﮔﺮاﯾـﯽ را در‬ ‫ﺳﻄﺢ ﻏﯿﺮﻗﺎﺑﻞ ﺗﺼﻮري در ﺑﯿﻦ ﻣﻠﻞ ﺟﻬﺎن )ﺑﻪوﯾﮋه در ﮐـﺸﻮرﻫﺎي ﺗﻮﺳـﻌﻪﯾﺎﻓﺘـﻪ( رواج‬ ‫داده اﺳﺖ‪ .‬ﮐﻪ ﭘﯿﺎﻣﺪ آن ﻋﺪم اﺳﺘﻔﺎده ﺑﻬﯿﻨﻪ از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺗﺠﺪﯾـﺪ ﻧﺎﭘـﺬﯾﺮ و ﻋـﺪم ﺗﺒﻌﯿـﺖ از‬ ‫راﻫﮑﺎرﻫﺎي ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ .5‬ﺟﻬﺎﻧﯽﺷﺪن اﻗﺘﺼﺎد ﮐﻪ آزادﺳﺎزي ﺗﺠﺎرت ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﯾﮑﯽ از ﻣﻬﻢﺗـﺮﯾﻦ دﺳـﺘﺎورﻫﺎي‬ ‫آن اﺳﺖ ﺷﮑﺎف ﺑﯿﻦ ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﻏﻨﯽ و ﻓﻘﯿﺮ ﯾﺎ ﺷـﻤﺎل و ﺟﻨـﻮب را ﺑـﻪ ﻧﺤـﻮ ﻏﯿﺮﻗﺎﺑـﻞ‬ ‫ﺗﺼﻮري ﻋﻤﯿﻖﺗﺮ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬ﮐﺸﻮرﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻗﺎدر ﺑﻮدهاﻧﺪ از ﺗﻮاﻧﻤﻨﺪﯾﻬﺎي اﻗﺘـﺼﺎدي‬ ‫ﺧﻮد ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ ﺑﺎ ﺣﺬف ﻣﻮاﻧﻊ ﺗﺠﺎري ﺑﻬﺮهﻣﻨﺪ ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬از آزادﺳﺎزي ﺗﺠﺎري ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠـﯽ‬ ‫ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻣﻨﺘﻔﻊ ﺷﺪهاﻧﺪ‪ .‬ﺟﻬﺎﻧﯽﺷﺪن اﻗﺘﺼﺎد‪ ،‬ﻗﺪرت ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﺟﻬﺎن ﺳﻮم را ﺑﺮاي اﺗﺨﺎذ‬ ‫ﺗﺼﻤﯿﻤﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﻣﻨﻄﺒﻖ ﺑﺎ ﻣﺼﺎﻟﺢ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ آﻧﻬﺎ ﺑﺎﺷـﺪ ـ ﻧـﺴﺒﺖ ﺑـﻪ دﻫـﻪﻫـﺎي ﮔﺬﺷـﺘﻪ ـ‬ ‫ﻣﺤﺪودﺗﺮ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬ﻧﻬﺎدﻫﺎي ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﯽ ﻧﻈﯿﺮ ﺻﻨﺪوق ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﭘﻮل‪ ،‬ﺑﺎﻧﮏ ﺟﻬﺎﻧﯽ‪،‬‬ ‫ﺳـﺎزﻣﺎن ﺟﻬـﺎﻧﯽ ﺗﺠـﺎرت در ﻣـﻮاردي ﺧـﺎرج از ﺳﯿـﺴﺘﻢ ﺳـﺎزﻣﺎن ﻣﻠـﻞ ﺗـﺼﻤﯿﻤﺎﺗﯽ‬ ‫ﻏﯿﺮﻣﻨﺼﻔﺎﻧﻪ ـ و ﻣﺂﻻً ﻣﻐﺎﯾﺮ ﺑﺎ اﺧﻼق ﺗﺠﺎري ـ اﺗﺨﺎذ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﺑـﻪ زﯾـﺎن ﮐـﺸﻮرﻫﺎي‬ ‫در ﺣﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ اﺳﺖ‪ ،‬درﺣﺎﻟﯽﮐﻪ اﯾﻦ ﻧﻬﺎدﻫﺎ در ﻗﺒﺎل دوﻟﺘﻬﺎي ﻣﻠﯽ ﮐﻪ آﻧﻬﺎ را ﺗﺄﺳﯿﺲ‬ ‫________________________________________________________‬ ‫‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮ ﮔﺰارش ﭘﺎﯾﮕﺎه اﯾﻨﺘﺮﻧﺘﯽ ‪ http://secure.world wild life.org‬ﻗﺒﻞ از ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻓﻬﺮﺳﺖ ﮐﺎﻻﻫﺎي ﻣﻤﻨﻮﻋﻪ‬ ‫)ﻣﻨﻀﻢ ﺑﻪ ﮐﻨﻮاﻧﺴﯿﻮن ﺗﺠﺎرت ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﻧﺒﺎﺗﺎت و ﺣﯿﻮاﻧﺎت وﺣﺸﯽ در ﻣﻌﺮض ﺧﻄﺮ( ﮐﻪ ﺑﺮاﺳﺎس آن ﺻﺪور ﻋﺎج‬ ‫ﻣﻤﻨﻮع ﺷﺪ ﮐﺸﻮرﻫﺎي اﻓﺮﯾﻘﺎﯾﯽ ﺑﻪﻃﻮر ﻣﺘﻮﺳﻂ ﻫﺮﺳﺎل ‪ 670‬ﺗﻦ ﻣﺘﺮﯾﮏ ﻋﺎج ﺻﺎدر ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ رﻗﻢ ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ‬ ‫ﮐﺸﺘﻦ ‪ 75000‬رأس ﻓﯿﻞ در ﻫﺮ ﺳﺎل ﺑﻮد‪ .‬ﻫﻨﮓﮐﻨﮓ و ژاﭘﻦ ﺑﺰرگﺗﺮﯾﻦ واردﮐﻨﻨﺪﮔﺎن اﯾﻦ ﻣﺤﺼﻮل ﺑﻪ ﺷﻤﺎر‬ ‫ﻣﯽرﻓﺘﻨﺪ و ﺳﻬﻢ آﻧﻬﺎ در واردات ﻋﺎج ﺑﻪ ‪ 75‬درﺻﺪ ﻣﯽرﺳﯿﺪ‪ .‬در ژوﺋﻦ ‪ 1997‬ﭼﻨﺪ ﮐﺸﻮر اﻓﺮﯾﻘﺎﯾﯽ از ﮐﻨﻮاﻧﺴﯿﻮن‬ ‫درﺧﻮاﺳﺖ ﮐﺮدﻧﺪ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ اﺟﺎزه داده ﺷﻮد ﻣﻘﺪار ﻣﺤﺪودي از ﻣﻮﺟﻮدي »ﻋﺎج« ﺧﻮد را ﮐﻪ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺳﺎﻟﻬﺎي ﻗﺒﻞ ﺑﻮد‬ ‫ﺑﻪ ﺧﺎرج )ژاﭘﻦ( ﺻﺎدر ﮐﻨﻨﺪ در ﻣﺎرس ‪ 1999‬ﮐﻨﻮاﻧﺴﯿﻮن ـ ﻃﺒﻖ ﺿﻮاﺑﻂ ﺧﺎﺻﯽ ﺑﺮاي ﺻﺪور ﻋﺎج و ﺗﻌﺪاد ﻣﺤﺪودي‬ ‫ﻓﯿﻞ ﺑﻪ ﺑﺎغ وﺣﺸﻬﺎي دﻧﯿﺎ ﺳﻬﻤﯿﻪ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﮐﺮد‪.‬‬

‫اﺧﻼق در ﺗﺠﺎرت‬ ‫‪٥٦‬‬ ‫ﮐﺮدهاﻧﺪ ﮐﻤﺘﺮ ﭘﺎﺳﺨﮕﻮ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.1‬‬ ‫راﺑﻄﻪ اﺧﻼق ﺗﺠﺎري و ﺳﻮدآوري‬ ‫درﮔﺰارﺷﯽﮐﻪ »اﻧﺴﺘﯿﺘﻮي اﺧﻼق ﺣﺮﻓﻪاي ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ«‪ 2‬ﺑﺎ ﻋﻨﻮان ‪Does Business Ethics Pay‬‬ ‫ﻣﻨﺘﺸﺮ ﮐﺮده‪ ،‬ﯾﺎدآور ﺷﺪه اﺳﺖ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر آﮔﺎﻫﯽ از ﺗـﺄﺛﯿﺮ رﻓﺘﺎرﻫـﺎي اﺧﻼﻗـﯽ در ﺳـﻮدآوري‬ ‫ﺷﺮﮐﺘﻬﺎ ﻃﯽ ﺳﺎﻟﻬﺎي ‪ 1997‬و ‪ 2001‬ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎي زﯾﺮ‪:‬‬ ‫‪ -‬ارزش اﻓﺰوده اﻗﺘﺼﺎدي‪ 3‬؛‬ ‫‪ -‬ارزش اﻓﺰوده ﺑﺎزار‪4‬؛‬ ‫‪ -‬ﻧﺴﺒﺖ ﻗﯿﻤﺖ ﺑﻪ درآﻣﺪ‪.5‬‬ ‫در ﻣﻮرد ‪ 350‬ﺷﺮﮐﺖ ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿـﺎﯾﯽ ﺑﺮرﺳـﯽ ﺷـﺪ‪ .‬ﻃـﯽ اﯾـﻦ ﺑﺮرﺳـﯽ ﻣـﺸﺨﺺ ﮔﺮدﯾـﺪ ﮐـﻪ‬ ‫ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﺳﻮد ﺷﺮﮐﺘﻬﺎي ﺑﺰرگ اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ ﮐـﻪ داراي رﻫﻨﻤﻮدﻫـﺎي اﺧﻼﻗـﯽ ﺑـﻮده و ﻣﻌﯿﺎرﻫـﺎ و‬ ‫ﺿﻮاﺑﻂ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﺧﻼق ﺣﺮﻓﻪاي را رﻋﺎﯾﺖ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺎﻻﺗﺮ از ﻣﯿـﺎﻧﮕﯿﻦ ﺳـﻮد ﺷـﺮﮐﺘﻬﺎﯾﯽ‬ ‫ﺑﻮده اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ اﺧﻼق ﺣﺮﻓﻪاي ﺗـﻮﺟﻬﯽ ﻧﺪاﺷـﺘﻪ ﯾـﺎ ﺑـﺮاي ﮐﺎرﮐﻨـﺎن ﺧـﻮد »ﻧﻈـﺎم ﻧﺎﻣـﻪﻫـﺎي‬ ‫________________________________________________________‬ ‫‪ .‬ﺑﺮاي ﻣﺜﺎل ﯾﺎدآور ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ اﻟﺰام ﮐﺸﻮرﻫﺎي درﯾﺎﻓﺖ ﮐﻨﻨﺪه وام از ﺻﻨﺪوق ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﭘﻮل و ﺑﺎﻧﮏ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑﻪ اﺟﺮاي‬ ‫ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎي ﺗﻌﺪﯾﻞ ﺳﺎﺧﺘﺎري )‪) (Structual Adjustment‬ﺗﺒﻌﯿﺖ از اﻗﺘﺼﺎد ﺑﺎزار‪ ،‬ﻣﻘﺮراتزداﯾﯽ‪ ،‬ﺧﺼﻮﺻﯽ‬ ‫ﺳﺎزي ﺑﺪون ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ وﯾﮋﮔﯿﻬﺎي ﻣﺆﺳﺴﺎت ﯾﺎ ﺷﺮﮐﺘﻬﺎي ﻗﺎﺑﻞ واﮔﺬاري‪ ،‬ﮐﺎﻫﺶ ﻣﻮاﻧﻊ ﺗﺠﺎري ﯾﺎ ﺧﺬف اﯾﻦ ﻣﻮاﻧﻊ‬ ‫ﺑﺪون ﺑﺴﺘﺮﺳﺎزي ﺑﺮاي اﻧﻄﺒﺎق ﺻﻨﺎﯾﻊ ﺗﻮﻟﯿﺪي ﺑﺎ وﺿﻌﯿﺖ ﺟﺪﯾﺪ‪ ،‬ﮐﺎﻫﺶ ارزش ﭘﻮل ﻣﻠﯽ ﺑﻪ ﺗﺠﻮﯾﺰ ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن ﻧﻬﺎد‬ ‫اﻋﻄﺎﮐﻨﻨﺪه وام‪ ،‬ﻣﺘﻌﺎدلﮐﺮدن ﺑﻮدﺟﻪ از ﻃﺮﯾﻖ ﮐﺎﻫﺶ ﻫﺰﯾﻨﻪﻫﺎ‪ ،‬ﺣﺬف ﯾﺎراﻧﻪﻫﺎ و ﺗﺜﺒﯿﺖ دﺳﺘﻤﺰدﻫﺎ‪ ،‬ﺑﺎزﮔﺸﺎﯾﯽ ﺑﯽﻗﯿﺪ و‬ ‫ﺷﺮط ﺑﺎزار ﺳﻬﺎم ﺑﺮروي ﺳﺮﻣﺎﯾﻪﻫﺎي ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ ﺧﺎرﺟﯽ‪ ،‬ﺑﺮﺧﻮردارﮐﺮدن ﺳﺮﻣﺎﯾﻪﮔﺬاران ﺧﺎرﺟﯽ از ﺣﻘﻮﻗﯽ ﻣﺴﺎوي ﺑﺎ‬ ‫ﺳﺮﻣﺎﯾﻪﮔﺬاران داﺧﻠﯽ و ‪ (...‬در ﺑﺮﺧﯽ از ﻣﻮارد ﭘﯿﺎﻣﺪﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و اﻗﺘﺼﺎدي ﻣﻨﻔﯽ ﮔﺴﺘﺮدهاي داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﺳﺎزﻣﺎن‬ ‫ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺗﺠﺎرت ﮐﻪ ‪ 47‬ﺳﺎل ﺗﺠﺮﺑﻪ »ﮔﺎت« را در ﺑﻄﻦ ﺧﻮد ﻧﻬﻔﺘﻪ دارد ﺗﺎﮐﻨﻮن در زﻣﯿﻨﻪ ﺗﺠﺎرت ﻣﻨﺼﻔﺎﻧﻪ ‪Fair‬‬ ‫‪ trade‬ﮐﻪ دﻏﺪﻏﻪ اﺻﻠﯽ ﺑﺴﯿﺎري از ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﺟﻬﺎن ﺳﻮم و ﻣﻨﻄﺒﻖ ﺑﺎ ﻣﻮازﯾﻦ اﺧﻼق ﺗﺠﺎري اﺳﺖ ﮔﺎم ﻣﺜﺒﺘﯽ‬ ‫ﺑﺮﻧﺪاﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪2. UN Institute of Business Ethics‬‬ ‫‪3. Economic Value - Added‬‬ ‫‪4. Market Added Value‬‬ ‫‪5. Price/earning Ratio‬‬

‫ﺍﺧﻼﻕ ﺩﺭ ﺗﺠﺎﺭﺕ ‪٥٧‬‬ ‫اﺧﻼﻗﯽ«‪ 1‬ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻧﮑﺮدهاﻧﺪ‪ .‬ﺑﺪﯾﻦﺗﺮﺗﯿﺐ روﺷﻦ ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﭘﺎﯾﺒﻨﺪ ﺑﻮدن ﺑﻪ ﻣﻮازﯾﻦ اﺧﻼﻗـﯽ ـ‬ ‫در ﺑﺨﺶ ﺗﺠﺎرت ـ ﯾﮏ ﻣﺰﯾﺖ رﻗﺎﺑﺘﯽ ﺑﺴﯿﺎر ﻣﻬـﻢ در ﻋﺮﺻـﻪ ﻣﻨﺎﺳـﺒﺎت ﺑـﯿﻦاﻟﻤﻠﻠـﯽ اﺳـﺖ‪ .‬ﺑـﺎ‬ ‫وﺟﻮد اﯾﻦ‪ ،‬ﺑﺮﺧﯽ از اﻗﺘﺼﺎدداﻧﺎن ﺻﺤﺖ ﻧﺘﯿﺠﻪﮔﯿﺮي ﻓﻮق را زﯾﺮ ﺳﺆال ﺑﺮده و ﻣﺪﻋﯽ ﺷﺪهاﻧﺪ‬ ‫ﮐﻪ اﺧﻼق ﺗﺠﺎري را ﻧﻤﯽﺗـﻮان ﺑﺎ ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎي ﮐﻤ‪‬ﯽ ﺳﻨﺠﯿﺪ‪ .‬ﻣﻮﻓﻘﯿﺖ ﺷﺮﮐﺘﻬﺎي ﺗﺤـﺖ ﺑﺮرﺳـﯽ‬ ‫را ﻣﯽﺗﻮان ﻧﺎﺷﯽ از ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺻﺤﯿﺢ ﯾﺎ ﺑﺮﺧـﻮرداري آﻧﻬـﺎ از ﮐـﺎدر ﺗﺨﺼـﺼﯽ ﻣـﺎﻫﺮ‪ ،‬ﻗﺎﺑﻠﯿـﺖ‬ ‫ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ ﺗﺤﻮﻻت ﺑﺎزار و ﻋﻮاﻣﻞ دﯾﮕﺮي داﻧﺴﺖ ﮐﻪ در ﺗﺤﻘﻖ اﻫﺪاف ﯾﮏ ﺑﻨﮕـﺎه اﻗﺘـﺼﺎدي‬ ‫ﺗﺄﺛﯿﺮﮔﺬار اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻻزم اﺳﺖ ﯾﺎدآور ﺷﻮﯾﻢ ﮐﻪ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت دﮐﺘﺮ ﮐﻮرﺗﯿﺲ ورسﭼﻮر‪ 2‬اﺳـﺘﺎد داﻧـﺸﮕﺎه دوﭘـﻞ‬ ‫ﺷﯿﮕﺎﮔﻮ‪ 3‬راﺑﻄﻪ ﻣﺜﺒﺖ ﺑﯿﻦ رﻓﺘﺎرﻫﺎي اﺧﻼﻗﯽ و ﻋﻤﻠﮑﺮدﻫﺎي ﻣـﺎﻟﯽ ﺑـﺴﯿﺎر ﺧـﻮب را ﺑـﻪ اﺛﺒـﺎت‬ ‫رﺳﺎﻧﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫دارا ﺑﻮدن »ﻧﻈﺎمﻧﺎﻣﻪ اﺧﻼﻗﯽ«‪ 4‬ﺑﻪ ﻃﺮﻓﻬﺎي ﺗﺠﺎري ﯾﮏ ﺑﻨﮕﺎه اﻗﺘﺼﺎدي اﻃﻤﯿﻨﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﻫﻤﺘﺎي ﺗﺠﺎري آﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪاي ﺟﺪي ﺑﻪ اﺻﻮل و ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎي اﺧﻼﻗﯽ ﭘﺎﯾﺒﻨـﺪ اﺳـﺖ‪ .‬ﺳـﺎزﻣﺎن ﯾـﺎ‬ ‫ﺗﺸﮑﯿﻼﺗﯽ ﮐﻪ داراي ﮐﺪ اﺧﻼﻗﯽ اﺳﺖ ﮐﺎرﮐﻨﺎن ﺧﻮد را ﻧﯿﺰ ﺑﻪ رﻋﺎﯾﺖ آن ﻣﮑﻠﻒ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻫﺮﭼﻪ ﺷﺮﮐﺘﯽ ﻗﺎﺑﻞ اﻋﺘﻤﺎدﺗﺮ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﺎرﮐﻨﺎن آن ﺑﻪ آﯾﻨﺪه ﺧـﻮد اﻣﯿـﺪوارﺗﺮ ﺧﻮاﻫﻨـﺪ ﺑـﻮد و‬ ‫اﯾﻦ اﻣﯿﺪاواري در ﻣﯿﺰان ﮐﺎراﯾﯽ و ﮐﯿﻔﯿﺖ اراﺋﻪ ﺧﺪﻣﺎت آﻧﻬﺎ ﺗـﺄﺛﯿﺮ ﻣـﯽﮔـﺬارد‪ .‬ﻗﺎﺑـﻞ اﻋﺘﻤـﺎد‬ ‫ﺑﻮدن ﯾﮏ ﺷﺮﮐﺖ ـ در ﻧﺘﯿﺠﻪ رﻋﺎﯾﺖ ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎي اﺧﻼق ﺗﺠﺎري ـ ﺑﻪ ﺣﺴﻦ ﺷﻬﺮت آن ﺷﺮﮐﺖ‬ ‫________________________________________________________‬ ‫‪1. Ethics Codes‬‬ ‫‪2. Curtis Verschoor‬‬ ‫‪3. Chicago Depaul University‬‬ ‫‪ .‬ﮐﺪ ﯾﺎ ﻧﻈﺎمﻧﺎﻣﻪ اﺧﻼﻗﯽ)‪ (Code of Ethics‬ﻣﺠﻤﻮﻋﻪاي از رﻫﻨﻤﻮدﻫﺎي اﺧﻼﻗﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﯾﮏ ﺳﺎزﻣﺎن ﯾﺎ ﺑﻨﮕﺎه‬ ‫اﻗﺘﺼﺎدي ﺑﺮاي ﮐﺎرﮐﻨﺎن و ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺧﻮد ﺗﺪوﯾﻦ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﺗﺎ آﻧﺎن رﻓﺘﺎر و ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﻬﺎي ﺧﻮد را ﺑﺎ ارزﺷﻬﺎ و اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎي‬ ‫اﺧﻼﻗﯽ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺷﺪه ﻣﻄﺎﺑﻘﺖ دﻫﻨﺪ‪ .‬ﺻﺮف داﺷﺘﻦ »ﻧﻈﺎم ﻧﺎﻣﻪ اﺧﻼﻗﯽ« ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺗﻀﻤﯿﻦﮐﻨﻨﺪه ﺣﺴﻦ راﺑﻄﻪ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ و‬ ‫ﮐﺎرﮐﻨﺎن ﯾﮏ ﺳﺎزﻣﺎن ﯾﺎ ﻧﻬﺎد اﻗﺘﺼﺎدي ﺑﺎ ﻣﺸﺘﺮﯾﺎن ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻣﺤﻮر اﺻﻠﯽ ﺗﻤﺎم ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﻬﺎي اﻗﺘﺼﺎدي را در دﻧﯿﺎي ﻣﻌﺎﺻﺮ‬ ‫ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ .‬ﺑﺴﺘﺮﺳﺎزي ﺑﺮاي رﻋﺎﯾﺖ ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎي اﺧﻼﻗﯽ و ﺑﻪﻃﻮرﮐﻠﯽ اﯾﺠﺎد ﻓﻀﺎي ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﮐﻪ ﻫﺮ ﯾﮏ از‬ ‫ﮐﺎرﮐﻨﺎن ﯾﮏ ﻣﻮﺳﺴﻪ‪ ،‬ﺳﺎزﻣﺎن ﯾﺎ ﺷﺮﮐﺖ ﺑﻪ ارزﺷﻬﺎي اﺧﻼﻗﯽ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺷﺪه اﺣﺘﺮام ﺑﮕﺬارد و آﻧﻬﺎ را رﻋﺎﯾﺖ ﮐﻨﺪ از‬ ‫ﻧﻬﺎﯾﺖ اﻫﻤﯿﺖ ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ‪.‬‬

‫اﺧﻼق در ﺗﺠﺎرت‬ ‫‪٥٨‬‬ ‫ﮐﻤﮏ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺣﺴﻦ ﺷﻬﺮت در اﻏﻠﺐ ﻣﻮارد ﻧﻮﻋﯽ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﻣﻌﻨﻮي اﺳـﺖ ﮐـﻪ ارزش آن ﺑـﺎ‬ ‫ﺳﺮﻣﺎﯾﻪﻫﺎي ﻣﺎدي ﻗﺎﺑﻞ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ رﻏﻢ ﺗﺄﮐﯿﺪاﺗﯽ ﮐﻪ ﺑﺮاي ﺗﺪوﯾﻦ ﻧﻈﺎمﻧﺎﻣﻪﻫﺎي اﺧﻼﻗﯽ در ﺷﺮﮐﺘﻬﺎ ﺑـﻪ ﻋﻤـﻞ ﻣـﯽآﯾـﺪ در‬ ‫ﻣﻮاردي دﯾﺪه ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮﺧﯽ از ﻣﻮﺳﺴﺎت ﯾﺎ ﺑﻨﮕﺎهﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي ـ ﺑﻪ ﺳـﺒﺐ ﺳـﻮدﺟﻮﯾﯽ‬ ‫ﯾﺎ ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﺤﯿﻂ اﻗﺘﺼﺎدي ﮐﻪ در آن ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ـ ﺑﻪ ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎ و ﺿﻮاﺑﻂ اﺧﻼﻗﯽ ﭘﺸﺖ‬ ‫ﭘﺎ ﻣﯽزﻧﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ ﺳﻬﻢ ﺧﻮد را در ﺑﺎزار ﺣﻔﻆﮐﻨﻨـﺪ‪ .‬از ﻧﻤﻮﻧـﻪﻫـﺎي ﺑـﺎرز ﺗﺨﻠﻔـﺎت اﺧﻼﻗـﯽ‬ ‫ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ آﮔﻬﯽﻫﺎي ﺗﺠﺎري اﺷﺎره ﮐﺮد ﮐﻪ ﺑﺮﻣﺒﻨﺎي آن ﯾﮏ ﺑﻨﮕﺎه اﻗﺘﺼﺎدي ﺗﻼش ﻣﯽﮐﻨـﺪ‬ ‫ﺗﺼﻮﯾﺮ ﻧﺎدرﺳﺘﯽ از ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺷﺮﮐﺘﻬﺎي رﻗﯿـﺐ ﺧـﻮد اراﺋـﻪ دﻫـﺪ ﺗـﺎ از ﺗﻌـﺪاد ﻣـﺸﺘﺮﯾﺎن آن‬ ‫ﺑﮑﺎﻫﺪ ﻧﻮع ﺗﺒﻠﯿﻐﺎت ﻣﻨﻔﯽ در ﻣﻮرد ﯾﮏ ﺷﺮﮐﺖ ﻏﺎﻟﺒ ًﺎ ﺑﻪ ﺣﺴﺎﺳﯿﺖ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻮع ﯾﺎ‬ ‫ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﺧﺎص ﺑﺴﺘﮕﯽ دارد‪ .‬ﻣﺜﻼً اﮔﺮ ﺟﺎﻣﻌﻪاي ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣـﺴﺎﺋﻞ زﯾـﺴﺖﻣﺤﯿﻄـﯽ ﺣـﺴﺎس‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﯾﮏ ﺷﺮﮐﺖ‪ ،‬رﻗﯿﺐ ﺧﻮد را ﻣﺘﻬﻢ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﻘﺮرات زﯾـﺴﺖﻣﺤﯿﻄـﯽ را در‬ ‫ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺧﻮد رﻋﺎﯾﺖ ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪ .‬در ﻣﻮاردي ﻣﻤﮑـﻦ اﺳـﺖ ﺗـﻀﯿﯿﻊ ﺣﻘـﻮق ﮐﺎرﮐﻨـﺎن‬ ‫ﯾﮏ ﺷﺮﮐﺖ ﯾﺎ ﺑﺪرﻓﺘﺎري ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ آﻧﺎن ﺳﻮژه ﺗﺒﻠﯿﻐﺎت ﻣﻨﻔﯽ رﻗﺒﺎ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻫﺮﺣﺎل از آﻧﺠﺎ ﮐﻪ‬ ‫ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺣﻔﻆ ﻣﺤﯿﻂزﯾﺴﺖ ﯾﺎ ﺣﺴﻦ رﻓﺘﺎر ﺑﺎ ﮐﺎرﮐﻨﺎن ﯾﺎ ﻣﺸﺘﺮﯾﺎن ﺟﺰو ﻣﻮاردي اﺳﺖ ﮐـﻪ در‬ ‫ﻧﻈﺎمﻧﺎﻣﻪﻫـﺎي اﺧﻼﻗـﯽ ﻣـﻨﻌﮑﺲ اﺳـﺖ اﯾـﻦ ﻗﺒﯿـﻞ ﺗﺒﻠﯿﻐـﺎت ﻣﻨﻔـﯽ ﻧﻤـﯽﺗﻮاﻧـﺪ در ﺳـﻮدآوري‬ ‫ﺷﺮﮐﺘﻬﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺧﻮد و ﮐﺎرﮐﻨﺎﻧﺶ ﺑﻪ ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎي اﺧﻼﻗﯽ ﭘﺎﯾﺒﻨﺪ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﺗﺄﺛﯿﺮﮔﺬار ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﺮﺧﯽ از ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﻬﺎ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ درﮐﻮﺗﺎهﻣﺪت در ﺳﻮدآوري ﯾﮏ ﺷﺮﮐﺖ اﺛﺮ ﻣﻨﻔـﯽ داﺷـﺘﻪ‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ اﻣﺎ دردرازﻣﺪت اﯾﻦ اﻗﺪاﻣﺎت ﺑﻪ ﺳـﻮد ﺷـﺮﮐﺖ ﺗﻤـﺎم ﺷـﻮد‪ .‬ﻣـﺜ ًﻼ ﯾـﮏ ﺑﻨﮕـﺎه اﻗﺘـﺼﺎدي‬ ‫ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺑﺎ ﮐﺎﻫﺶ ﺣﻖ ﮐﻤﯿﺴﯿﻮن ﯾﺎ ﮐﺎرﻣﺰد ﮐﺎرﮐﻨﺎن ﺑﺨﺶ ﻓﺮوش ﺧﻮد از ‪ %10‬ﺑـﻪ ‪%30‬‬ ‫ﻣﻮﺟﺒﺎت ﻋﺪم رﺿﺎﯾﺖ آﻧﺎن را ﻓﺮاﻫﻢ ﻧﻤﺎﯾﺪ اﻣﺎ از آﻧﺠﺎ ﮐﻪ اﯾﻦ اﻗﺪام ﺳﻮدآوري ﺷـﺮﮐﺖ را ـ‬ ‫در ﻧﺘﯿﺠﻪ اﻓﺰاﯾﺶ ﺣﺠﻢ ﻓﺮوش آن ـ ﺑﺎﻻ ﻣﯽﺑﺮد رﺿﺎﯾﺖ ﺳﻬﺎمداران را ﺟﻠـﺐ ﺧﻮاﻫـﺪ ﮐـﺮد و‬ ‫ﻣﺂﻻً ﺑﻬﺎي ﺳﻬﺎم ﺷﺮﮐﺖ را ﺑﺎﻻ ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑـﺮد ﮐـﻪ ﮐﺎرﮐﻨـﺎن آن ﺑﻨﮕـﺎه اﻗﺘـﺼﺎدي ﻧﯿـﺰ از ﭼﻨـﯿﻦ‬ ‫وﺿﻌﯽ ﺑﻬﺮهﻣﻨﺪ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎي اﺧﻼﻗﯽ ﮐﻪ رﻋﺎﯾﺖ آﻧﻬﺎ در ﺳﻮدآوري ﺑﻨﮕﺎهﻫـﺎي اﻗﺘـﺼﺎدي ﺗـﺄﺛﯿﺮﮔـﺬار‬

‫ﺍﺧﻼﻕ ﺩﺭ ﺗﺠﺎﺭﺕ ‪٥٩‬‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﺎرﺳﺎدهاي ﻧﯿﺴﺖ و ﻫﺮﺣﺮﻓﻪاي ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎ ﯾـﺎ ارزﺷـﻬﺎي ﺧـﺎص ﺧـﻮد را داراﺳـﺖ‪ .‬ﻣـﺜﻼً‬ ‫ﺷﺮﮐﺘﻬﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺳﻬﺎم آﻧﻬﺎ در ﺑﻮرس اوراق ﺑﻬـﺎدار ﭘﺬﯾﺮﻓﺘـﻪ ﺷـﺪه اﺳـﺖ ﺑـﻪ ﻣﻮﺟـﺐ ﻗـﻮاﻧﯿﻦ و‬ ‫ﻣﻘﺮرات ﺑﺮﺧﯽ از ﮐﺸﻮرﻫﺎ ﻣﮑﻠﻒاﻧـﺪ ﮐـﻪ ﮔﺰارﺷـﻬﺎ و ﺻـﻮرتﺣـﺴﺎﺑﻬﺎي ﻣـﺎﻟﯽ ﺧـﻮد را در‬ ‫ﻣﻘﺎﻃﻊ زﻣﺎﻧﯽ ﻣﻌﯿﻦ‪ ،‬ﺑﻪ ﻃﻮر ﺷﻔﺎف و ﻗﺎﺑﻞ درك‪ ،‬ﮐﺎﻣﻞ و ﺻـﺤﯿﺢ ﺑـﺎ رﻋﺎﯾـﺖ اﺻـﻞ اﻧـﺼﺎف‬ ‫ﻣﻨﺘﺸﺮ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻗﺒﯿﻞ ﺷﺮﮐﺘﻬﺎ ﺑﺎﯾـﺪ داراي ﻧﻈـﺎمﻧﺎﻣـﻪﻫـﺎي اﺧﻼﻗـﯽ ﺑﺎﺷـﻨﺪ در ﻗﺒـﺎل ﺗﺨﻠﻔـﺎت‬ ‫ﮐﺎرﮐﻨـﺎن و ﻣـﺪﯾﺮان ﺧـﻮد ﺑـﻪ ﺳـﺮﻋﺖ واﮐـﻨﺶ ﻣﻨﺎﺳـﺐ اﻧﺠـﺎم دﻫﻨـﺪ‪ ،‬اﻧﻄﺒـﺎق ﮔﺰارﺷـﻬﺎ و‬ ‫ﺻﻮرتﺣﺴﺎﺑﻬﺎ ﺑﺎ ﻣﻘﺮرات و ﻗﻮاﻧﯿﻦ و ﭘﺎﺳﺨﮕﻮﯾﯽ ﺷﺮﮐﺘﻬﺎ در ﺑﺮاﺑﺮ ﺳﻬﺎمداران و ﺣﻔـﻆ ﻣﻨـﺎﻓﻊ‬ ‫آﻧﺎن ﮐﺎﻣ ًﻼ ﺿﺮوري ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽرﺳﺪ‪ .‬اﮔﺮﭼﻪ ﻗﺎﻧﻮن ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺣـﺎﻓﻆ ﻣﻨـﺎﻓﻊ ﺳـﻬﺎمداران ﺑـﻮده و‬ ‫ﺷﺮﮐﺘﻬﺎﯾﯽ را ﮐﻪ ﮔﺰارﺷﻬﺎي ﻣﺎﻟﯽ ﺧﻮد را ﺑﺪون رﻋﺎﯾﺖ ﺿﻮاﺑﻂ ﯾﺎد ﺷﺪه اراﺋﻪ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ـ ﯾﺎ از‬ ‫اﻧﺘﺸﺎر ﺑﻪ ﻣﻮﻗﻊ ﮔﺰارﺷﻬﺎ و ﺻﻮرتﺣﺴﺎﺑﻬﺎي ﻣﺎﻟﯽ ﺗﻌﻠﻞ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ ـ ﻣﺠﺎزات ﮐﻨـﺪ اﻣـﺎ رﻋﺎﯾـﺖ‬ ‫اﺻﻮل ﯾﺎد ﺷﺪه‪:‬‬ ‫‪ -‬اﺻﻞ اﻧﺼﺎف‪،‬‬ ‫‪ -‬ﺻﺤﺖ اﻃﻼﻋﺎت اراﺋﻪ ﺷﺪه‪،‬‬ ‫‪ -‬ﭘﺎﺳﺨﮕﻮ ﺑﻮدن در ﻗﺒﺎل ﺳﻬﺎمداران‪،‬‬ ‫‪ -‬ﺷﻔﺎﻓﯿﺖ ﮔﺰارﺷﻬﺎ‪ ،‬و‬ ‫‪ -‬ﺣﻔﻆ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﻣﺸﺘﺮﯾﺎن )ﺳﻬﺎمداران(‬ ‫در زﻣﺮه ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎي اﺧﻼﻗﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ رﻋﺎﯾﺖ آﻧﻬﺎ ﻣﺘﻀﻤﻦ اﻓﺰاﯾﺶ ﺳـﻮدآوري ﺑﻨﮕـﺎهﻫـﺎي‬ ‫اﻗﺘﺼﺎدي اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳﻬﺎم آﻧﻬﺎ ﻣﻮرد ﭘﺬﯾﺮش ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﺎزارﯾﺎﺑﯽ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ‪1‬‬ ‫ﺑﺎزارﯾﺎﺑﯽ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از ﮐـﺎرﺑﺮد اﺻـﻮل ﺑﺎزارﯾـﺎﺑﯽ ﺑـﻪ ﻣﻨﻈـﻮر اﺛﺮﮔﺬاﺷـﺘﻦ در‬ ‫رﻓﺘﺎر ﺑﺸﺮ ﺑﻪ اﻧﮕﯿﺰه ﮐﻤﮏ ﺑﻪ ﺗﻨﺪرﺳﺘﯽ او ﯾﺎ ﺑﻪ ﻧﻔﻊ ﺟﺎﻣﻌﻪ‪.‬‬ ‫ﻫﺮ اﻗﺪاﻣﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺗﻨﺪرﺳﺘﯽ اﻓﺮاد ﺑﺸﺮ ﯾﺎ ﺟﻠﻮﮔﯿﺮي از آﺳﯿﺒﻬﺎي اﺟﺘﻤـﺎﻋﯽ ﮐﻤـﮏ ﮐﻨـﺪ از‬ ‫________________________________________________________‬ ‫‪1. Social Marketing‬‬

‫اﺧﻼق در ﺗﺠﺎرت‬ ‫‪٦٠‬‬ ‫ﻧﻈﺮ اﺧﻼﻗﯽ ﺳﺘﻮده و ﻗﺎﺑﻞ دﻓﺎع اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻣﻬﻢﺗﺮﯾﻦ وﺟﻪ ﺗﻤﺎﯾﺰ ﺑﺎزارﯾﺎﺑﯽ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ از ﺑﺎزارﯾﺎﺑﯽ ﺗﺠﺎري آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺪف ﺑﺎزارﯾﺎﺑﯽ‬ ‫ﺗﺠﺎري ﮐﺴﺐ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﻣﺎدي ﯾﺎ دﺳﺘﯿﺎﺑﯽ ﺑﻪ ﺳﻮد اﺳﺖ‪ ،‬درﺣﺎﻟﯽﮐﻪ در ﺑﺎزارﯾﺎﺑﯽ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺧﯿﺮ و‬ ‫ﺻـﻼح ﺟﺎﻣﻌـﻪ‪ ،‬اﻧﮕﯿـﺰه اﺻـﻠﯽ اﺳـﺖ‪ .‬در ﺑﺎزارﯾـﺎﺑﯽ اﺟﺘﻤـﺎﻋﯽ ﺑﺎزارﯾـﺎب ﺗـﻼش ﻣـﯽﮐﻨـﺪ ﺑـﺎ‬ ‫ﺑﻬﺮهﮔﯿﺮي از ﻓﻨﻮن و ﺗﮑﻨﯿﮑﻬﺎي ﺑﺎزارﯾﺎﺑﯽ‪ ،‬ﻣﺨﺎﻃﺐ را ﺗﺮﻏﯿﺐ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ داوﻃﻠﺒﺎﻧﻪ رﻓﺘـﺎر ﺧـﻮد‬ ‫را اﺻﻼح ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺗﻐﯿﯿﺮ دﻫﺪ ﯾﺎ ﺑﻪ اﻧﺠﺎم ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﻬﺎﯾﯽ ﻣﺒﺎدرت ﮐﻨـﺪ ﯾـﺎ ﻧﮑﻨـﺪ ﮐـﻪ ﻧﻬﺎﯾﺘـ ًﺎ ﺑـﻪ ﺧﯿـﺮ و‬ ‫ﺻﻼح ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻓﺮد‪ ،‬ﮔﺮوه ﯾﺎ ﮐﻞ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬ ‫ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺗﻨﺪرﺳﺘﯽ ﻓﺮدي ﯾﺎ ﺑﻬﺪاﺷﺖ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻣﻘﻮﻟﻪ ﺟﺪﯾﺪي ﻧﯿﺴﺖ و از ﻗﺮﻧﻬﺎ ﭘـﯿﺶ ﺑـﺸﺮ‬ ‫ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺣﺴﺎﺳﯿﺖ ﻧﺸﺎن داده اﺳﺖ اﻣـﺎ از ﺳـﻪ دﻫـﻪ ﻗﺒـﻞ اﯾـﻦ ﻣﻮﺿـﻮع اﻫﻤﯿـﺖ ﺑﯿـﺸﺘﺮي‬ ‫ﮐﺴﺐ ﮐﺮده اﺳﺖ و ﺗﻌﺪادي از ﺑﺎزارﯾﺎﺑـﺎن درﺻـﺪد ﺑﺮآﻣـﺪهاﻧـﺪ ﮐـﻪ ﺑـﺎ اﺗﮑـﺎ ﺑـﺮ ﺗﮑﻨﯿﮑﻬـﺎي‬ ‫ﺑﺎزارﯾﺎﺑﯽ ﺗﺠﺎري ﺗﻐﯿﯿﺮات ﻻزم را در رﻓﺘﺎرﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ـ ﺑـﻪ اﻧﮕﯿـﺰهﻫـﺎي ﻏﯿﺮاﻧﺘﻔـﺎﻋﯽ ـ ﺑـﻪ‬ ‫وﺟﻮد آورﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻃﺒﻖ ﻧﻈﺮ آﻧﺪرﺳﻦ‪ (1995) 1‬اﮔﺮ اﻓﺮاد ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﻪ ﻓﻮاﯾﺪ ﯾﺎ زﯾﺎﻧﻬﺎي ﻧﺎﺷﯽ از اﻧﺠـﺎم ﺑﺮﺧـﯽ از‬ ‫ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﻬﺎ آﮔﺎﻫﯽ داﺷـﺘﻪ ﺑﺎﺷـﻨﺪ ﻣـﺴﯿﺮ ﺻـﺤﯿﺢ را اﻧﺘﺨـﺎب ﺧﻮاﻫﻨـﺪ ﮐـﺮد‪ .‬ﺑﺎزارﯾـﺎﺑﯽ اﺟﺘﻤـﺎﻋﯽ‬ ‫ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ آﮔﺎﻫﯽ ﻻزم را ﺑﺮاي اﻧﺘﺨﺎب اﯾﻦ ﻣﺴﯿﺮ ﺑﻪ آﻧﺎن ﺑﺪﻫﺪ‪ .‬اﯾﺠـﺎد ﺗﺤـﻮل در اﻧﺪﯾـﺸﻪﻫـﺎي‬ ‫اﻓﺮاد ﻣﻘﺪم ﺑﺮ ﺗﺄﺛﯿﺮﮔﺬاري در رﻓﺘﺎرﻫﺎي آﻧﺎن اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﺎزارﯾﺎﺑﯽ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ در ﺑﺮﺧﯽ از ﻣﻮارد ﺑﺎ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﺗﻌﺪادي از ﺑﻨﮕﺎهﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي ﮐﻪ درﺗﻮﻟﯿﺪ‬ ‫ﮐﺎﻻﻫﺎ ﯾﺎ ﺧﺪﻣﺎت ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ دارﻧﺪ در ﺗﻀﺎد اﺳﺖ‪ .‬از ﻣﻬﻢﺗﺮﯾﻦ ﻣﻌﻀﻼﺗﯽ ﮐﻪ ﺑﺮاي رﻓـﻊ آﻧﻬـﺎ از‬ ‫ﺑﺎزارﯾﺎﺑﯽ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﻪ ﻣﻘﯿﺎس وﺳﯿﻌﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد ﻣﯽﺗﻮان ﻣﻮارد زﯾﺮ را ﺑﺮﺷﻤﺮد‪:‬‬ ‫‪ .1‬ﻣﺼﺮف دﺧﺎﻧﯿﺎت‬ ‫در دﻫﻪﻫﺎي ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺷﺮﮐﺘﻬﺎي ﺗﻮﻟﯿﺪﮐﻨﻨﺪه دﺧﺎﻧﯿﺎت ﺑﺮاي ﺗﺒﻠﯿﻎ اﻧﻮاع ﻓﺮاوردهﻫﺎي دﺧـﺎﻧﯽ‬ ‫از ﺷﮕﺮدﻫﺎي ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ اﻣـﺎ دوﻟﺘﻬـﺎ ﺑـﺎ ﺑﻬـﺮهﮔﯿـﺮي از ﺑﺎزارﯾـﺎﺑﯽ اﺟﺘﻤـﺎﻋﯽ‬ ‫ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﺸﺮي را از زﯾﺎﻧﻬﺎي ﻧﺎﺷﯽ از ﻣﺼﺮف دﺧﺎﻧﯿﺎت آﮔﺎه ﮐﺮدﻧﺪ و ﺑﻪ ﻣﻮﻓﻘﯿﺘﻬﺎي ﺑﺰرﮔﯽ در‬ ‫________________________________________________________‬ ‫‪1. Andreasen‬‬

‫ﺍﺧﻼﻕ ﺩﺭ ﺗﺠﺎﺭﺕ ‪٦١‬‬ ‫زﻣﯿﻨﻪ ﻣﺤﺪودﮐﺮدن ﻣﺼﺮف دﺧﺎﻧﯿﺎت و ﺗﺄﻣﯿﻦ ﺳﻼﻣﺖ ﺟﺎﻣﻌﻪ دﺳﺖ ﯾﺎﻓﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ .2‬اﻋﺘﯿﺎد ﺑﻪ ﻣﻮاد ﻣﺨﺪر و اﻟﮑﻞ‬ ‫‪ .3‬ﭼﺎﻗﯽ ﻣﻔﺮط‬ ‫‪ .4‬ﻣﺼﺮف ﻧﻮﺷﺎﺑﻪﻫﺎي ﮔﺎزدار‬ ‫‪ .5‬ﻣﺼﺮف ﺑﺮﺧﯽ از ﻏﺬاﻫﺎي آﻣـﺎده ﮐـﻪ اﻟﮕﻮﻫـﺎي ﺗﻐﺬﯾـﻪ اﻓـﺮاد ﺟﺎﻣﻌـﻪ را ﺗﻐﯿﯿـﺮ داده و‬ ‫ﻣﻮﺟﺒﺎت اﻓﺰاﯾﺶ ﺗﻌﺪاد اﻓﺮاد ﻣﺒﺘﻼ ﺑـﻪ ﻓـﺸﺎرﺧﻮن و ﺑـﺮوز ﺳـﮑﺘﻪﻫـﺎي ﻗﻠﺒـﯽ را ﻓـﺮاﻫﻢ‬ ‫ﻧﻤﻮده اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﺎزارﯾﺎﺑﯽ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ درﮐﻨﺘﺮل ﺟﻤﻌﯿﺖ ﺑﺴﯿﺎري از ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﺟﻬﺎن ﺳـﻮم )از ﻃﺮﯾـﻖ ﺗﺒﻠﯿـﻎ‬ ‫ﺗﻨﻈﯿﻢ ﺧﺎﻧﻮاده و ﻣﺰاﯾﺎي ﻧﺎﺷﯽ از آن( ﮐﺎﻫﺶ ﻣﺼﺮف ﺷﯿﺮ ﺧﺸﮏ )آﮔﺎهﮐﺮدن ﻣﺎدران از‬ ‫ﻓﻮاﯾﺪ ﺗﻐﺬﯾﻪ ﮐﻮدﮐﺎن ﺑﺎ ﺷﯿﺮ ﺧﻮد و ﻧﻘﺶ ﻣﻬﻤﯽ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺗﻐﺬﯾﻪ در ﺳﻼﻣﺖ آﺗﯽ ﮐﻮدك و‬ ‫ﭘﯿﺸﮕﯿﺮي از ﺑﺮوز ﺑﺴﯿﺎري از ﺑﯿﻤﺎرﯾﻬﺎ اﯾﻔﺎ ﻣﯽﮐﻨﺪ( و ﺑﺎﻻﺧﺮه ﮐﺎﻫﺶ ﻣﺒﺘﻼﯾﺎن ﺑـﻪ ﺑﯿﻤـﺎري‬ ‫اﯾﺪز )از ﻃﺮﯾﻖ ﻣﻌﺮﻓﯽ راﻫﮑﺎرﻫﺎي ﭘﯿـﺸﮕﯿﺮي از آن( ﻧﻘـﺶ ﻗﺎﺑـﻞ ﻣﻼﺣﻈـﻪاي اﯾﻔـﺎ ﮐـﺮده‬ ‫اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻣﻮارد اﺧﺘﻼف ﺑﺎزارﯾﺎﺑﯽ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﺑﺎزارﯾﺎﺑﯽ ﺗﺠﺎري‪1‬‬ ‫در ﺑﺎزارﯾﺎﺑﯽ ﺗﺠﺎري ﻓﺮوش ﯾﮏ ﮐﺎﻻ ﯾﺎ ﯾﮏ ﺧﺪﻣﺖ ﯾﺎ اﯾﺠﺎد ﺑـﺎزار ﺑـﺮاي آن در درﺟـﻪ‬ ‫اول اﻫﻤﯿــﺖ ﻗــﺮاردارد‪ ،‬در ﺣــﺎﻟﯽﮐــﻪ در ﺑﺎزارﯾــﺎﺑﯽ اﺟﺘﻤــﺎﻋﯽ ﺗﻐﯿﯿــﺮ اﻟﮕﻮﻫــﺎي رﻓﺘــﺎري‬ ‫ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﯾﺎ ﻣﺨﺎﻃﺒﺎن )ﺗﻐﺬﯾﻪ ﮐﻮدﮐـﺎن ﺑـﺎ ﺷـﯿﺮ ﻣـﺎدران‪ ،‬ﮐـﺎﻫﺶ ﻣـﺼﺮف دﺧﺎﻧﯿـﺎت‪،‬‬ ‫ﺧﻮدداري از ﻣﺼﺮف ﻏﺬاﻫﺎي ﭘﺮﮐﺎﻟﺮي ﺗﻮﺳﻂ اﻓﺮادي ﮐﻪ در ﻣﻌﺮض ﺧﻄﺮ ﭼﺎﻗﯽ ﻣﻔﺮط ﻗﺮار‬ ‫دارﻧﺪ‪ ،‬ﺻﺮﻓﻪﺟﻮﯾﯽ در ﻣﺼﺮف اﻧﺮژﯾﻬﺎي ﺗﺠﺪﯾﺪ ﻧﺎﭘﺬﯾﺮ و ‪ (...‬ﻣﺪﻧﻈﺮ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﺎزارﯾﺎﺑﯽ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﻪ ﻣﺮاﺗﺐ ﭘﯿﭽﯿـﺪهﺗـﺮ از ﺑﺎزارﯾـﺎﺑﯽ ﺗﺠـﺎري اﺳـﺖ و ﺑﺮﺧـﯽ از ﻋﻨﺎﺻـﺮ‬ ‫ﺗﺸﮑﯿﻞ دﻫﻨﺪه آﻣﯿﺰه ﺑﺎزارﯾﺎﺑﯽ در آن از ﺷﻔﺎﻓﯿﺖ ﮐﺎﻓﯽ ﺑﺮﺧﻮردار ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﻫﻤﺎنﻃﻮر ﮐـﻪ ﻗـﺒ ًﻼ‬ ‫ﯾﺎدآور ﺷﺪﯾﻢ ﻫﺪف ﺑﺎزارﯾﺎﺑﯽ ﺗﺠﺎري ﮐﺴﺐ ﺳﻮد ﺑﺮاي ﯾﮏ ﺷﺮﮐﺖ ﯾﺎ ﺑﻨﮕﺎه اﻗﺘﺼﺎدي اﺳﺖ‪.‬‬ ‫________________________________________________________‬ ‫‪1. Commercial Marketing‬‬

‫اﺧﻼق در ﺗﺠﺎرت‬ ‫‪٦٢‬‬ ‫درﺣﺎﻟﯽﮐﻪ در ﺑﺎزارﯾﺎﺑﯽ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺳﻮد ﺟﺎﻣﻌﻪ ـ ﮐﻪ ﻓﺮد ﯾﮑـﯽ از اﻋـﻀﺎي آن اﺳـﺖ ـ ﻣﻄـﺮح‬ ‫اﺳﺖ و اﯾﻦ ﺳﻮد ﻟﺰوﻣﺎً ﺟﻨﺒﻪ ﻣﺎدي ﻧﺨﻮاﻫﺪ داﺷﺖ‪ .‬اﻓـﺰاﯾﺶ ﻣﯿـﺰان رﻗﺎﺑـﺖﭘـﺬﯾﺮي ﺷـﺮﮐﺘﻬﺎ و‬ ‫ﺑﺎﻻرﻓﺘﻦ ﺳﻬﻢ آﻧﻬﺎ در ﺑﺎزار در ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﻬﺎي ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﺑﺎزارﯾﺎﺑﯽ اﺟﺘﻤـﺎﻋﯽ داراي اﻫﻤﯿـﺖ زﯾـﺎدي‬ ‫اﺳﺖ اﻣﺎ در ﺑﺎزارﯾﺎﺑﯽ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ اﯾﻦ ﻣﺆﻟﻔﻪﻫﺎ ﻫﻨﮕﺎم ﺗـﺪوﯾﻦ راﻫﺒﺮدﻫـﺎي ﺑﺎزارﯾـﺎﺑﯽ اﺟﺘﻤـﺎﻋﯽ‬ ‫ﻣﺪﻧﻈﺮ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫در ﺑﺎزارﯾﺎﺑﯽ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ‪ ،‬در اﻏﻠﺐ ﻣﻮارد‪ ،‬ﺑﺮاي ﮐﺎﻻي ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ )ﺗـﺸﻮﯾﻖﮐـﺮدن ﻣـﺮدم ﺑـﻪ‬ ‫ﺧﻮدداري از ﻣﺼﺮف دﺧﺎﻧﯿﺎت‪ ،‬ﮐﺎﻫﺶ وزن‪ ،‬ﺗﻨﻈﯿﻢ ﺧﺎﻧﻮاده‪ ،‬ﺧﺮﯾﺪ ﮐﺎﻻﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﺴﺘﻪﺑﻨـﺪي‬ ‫آﻧﻬﺎ ﻗﺎﺑﻞ ﺑﺎزﯾﺎﻓﺖ اﺳﺖ و ‪ (...‬ﻗﯿﻤﺘﯽ ﮐﻪ ﺑـﺎ ﭘـﻮل ﺳـﻨﺠﯿﺪه ﺷـﻮد وﺟـﻮد ﻧـﺪارد اﻣـﺎ ﻣﻌﯿﺎرﻫـﺎي‬ ‫ﻏﯿﺮﻣﺎدي ﻣﺘﻌﺪدي ﺑﺮاي ارزﯾﺎﺑﯽ ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺣﺎﺻﻞ در دﺳﺖ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﺑﺴﯿﺎري از ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن ﺑﺎزرﮔﺎﻧﯽ‪ ،‬راﻫﮑﺎرﻫﺎي ﻗﯿﻤﺖﮔﺬاري در ﺑﺎزارﯾﺎﺑﯽ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ‬ ‫ﮐﺎﻣ ًﻼ ﭘﯿﭽﯿﺪه اﺳﺖ و ﺑﺎزارﯾﺎﺑﺎن ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ از ﻫﻤﻪ اﺑﺰارﻫـﺎﯾﯽ ﮐـﻪ ﺑـﺮاي ﻣـﺪﯾﺮﯾﺖ ﻗﯿﻤـﺖ‪ 1‬در‬ ‫ﺑﺎزارﯾﺎﺑﯽ ﺗﺠﺎري ﮐﺎرﺑﺮد دارﻧﺪ ﮐﻤﮏ ﺑﮕﯿﺮﻧﺪ‪ .‬در ﺑﺎزارﯾﺎﺑﯽ ﺗﺠﺎري اﻫﺪاف ﻏﺎﻟﺒ ًﺎ ﺳـﺎدهاﻧـﺪ و‬ ‫ﺑﻪ ﻓﺮوش ﮐﺎﻻ ﻣﻨﺠﺮ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬اﻣﺎ در ﺑﺎزارﯾﺎﺑﯽ اﺟﺘﻤـﺎﻋﯽ ﮐـﺎﻻي ﻗﺎﺑـﻞ ﻟﻤـﺲ ﺑـﻪ ﺧﺮﯾـﺪار ﯾـﺎ‬ ‫ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻋﺮﺿﻪ ﻧﻤﯽﺷﻮد و ﺑﺎزارﯾﺎب ﺑﺮاي ﺗﺮﻏﯿﺐ اﻓﺮاد ﺑﻪ ﭘﺬﯾﺮش ﯾﮏ »اﯾﺪه« ﯾﺎ ﯾﮏ »ﻧﻈـﺮ«‪،‬‬ ‫ﮐﻪ ﺳﻮد ﺟﺎﻣﻌﻪ در آن اﺳﺖ‪ ،‬ﺗﻼش ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫از آﻧﺠﺎ ﮐﻪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ در ﻣﻮرد راﺑﻄـﻪ »ﺑﺎزارﯾـﺎﺑﯽ اﺟﺘﻤـﺎﻋﯽ« و »اﺧـﻼق« اﺑﻬـﺎم وﺟـﻮد‬ ‫داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺮاي روﺷﻦ ﺷﺪن ﻣﻮﺿﻮع ﯾﺎداور ﻣﯽﺷﻮﯾﻢ ﮐﻪ ﺗـﺄﻣﯿﻦ ﺧﯿـﺮ و ﺻـﻼح ﺟﺎﻣﻌـﻪ در‬ ‫ﻫﻤﻪ ﻣﻮارد ﺑﺎ اﻋﻤﺎل ﻣﻘﺮرات ﯾﺎ ﺗﻮﺳﻞ ﺑﻪ ﻗﺎﻧﻮن اﻣﮑﺎنﭘﺬﯾﺮ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﻣﺜﻼً ﻗﺎﻧﻮن ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻣﺎدران‬ ‫را ﻣﻠﺰم ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻓﺮزﻧﺪان ﺧﻮد را ﺑﺎ ﺷﯿﺮ ﺧﻮد ﺗﻐﺬﯾﻪﮐﻨﻨﺪ اﻣﺎ ﻟﺰوم ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺳﻼﻣﺖ ﮐﻮدﮐﺎن و‬ ‫ﺟﻠﻮﮔﯿﺮي از اﺑﺘﻼي آﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﺑﺮﺧﯽ از ﺑﯿﻤﺎرﯾﻬﺎ ﯾﺎ ﮐﺴﺐ ﭘﺎرهاي از ﻣﺼﻮﻧﯿﺘﻬﺎي ﻃﺒﯿﻌـﯽ اﯾﺠـﺎب‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺗﻐﺬﯾﻪ ﮐﻮدﮐﺎن ﺑﺎ ﺷﯿﺮ ﻣﺎدر ﻋﻤﻮﻣﯿﺖ ﯾﺎﻓﺘﻪ و ﻣـﺼﺮف ﺷـﯿﺮ ﺧـﺸﮏ دراﯾـﻦ زﻣﯿﻨـﻪ‬ ‫ﻣﺤﺪود ﺷﻮد‪ .‬ﻣﺸﮑﻼت ﻧﺎﺷﯽ از اﻓﺰاﯾﺶ ﺑﯽروﯾﻪ ﺟﻤﻌﯿﺖ و ﻋﺪم ﺗﻨﺎﺳﺐ ﺗﻌﺪاد اﻓﺮاد ﺧﺎﻧﻮارﻫﺎ‬ ‫ﺑﺎ اﻣﮑﺎﻧﺎت ﻣﺎدي ﺟﺎﻣﻌﻪ‪ ،‬ﺗﻨﻈﯿﻢ ﺧﺎﻧﻮاده را ﺑﻪ ﯾﮏ ﻧﯿﺎز اﺳﺎﺳﯽ و ﻣﻨﻄﻘﯽ ﺗﺒـﺪﯾﻞ ﮐـﺮده اﺳـﺖ‪.‬‬ ‫________________________________________________________‬ ‫‪1. Price Management‬‬

‫ﺍﺧﻼﻕ ﺩﺭ ﺗﺠﺎﺭﺕ ‪٦٣‬‬ ‫زﯾﺎﻧﻬﺎي ﻧﺎﺷﯽ از ﻣﺼﺮف دﺧﺎﻧﯿﺎت ﺻﺮﻓ ًﺎ ﻣﺘﻮﺟﻪ ﻓﺮد ﻣﻌﺘﺎد ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﮔﺴﺘﺮش ﺑﯿﻤﺎري »اﯾـﺪز« در‬ ‫ﺗﻌﺪادي از ﮐﺸﻮرﻫﺎ ـ ﺑﻪوﯾﮋه در ﻗﺎره اﻓﺮﯾﻘﺎ ـ ﻣﯿﻠﯿﺎردﻫـﺎ دﻻر ﺑـﻪ اﻗﺘـﺼﺎد ﻣﻠـﯽ اﯾـﻦ ﮐـﺸﻮرﻫﺎ‬ ‫ﺧﺴﺎرت وارد ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬در ﻣﻮرد ﺿﺮورت ﺟﻠﻮﮔﯿﺮي از »ﭼﺎﻗﯽ ﻣﻔﺮط« ﮐﺎﻓﯽ اﺳﺖ ﺑﻪ اﯾـﻦ‬ ‫ﻧﮑﺘﻪ اﺷﺎره ﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ ﺑﺮاﺳﺎس ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت اﻧﺠﺎم ﺷﺪه در داﻧﺸﮕﺎه ﺗﻮﻟﯿﻦ‪) 1‬اﻣﺮﯾﮑﺎ( ﺗﺎ ﺳﺎل ‪2030‬م‬ ‫ﺑﺎﻟﻎ ﺑﺮ ‪ 58‬درﺻﺪ ﺟﻤﻌﯿﺖ ﺟﻬﺎن داراي اﺿﺎﻓﻪ وزن ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺑـﻮد‪ .‬در ﺣـﺎل ﺣﺎﺿـﺮ ﺣـﺪود ‪30‬‬ ‫درﺻﺪ ﺟﻤﻌﯿﺖ دﻧﯿﺎ ﺑﺎ اﯾﻦ ﻣﺸﮑﻞ روﺑﻪرو ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫در ﭼﺎرﭼﻮب ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎي اﺧﻼق ﺗﺠﺎري‪ ،‬ﺗﻮﻟﯿﺪﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﮐﺎﻻ ﻣﮑﻠﻒاﻧﺪ ﮐﻪ اﻃﻼﻋﺎت ﻻزم‬ ‫را درﻣﻮرد ﻣـﻮاد ﻏـﺬاﯾﯽ ﭘﺮﮐـﺎﻟﺮي ﺑـﻪ آﮔـﺎﻫﯽ ﻣـﺼﺮفﮐﻨﻨـﺪﮔﺎن ﺑﺮﺳـﺎﻧﻨﺪ‪ .‬ﻧﻘـﺶ ﺑﺎزارﯾـﺎﺑﯽ‬ ‫اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ در اﻃﻼع رﺳﺎﻧﯽ ﺑﻪ اﻓﺮاد ﺟﺎﻣﻌﻪ ـ درﺧـﺼﻮص ﭘﯿﺎﻣـﺪﻫﺎي اﻓـﺮاط در ﻣـﺼﺮف ﻣـﻮاد‬ ‫ﻏﺬاﯾﯽ و ﻋﺪم رﻋﺎﯾﺖ اﻋﺘﺪال در ﺗﻐﺬﯾﻪ ـ واﺟﺪ اﻫﻤﯿﺖ زﯾﺎدي اﺳﺖ‪ .‬ﮐﻤﮏ ﺑﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾـﺪار‬ ‫ﻧﯿﺰ از ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎي اﺧﻼﻗﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ راﺑﻄﻪ آن ﺑﺎ ﺟﻠﻮﮔﯿﺮي از اﺳـﺮاف در ﻣـﺼﺮف ﻣﻨـﺎﺑﻊ ﻣـﺎدي‬ ‫ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﺮ ﮐﺴﯽ ﭘﻮﺷﯿﺪه ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬ ‫ﭘﯿﺎﻣﺪﻫﺎي ﻏﯿﺮاﺧﻼﻗﯽ ﺗﺤﺮﯾﻤﻬﺎي ﺗﺠﺎري‬ ‫ﺗﺤﺮﯾﻢ اﻗﺘﺼﺎدي ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از ﻣﺠﺎزاﺗﯽ ﮐـﻪ ﯾـﮏ ﮐـﺸﻮر ﯾـﺎ ﮔﺮوﻫـﯽ از ﮐـﺸﻮرﻫﺎ ﺑـﻪ‬ ‫دﻻﯾﻞ ﮔﻮﻧـﺎﮔﻮن ﻋﻠﯿـﻪ ﮐـﺸﻮر دﯾﮕـﺮ ﯾـﺎ ﻣﺠﻤﻮﻋـﻪاي از ﮐـﺸﻮرﻫﺎ اﻋﻤـﺎل ﻣـﯽﮐﻨﻨـﺪ‪ .‬ﺗﺤـﺮﯾﻢ‬ ‫اﻗﺘﺼﺎدي ﺻﺮﻓ ًﺎ ﻣﺤﺪود ﺑﻪ ﺧﻮدداري از دادوﺳﺘﺪ ﺗﺠﺎري ﺑـﺎ ﮐـﺸﻮر ﻣـﺸﻤﻮل ﺗﺤـﺮﯾﻢ ﻧﯿـﺴﺖ‪،‬‬ ‫ﺑﻠﮑﻪ داﻣﻨﻪ آن وﺳﯿﻊ و ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﻣﻮارد زﯾﺮ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪ .1‬ﻣﺴﺪودﮐﺮدن داراﯾﯿﻬﺎي ﮐﺸﻮر ﻣﻮرد ﺗﺤﺮﯾﻢ ﯾﺎ اﺗﺒﺎع آن؛‬ ‫‪ .2‬ﻋﺪم اراﺋﻪ ﮐﻤﮑﻬﺎي اﻗﺘﺼﺎدي ﺑﻪ ﮐﺸﻮر ﻣﺸﻤﻮل ﺗﺤﺮﯾﻢ؛‬ ‫‪ .3‬ﺧﻮدداري از ﺳﺮﻣﺎﯾﻪﮔﺬاري در ﮐﺸﻮري ﮐﻪ ﻣﻮرد ﺗﺤﺮﯾﻢ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ؛‬ ‫‪ .4‬ﻗﻄﻊ ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﻧﻬﺎدﻫﺎي ﻣﺎﻟﯽ و ﭘﻮﻟﯽ ﮐﺸﻮر ذيرﺑﻂ؛‬ ‫‪ .5‬ﺗﻌﻠﯿﻖ اﻣﺘﯿﺎزات ﺗﻌﺮﻓﻪاي‪ ،‬ﻣﻮاﻓﻘـﺖﻧﺎﻣـﻪﻫـﺎي ﺗﺠـﺎري‪ ،‬اﻣﺘﯿـﺎزات ﻣﺎﻟﯿـﺎﺗﯽ و ‪ ...‬ﺑـﻪ زﯾـﺎن‬ ‫________________________________________________________‬ ‫‪1. Tulin University‬‬

‫اﺧﻼق در ﺗﺠﺎرت‬ ‫‪٦٤‬‬ ‫ﮐﺸﻮر ﻣﺸﻤﻮل ﺗﺤﺮﯾﻢ؛‬ ‫‪ .6‬اﯾﺠﺎد ﻣﺤﺪودﯾﺖ ﯾﺎ ﻣﺎﻧﻊ در راه ﻣـﺴﺎﻓﺮت اﺗﺒـﺎع ﮐـﺸﻮر ﻣـﺸﻤﻮل ﺗﺤـﺮﯾﻢ ﺑـﻪ ﻗﻠﻤـﺮوي‬ ‫ﮐﺸﻮري ﮐﻪ ﺑﻪ ﺗﺤﺮﯾﻢ اﻗﺘﺼﺎدي ﻣﺒﺎدرت ﮐﺮده اﺳﺖ و ﺑﺎﻟﻌﮑﺲ؛‬ ‫‪ .7‬ﻋﺪم اﯾﻔﺎي ﺗﻌﻬﺪات ﺗﺠﺎري )ﭘﺮداﺧﺖ ﺑﺪﻫﯿﻬﺎ‪ ،‬ﺗﺄﻣﯿﻦ ﻗﻄﻌﺎت ﯾﺪﮐﯽ ﮐﺎﻻﻫﺎي ﻓﺮوﺧﺘـﻪ‬ ‫ﺷﺪه ﯾﺎ ﺧﺪﻣﺎت ﺑﻌﺪ از ﻓﺮوش آﻧﻬﺎ(؛‬ ‫‪ .8‬اﻋﻤﺎل ﻧﻔﻮذ در ﺳﺎزﻣﺎﻧﻬﺎي ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺗﻀﯿﯿﻊ ﺣﻘﻮق ﮐﺸﻮر ﻣﻮرد ﺗﺤﺮﯾﻢ‬ ‫‪ .9‬ﺟﻠﻮﮔﯿﺮي از اﻧﺘﻘﺎل ﻓﻨﺎوري ﭘﯿﺸﺮﻓﺘﻪ ﺑﻪ ﮐﺸﻮر ﻣﺸﻤﻮل ﺗﺤﺮﯾﻢ؛‬ ‫‪ .10‬اﯾﺠﺎد ﻣﺰاﺣﻤﺖ ﺑﺮاي وﺳﺎﯾﻂ ﻧﻘﻠﯿﻪاي ﮐﻪ در آﺑﺮاهﻫﺎ ﯾﺎ ﻓﺮودﮔﺎهﻫﺎي ﺑـﯿﻦاﻟﻤﻠﻠـﯽ ﺑـﻪ‬ ‫ﮐﺸﻮر ﻣﻮرد ﺗﺤﺮﯾﻢ ﮐﺎﻻ ﺣﻤﻞ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﯾـﺎ ﻣﺤﻤﻮﻟـﻪﻫـﺎي ﺗﺠـﺎري آن را ﺑـﻪ ﺑﺎزارﻫـﺎي‬ ‫ﻫﺪف اﻧﺘﻘﺎل ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺗﺤﺮﯾﻢ ﺗﺠﺎري ﺑﻪ دﻻﯾﻞ ﻣﺘﻌﺪد ﺑﺎ ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎ و ﺿﻮاﺑﻂ اﺧﻼق ﺗﺠﺎري ﻣﻐﺎﯾﺮت دارد زﯾﺮا‪:‬‬ ‫‪ .1‬ﻫﻨﮕـﺎﻣﯽ ﮐـﻪ ﺷـﺮﮐﺘﻬﺎي ﺗﺠـﺎري ﯾـﺎ ﺑﻨﮕـﺎهﻫـﺎي اﻗﺘـﺼﺎدي ﺑـﻪ ﻋﻘـﺪ ﻗـﺮارداد ﻓـﺮوش‬ ‫ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺧﻮد اﻗﺪام ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﻣﮑﻠﻒاﻧﺪ ﮐﻪ ﺧﺪﻣﺎت ﺑﻌﺪ از ﻓـﺮوش اﯾـﻦ ﮐﺎﻻﻫـﺎ را‬ ‫در ﻣﺤﺪوده زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ در ﻗﺮاردادﻫﺎ ﻣﺸﺨﺺ ﺷﺪه اﺳﺖ ﺗﺄﻣﯿﻦ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ .‬وﻗﻔﻪ در ﺗـﺄﻣﯿﻦ‬ ‫اﯾﻦ ﺧﺪﻣﺎت ﯾﺎ ﻋﺪم اراﺋﻪ ﻗﻄﻌﺎت و ﻟﻮازم ﺟﻨﺒﯽ ﮐﺎﻻﻫﺎي ﻓﺮوﺧﺘﻪ ﺷﺪه ﻣﻐﺎﯾﺮ ﺑﺎ اﺻـﻮل‬ ‫اﺧﻼق ﺗﺠﺎري ﯾﺎ ﺣﺮﻓﻪاي اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ .2‬ﮐﺸﻮري ﮐﻪ ﺑﻪ ﺗﺤﺮﯾﻢ ﺗﺠﺎري ﯾـﺎ اﻗﺘـﺼﺎدي ﻣﺘﻮﺳـﻞ ﻣـﯽﺷـﻮد ﺷـﻬﺮوﻧﺪان ﺧـﻮد را از‬ ‫ﺑﺴﯿﺎري از ﻓﺮﺻﺘﻬﺎي ﺗﺠﺎري ﯾﺎ اﻗﺘﺼﺎدي ﮐﻪ در ﮐﺸﻮر ﻣﺸﻤﻮل ﺗﺤﺮﯾﻢ وﺟﻮد دارد ﺑـﻪ‬ ‫ﻃﻮر ﻏﯿﺮﻃﺒﯿﻌﯽ ﻣﺤﺮوم ﻣﯽﮐﻨﺪ ﯾﺎ ﺑﺎزار ﻓﺮوش ﮐﺎﻻي ﺻﺎدراﺗﯽ ﺑﻨﮕـﺎهﻫـﺎي اﻗﺘـﺼﺎدي‬ ‫ﺧﻮد را ﻣﺤﺪود ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ .‬اﯾﻦ اﻗـﺪام ﺑـﺎ اﺻـﻞ »اﻧـﺼﺎف« ﮐـﻪ از اﺻـﻮل ﺷـﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷـﺪه‬ ‫اﺧﻼق ﺗﺠﺎري اﺳﺖ ﻣﺒﺎﯾﻨﺖ دارد‪.‬‬ ‫‪ .3‬ﻣﺤـﺮومﮐـﺮدن ﮐﺎﻻﻫـﺎي ﺻـﺎدراﺗﯽ ﮐـﺸﻮرﻫﺎي ﻣـﺸﻤﻮل ﺗﺤـﺮﯾﻢ از ﻣﺰاﯾـﺎي اﺻـﻞ‬ ‫دولﮐﺎﻣﻠﻪاﻟﻮداد ﮐﻪ در ﺗﺠﺎرت ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠـﯽ ﺑـﯿﺶ از ﯾـﮏ ﻗـﺮن ﭘﯿـﺸﯿﻨﻪ دارد ﯾـﺎ وﺿـﻊ‬ ‫ﻣﺎﻟﯿﺎﺗﻬﺎ و ﺗﻌﺮﻓﻪﻫﺎي ﮔﻤﺮﮐﯽ ﻏﯿﺮﻋﺎدي روي اﯾﻦ ﮐﺎﻻﻫﺎ و ﻫﺮ ﻧﻮع رﻓﺘﺎر ﺗﺒﻌـﯿﺾآﻣﯿـﺰ‬

‫ﺍﺧﻼﻕ ﺩﺭ ﺗﺠﺎﺭﺕ ‪٦٥‬‬ ‫ﻣﺸﺎﺑﻪ‪ ،‬اﻗﺪاﻣﯽ ﻏﯿﺮاﺧﻼﻗﯽ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫‪ .4‬ﺑﺮاﺳﺎس ﮔﺰارﺷﯽ ﮐﻪ ﻣﻮﺳﺴﻪ ﭘـﮋوﻫﺶ ﻏﯿﺮاﻧﺘﻔـﺎﻋﯽ ‪) CATO‬در واﺷـﻨﮕﺘﻦ ‪ (DC‬ﺗﻬﯿـﻪ‬ ‫ﮐﺮده اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻪ اﺳﺘﻨﺎد ﺑﺮاورد »ﺷﻮراي ﺻﺎدرات اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه‪ ،‬ﺗﺤﺮﯾﻤﻬﺎي اﻗﺘـﺼﺎدي‬ ‫وﺿﻊ ﺷﺪه ﺗﻮﺳﻂ اﯾﻦ ﮐﺸﻮر از ﺳﺎل ‪ 1993‬ﺑﻪ ﺑﻌﺪ ﻫﺮﺳﺎل ﺑﯿﻦ ‪ 15‬ﺗـﺎ ‪ 19‬ﻣﯿﻠﯿـﺎرد دﻻر‬ ‫ﺑﻪ ﺻﺎدرﮐﻨﻨﺪﮔﺎن اﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﺧﺴﺎرت وارد ﮐﺮده و ﺿﻤﻦ از دﺳﺖ رﻓﺘﻦ ﺳﻬﻢ آﻧﻬﺎ در‬ ‫ﺑﺮﺧﯽ از ﺑﺎزارﻫﺎ ﺑﻪ اﻋﺘﺒﺎر و ﺣﺴﻦ ﺷﻬﺮت آﻧﺎن ﻧﺰد ﺷـﺮﮐﺎي ﺧـﺎرﺟﯽ ﻧﯿـﺰ ﻟﻄﻤـﻪ وارد‬ ‫ﻧﻤﻮده اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ .5‬ﺑﺮﭘﺎﯾﻪ ﺑﺮرﺳﯽ ﺟﺎﻣﻌﯽ ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ »اﻧﺴﺘﯿﺘﻮي اﻗﺘﺼﺎد ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ« اﻧﺠﺎم ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ ﻣﯿﺰان‬ ‫ﻣﻮﻓﻘﯿﺖ ﺗﺤﺮﯾﻤﻬﺎي اﻗﺘﺼﺎدي ـ در ﺗﺤﻘﻖ ﻫـﺪﻓﻬﺎي ﻣـﻮرد ﻧﻈـﺮ ـ ﮐﻤﺘـﺮ از ‪ 20‬درﺻـﺪ‬ ‫ﺑﻮده اﺳﺖ‪ 1 .‬ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﺳﺒﺐ ﺑﺎﯾﺪ زﯾﺎﻧﻬﺎي ﺻﺎدرﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﯾﺎ ﻣﻮﺳﺴﺎت اﻗﺘﺼﺎدي ﮐﻪ در‬ ‫ﮐﺸﻮر وﺿﻊﮐﻨﻨﺪه ﺗﺤﺮﯾﻢ ﻣﺘﻀﺮر ﺷﺪهاﻧﺪ ﺟﺒﺮان ﺷﻮد‪ .‬زﯾﺎﻧﻬﺎي وارده ﺑﻪ ﺣﺴﻦ ﺷﻬﺮت‬ ‫ﯾﺎ اﻋﺘﺒﺎر ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ اﯾﻦ ﺷﺮﮐﺘﻬﺎ ﯾﺎ ﺑﻨﮕﺎهﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي ﺑﻪ ﺧـﺎﻃﺮ ﻋـﺪم اﯾﻔـﺎي ﺗﻌﻬـﺪات‬ ‫ﻧﺎﺷﯽ از ﻗﺮاردادﻫﺎ ﺑﺎ ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎي ﮐﻤ‪‬ﯽ ﻗﺎﺑﻞ ارزﯾﺎﺑﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬ ‫‪ .6‬ﻣﻤﻨﻮﻋﯿﺖ ﻣﺴﺎﻓﺮت ﮔﺮدﺷﮕﺮان ﺑﻪ ﮐﺸﻮر ﻣﺸﻤﻮل ﺗﺤﺮﯾﻢ‪ ،‬اﻟﺰام ﺑﺨـﺶ ﺧـﺼﻮﺻﯽ ﺑـﻪ‬ ‫ﺧﻮدداري از ﺳﺮﻣﺎﯾﻪﮔﺬاري در ﮐﺸﻮر ﻣﺰﺑﻮر ﯾﺎ رﻋﺎﯾﺖ ﺗﺤﺮﯾﻤﻬﺎي وﺿﻊ ﺷﺪه ﺗﻮﺳﻂ‬ ‫دوﻟﺖ‪ ،‬در اﻏﻠﺐ ﻣﻮارد ﻣﻐﺎﯾﺮ ﺑﺎ اﺻﻞ آزادي اﻗﺘﺼﺎدي ﯾـﺎ ﻗـﻮاﻧﯿﻦ اﺳﺎﺳـﯽ ﮐـﺸﻮرﻫﺎي‬ ‫واﺿﻊ ﺗﺤﺮﯾﻢ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ .7‬در ﮔﺰارﺷـﯽ ﮐـﻪ ﺗﻮﺳـﻂ ‪ Harper’s Magazine Foundation‬ﺑـﺎ ﻋﻨـﻮان »ﺗﺤﺮﯾﻤﻬـﺎي‬ ‫اﻗﺘﺼﺎدي ﺑﻪ ﻣﻨﺰﻟﻪ ﺳﻼﺣﯽ ﺑﺮاي ﮐﺸﺘﺎر ﺟﻤﻌﯽ« در ﻧﻮاﻣﺒﺮ ‪ 2002‬اﻧﺘﺸﺎر ﯾﺎﻓﺘـﻪ اﺳـﺖ ﺑـﻪ‬ ‫ﺑﺮﺧﯽ از ﺟﻨﺒﻪﻫﺎي ﺿﺪ اﻧﺴﺎﻧﯽ و ﻏﯿﺮاﺧﻼﻗﯽ ﺗﺤﺮﯾﻤﻬﺎي اﻗﺘﺼﺎدي ﺷﻮراي اﻣﻨﯿﺖ ﻋﻠﯿـﻪ‬ ‫ﻋﺮاق اﺷﺎره ﺷﺪه اﺳﺖ‪.2‬‬ ‫________________________________________________________‬ ‫‪1. Daniel T.Griswold & Aaron Lukas, Trade Sanctions, Cato Handbook for The‬‬ ‫‪106th Congress, www. Cato. Org.‬‬ ‫‪2 . http://www.harpers.org, Economic Sanctions as A Weapon of Mass‬‬ ‫‪Destruction,. Nov,2002.‬‬

‫اﺧﻼق در ﺗﺠﺎرت‬ ‫‪٦٦‬‬ ‫اﻟﻒ( در ﭼﺎرﭼﻮب ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻧﻔﺖ در ﺑﺮاﺑﺮ ﻏﺬا در ﻗﺒﺎل ‪ 57‬ﻣﯿﻠﯿﺎرد دﻻر درآﻣﺪﻫﺎي ﻧﻔﺘﯽ ﻋـﺮاق‬ ‫ﺗﻨﻬﺎ ‪ 23‬ﻣﯿﻠﯿﺎرد دﻻر ﮐﺎﻻ ﺑﻪ ﺻﻮرت واﻗﻌﯽ وارد اﯾﻦ ﮐﺸﻮر ﺷﺪه اﺳﺖ )ﺑﻘﯿﻪ آن ﻣـﻮرد‬ ‫ﺳﻮء اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ(‪.‬‬ ‫ب( اﮔﺮﭼﻪ ﺻﺪور ﮐﺎﻻﻫﺎي ﺑﺸﺮدوﺳﺘﺎﻧﻪ )ﻓﺮاوردهﻫﺎي داروﯾﯽ‪ ،‬ﻣﻮاد ﻏﺬاﯾﯽ ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز‪ ،‬ﻟﻮازم‬ ‫ﭘﺰﺷﮑﯽ و ‪ (...‬از ﺷﻤﻮل ﺗﺤﺮﯾﻢ اﻗﺘﺼﺎدي ﺧﺎرج ﺑﻮده اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎ ﺗﻨﻬـﺎ ﻣﺠـﻮز اﺳـﺘﻔﺎده از‬ ‫‪ 60‬درﺻﺪ اﻋﺘﺒﺎر ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺑﺮاي ﺧﺮﯾﺪ اﯾﻦ اﻗﻼم ﺑﻪ ﻋﺮاق داده ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺗﺤﺮﯾﻤﻬـﺎي‬ ‫ﺗﺠﺎري ﺷﻮراي اﻣﻨﯿﺖ ﻣﻮﺟﺒﺎت ﻣﺮگ و ﻣﯿﺮ ﺣﺪود ‪ 500,000‬ﻧﻔﺮ از ﮐﻮدﮐـﺎن ﻋﺮاﻗـﯽ‬ ‫زﯾﺮ ﭘﻨﺞ ﺳﺎل را ﻓﺮاﻫﻢ ﻧﻤﻮد ﮐﻪ اﯾﻦ رﻗﻢ ﺗﻘﺮﯾﺒ ًﺎ ﺳﻪ ﺑﺮاﺑﺮ ﺗﻌﺪاد ﺷﻬﺮوﻧﺪان ژاﭘﻨـﯽ اﺳـﺖ‬ ‫ﮐﻪ در ﺟﺮﯾﺎن ﺑﻤﺒﺎران اﺗﻤﯽ ﻫﯿﺮوﺷﯿﻤﺎ و ﻧﺎﮐﺎزاﮐﯽ ﺟﺎن ﺧﻮد را از دﺳﺖ دادهاﻧﺪ‪.‬‬ ‫پ( اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه اﻣﺮﯾﮑﺎ در اﻏﻠﺐ ﻣﻮارد از ﺻﺪور ﻣﻠﺰوﻣـﺎت ﻣـﻮرد ﻧﯿـﺎز ﮐـﺸﻮرﻫﺎي ﻣـﻮرد‬ ‫ﺗﺤﺮﯾﻢ ﮐﻪ ﮐﺎرﺑﺮد دوﮔﺎﻧﻪ ﯾﺎ ﺟﻨﺒﻪ ﻧﻈﺎﻣﯽ ﻧﺪاﺷﺘﻪاﻧﺪ ﺧﻮدداري ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮاي ﻧﻤﻮﻧﻪ‬ ‫ﯾﺎدآور ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﮐﺸﻮر ﻋﺮاق ﺑﺮاي ﺗﺼﻔﯿﻪ ﻓﺎﺿﻼﺑﻬﺎي ﺧﻮد در ﺳﺎل ‪ 1991‬ﺑﻪ ﺧﺮﯾـﺪ‬ ‫ﺗﺄﺳﯿﺴﺎت ذيرﺑﻂ اﻗﺪام ﮐﺮد اﻣﺎ اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه از ﺻـﺪور »ژﻧﺮاﺗـﻮر« ﻣـﻮرد ﻧﯿـﺎز ﺑـﺮاي‬ ‫راهاﻧﺪازي ﺗﺄﺳﯿﺴﺎت ﻣﺰﺑﻮر ﺗﻮﺳﻂ ﻋﺮاق ﺟﻠﻮﮔﯿﺮي ﮐﺮد‪ .‬در ﻧﺘﯿﺠﻪ اﯾﻦ ﺗﺤـﺮﯾﻢ‪ ،‬ﻋـﺮاق‬ ‫ﻫﺮ روز ﺑﺎﻟﻎ ﺑﺮ ‪ 300,000‬ﺗﻦ ﻓﺎﺿﻼب ﺗﺼﻔﯿﻪ ﻧﺸﺪه ﺧﻮدرا ﺑﻪ رودﺧﺎﻧﻪﻫﺎ ﺳﺮازﯾﺮ ﮐﺮد!‬ ‫ﻣﻮﺿﻊﮔﯿﺮي ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﺗﺤﺮﯾﻤﻬﺎي اﻗﺘﺼﺎدي‬ ‫ﺳﻮءاﺳﺘﻔﺎده ﻗﺪرﺗﻬﺎي ﺑﺰرگ از ﻣﺎده ‪ 41‬ﻣﻨﺸﻮر ﻣﻠﻞ ﻣﺘﺤﺪ ﮐﻪ ﻗﻄﻊ رواﺑﻂ اﻗﺘـﺼﺎدي را ﺑـﺎ‬ ‫ﯾﮏ ﮐﺸﻮر ـ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﮐﻠﯽ ﯾﺎ ﻣﺤﺪود ـ ﺗﺤﺖ ﺷﺮاﯾﻂ ﺧﺎﺻﯽ ﺑﺎ ﺗـﺼﻮﯾﺐ »ﺷـﻮراي اﻣﻨﯿـﺖ«‬ ‫ﻣﺠﺎز ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ ﻣﺨﺎﻟﻔﺘﻬﺎي ﮔﺴﺘﺮدهاي را در ﺳﻄﺢ ﺑـﯿﻦاﻟﻤﻠﻠـﯽ در ﭘـﯽ داﺷـﺘﻪ اﺳـﺖ‪ .‬اﯾـﻦ‬ ‫ﻣﺨﺎﻟﻔﺘﻬﺎ ﻋﻤﺪﺗ ًﺎ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﻧﺎﻣﻮﺟﻪ ﺑﻮدن ﺑﺴﯿﺎري از ﺗﺤﺮﯾﻤﻬﺎي اﻗﺘﺼﺎدي‪ ،‬ﻋﺪم ﺑﻬﺮهﮔﯿﺮي ﮐﺎﻣﻞ‬

‫ﺍﺧﻼﻕ ﺩﺭ ﺗﺠﺎﺭﺕ ‪٦٧‬‬ ‫از ﺳﺎزوﮐﺎرﻫﺎي ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ ﺷﺪه در ﻣﺎده ‪ 1 33‬ﻣﻨﺸﻮر ﻣﻠﻞ ﻣﺘﺤﺪ ﺑﺮاي ﺣﻞ و ﻓﺼﻞ ﻣﻨﺎﻗﺸﺎت ﯾﺎ‬ ‫ﻣﻮارد اﺧﺘﻼف و ﺑﯽﺗﻮﺟﻬﯽ ﺑﻪ ﭘﯿﺎﻣﺪﻫﺎي ﻏﯿﺮاﻧﺴﺎﻧﯽ و ﻏﯿﺮاﺧﻼﻗﯽ ﺗﺤﺮﯾﻤﻬﺎي اﻗﺘـﺼﺎدي ﯾـﮏ‬ ‫ﺟﺎﻧﺒﻪ و ﭼﻨﺪﺟﺎﻧﺒﻪ روي اﻓﺮاد ﺑﯽﮔﻨﺎه و اﻗﺸﺎر آﺳـﯿﺐﭘـﺬﯾﺮ ﺑـﻮده اﺳـﺖ‪ .‬ﺑـﺮاي ﻧﻤﻮﻧـﻪ ﯾـﺎدآور‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ اﺗﺤﺎدﯾﻪ ﺑﯿﻦاﻟﻤﺠﺎﻟﺲ‪ 2‬در ﻗﻄﻊﻧﺎﻣﻪ ﻣﻮرخ ‪ 20‬اﮐﺘﺒﺮ ﺳﺎل ‪ 2000‬م در اﺟﻼس ﺧـﻮد‬ ‫در ﺟﺎﮐﺎرﺗﺎ )اﻧﺪوﻧﺰي( ﺑﻪ ﻧﮑﺎت زﯾﺮ اﺷﺎره ﮐﺮده اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪ .1‬ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﻠﻞ ﻣﺘﺤﺪ در دﻫﻪ ‪ 1990‬ﺑﯿﺶ از ﻫﺮ زﻣﺎن دﯾﮕﺮ ﺑﺎ اﺳﺘﻨﺎد ﺑـﻪ ﻣـﺎده ‪ 41‬ﻣﻨـﺸﻮر‬ ‫ﻣﻠﻞ ﻣﺘﺤﺪ از ﺗﺤﺮﯾﻤﻬﺎي اﻗﺘﺼﺎدي اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬ﺟﺎﻣﻌـﻪ ﺑـﯿﻦاﻟﻤﻠﻠـﯽ اﮐﻨـﻮن ﺑـﻪ‬ ‫ﺣﺪﮐﺎﻓﯽ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﮐﺴﺐ ﮐﺮده اﺳﺖ ﺗﺎ اﺛﺮات اﯾﻦ ﺗﺤﺮﯾﻤﻬﺎ را ﻣﻮرد ارزﯾﺎﺑﯽ ﻗﺮار دﻫﺪ‪.‬‬ ‫‪ .2‬ﻣﺎ ﻣﻌﺘﻘﺪﯾﻢ ﮐﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﺑﺎﯾﺪ ﺑـﺮاي ﺑﺮﻃـﺮف ﮐـﺮدن ﻣـﺸﮑﻼت ﻧﺎﺷـﯽ از اﯾـﻦ‬ ‫ﺗﺤﺮﯾﻤﻬﺎ اﻗﺪام ﮐﻨﺪ‪ ،‬زﯾﺮا اﯾﻦ ﺗﺤﺮﯾﻤﻬﺎ ﻫﻤﯿﺸﻪ ﺑﺎ ﻣﻮﻓﻘﯿـﺖ ﺗـﻮأم ﻧﺒـﻮده و روﺷـﻬﺎي ﺑـﻪ‬ ‫ﮐﺎر رﻓﺘﻪ ﺑﺮاي اﻋﻤﺎل آﻧﻬﺎ ﺑﺎ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﺟﺪي ﻣﻮاﺟﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ و اﯾﻦ ﺷﺒﻬﻪ روز ﺑﻪ روز‬ ‫اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ ﮐﻪ ﺗﺤﺮﯾﻤﻬﺎي اﻗﺘﺼﺎدي اﺑﺰار ﻗﺎﺑﻞ اﻋﺘﻤـﺎدي ﺑـﺮاي ﺑﺮﻗـﺮاري ﺻـﻠﺢ و‬ ‫اﻣﻨﯿﺖ ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﻣﺤﺴﻮب ﻧﻤﯽﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪ .3‬در ﺟﺎﻣﻌـﻪ ﺟﻬـﺎﻧﯽ اﻣـﺮوز ﮐـﻪ ﮐـﺸﻮرﻫﺎ از ﻟﺤـﺎظ اﻗﺘـﺼﺎدي ﺑـﻪ ﯾﮑـﺪﯾﮕﺮ واﺑـﺴﺘﻪاﻧـﺪ‬ ‫ﺑﯽﺗﻮﺟﻬﯽ ﺑﻪ واﮐﻨﺸﻬﺎي اﻧﺴﺎنﮔﺮاﯾﺎﻧﻪ )ﭘﯿﺎﻣﺪﻫﺎي ﻏﯿﺮاﺧﻼﻗﯽ و ﺿﺪ ﺑﺸﺮي ﺗﺤﺮﯾﻤﻬﺎي‬ ‫اﻗﺘﺼﺎدي( ﭘﺸﺘﯿﺒﺎﻧﯽ ﻋﺎﻣﻪ را از آﻧﻬﺎ ﺳﻠﺐ ﮐﺮده ﯾﺎ ﮐﺎﻫﺶ داده اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ .4‬ﺗﺤﺮﯾﻤﻬﺎي ﻫﻤﻪ ﺟﺎﻧﺒﻪ و روﯾﻪﻫﺎي ﻣﻮرد ﻋﻤﻞ دراﯾـﻦ زﻣﯿﻨـﻪ اﺛـﺮات ﻣﻨﻔـﯽ ﺑـﺮ ﺷـﺮاﯾﻂ‬ ‫زﻧﺪﮔﯽ اﻓﺮاد ﺳﺎﮐﻦ در ﮐﺸﻮر ﻣﻮرد ﺗﺤﺮﯾﻢ دارد ﮐﻪ اﯾﻦ اﺛﺮات ﻓﺮاﺗـﺮ از ﺣـﺪ ﺗـﺼﻮر‬ ‫اﻋﻀﺎي ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﻠﻞ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻪوﯾﮋه آﻧﮑﻪ زﯾﺎﻧﻬـﺎي ﻧﺎﺷـﯽ از اﯾـﻦ ﺗﺤﺮﯾﻤﻬـﺎ ﻫﻤـﻪ اﻓـﺮاد‬ ‫ﺟﺎﻣﻌﻪ را ﺑﺪون اﺳﺘﺜﻨﺎ ﺗﺤﺖﺗﺄﺛﯿﺮ ﻗﺮار ﻣـﯽدﻫـﺪ درﺣـﺎﻟﯽﮐـﻪ اﻧﮕﯿـﺰه اﺻـﻠﯽ از اﻋﻤـﺎل‬ ‫ﺗﺤﺮﯾﻢ ﺗﻐﯿﯿﺮ رﻓﺘﺎر دوﻟﺘﻬﺎﺳﺖ‪.‬‬ ‫________________________________________________________‬ ‫‪ .‬ﻃﺒﻖ ﻣﺎده ‪ 33‬ﻣﻨﺸﻮر ﻣﻠﻞ ﻣﺘﺤﺪ‪ ،‬ﻃﺮﻓﯿﻦ ﻣﻨﺎﻗﺸﻪ ﯾﺎ اﺻﺤﺎب دﻋﻮا در وﻫﻠﻪ اول ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺮاي رﻓﻊ اﺧﺘﻼﻓﺎت ﺧﻮد از ﻫﻤﻪ‬ ‫اﺑﺰارﻫﺎي ﻣﻤﮑﻦ از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﺬاﮐﺮه‪ ،‬ﺣﮑﻤﯿﺖ‪ ،‬ﻣﯿﺎﻧﺠﯿﮕﺮي‪ ،‬ﺗﻮﺳﻞ ﺑﻪ ﺳﺎزﻣﺎﻧﻬﺎي ﻣﻨﻄﻘﻪاي ﯾﺎ ﺗﺮﺗﯿﺒﺎت دﯾﮕﺮي ﮐﻪ‬ ‫ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ .‬ﺗﺤﺮﯾﻢ اﻗﺘﺼﺎدي‪ ،‬آﺧﺮﯾﻦ ﮔﺰﯾﻨﻪ ﻗﺒﻞ از ﺗﻮﺳﻞ ﺑﻪ ﻗﻮه ﻗﻬﺮﯾﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪2. Inter – Parliamentary Union‬‬

‫اﺧﻼق در ﺗﺠﺎرت‬ ‫‪٦٨‬‬ ‫‪ .5‬اﺛﺮات ﻣﻨﻔﯽ ﺗﺤﺮﯾﻤﻬﺎي اﻗﺘﺼﺎدي ﺑﺮ اﻗﺘﺼﺎد ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﺛﺎﻟﺚ‪ ،‬ﺷﺮﮐﺎي ﺗﺠﺎري ﮐـﺸﻮر‬ ‫ﻣﺸﻤﻮل ﺗﺤﺮﯾﻢ و ﻫﻤﺴﺎﯾﮕﺎن آن اﻧﮑﺎرﻧﺎﭘﺬﯾﺮ اﺳﺖ و ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠـﯽ ﺑـﺪون رﻋﺎﯾـﺖ‬ ‫ﻣﻔﺎد ﻣﺎده ‪ 50‬ﻣﻨﺸﻮر ﻣﻠﻞ ﻣﺘﺤﺪ اﻗﺪاﻣﯽ ﺑﺮاي ﺟﺒﺮان ﺧﺴﺎرت اﯾﻦ ﮔﺮوه از ﮐﺸﻮرﻫﺎ ﯾـﺎ‬ ‫اراﺋﻪ راهﺣﻞ ﺑﺮاي ﺟﻠﻮﮔﯿﺮي از آن اﻧﺠﺎم ﻧﻤﯽدﻫﺪ‪.‬‬ ‫‪ .6‬ﻣﻨﺸﻮر ﻣﻠﻞ ﻣﺘﺤﺪ ﺣﻖ ﻫﺮ ﮐﺸﻮري را ﺑﺮاي ﺣﻔﻆ ﻣﻨﺎﺳﺒﺎت اﻗﺘﺼﺎدي ﯾﺎ رواﺑﻂ ﺗﺠـﺎري‬ ‫ﺧﻮد ﺑﺎ ﮐﺸﻮر دﯾﮕﺮ )ﯾﺎ ﮔﺮوهﻫﺎﯾﯽ از ﮐﺸﻮرﻫﺎ( ﺑﻪ رﺳﻤﯿﺖ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ اﻟﺰام دوﻟﺘﻬـﺎ‬ ‫ﺑﻪ رﻋﺎﯾﺖ ﻣﻔﺎد ﺗﺤﺮﯾﻤﻬﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ آن ﻣﻮاﻓﻖ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ ﯾﺎ آن را ﺟﺎﯾﺰ ﻧﻤﯽداﻧﻨﺪ ﺣﻖ ﻣﺰﺑﻮر‬ ‫را ﻧﻘﺾ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ .7‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺗﻮﺿﯿﺤﺎت ﻣﻨﺪرج در ﺑﻨﺪ )‪ (6‬رﻋﺎﯾﺖ ﻣﻔﺎد ﺗﺤﺮﯾﻤﻬﺎي اﻗﺘﺼﺎدي ﮐﻪ اﺛﺮات‬ ‫ﻣﻨﻔﯽ ﺑﺮ زﻧﺪﮔﯽ اﻓﺮاد ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﻣﺸﻤﻮل ﺗﺤﺮﯾﻢ دارﻧﺪ ﺑﺮاي ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﺛﺎﻟﺚ و اﺗﺒﺎع‬ ‫آﻧﻬﺎ اﻟﺰامآور ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬ ‫‪ .8‬درﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ ﺷﻮراي اﻣﻨﯿـﺖ و ﻣﺠﻤـﻊ ﻋﻤـﻮﻣﯽ ﺻـﻼﺣﯿﺖ آن را دارﻧـﺪ ﮐـﻪ اﺛـﺮات‬ ‫ﺗﺤﺮﯾﻤﻬﺎي اﻗﺘﺼﺎدي را از ﻟﺤﺎظ دﺳﺘﯿﺎﺑﯽ ﺑﻪ اﻫﺪاف ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ )ﺗﺄﻣﯿﻦ ﺻـﻠﺢ و اﻣﻨﯿـﺖ‬ ‫ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ( و ﻣﯿﺰان اﻧﻄﺒﺎق آﻧﻬﺎ را ﺑﺎ ﻣـﻮاد ‪ 34‬و ‪ 35‬ﻣﻨـﺸﻮر ﻣـﻮرد ﺑﺮرﺳـﯽ و ارزﯾـﺎﺑﯽ‬ ‫ﻗﺮار دﻫﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺗﺤﺮﯾﻤﻬﺎي اﻗﺘﺼﺎدي و ﺗﺠﺎري ﯾﮏﺟﺎﻧﺒﻪ در ﺑﺮدارﻧﺪه آﺳﯿﺒﻬﺎي ﻧﺎﺧﻮاﺳـﺘﻪ ﺑـﺮ ﺷـﻬﺮوﻧﺪان‬ ‫ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﻣﺸﻤﻮل ﺗﺤﺮﯾﻢ ـ ﺑﻪوﯾﮋه زﻧﺎن‪ ،‬ﮐﻮدﮐﺎن و اﻓﺮاد ﮐﻬﻨﺴﺎل ـ ﻫـﺴﺘﻨﺪ و ﺳـﺎزﻣﺎن ﻣﻠـﻞ‬ ‫ﺑﺎﯾﺪ ﮐﺸﻮرﻫﺎ را از وﺿﻊ ﭼﻨﯿﻦ ﺗﺤﺮﯾﻤﻬﺎﯾﯽ ﻣﻨﻊ ﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ .9‬ﻫﻨﮕﺎم ﺗﺼﻮﯾﺐ ﺗﺤﺮﯾﻤﻬﺎي اﻗﺘﺼﺎدي ﺳـﺎزﻣﺎن ﻣﻠـﻞ ﺑﺎﯾـﺪ ﻫﻤـﮥ ﺟﻮاﻧـﺐ اﻣـﺮ ـ ﺑـﻪوﯾـﮋه‬ ‫ﺟﻨﺒﻪﻫﺎي ﻏﯿﺮاﻧﺴﺎﻧﯽ و اﺛﺮات آﻧﻬﺎ را ﺑﺮ ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﺛﺎﻟﺚ ـ ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ ﻗﺮار دﻫﺪ‪.‬‬ ‫‪.10‬ﺷﻮراي اﻣﻨﯿﺖ ﺑﺎﯾﺪ ﺗﺎ آﻧﺠﺎ ﮐﻪ ﻣﻘﺪور اﺳﺖ از وﺿﻊ ﺗﺤﺮﯾﻤﻬﺎي ﺟﺎﻣﻊ ﻋﻠﯿـﻪ ﮐـﺸﻮرﻫﺎ‬ ‫ﺧﻮدداري ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺑـﺮاي ﺟﺒـﺮان ﺧـﺴﺎرات ﻧﺎﺷـﯽ از ﺗﺤـﺮﯾﻢ ﺑـﻪ ﮐـﺸﻮرﻫﺎي ﺛﺎﻟـﺚ ﺑﺎﯾـﺪ‬ ‫ﺳﺎزوﮐﺎرﻫﺎي ﻣﻨﺎﺳﺒﯽ ﺗﻌﺒﯿﻪ ﺷﻮد‪ .‬ﻣﺪت زﻣﺎن ﺗﺤﺮﯾﻢ ﺑﺎﯾﺪ ﮐﺎﻣ ًﻼ ﻣﺸﺨﺺ و اﻫﺪاف آن‬ ‫ﮐﺎﻣﻼً ﺷﻔﺎف و واﻗﻊﮔﺮاﯾﺎﻧﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬

‫ﺍﺧﻼﻕ ﺩﺭ ﺗﺠﺎﺭﺕ ‪٦٩‬‬ ‫از وﺿﻊ ﺗﺤﺮﯾﻤﻬﺎﯾﯽ ﮐﻪ اﺛﺮات ﻓﺮا ﻣﻨﻄﻘﻪاي دارﻧﺪ و ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺗﮑﺎﻟﯿﻔﯽ ﺑﺮاي اﺗﺒﺎع ﮐﺸﻮرﻫﺎﯾﯽ‬ ‫ﮐﻪ ﻋﻼﻗﻪﻣﻨﺪ ﺑﻪ ﻣﺸﺎرﮐﺖ در ﺗﺤﺮﯾﻢ اﻗﺘﺼﺎدي ﯾﺎ ﺗﺠﺎري ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ اﮐﯿﺪ ًا ﺧﻮدداري ﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﻗﺮارﮔﺮﻓﺘﻦ دارو و ﻣﻮاد ﻏﺬاﯾﯽ در ﻓﻬﺮﺳﺖ ﮐﺎﻻﻫﺎي ﻣﺸﻤﻮل ﺗﺤﺮﯾﻢ ﺟـﺎﯾﺰ ﻧﯿـﺴﺖ و اﯾـﻦ‬ ‫ﻗﺒﯿﻞ اﻗﻼم ﺑﻪ دﻻﯾﻞ ﺑﺸﺮدوﺳﺘﺎﻧﻪ و اﺧﻼﻗـﯽ ﺑﺎﯾـﺪ از ﻟﯿـﺴﺖ ﮐﺎﻻﻫـﺎي ﻣـﺸﻤﻮل ﺗﺤـﺮﯾﻢ ﺧـﺎرج‬ ‫ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬در ﺗﻤﺎم ﺗﺼﻤﯿﻤﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺳﺎزﻣﺎﻧﻬﺎي ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ـ ﺑﻪوﯾـﮋه ارﮔﺎﻧﻬـﺎي ﺗـﺎﺑﻊ ﺳـﺎزﻣﺎن ﻣﻠـﻞ ـ‬ ‫اﺗﺨﺎذ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﺑﺎﯾﺪ ﻣﻮازﯾﻦ ﺣﻘﻮق ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻞ و اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎي اﻧـﺴﺎنﮔﺮاﯾﺎﻧـﻪ ﻟﺤـﺎظ و ﺑـﻪ آﻧﻬـﺎ‬ ‫اﺣﺘﺮام ﮔﺬارده ﺷﻮد‪.‬‬ ‫اﺧﻼق ﺗﺠﺎري و ﺣﻘﻮق ﻣﺎﻟﮑﯿﺖ ﻣﻌﻨﻮي‬ ‫ﻗـﻮاﻧﯿﻦ و ﻣﻘـﺮرات ﺑـﯿﻦاﻟﻤﻠﻠـﯽ ﯾـﺎ داﺧﻠـﯽ ﻣﺘﻌـﺪدي از ﺣﻘـﻮق ﻣﺨﺘﺮﻋـﺎن‪ ،‬ﻣﮑﺘـﺸﻔﺎن و‬ ‫ﺗﻮﻟﯿﺪﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﮐﺎﻻﻫﺎي ﺟﺪﯾﺪ ـ ﺑﻪوﯾﮋه ﻓﺮاوردهﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ داﻧﺶ ﭘﺎﯾﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﯾﺎ ﺳﻬﻢ ﻓﻨﺎورﯾﻬﺎي‬ ‫ﻧﻮﯾﻦ در ﻫﺰﯾﻨﻪ ﺗﻮﻟﯿﺪ آﻧﻬـﺎ ﺑﺎﻻﺳـﺖ ـ ﺣﻤﺎﯾـﺖ ﻣـﯽﮐﻨـﺪ‪ .‬در ﺣـﺎل ﺣﺎﺿـﺮ ﮐـﺸﻮرﻫﺎي ﻋـﻀﻮ‬ ‫»ﺳﺎزﻣﺎن ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺗﺠﺎرت« ﻣﮑﻠﻒاﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﻔﺎد ﻣﻮاﻓﻘﺖﻧﺎﻣﻪ ‪) 1TRIP‬ﺣﻘﻮق ﻣﺎﻟﮑﯿﺖ ﻣﻌﻨـﻮي در‬ ‫راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت( را رﻋﺎﯾﺖﮐﻨﻨﺪ و ﺑﺮاﺳـﺎس ﻣـﻮازﯾﻦ و اﺻـﻮل ﭘﺬﯾﺮﻓﺘـﻪ ﺷـﺪه‪ ،‬ﻋـﺪم رﻋﺎﯾـﺖ‬ ‫ﺣﻘﻮق ﻣﺎﻟﮑﯿـﺖ ﻣﻌﻨـﻮي اﻓـﺮاد ﺑـﺎ اﺧـﻼق ﺗﺠـﺎري ﻣﻐـﺎﯾﺮت دارد‪ ،‬اﻣـﺎ ﺑﺮﺧـﯽ از ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳـﺎن‬ ‫اﻗﺘﺼﺎدي ﺑﻪ دﻻﯾﻞ ﺑﺸﺮدوﺳﺘﺎﻧﻪ ﺗﺤﺖ ﺷﺮاﯾﻂ ﺧﺎﺻﯽ ﻋﺪم رﻋﺎﯾﺖ ﺣﻘﻮق ﻣﺎﻟﮑﯿﺖ ﻣﻌﻨﻮي را ـ‬ ‫در ﻣﻮاردي ﮐﻪ زﻧﺪﮔﯽ اﻧﺴﺎﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﺧﻄﺮ ﻣﯽاﻓﺘﺪ ـ ﺟﺎﯾﺰ ﻣﯽداﻧﻨﺪ‪.‬‬ ‫در اواﺧﺮ دﻫﻪ ‪ 1990‬دوﻟﺖ ﺑﺮزﯾﻞ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ وﺳﯿﻊ و ﺑﻠﻨﺪ ﭘﺮوازاﻧـﻪاي ﺑـﺮاي ﺗﻮﻟﯿـﺪ داروﻫـﺎي‬ ‫ﻣﻮﺳﻮم ﺑﻪ ‪ ، Antiretroviral‬ﮐﻪ ﻋﻤـﺪﺗ ًﺎ ﺑـﺮاي درﻣـﺎن ﺑﯿﻤﺎرﯾﻬـﺎي وﯾﺮوﺳـﯽ ـ ازﺟﻤﻠـﻪ اﯾـﺪز ـ‬ ‫ﮐﺎرﺑﺮد دارﻧﺪ‪ ،‬ﺗﺪوﯾﻦ ﮐﺮد‪ .‬ﻫﺪف ﺷﺮﮐﺘﻬﺎي ﺑﺮزﯾﻠﯽ از ﺗﻮﻟﯿﺪ اﯾﻦ ﻗﺒﯿﻞ داروﻫﺎ ﺑﻪ ﺑﻬـﺎي ارزان‬ ‫ﮐﻤﮏ ﺑﻪ ﺑﯿﻤﺎران ﻣﺒﺘﻼ ﺑﻪ اﯾﺪز در ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﺟﻬﺎن ﺳﻮم ﺑـﻮد‪ .‬اﯾـﻦ اﻗـﺪام ﮐـﻪ ﻣـﺴﺘﻠﺰم ﻋـﺪم‬ ‫رﻋﺎﯾﺖ ﺣﻘﻮق ﻣﺎﻟﮑﯿﺖ ﻣﻌﻨـﻮي ﺷـﺮﮐﺘﻬﺎي ﻣﻌﺘﺒـﺮ داروﺳـﺎزي اﺳـﺖ ﮐـﻪ اﺑـﺪاعﮐﻨﻨـﺪه اﺻـﻠﯽ‬ ‫داروﻫﺎي ﻣﺰﺑﻮر ـ ﺑﻪوﯾﮋه در اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه ـ ﻫـﺴﺘﻨﺪ ﺑـﺎ اﺳـﺘﻘﺒﺎل ﺗﻌـﺪاد زﯾـﺎدي از ﮐـﺸﻮرﻫﺎي‬ ‫________________________________________________________‬ ‫)‪1. Trade Related Intellectual Property (TRIP‬‬

‫اﺧﻼق در ﺗﺠﺎرت‬ ‫‪٧٠‬‬ ‫اﻓﺮﯾﻘﺎﯾﯽ‪ ،‬آﺳﯿﺎﯾﯽ و اﻣﺮﯾﮑﺎي ﻻﺗﯿﻦ ﻣﻮاﺟﻪ ﺷﺪ‪ .‬ﮐﺸﻮر ﻫﻨﺪ ﻧﯿﺰ از اﯾﻦ روش ﺗﺒﻌﯿﺖ ﮐـﺮد و ﺑـﻪ‬ ‫ﺗﻮﻟﯿﺪ داروﻫﺎي ژﻧﺮﯾﮏ ﺑﺮاي درﻣﺎن ﻣﺒﺘﻼﯾﺎن ﺑﻪ ﺑﯿﻤﺎري اﯾـﺪز ﺑـﻪ ﻗﯿﻤﺘـﯽ در ﺣـﺪود ‪ 4‬درﺻـﺪ‬ ‫ﺑﻬﺎي ﻓﺮوش »ﺑﺮﻧﺪ«ﻫﺎي اﺻﻠﯽ آﻧﻬﺎ اﻗﺪام ﮐﺮد‪.‬‬ ‫در اﯾﻨﺠﺎ ﻻزم اﺳﺖ ﯾﺎدآور ﺷﻮﯾﻢ ﮐﻪ ﺑﺮاﺳﺎس ﮔﺰارش اراﺋﻪ ﺷﺪه ﺑﻪ ﭘﺎرﻟﻤﺎن اروﭘﺎﯾﯽ ﺑﺎﻟﻎ‬ ‫ﺑﺮ ‪ 95‬درﺻﺪ ﻣﺒﺘﻼﯾﺎن ﺑﻪ ‪ HIV‬در ﮐﺸﻮرﻫﺎي درﺣﺎل ﺗﻮﺳـﻌﻪ و ﺑـﯿﺶ از ‪ 25‬ﻣﯿﻠﯿـﻮن ﻧﻔـﺮ آﻧﻬـﺎ‬ ‫درﺟﻨﻮب اﻓﺮﯾﻘﺎ ﺑﻪ ﺳﺮ ﻣﯽﺑﺮﻧﺪ‪ .‬اﺑﺘﻼ ﺑﻪ ﺑﯿﻤـﺎري »اﯾـﺪز« اﻣﯿـﺪ ﺑـﻪ زﻧـﺪﮔﯽ را ‪ 20‬ﺳـﺎل ﮐـﺎﻫﺶ‬ ‫ﻣﯽدﻫﺪ و ﻣﺸﮑﻼت اﻗﺘﺼﺎدي و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻓﺮاواﻧﯽ ﺑـﺮاي ﮐـﺸﻮرﻫﺎﯾﯽ ﮐـﻪ ﻗـﺎدر ﺑـﻪ ﮐﻨﺘـﺮل ﯾـﺎ‬ ‫ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ اﯾﻦ ﺑﯿﻤﺎري ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ اﯾﺠﺎد ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬اﺳﺘﺪﻻﻟﻬﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑـﺮاي ﺗﻮﺟﯿـﻪ ﻋﻠـﻞ ﻧﻘـﺾ ﺣﻘـﻮق‬ ‫ﻣﺎﻟﮑﯿﺖ ﻣﻌﻨﻮي دراﯾﻦ ﻣﻮرد اراﺋﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻪ ﺷﺮح زﯾﺮ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪ .1‬ﺷﺮﮐﺘﻬﺎي ﺑﺰرگ داروﺳﺎزي ﺑﺎ اﺑﺪاع داروﻫﺎي ﻣﻮﺳﻮم ﺑـﻪ ‪ Antiretroviral‬در اﯾـﺎﻻت‬ ‫ﻣﺘﺤﺪه و اروﭘﺎ ﻣﯿﺰان ﻣﺮگ و ﻣﯿﺮ ﻧﺎﺷﯽ از ﺑﯿﻤﺎرﯾﻬﺎي وﯾﺮوﺳﯽ را ﺗﺎ ‪ 75‬درﺻﺪ ﮐﺎﻫﺶ‬ ‫دادهاﻧﺪ درﺣﺎﻟﯽﮐﻪ ﺣﺎﺿﺮ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ ﺑﺎ ﮐﺎﻫﺶ ﻗﯿﻤﺖ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺧﻮد ﻣﻮﺟﺒـﺎت ﻧﺠـﺎت‬ ‫ﺟﺎن ﻣﯿﻠﯿﻮﻧﻬﺎ ﻧﻔﺮ از ﺑﯿﻤﺎران ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﻣﺤﺮوم در ﻗﺎره اﻓﺮﯾﻘﺎ و آﺳﯿﺎ را ﻓﺮاﻫﻢ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ .2‬اﮔﺮﭼﻪ ﺑﺮاﺳﺎس ﺗﻮاﻓﻘﻬﺎي ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ »اﺳﺘﻔﺎده ﺑﺸﺮدوﺳﺘﺎﻧﻪ از ﺣﻖاﻻﻣﺘﯿﺎزﻫﺎ‪ ، 1‬ﻣﺨﺘﺮﻋﺎن‬ ‫و ﻋﺮﺿﻪﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﻓﻨﺎورﯾﻬﺎي ﻧﻮﯾﻦ ﻣﮑﻠﻒ ﺷﺪهاﻧـﺪ اﻓـﺮاد ﻧﯿﺎزﻣﻨـﺪ و ﻏﯿـﺮﻣﺘﻤﮑﻦ را از‬ ‫ﻣﺰاﯾﺎي اﺑﺪاﻋﺎت ﺧﻮد ﺑﺮﺧﻮردارﮐﻨﻨﺪ و ﺣﻖ ﺑﻬـﺮهﺑـﺮداري از ﻣﺤـﺼﻮﻻت ﺧـﻮد را ﺑـﺎ‬ ‫ﺷﺮاﯾﻂ آﺳﺎن و ﻗﯿﻤﺘﻬﺎي ﻣﻨﺼﻔﺎﻧﻪ در اﺧﺘﯿﺎر آﻧﺎن ﻗﺮار دﻫﻨﺪ اﻣﺎ اﯾـﻦ ﺗﻮاﻓﻘﻬـﺎ در اﻏﻠـﺐ‬ ‫ﻣﻮارد اﺟﺮا ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ .3‬ﺑﺮاﺳﺎس ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت اﻧﺠـﺎم ﺷـﺪه ﺗﻮﺳـﻂ »اﻧـﺴﺘﯿﺘﻮي ﺑﺎﻧـﮏ ﺟﻬـﺎﻧﯽ« ﺣـﺪود ﯾـﮏ ﺳـﻮم‬ ‫ﻣﺘﺨﺼـﺼﺎﻧﯽ ﮐـﻪ در ﺑﺨـﺶ ﺗﺤﻘﯿـﻖ و ﺗﻮﺳـﻌﻪ در ﮐـﺸﻮرﻫﺎي ﻋـﻀﻮ ‪ OECD‬ﻓﻌﺎﻟﯿـﺖ‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﺷﻬﺮوﻧﺪان ﮐﺸﻮرﻫﺎي درﺣﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﭘﺪﯾﺪه ﻓـﺮار ﻣﻐﺰﻫـﺎ ﺑـﻪ ﺗﻮﺳـﻌﻪ‬ ‫ﻧﻮآوري و ﮔﺴﺘﺮش اﺑـﺪاع‪ ،‬اﺧﺘـﺮاع و اﮐﺘـﺸﺎﻓﺎت ﻋﻠﻤـﯽ در ﮐـﺸﻮرﻫﺎي ﺗﻮﺳـﻌﻪﯾﺎﻓﺘـﻪ‬ ‫ﮐﻤﮏ ﺷﺎﯾﺎﻧﯽ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎ ﺟﻬﺎن ﺗﻮﺳﻌﻪﯾﺎﻓﺘﻪ ﺑﺮاي ﺟﺒﺮان زﯾﺎن ﮐـﺸﻮرﻫﺎي ﺟﻬـﺎن‬ ‫________________________________________________________‬ ‫)‪1. Humanitarian Use Licenses (HUL‬‬

‫ﺍﺧﻼﻕ ﺩﺭ ﺗﺠﺎﺭﺕ ‪٧١‬‬ ‫ﺳﻮم در ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻓﺮار ﻣﻐﺰﻫﺎ ﻫﯿﭻ اﻗﺪاﻣﯽ اﻧﺠﺎم ﻧﺪاده اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ .4‬ﮐﺸﻮرﻫﺎي درﺣﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺑﺎرﻫﺎ در اﺟﻼﺳﻬﺎي »ﺳﺎزﻣﺎن ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺗﺠﺎرت« ﻣﻮاﻓﻘـﺖﻧﺎﻣـﻪ‬ ‫»ﺣﻘﻮق ﻣﺎﻟﮑﯿﺖ ﻣﻌﻨﻮي در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﺗﺠـﺎرت« را ﺑـﻪ ﺳـﺒﺐ ﻋـﺪم ﺗﻮﺟـﻪ ﺑـﻪ ﻣـﺸﮑﻼت‬ ‫ﺧﺎص آﻧﺎن در دﺳﺘﯿﺎﺑﯽ ﺑﻪ ﻓﻨﺎورﯾﻬﺎي ﭘﯿﺸﺮﻓﺘﻪ و ﺑﻬﺮهﺑﺮداري ﻋﺎدﻻﻧﻪ از ﺣـﻖاﻻﻣﺘﯿﺎزﻫـﺎ‬ ‫و اﺑﺪاﻋﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻫﻤﻪ ﺑﺸﺮﯾﺖ ﺗﻌﻠﻖ دارﻧﺪ ﻣﻮرد اﻧﺘﻘـﺎد ﻗـﺮار دادهاﻧـﺪ‪ ،‬ﻣﻬـﻢﺗـﺮﯾﻦ اﯾـﻦ‬ ‫اﻧﺘﻘﺎدات ﺑﻪ ﺷﺮح زﯾﺮ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫اﻟﻒ( ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﺗﻮﺳﻌﻪﯾﺎﻓﺘﻪ ﯾﺎ ﺷﺮﮐﺘﻬﺎي ﻓﺮاﻣﻠﯿﺘﯽ ﮐـﻪ در ﻧﺘﯿﺠـﻪ ﺗﺤﻘﯿـﻖ و ﺗﻮﺳـﻌﻪ ﺑـﻪ ﺗﻮﻟﯿـﺪ‬ ‫ﮐﺎﻻﻫﺎي ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﻓﻨﺎوري ﭘﯿـﺸﺮﻓﺘﻪ ﯾـﺎ ﺗﺠـﺎريﮐـﺮدن اﺧﺘﺮاﻋـﺎت و اﮐﺘـﺸﺎﻓﺎت دﺳـﺖ‬ ‫ﻣﯽزﻧﻨﺪ ﺣﻘﻮق اﻧﺤﺼﺎري ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺑﻬﺮهﺑﺮداري از اﺧﺘﺮاﻋﺎت را ﻓﻘـﻂ ﺑـﻪ ﻣﻌـﺪودي از‬ ‫ﺑﻨﮕﺎﻫﻬـﺎي اﻗﺘـﺼﺎدي ـ در ﮐـﺸﻮرﻫﺎﯾﯽ ﮐـﻪ ﺧﻮدﺷـﺎن اﻧﺘﺨـﺎب ﻣـﯽﮐﻨﻨـﺪ ـ واﮔـﺬار‬ ‫ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ .‬ﺣﻖاﻻﻣﺘﯿﺎزﻫﺎ در اﻏﻠﺐ ﻣﻮارد ﺑﺴﯿﺎر ﺑﺎﻻ و ﻏﯿﺮﻋﺎدﻻﻧﻪ اﺳﺖ و اﯾﻦ ﻣﺆﻟﻔـﻪ ﺑـﻪ‬ ‫ﺑﺎﻻ ﻧﮕﻬﺪاﺷﺘﻦ ﻗﯿﻤﺖ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺗﻮﻟﯿﺪي ﺑﺮاي ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﺗﺄﺛﯿﺮ زﯾﺎدي دارد‪.‬‬ ‫ب( ﺗﺎﮐﻨﻮن ﻫـﯿﭻ اﻗـﺪاﻣﯽ از ﺟﺎﻧـﺐ »ﺳـﺎزﻣﺎن ﺟﻬـﺎﻧﯽ ﺗﺠـﺎرت«و »ﺳـﺎزﻣﺎن ﺟﻬـﺎﻧﯽ ﻣﺎﻟﮑﯿـﺖ‬ ‫ﻣﻌﻨﻮي« )‪ (WIPO‬ﺑﺮاي ﯾﮑﺴﺎنﮐﺮدن ﻗﻮاﻧﯿﻦ و ﻣﻘﺮرات ﻣﺮﺑﻮط ﺑـﻪ »ﺣﻤﺎﯾـﺖ از ﺣﻘـﻮق‬ ‫ﻣﺎﻟﮑﯿﺖ ﻣﻌﻨﻮي« در ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﻋـﻀﻮ ﺑـﻪ ﻋﻤـﻞ ﻧﯿﺎﻣـﺪه اﺳـﺖ و در ﺑـﺴﯿﺎري از ﻣـﻮارد‬ ‫ﺣﻘﻮق ﻣﺎﻟﮑﯿﺖ ﻣﻌﻨﻮي ﺗﻌﺪادي از ﮐﺸﻮرﻫﺎي درﺣﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﻧﺎﺗﻮاﻧﯽ آﻧﻬـﺎ در‬ ‫ﺛﺒﺖ اﺑﺪﻋﺎت؛ ﻧﻮآورﯾﻬﺎ ﯾﺎ ﻃﺮﺣﻬﺎي اﺑﺘﮑﺎري و ﻧﻈﺎﯾﺮ آﻧﻬﺎ ﺗﻀﯿﯿﻊ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫پ( در ﻣﻮاﻓﻘﺖﻧﺎﻣﻪ »ﺣﻘﻮق ﻣﺎﻟﮑﯿﺖ ﻣﻌﻨﻮي در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت« ﻧﯿﺎزﻫﺎي ﺧـﺎص ﮐـﺸﻮرﻫﺎي‬ ‫درﺣﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ ﯾﺎ ﻓﻘﯿﺮ ﺑﻪ دﺳﺘﺮﺳﯽ ﺑﻪ داروﻫﺎي ﺣﯿﺎﺗﯽ ﯾﺎ اﺧﺬ ﺣﻖاﻻﻣﺘﯿﺎزﻫـﺎي ﻓﻨﺎورﯾﻬـﺎ‬ ‫و اﺧﺘﺮاﻋﺎﺗﯽ ﮐﻪ آﻧﻬﺎ را در ﻣﺒﺎرزه ﺑﺎ ﺑﯿﻤﺎرﯾﻬـﺎي ﺳـﺨﺖ درﻣـﺎن )ﺑـﺎ ﺷـﺮاﯾﻂ ﻣﻨﺎﺳـﺐ و‬ ‫ﻫﺰﯾﻨﻪﻫﺎي ﮐﻢ( ﯾﺎري ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار ﻧﮕﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻮاﻓﻘﺖﻧﺎﻣﻪ ‪ TRIP‬ﻋﻤـﺪﺗ ًﺎ‬ ‫ﺑﻪ ﻧﻔﻊ ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﺗﻮﺳﻌﻪﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺮﺳﺎل ﺑﺎﻟﻎ ﺑـﺮ ‪ 400,000‬اﺧﺘـﺮاع‪ ،‬ﻧـﻮآوري ﯾـﺎ‬ ‫اﮐﺘﺸﺎف در ﻗﻠﻤﺮوي آﻧﻬـﺎ ﺑـﻪ ﺛﺒـﺖ ﻣـﯽرﺳـﺪ ﮐـﻪ ﻣﻨﺒـﻊ درآﻣـﺪ ارزي ﻫﻨﮕﻔﺘـﯽ ﺑـﺮاي‬ ‫آﻧﻬﺎﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻮع ﺗﻮﺳﻂ ﺗﺪوﯾﻦﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﻣﻮاﻓﻘﺖﻧﺎﻣﻪ ﺣﻘﻮق ﻣﺎﻟﮑﯿـﺖ ﻣﻌﻨـﻮي در‬

‫اﺧﻼق در ﺗﺠﺎرت‬ ‫‪٧٢‬‬ ‫راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت« ﻧﺎدﯾﺪه ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐـﻪ ﻫﻤـﻪ ﻣﺨﺘﺮﻋـﺎن‪ ،‬ﻣﮑﺘـﺸﻔﺎن‪ ،‬ﻧـﻮآوران و‬ ‫ﺑﻪﻃﻮرﮐﻠﯽ دارﻧﺪﮔﺎن ﺣﻘﻮق ﻣﺎﻟﮑﯿﺖ ﻣﻌﻨﻮي در ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﺻﻨﻌﺘﯽ از ﮔﻨﺠﯿﻨـﻪ داﻧـﺶ‬ ‫ﺑﺸﺮي ﮐﻪ ﺑﻪ ﺳﺮزﻣﯿﻦ ﯾﺎ ﻓﺮد ﺧﺎﺻﯽ ﺗﻌﻠﻖ ﻧﺪارد ﺑﻬﺮهﮔﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬اﻣـﺎ ﺑﺨـﺶ ﻋﻤـﺪهاي از‬ ‫آﻧﺎن ﺧﻮد را ﻣﺘﻌﻬﺪ ﻧﻤﯽداﻧﻨﺪ ﮐﻪ دﯾﻦ ﺧﻮد را ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺑﺸﺮﯾﺖ ـ ﺑـﻪوﯾـﮋه در ﻣـﻮاردي‬ ‫ﮐﻪ اﺧﺘﺮاع ﯾﺎ اﮐﺘﺸﺎف آﻧﻬﺎ در ﺗﺄﻣﯿﻦ ﺳﻼﻣﺖ ﻣﯿﻠﯿﻮﻧﻬﺎ ﻧﻔﺮ از اﻓﺮاد ﺑﺸﺮي ﺗـﺄﺛﯿﺮ ﻣـﺴﺘﻘﯿﻢ‬ ‫دارد ـ ﺑﻪﮔﻮﻧﻪاي ﻣﻨﺼﻔﺎﻧﻪ ادا ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻻزم اﺳﺖ ﯾﺎدآور ﺷﻮﯾﻢ ﮐﻪ ﺗﻌﺪاد زﯾﺎدي از ﺷﺮﮐﺘﻬﺎي ﻓﺮاﻣﻠﯽ ﮐﻪ ﺗﺄﻣﯿﻦﮐﻨﻨـﺪه اﻋﺘﺒـﺎرات‬ ‫ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺗﻮﺳﻌﻪ داﻧﺸﮕﺎهﻫـﺎ ﯾـﺎ واﺣـﺪﻫﺎي ﺗﺎﺑﻌـﻪ ﺧـﻮد ﻫـﺴﺘﻨﺪ ﺑـﺪون ﺳـﻬﯿﻢﮐـﺮدن‬ ‫ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان در دﺳﺘﺎوردﻫﺎي ﻧﺎﺷﯽ از اﺧﺘﺮاﻋﺎت ﯾـﺎ اﺑـﺪاﻋﺎت آﻧﻬـﺎ ﺑـﻪ درآﻣـﺪﻫﺎي ﻫﻨﮕﻔﺘـﯽ‬ ‫دﺳﺖ ﯾﺎﻓﺘﻪاﻧﺪ و اﻧﮕﯿﺰه ﺳﻮدﺟﻮﯾﯽ ﯾﺎ ﮐﺴﺐ درآﻣﺪﻫﺎي ﻧﺠـﻮﻣﯽ ﻣـﺎﻧﻊ از آن ﺑـﻮده اﺳـﺖ ﮐـﻪ‬ ‫ﺣﻖاﻻﻣﺘﯿﺎز ﯾﺎ ﺣﻖ ﻟﯿﺴﺎﻧﺲ )‪ (Patent‬اﺧﺘﺮاﻋـﺎﺗﯽ را ﮐـﻪ ﻣﺎﻟﮑﯿـﺖ ﻣﻌﻨـﻮي آﻧﻬـﺎ ﺑـﻪ آﻧـﺎن ﺗﻌﻠـﻖ‬ ‫ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ ﺑﺎ ﺷﺮاﯾﻂ ﻣﻨﺎﺳﺐ و ﻋﺎدﻻﻧﻪ در اﺧﺘﯿﺎر ﮐﺸﻮرﻫﺎي در ﺣﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻗﺮار دﻫﻨﺪ‪.‬‬ ‫ت( ﮐﺸﻮرﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻋﻀﻮﯾﺖ ‪ WTO‬ﭘﺬﯾﺮﻓﺘـﻪ ﻣـﯽﺷـﻮﻧﺪ ﺑﺎﯾـﺪ ﻣﻔـﺎد ﻣﻮاﻓﻘـﺖﻧﺎﻣـﻪ ‪ TRIP‬را‬ ‫ﻫﻤﭽﻮن ﺳﺎﯾﺮﻣﻮاﻓﻘﺖﻧﺎﻣﻪﻫـﺎي ﻣﻨـﻀﻢ ﺑـﻪ ﺳـﻨﺪ ﻧﻬـﺎﯾﯽ دور اروﮔﻮﺋـﻪ ﺑﭙﺬﯾﺮﻧـﺪ و آن را‬ ‫رﻋﺎﯾﺖ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ ﺣﺘﯽ اﮔﺮ ﺑﺎ آن ﻣـﻮاﻓﻘﺘﯽ ﻧﺪاﺷـﺘﻪ ﺑﺎﺷـﻨﺪ‪ .‬ﭘـﺬﯾﺮش ﭼﻨـﯿﻦ ﺷـﺮﻃﯽ ﺑـﺮاي‬ ‫ﻋﻀﻮﯾﺖ در ﯾﮏ ﺳﺎزﻣﺎن ﺗﺠـﺎري ﺑـﯿﻦاﻟﻤﻠﻠـﯽ ـ ﺑـﺪون درﻧﻈﺮﮔـﺮﻓﺘﻦ ﺷـﺮاﯾﻂ ﺧـﺎص‬ ‫ﮐﺸﻮرﻫﺎي درﺣـﺎل ﺗﻮﺳـﻌﻪ و ﻓﻘﯿـﺮ در ﻗـﺎره اﻓﺮﯾﻘـﺎ‪ ،‬آﺳـﯿﺎ و اﻣﺮﯾﮑـﺎي ﻻﺗـﯿﻦ ـ دور از‬ ‫اﻧﺼﺎف و ﻋﺪاﻟﺖ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ث( اﺧﺘﺮاﻋﺎت‪ ،‬اﮐﺘﺸﺎﻓﺎت و ﻧﻮآورﯾﻬﺎ ﺑﻪ دﻻﯾﻞ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ـ ﻏﺎﻟﺒ ًﺎ ـ در ﮐﺸﻮرﻫﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﺛﺒﺖ ﻣـﯽ‬ ‫رﺳﻨﺪ ﮐﻪ ﺗﻮاﻧﻤﻨﺪي ﺑﯿﺸﺘﺮي ﺑﺮاي ﮐﺴﺐ درآﻣﺪ ارزي از ﻣﻤﺮ واﮔﺬاري ﯾﺎ ﺑﻬﺮهﺑﺮداري‬ ‫از آﻧﻬﺎ را دارﻧﺪ‪ .‬ﺗﻨﻬﺎ ﭼﯿﺰي ﮐﻪ ﮐﻤﺘﺮ ﻣـﺪﻧﻈﺮ ﻗﺮارﻣـﯽﮔﯿـﺮد ﺗﻮﺟـﻪ ﺑـﻪ ﻣـﺼﺎﻟﺢ ﺟﺎﻣﻌـﻪ‬ ‫ﺑﺸﺮي ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﻠﯽ و رﻓﺎه ﺷﻬﺮوﻧﺪان ﮐﺸﻮري اﺳﺖ ﮐﻪ در ﭘﺮورش اﺳﺘﻌﺪادﻫﺎي ﭘﺪﯾﺪ‬ ‫آورﻧﺪة ﺣﻖ ﻣﺎﻟﮑﯿﺖ ﻣﻌﻨﻮي ﻧﻘﺶ اﺻﻠﯽ را اﯾﻔﺎ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻧﮑﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﻣﻄﺮح ﺷﺪ ﺗـﺎ زﻣـﺎﻧﯽ ﮐـﻪ اﺷـﮑﺎﻻت اﺳﺎﺳـﯽ ﻣﻮاﻓﻘـﺖﻧﺎﻣـﻪ ‪ TRIP‬و‬

‫ﺍﺧﻼﻕ ﺩﺭ ﺗﺠﺎﺭﺕ ‪٧٣‬‬ ‫ﮐﻨﻮاﻧـﺴﯿﻮﻧﻬﺎي ﻣـﺸﺎﺑﻪ درﺧـﺼﻮص ﺑﻬـﺮهﺑـﺮداري از اﺧﺘﺮاﻋـﺎت‪ ،‬اﺑـﺪاﻋﺎت و ﻧﻮآورﯾﻬـﺎ )در‬ ‫ﻣﻮاردي ﮐﻪ ﺣﻘﻮق اﺳﺎﺳﯽ ﺷﻬﺮوﻧﺪان ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﺟﻬﺎن ﺳـﻮم را ﻧﺎدﯾـﺪه ﻣـﯽﮔﯿـﺮد( ﺑﺮﻃـﺮف‬ ‫ﻧـﺸﻮد و ﺑـﺮاي اﻧﺘﻘـﺎل ﻓﻨﺎورﯾﻬـﺎي ﭘﯿـﺸﺮﻓﺘﻪ ﺑـﻪ ﮐـﺸﻮرﻫﺎي ﺟﻬـﺎن ﺳـﻮم از ﻃﺮﯾـﻖ ﻣﻘﺎﺑﻠـﻪ ﺑـﺎ‬ ‫اﻧﺤﺼﺎرﮔﺮاﯾﯽ ﺷـﺮﮐﺘﻬﺎي ﻓﺮاﻣﻠـﯽ و ﺣﺎﻣﯿـﺎن آﻧﻬـﺎ اﻗـﺪام ﻗـﺎﻃﻌﯽ ﺻـﻮرت ﻧﮕﯿـﺮد ﻧﻤـﯽﺗـﻮان‬ ‫ﮐﺸﻮرﻫﺎﯾﯽ ﻧﻈﯿﺮ ﭼﯿﻦ‪ ،‬ﻫﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺮزﯾﻞ‪ ،‬اﻓﺮﯾﻘﺎي ﺟﻨﻮﺑﯽ را ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﻋﺪم رﻋﺎﯾـﺖ ﻣﻘـﺮرات ﺣﻔـﻆ‬ ‫ﺣﻘﻮق ﻣﺎﻟﮑﯿﺖ ﻣﻌﻨﻮي )ﺑﻪوﯾﮋه در ﻣﻮاردي ﮐﻪ ﻧﺠﺎت ﺟﺎن اﻧـﺴﺎﻧﻬﺎي ﻣﺤـﺮوم ﻣـﺪﻧﻈﺮ اﺳـﺖ(‬ ‫ﻣﻮرد اﻧﺘﻘﺎد ﻗﺮارداد و اﻗﺪام آﻧﻬﺎ را در زﻣﯿﻨﻪ ﺗﻮﻟﯿﺪ و ﻋﺮﺿﻪ ﻓﺮاوردهﻫﺎي ﺣﯿﺎﺗﯽ داﻧﺶ ﭘﺎﯾﻪ ﺑـﻪ‬ ‫ﻗﯿﻤﺘﻬﺎي ارزان ﺑﺎ ﻣﻮازﯾﻦ اﺧﻼق ﺗﺠﺎري ﻣﻐﺎﯾﺮ داﻧﺴﺖ‪1.‬‬ ‫اﺧﻼق ﺣﺮﻓﻪاي و ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺖ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺷﺮﮐﺘﻬﺎ‬ ‫اﺧﻼق ﺣﺮﻓﻪاي در ﺳﺎدهﺗﺮﯾﻦ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از اﺻﻮل و ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ رﻓﺘـﺎر ﻗﺎﺑـﻞ‬ ‫ﻗﺒﻮل ﯾﺎ ﭘﺴﻨﺪﯾﺪه را در ﯾﮏ ﺣﺮﻓﻪ ﺗﺒﯿﯿﻦ ﻣـﯽﮐﻨـﺪ‪ .‬ﻫـﺮ ﺷـﺮﮐﺖ‪ ،‬ﺑﻨﮕـﺎه اﻗﺘـﺼﺎدي ﯾـﺎ ﺻـﺎﺣﺐ‬ ‫ﺣﺮﻓﻪاي ﻣﻮﻇﻒ اﺳﺖ اﺛﺮات ﻣﺜﺒﺖ ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﻬﺎي ﺧﻮد را روي ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﻪ ﺣﺪاﮐﺜﺮ و اﺛـﺮات ﻣﻨﻔـﯽ‬ ‫آن را ﺑﻪ ﺣﺪاﻗﻞ ﺑﺮﺳﺎﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺘﻬﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﯾﮏ ﺷﺮﮐﺖ ﻋﺒﺎرتاﻧﺪ از‪:‬‬ ‫‪ .1‬ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺘﻬﺎي اﺧﻼﻗﯽ‪2‬؛‬ ‫‪ .2‬ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺘﻬﺎي ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ )رﻋﺎﯾﺖ ﻗﻮاﻧﯿﻦ و ﻣﻘﺮرات(؛‬ ‫‪ .3‬ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺖﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي )ﮐﺴﺐ ﺳﻮد(؛‬ ‫‪ .4‬ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺘﻬﺎي اﺧﺘﯿﺎري )ﺗﻌﻬﺪاﺗﯽ ﮐﻪ ﯾﮏ ﺷﺮﮐﺖ داوﻃﻠﺒﺎﻧﻪ ﻣﯽﭘﺬﯾﺮد(‪.‬‬ ‫ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺘﻬﺎي اﺧﻼﻗﯽ ﺑﺨﺶ ﺗﻔﮑﯿﮏ ﻧﺎﭘـﺬﯾﺮي از ﻣـﺴﺌﻮﻟﯿﺘﻬﺎي اﺟﺘﻤـﺎﻋﯽ ﯾـﮏ ﺷـﺮﮐﺖ ﯾـﺎ‬ ‫________________________________________________________‬ ‫‪ . ‬ﺑﺮاي آﮔﺎﻫﯽ از ﻣﺸﮑﻼﺗﯽ ﮐﻪ ﺑﯿﻤﺎران ﺳﺨﺖ درﻣﺎن در ﻗﺎره اﻓﺮﯾﻘﺎ و ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﮔﺮاﻧﯽ دارو ﺑﺎ آن ﻣﻮاﺟﻪاﻧﺪ ﺑﻪ ﻣﻘﺎﻟﻪ‬ ‫ﭘﺮوﻓﺴﻮر ‪ Diane V.Havlir‬و ‪ Scott M.Hammer‬ﺑﺎ ﻋﻨﻮان ?‪ Patent Versus Patiens‬ﻣﻨﺘﺸﺮه در‬ ‫ﻧﺸﺮﯾﻪ ‪ New England Journal of Medicine‬ﻣﻮرخ ‪ 25‬اوت ‪ 2005‬ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﺷﻮد‪.‬‬ ‫‪ . ‬درﺑﺎرة ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺘﻬﺎي اﺧﻼﻗﯽ ﺑﻨﮕﺎهﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي ﻗﺒﻼً ﺑﻪ ﺗﻔﺼﯿﻞ ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺘﻪاﯾﻢ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺘﻬﺎ ﺑﻪ اﺧﺘﺼﺎر ﻋﺒﺎرتاﻧﺪ از‪:‬‬ ‫رﻋﺎﯾﺖ اﻧﺼﺎف‪ ،‬ﻋﺪاﻟﺖ‪ ،‬درﺳﺖ ﺑﻮدن‪ ،‬ﭘﺮﻫﯿﺰ از آﺳﯿﺐ رﺳﺎﻧﺪن ﺑﻪ دﯾﮕﺮان و ‪. ...‬‬

‫اﺧﻼق در ﺗﺠﺎرت‬ ‫‪٧٤‬‬ ‫ﺑﻨﮕﺎه اﻗﺘﺼﺎدي را ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬ﮐـﻢ ﺗـﻮﺟﻬﯽ ﺑـﻪ ﻣـﺴﺌﻮﻟﯿﺘﻬﺎي اﻗﺘـﺼﺎدي )ﺳـﻮدآور ﺑـﻮدن‬ ‫ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﻬﺎي ﺷـﺮﮐﺖ( ﻣﻤﮑـﻦ اﺳـﺖ ﻣﻮﺟﺒـﺎت ﺳـﻘﻮط ارزش ﺳـﻬﺎم آن را ﻓـﺮاﻫﻢ ﻧﻤﺎﯾـﺪ ﯾـﺎ ﺑـﻪ‬ ‫ورﺷﮑﺴﺘﮕﯽ ﺷﺮﮐﺖ ﻣﻨﺠﺮ ﺷﻮد‪ .‬در اﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ ﮐﺎرﮐﻨﺎن ﯾﺎ ﻧﯿﺮوي ﮐﺎري ﮐـﻪ در ﺷـﺮﮐﺖ ﺑـﻪ‬ ‫ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ اﺷﺘﻐﺎل دارﻧﺪ ﻣﺸﺎﻏﻞ ﺧﻮد را از دﺳﺖ ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﮐﻪ ﻧﺘﯿﺠﻪ آن اﻓﺰاﯾﺶ ﻧﺮخ ﺑﯿﮑـﺎري در‬ ‫ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .‬ﺷﺮﮐﺘﯽ ﮐﻪ ورﺷﮑﺴﺖ ﻣﯽﺷﻮد ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﻧﺘﻮاﻧـﺪ ﺑـﻪ ﺗﻌﻬـﺪات ﺧـﻮد در‬ ‫ﻗﺒﺎل ﻣﺸﺘﺮﯾﺎن )اراﺋﻪ ﺧﺪﻣﺎت ﺑﻌﺪاز ﻓﺮوش( ﻋﻤﻞ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺻﺤﯿﺢ ﯾﮏ ﺷـﺮﮐﺖ‬ ‫ﯾﺎ ﺑﻨﮕﺎه اﻗﺘﺼﺎدي ﺑﻪ اﯾﻔﺎي ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺘﻬﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺷﺮﮐﺘﻬﺎ ﮐﻤﮏ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺷﺮﮐﺘﻬﺎ ﯾﺎ ﺑﻨﮕﺎهﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ در ﺑﺮاﺑـﺮ آﺳـﯿﺒﻬﺎﯾﯽ ﮐـﻪ ﺑـﻪ ﻣﺤـﯿﻂزﯾـﺴﺖ وارد‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ ﺑـﯽﺗﻔـﺎوت ﺑﺎﺷـﻨﺪ‪ ،‬ﻫـﺮ اﻗـﺪاﻣﯽ ﮐـﻪ ﺷـﺮﮐﺖ ﺑـﺮاي ﺣﻔـﻆ ﻣﺤـﯿﻂزﯾـﺴﺖ )ﮐـﺎﻫﺶ‬ ‫اﻧﺘﺸﺎرﮔﺎزﻫﺎي ﮔﻠﺨﺎﻧﻪاي‪ ،‬ﺑﺎزﯾﺎﻓﺖ زﺑﺎﻟﻪﻫﺎ‪ ، 1‬ﺟﻠﻮﮔﯿﺮي از ﻓﺮﺳﺎﯾﺶ ﺧﺎك‪ ،‬ﮐﺎﻫﺶ آﻟﻮدﮔﯿﻬﺎ‬ ‫ﺻﻮﺗﯽ‪ ،‬رﻋﺎﯾﺖ اﺳـﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎي »اﯾـﺰو ‪ 14000‬و ﻧﻈـﺎﯾﺮ آن( اﻧﺠـﺎم دﻫـﺪ ﺑـﻪ ﻣﻨﺰﻟـﻪ آﮔـﺎﻫﯽ از‬ ‫ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺘﻬﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﻋﻤﻞﮐﺮدن ﺑﻪ ﺗﻌﻬﺪاﺗﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در زﻣﯿﻨﻪ ﺣﻔﺎﻇـﺖ از ﻣﺤـﯿﻂزﯾـﺴﺖ‬ ‫اﺧﻼﻗ ًﺎ ﺑﺮﻋﻬﺪه ﺷﺮﮐﺖ اﺳﺖ و ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﻗﺎﻧﻮن در ﺑﺮﺧﯽ از اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪﻫﺎ ﺗﮑﻠﯿﻒ ﯾـﺎ وﻇﯿﻔـﻪ‬ ‫ﻣﺸﺨﺼﯽ ﺑﺮاي ﺷﺮﮐﺘﻬﺎ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻧﮑﺮده ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﺷﺮﮐﺘﻬﺎ ﯾﺎ اﺗﺤﺎدﯾﻪﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺻﯿﺎدان ﯾـﺎ اﻋـﻀﺎي آﻧﻬـﺎ در درﯾﺎﻫـﺎي آزاد ﺑـﻪ ﺻـﯿﺪ آﺑﺰﯾـﺎن‬ ‫اﺷﺘﻐﺎل دارﻧﺪ در اﻏﻠﺐ ﻣﻮارد ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺘﯽ در ﻗﺒﺎل ﺗﺪاوم ﺣﯿﺎت آﺑﺰﯾﺎن اﺣﺴﺎس ﻧﻤﯽﮐﻨﻨﺪ و اﯾـﻦ‬ ‫اﻗﺪاﻣﺎت را ﺟﺰو ﺗﻌﻬﺪات اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ دوﻟﺘﻬﺎ ﺗﻠﻘﯽ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫در ﺗﻌﺪادي از ﮐﺸﻮرﻫﺎي درﺣﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ‪ ،‬ﺑﻨﮕﺎهﻫـﺎي اﻗﺘـﺼﺎدي ﺑـﻪ ﻣـﺴﺌﻮﻟﯿﺘﻬﺎي اﺟﺘﻤـﺎﻋﯽ‬ ‫ﺧﻮد در ﺑﺮاﺑﺮ ﺳﻬﺎمداران آﺷﻨﺎ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ و ﺣﻔﻆ ﺣﻘﻮق ﺳﻬﺎمداران ﺧﺮد ﮐﻤﺘﺮ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟـﻪ آﻧﻬـﺎ‬ ‫ﻗﺮار ﻣﯽﮔﯿﺮد‪ .‬ﻣﺪﯾﺮان ﺷﺮﮐﺘﻬﺎ ﻏﺎﻟﺒﺎً ﺧﻮد را ﻧﻤﺎﯾﻨﺪﮔﺎن ﻫﯿﺄت ﻣﺆﺳﺲ ﺷـﺮﮐﺖ ﯾـﺎ ﺳـﻬﺎمداران‬ ‫ﻋﻤﺪه ـ ﮐﻪ ﺗﻌﺪاد آﻧﻬﺎ در ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺑﺎ ﺳﻬﺎمداران ﺧﺮد ﺑﺴﯿﺎر ﻧﺎﭼﯿﺰ اﺳﺖ ـ ﺗﻠﻘـﯽ ﻣـﯽﮐﻨﻨـﺪ‪ .‬اﯾـﻦ‬ ‫ﺑﺮداﺷﺖ ﺑﺎ ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺘﻬﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺷﺮﮐﺘﻬﺎ ﻣﻐﺎﯾﺮت دارد‪.‬‬ ‫اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎي ﻣﺘﻨـﻮﻋﯽ‪ ،‬ﺑـﺮاي اﺻـﻼح روﺷـﻬﺎي ﮔـﺰارشدﻫـﯽ ﺷـﺮﮐﺘﻬﺎ‪ ،‬ﺷـﻔﺎفﺳـﺎزي‬ ‫________________________________________________________‬ ‫‪1 .Trash Recycling‬‬

‫ﺍﺧﻼﻕ ﺩﺭ ﺗﺠﺎﺭﺕ ‪٧٥‬‬ ‫ﺻـﻮرتﺣـﺴﺎﺑﻬﺎي ﻣـﺎﻟﯽ و ﺗﻌﯿـﯿﻦ ﭼﺎرﭼﻮﺑﻬـﺎي ﻣـﺸﺨﺺ ﺑـﺮاي ﺣـﺴﺎﺑﺪاري و ﺣـﺴﺎﺑﺮﺳﯽ و‬ ‫ﭘﺎﺳﺨﮕﻮﯾﯽ ﺷﺮﮐﺘﻬﺎ ﺑﻪ ﻧﯿﺎزﻫﺎي اﻃﻼﻋﺎﺗﯽ ﺳﻬﺎمداران‪ ،‬ﺗﻮﺳـﻂ ﺳـﺎزﻣﺎﻧﻬﺎي ﺗﺨﺼـﺼﯽ ﺗـﺪوﯾﻦ‬ ‫ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .1‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ در زﻣﯿﻨﻪ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ زﯾﺴﺖﻣﺤﯿﻄﯽ ﻧﯿﺰ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎي ﻣﺘﻌـﺪدي در ﻋﺮﺻـﻪ‬ ‫ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﻣﻮرد ﻋﻤﻞ اﺳﺖ‪ .‬ﺗﺪوﯾﻦ اﯾﻦ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎ ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ آن اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﺟﺎﻣﻌـﻪ ﺑـﯿﻦاﻟﻤﻠﻠـﯽ‬ ‫ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ اﯾﻔﺎي ﺗﻌﻬﺪات و ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺘﻬﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺷﺮﮐﺘﻬﺎ ـ ﺑﯿﺶ از ﻫﺮ زﻣـﺎن دﯾﮕـﺮ ﺣـﺴﺎﺳﯿﺖ‬ ‫ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﯿﺰان ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺖ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺷﺮﮐﺘﻬﺎ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ داﻣﻨﻪ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ‪ ،‬اﻫﻤﯿﺖ و ﮐﯿﻔﯿﺖ ﺧﺪﻣﺎﺗﯽ ﮐﻪ‬ ‫اراﺋﻪ ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﯾﺎ ﮐﺎﻻﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺗﻮﻟﯿﺪ و ﻋﺮﺿﻪ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﻣﺘﻔـﺎوت اﺳـﺖ‪ ،‬اﻣـﺎ ﺑـﻪ ﻃـﻮر ﮐﻠـﯽ در‬ ‫ادﺑﯿﺎت اﻗﺘﺼﺎدي اﯾﻦ ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺘﻬﺎ ﺗﺎ ﺣﺪود زﯾﺎدي ﻣﺸﺨﺺ ﺷﺪهاﻧـﺪ و اﻏﻠـﺐ ﺷـﺮﮐﺘﻬﺎ از ﻃﺮﯾـﻖ‬ ‫ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ‪ ،‬ﺑﺮرﺳﯽ ﯾﺎ ﻣﺸﻮرت ﺑﺎ اﻓﺮاد آﮔﺎه ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺗـﺸﺨﯿﺺ دﻫﻨـﺪ ﮐـﻪ ﻣـﺴﺌﻮﻟﯿﺘﻬﺎي آﻧﻬـﺎ در‬ ‫ﻗﺒﺎل ﺳﻬﺎمداران‪ ،‬ﮐﺎرﮐﻨـﺎن ﻣـﺸﺘﺮﯾﺎن‪ ،‬دوﻟـﺖ و ﺟﺎﻣﻌـﻪ ﮐـﺪاماﻧـﺪ‪ .‬اﮔـﺮ ﻓﺮﺿـﺎً ﯾـﮏ ﺷـﺮﮐﺖ‬ ‫ﺻﺎدراﺗﯽ‪ ،‬ﮐﺎﻻﻫﺎي ﻧﺎﻣﺮﻏﻮب ﯾﺎ ﺑﯽﮐﯿﻔﯿﺖ ﺑﻪ ﺑﺎزارﻫﺎي ﺻﺎدراﺗﯽ ﻋﺮﺿﻪ ﮐﻨﺪ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﻣﻮﻗﻌﯿـﺖ‬ ‫ﺧﻮد را در آن ﺑﺎزار ﺑﻪ ﺧﻄﺮ ﺧﻮاﻫﺪ اﻧﺪاﺧﺖ ﺑﻠﮑـﻪ ﺑـﻪ اﻋﺘﺒـﺎر و ﺣﯿﺜﯿـﺖ ﮐـﺸﻮري ﮐـﻪ در آن‬ ‫ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﻧﯿﺰ ﻟﻄﻤﻪ وارد ﺧﻮاﻫﺪ ﺳﺎﺧﺖ‪.‬‬ ‫ﺣﺴﻦ ﺷﻬﺮت ﯾﺎ ﭘﺮﺳﺘﯿﮋ ﯾﮏ ﺷﺮﮐﺖ ﮐـﻪ ﻣﻤﮑـﻦ اﺳـﺖ دﺳـﺘﺎورد ﭼﻨـﺪﯾﻦ دﻫـﻪ ﻓﻌﺎﻟﯿـﺖ‬ ‫ﻣﺴﺘﻤﺮ و ﺧﺴﺘﮕﯽ ﻧﺎﭘﺬﯾﺮ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻪ ﻓﺎﺻﻠﻪ ﭼﻨﺪ ﺳﺎﻋﺖ ـ ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﺳﻮء رﻓﺘﺎر ﺗﻌﺪادي از ﮐﺎرﮐﻨﺎن‬ ‫آن ﯾﺎ ﺳﻬﻞاﻧﮕﺎري ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ـ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ از ﺑﯿﻦ ﺑـﺮود‪ .‬ﺑـﻪ ﻫﻤـﯿﻦ ﺳـﺒﺐ ﻣـﺪﯾﺮﯾﺖ رﯾـﺴﮏ‪ 2‬در‬ ‫________________________________________________________‬ ‫‪ .‬ﺑﺮاي ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎ و رﻫﻨﻤﻮدﻫﺎي زﯾﺮ اﺷﺎره ﮐﺮد‪:‬‬ ‫‪- Account Ability’s AA1000 Standard‬‬ ‫‪- Global Reporting Initiative’s Sustain Ability Reporting Guidlines‬‬ ‫‪- Verite’s Monitoring Guldlines‬‬ ‫‪- Social Accountability International’s SA 8000 Standard‬‬ ‫‪- Green Globe Certification/standard‬‬ ‫‪- ISO 14000 Evironmental Management standard‬‬ ‫‪- Un Intergovernmental Working Group of Experts on International Standards of‬‬ ‫‪Accounting & Reporting‬‬ ‫‪- Unctad, Corporate Reslonsibility Reporting ‬‬ ‫‪2 . Risk management‬‬

‫اﺧﻼق در ﺗﺠﺎرت‬ ‫‪٧٦‬‬ ‫ﺑﺴﯿﺎري از ﺷﺮﮐﺘﻬﺎي ﻣﻌﺘﺒﺮ دﻧﯿﺎ اﻫﻤﯿﺖ زﯾﺎدي ﮐﺴﺐ ﮐـﺮده و ﺑﺨـﺸﯽ از راﻫﺒﺮدﻫـﺎي آﻧﻬـﺎ را‬ ‫ﺗـﺸﮑﯿﻞ ﻣـﯽدﻫـﺪ‪ .‬در ﻣـﻮاردي ﺷـﺎﻫﺪ ﺑـﻮدهاﯾـﻢ ﮐـﻪ ﯾـﮏ روﯾـﺪاد ﻏﯿﺮﻣﻨﺘﻈـﺮه )ﻣـﺜ ًﻼ ورود‬ ‫ﭘﺴﻤﺎﻧﺪﻫﺎي ﺻﻨﻌﺘﯽ ﯾﮏ ﮐﺎرﺧﺎﻧﻪ ﺑﻪ داﺧﻞ رودﺧﺎﻧﻪ و ﺗﻠـﻒﺷـﺪن ﻫـﺰاران ﻣـﺎﻫﯽ( ﻣﻮﺟﺒـﺎت‬ ‫ﺗﻌﻄﯿﻞ ﺷﺪن ﺑﻨﮕﺎه اﻗﺘﺼﺎدي ذيرﺑﻂ و ﺳـﺮﮔﺮداﻧﯽ اﻧﺒـﻮﻫﯽ از ﮐﺎرﮐﻨـﺎن آن را ﻓـﺮاﻫﻢ ﮐـﺮده‬ ‫اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﺮﺧﯽ از اﻗﺘﺼﺎدداﻧﺎن ﺗﻼش ﮐﺮدهاﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺖ اﺟﺘﻤـﺎﻋﯽ ﺷـﺮﮐﺘﻬﺎ را ﮐﻤﺮﻧـﮓ ﺟﻠـﻮه‬ ‫دﻫﻨﺪ‪ .‬ﻣﺜﻼً »ﻣﯿﻠﺘﻮن ﻓﺮﯾﺪﻣﻦ«‪ 1‬ﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺪف ﯾﮏ ﺑﻨﮕﺎه اﻗﺘﺼﺎدي‪ ،‬دﺳﺘﯿﺎﺑﯽ ﺑﻪ ﺣﺪاﮐﺜﺮ‬ ‫ﺳﻮد ﺑﺮاي ﺳﻬﺎمداران ﺑﻨﮕﺎه اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺖ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ـ ﯾﺎ ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت ﺳﺎدهﺗـﺮ ﺟﺒـﺮان‬ ‫ﺧﺴﺎراﺗﯽ ﮐﻪ از ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﻬﺎي ﺑﻨﮕﺎه ﻧﺎﺷﯽ ﻣﯽﺷﻮد ـ ﺑﺮﻋﻬﺪه ﺟﺎﻣﻌـﻪ اﺳـﺖ ﻧـﻪ ﻣـﺴﺌﻮﻻن ﺷـﺮﮐﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﺮﭘﺎﯾﻪ اﯾﻦ ﻃﺮز ﺗﻠﻘﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ اﺧﻼق ﺗﺠﺎري ﻣﺒﺎﯾﻨﺖ دارد‪ ،‬ﺷﺮﮐﺖ ﺟﻨﺮال اﻟﮑﺘﺮﯾـﮏ در اﻣﺮﯾﮑـﺎ‬ ‫ﺑﺮاي ﺟﺒﺮان آﻟﻮدﮔﯿﻬـﺎي زﯾـﺴﺖ ـ ﻣﺤﯿﻄـﯽ )داﺧـﻞ ﺷـﺪن ﻓﺎﺿـﻼﺑﻬﺎي ﺻـﻨﻌﺘﯽ ﺷـﺮﮐﺖ ﺑـﻪ‬ ‫رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﻮدﺳﻦ‪ (2‬اﻗﺪام ﻣـﺆﺛﺮي اﻧﺠـﺎم ﻧـﺪاده اﺳـﺖ‪ .‬ﺗﻌـﺪادي از ﮐـﺸﻮرﻫﺎ ﺑـﺎ وﺟـﻮدي ﮐـﻪ‬ ‫»ﭘﺮوﺗﮑﻞ ﮐﯿﻮﺗﻮ«‪ 3‬را اﻣﻀﺎ ﮐـﺮدهاﻧـﺪ ﺑـﻪ ﺗﻌﻬـﺪات ﺧـﻮد در ﻣﻮردﮐـﺎﻫﺶ ﺗـﺪرﯾﺠﯽ ﮔﺎزﻫـﺎي‬ ‫ﮔﻞﺧﺎﻧﻪاي ﺑﻪ ﺑﻬﺎﻧﻪ اﯾﻨﮑﻪ در رﺷﺪ اﻗﺘﺼﺎدي آﻧﻬﺎ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﻨﻔﯽ ﺧﻮاﻫﺪ ﮔﺬاﺷﺖ ﻋﻤﻞ ﻧﻨﻤﻮدهاﻧﺪ‪.‬‬ ‫در اﯾﻨﺠﺎ ﻻزم اﺳﺖ ﺧﺎﻃﺮ ﻧﺸﺎن ﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ ﺑﺮاي ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺖ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺷﺮﮐﺘﻬﺎ ﺗﻌﺮﯾﻒ دﻗﯿﻘﯽ‬ ‫________________________________________________________‬ ‫‪1 . Milton Fridman, The Social Responsibility of Business is to Increase Its‬‬ ‫‪Profit, The NewYork Times Magazine, SEP.13,1970.‬‬ ‫‪2. Hudson River‬‬ ‫‪ .‬ﭘﺮوﺗﮑﻞ ﮐﯿﻮﺗﻮ )‪ (Kyoto Protocol‬ﻣﻮﻓﻘﺖﻧﺎﻣﻪاي ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در دﺳﺎﻣﺒﺮ ‪ 1997‬درﺧﺼﻮص ﺗﻐﯿﯿﺮات‬ ‫آب و ﻫﻮا ﺗﺤﺖ ﻧﻈﺎرت ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﻠﻞ در ژاﭘﻦ )ﺷﻬﺮ ﮐﯿﻮﺗﻮ( ﺑﻪ اﻣﻀﺎ رﺳﯿﺪ و ﺗﺎﮐﻨﻮن ‪ 182‬ﮐﺸﻮر ﺑﻪ آن ﭘﯿﻮﺳﺘﻪاﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﺮﻣﺒﻨﺎي اﯾﻦ ﭘﺮوﺗﮑﻞ ﮐﺸﻮرﻫﺎي اﻣﻀﺎﮐﻨﻨﺪه ﻣﻮاﻓﻘﺖﮐﺮدهاﻧﺪ ﻣﯿﺰان ﮔﺎزﻫﺎي ﮔﻞﺧﺎﻧﻪاي را ﮐﻪ ﺑﻪ ﻓﻀﺎ ﻣﺘﺼﺎﻋﺪ‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﺗﺎﺣﺪ ﻧﺼﺎب ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺷﺪه ﮐﺎﻫﺶ دﻫﻨﺪ‪ .‬اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه ﮐﻪ ﺑﺰرگﺗﺮﯾﻦ آﻻﯾﻨﺪه ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ – از ﻟﺤﺎظ‬ ‫اﻧﺘﺸﺎرﮔﺎزﻫﺎي ﮔﻠﺨﺎﻧﻪاي ـ اﺳﺖ ﺗﺎﮐﻨﻮن ﺑﻪ ﭘﺮوﺗﮑﻞ ﮐﯿﻮﺗﻮ ﻋﻤﻞ ﻧﮑﺮده و ﺑﺮاي ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﻣﻬﻤﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﭼﯿﻦ‪ ،‬ﻫﻨﺪ و‬ ‫ﺑﺮزﯾﻞ ﻧﯿﺰ ﮐﻪ ﺑﻌﺪ ًا ﺑﻪ ﭘﺮوﺗﮑﻞ ﭘﯿﻮﺳﺘﻪاﻧﺪ ﺳﻬﻤﯿﻪاي ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮﺧﯽ از ﮐﺸﻮرﻫﺎ ﻣﺎﻧﻨﺪ آﻟﻤﺎن ﺑﯿﺶ از ﺣﺪ‬ ‫ﻧﺼﺎب ﻣﻘﺮر‪ ،‬ﮔﺎزﻫﺎي ﮔﻠﺨﺎﻧﻪاي را ﮐﺎﻫﺶ دادهاﻧﺪ‪ .‬ﺷﺮﮐﺘﻬﺎي اروﭘﺎﯾﯽ ﮐﻪ در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ ﭘﯿﺸﺮو ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻣﺎزاد ﺳﻬﻤﯿﻪ‬ ‫ﺧﻮد را ﺑﻪ ﺷﺮﮐﺖﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ از ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻋﻘﺐ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻣﯽﻓﺮوﺷﻨﺪ‪ .‬در ﻧﺘﯿﺠﻪ ﯾﮏ ﺑﺎزار ﻏﯿﺮرﺳﻤﯽ ـ ﺑﻪ ارزش‬ ‫‪ 60‬ﻣﯿﻠﯿﺎرد دﻻر ـ ﺑﺮاي ﻓﺮوش ﭘﺮواﻧﻪﻫﺎي ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﮔﺎزﻫﺎي ﮔﻠﺨﺎﻧﻪاي ـ درﻫﺮ ﺳﺎل اﯾﺠﺎد ﺷﺪه اﺳﺖ!‬

‫ﺍﺧﻼﻕ ﺩﺭ ﺗﺠﺎﺭﺕ ‪٧٧‬‬ ‫ﮐﻪ ﻣﻮرد ﻗﺒﻮل ﻫﻤﮕﺎن ﺑﺎﺷﺪ ﺗﺎﮐﻨﻮن اراﺋـﻪ ﻧـﺸﺪه اﺳـﺖ و ﺗﻌـﺪادي از ﺷـﺮﮐﺘﻬﺎ ﯾـﺎ ﺑﻨﮕـﺎهﻫـﺎي‬ ‫اﻗﺘﺼﺎدي ﻫﻨﮕﺎم ﺗﺪوﯾﻦ راﻫﺒﺮدﻫﺎي ﺗﺠـﺎري ﺧـﻮد ﺟﺎﯾﮕـﺎﻫﯽ ﺑـﺮاي آن در ﻧﻈـﺮ ﻧﻤـﯽﮔﯿﺮﻧـﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﺤﺎﻓﻞ داﻧﺸﮕﺎﻫﯽ ﮐﻮﺷﺶ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ در ﭼﺎرﭼﻮب ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺘﻬﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺷﻬﺮوﻧﺪان‪ ،‬ﻗﻠﻤـﺮو و‬ ‫ﻣﺤﺪودة ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﻬﺎي ﺑﻨﮕﺎهﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي را ـ در ﻣﻮاردي ﮐﻪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺑﺎ ﻣﻌﯿﺎرﻫـﺎي اﺧﻼﻗـﯽ‬ ‫در ﺗﻀﺎد ﺑﺎﺷﺪ ـ ﻣﺸﺨﺺ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪.‬‬ ‫اﮔﺮﭼﻪ در ﺣﺎل ﺣﺎﺿـﺮ در ﺑـﺴﯿﺎري از ﮐـﺸﻮرﻫﺎي درﺣـﺎل ﺗﻮﺳـﻌﻪ‪ ،‬ﻣـﺴﺌﻮﻟﯿﺖ اﺟﺘﻤـﺎﻋﯽ‬ ‫ﺷﺮﮐﺘﻬﺎ ﺟﻨﺒﻪ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﺑﻪ ﺧﻮد ﻧﮕﺮﻓﺘﻪ و ﻋﻤﻞﮐﺮدن ﺑﻪ آن اﻟﺰامآور ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬اﻣﺎ اﻏﻠﺐ ﺑﻨﮕـﺎهﻫـﺎي‬ ‫اﻗﺘﺼﺎدي ﻣﻌﺘﺒﺮ ﺗﺮﺟﯿﺢ ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﮐﻪ از ﻟﺤﺎظ اﺧﻼﻗﯽ اﯾﻦ ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺘﻬﺎ را ﭘﺬﯾﺮا ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬ ‫در ﺳﺎل ‪ 2002‬از ﮐﻤﯿﺴﯿﻮن اروﭘﺎﯾﯽ‪ 1‬درﺧﻮاﺳﺖ ﺷـﺪ ﻃـﯽ ﻣـﺼﻮﺑﻪاي ﻣﯿـﺰان ﻣـﺴﺌﻮﻟﯿﺘﻬﺎي‬ ‫اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺷـﺮﮐﺘﻬﺎ را ﻣـﺸﺨﺺ و اﯾﻔـﺎي اﯾـﻦ ﻣـﺴﺌﻮﻟﯿﺘﻬﺎ را اﺟﺒـﺎري اﻋـﻼم ﻧﻤﺎﯾـﺪ‪ .‬ﮐﻤﯿـﺴﯿﻮن‬ ‫اروﭘﺎﯾﯽ از ﻗﺒﻮل اﯾﻦ درﺧﻮاﺳﺖ‪ ،‬ﺧﻮدداري ﮐﺮد اﻣﺎ اﮐﯿﺪ ًا ﺑﻪ ﺷﺮﮐﺘﻬﺎ رﻫﻨﻤﻮد داد ﮐﻪ ﺗﺎ آﻧﺠـﺎ‬ ‫ﮐﻪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ داوﻃﻠﺒﺎﻧﻪ ﺑﻪ ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺘﻬﺎي ﺧﻮد در ﻗﺒﺎل ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻋﻤﻞﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺟﻬﺎﻧﯽﺷﺪن اﻗﺘﺼﺎد ﺑﻨﮕﺎهﻫـﺎي اﻗﺘـﺼﺎدي را از ﺣﺎﻟـﺖ اﻧـﺰوا ﺧـﺎرج ﮐـﺮده و ﻣـﺴﺌﻮﻟﯿﺘﻬﺎي‬ ‫ﺟﺪﯾﺪي ﺑﺮ دوش آﻧﻬﺎ ﮔﺬارده اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﺳﺒﺐ ﺑﺴﯿﺎري از ﻣﺆﺳﺴﺎت ـ ﺑﺪون آﻧﮑﻪ ﻗـﺎﻧﻮن‬ ‫ﯾﺎ ﻣﻘﺮرات دوﻟﺘﯽ ﺑﺮاي آﻧﻬـﺎ ﺗﮑﻠﯿﻔـﯽ ﺗﻌﯿـﯿﻦ ﮐﻨـﺪ ـ ﻧـﺎﮔﺰﯾﺮ ﺷـﺪهاﻧـﺪ ﺑـﺮاي ﮐﺎرﮐﻨـﺎن ﺧـﻮد‬ ‫ﻧﻈﺎمﻧﺎﻣﻪﻫﺎي اﺧﻼﻗﯽ ﺗﺪوﯾﻦ و ﺑﺮ اﺟﺮاي آﻧﻬﺎ ﻧﻈﺎرتﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺷﺮﮐﺘﻬﺎ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻨـﺪ ـ ﻓﺮﺿـ ًﺎ ﻣﺎﻧﻨـﺪ‬ ‫دﻫﻪﻫﺎي ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺑﺮاي ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﯾﺎ اراﺋﻪ ﺧﺪﻣﺎت ﺧﻮد از ﮐﺎر ﮐﻮدﮐﺎن اﺳﺘﻔﺎده ﮐـﺮده‬ ‫و ﻣﻘﺮرات ﺳﺎزﻣﺎن ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﮐﺎر را ﻧﺎدﯾﺪه ﺑﮕﯿﺮﻧﺪ‪ .‬در ﻏﯿﺮ اﯾﻦ ﺻـﻮرت ﻓـﺮوش ﻣﺤـﺼﻮﻻت‬ ‫آﻧﻬﺎ در ﺑﺎزارﻫﺎي ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﺑﺎ اﺷﮑﺎل ﻣﻮاﺟﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪.‬‬ ‫در ﻣﻮرد ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺘﻬﺎي اﺧﺘﯿﺎري ﯾﺎدآور ﻣﯽﺷـﻮد ﮐـﻪ اﻏﻠـﺐ ﺷـﺮﮐﺘﻬﺎي ﻣﻬـﻢ و ﻣﻌﺘﺒـﺮ دﻧﯿـﺎ‬ ‫داوﻃﻠﺒﺎﻧﻪ ﺑﻪ ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﻬﺎي ﺑﺸﺮدوﺳﺘﺎﻧﻪ اﻗﺪام ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ازﺟﻤﻠﻪ‪:‬‬ ‫‪ -‬ﮐﻤﮏ ﺑﻪ زﻟﺰﻟﻪ زدﮔﺎن واﻓﺮادي ﮐﻪ ﺑﻪ ﻋﻠـﺖ ﺗﻮﻓﺎﻧﻬـﺎي ﺳـﻬﻤﻨﺎك درﯾـﺎﯾﯽ‪ ،‬ﺳـﯿﻞ ﯾـﺎ‬ ‫ﺑﻼﯾﺎي ﻃﺒﯿﻌﯽ دﯾﮕﺮ دﭼﺎر آﺳﯿﺐ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬ ‫________________________________________________________‬ ‫‪1. European Commission‬‬

‫اﺧﻼق در ﺗﺠﺎرت‬ ‫‪٧٨‬‬ ‫‪ -‬اﯾﺠﺎد ﻣﺆﺳﺴﺎت ﺧﯿﺮﯾﻪ‪ ،‬درﻣﺎﻧﮕﺎه‪ ،‬ﺧﺎﻧﻪﻫﺎي ﺳﺎﻟﻤﻨﺪان و ﺳﺮﭘﺮﺳﺘﯽ از اﯾﺘﺎم‬ ‫‪ -‬ﺗﺨﺼﯿﺺ اﻋﺘﺒﺎر ﺑﺮاي ﻣﺒﺎرزه ﺑﺎ ﺑﯿﻤﺎرﯾﻬﺎي ﺳﺨﺖ درﻣﺎن‪،‬‬ ‫‪ -‬ﺑﯿﻤﺎرﯾﻬﺎي واﮔﯿﺮدار ﯾﺎ ﮐﻤﮏ ﺑﻪ ﻣﺮاﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺑﺮاي رﯾﺸﻪﮐﻨـﯽ ﯾـﺎ درﻣـﺎن اﯾـﻦ‬ ‫ﺑﯿﻤﺎرﯾﻬﺎ ﺑﻪ ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﭘﮋوﻫﺶ اﺷﺘﻐﺎل دارﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪ -‬ﺗﺄﺳﯿﺲ ﭘﺎرﮐﻬﺎي ﻋﻤﻮﻣﯽ‪ ،‬ﺑﺎﺷﮕﺎهﻫﺎي ورزﺷﯽ‪ ،‬ﻣﺮاﮐﺰ ﺗﻔﺮﯾﺤﯽ ﺳﺎﻟﻢ و ‪...‬‬ ‫‪ -‬ﻫﺮ اﻗﺪام ﺳﻮدﻣﻨﺪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﮐﻪ ﻣﺘﻀﻤﻦ ﻧﻔﻊﻣﺎدي ﺑﺮاي ﺷﺮﮐﺖ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫آﮔﺎﻫﯽ از ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺘﻬﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ـ ﺑﻪوﯾﮋه در ﺳﻪ دﻫﻪ اﺧﯿﺮ ـ ﺗﻌـﺪاد زﯾـﺎدي از ﺷـﺮﮐﺘﻬﺎ را‬ ‫ﺗﺮﻏﯿﺐ ﮐﺮده اﺳﺖ ﮐﻪ از ﺳﺮﻣﺎﯾﻪﮔﺬاري در ﺗﻮﻟﯿـﺪ ﻓـﺮاوردهﻫـﺎﯾﯽ ﮐـﻪ ﺑـﻪ ﺳـﻼﻣﺖ اﻧـﺴﺎﻧﻬﺎ و‬ ‫ﭘﺎﮔﯿﺰﮐﯽ ﻣﺤﯿﻂزﯾـﺴﺖ آﺳـﯿﺐ ﻣـﯽرﺳـﺎﻧﻨﺪ )دﺧﺎﻧﯿـﺎت‪ ،‬اﻟﮑـﻞ‪ ،‬ﻣـﻮاد ﻣﻨﻔﺠـﺮه‪ ،‬ﻣﺤـﺼﻮﻻت‬ ‫ﺷﯿﻤﯿﺎﯾﯽ ﻣﻀﺮ‪ ،‬ﻣﻮاد ﻏﺬاﯾﯽ ﮐﻢ ارزش( ﺧﻮدداريﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﻟـﺬا ﻣﺒﺤـﺚ ﺟﺪﯾـﺪي در اﻗﺘـﺼﺎد ﺑـﺎ‬ ‫ﻋﻨﻮان »ﺳﺮﻣﺎﯾﻪﮔﺬاري اﺟﺘﻤﺎﻋ ًﺎ ﻣﺴﺌﻮل«‪ 1‬ﺑﻪ وﺟﻮد آﻣﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮﻣﺒﻨﺎي آن ﺳﺮﻣﺎﯾﻪﮔـﺬاران‪،‬‬ ‫ﺳﺮﻣﺎﯾﻪﻫﺎي ﺧﻮد را در ﺑﺨﺸﻬﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻣﺘﻀﻤﻦ ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﺑﺮاي ﺟﺎﻣﻌﻪ ﯾﺎ ﺗﺄﻣﯿﻦ ﺧﯿﺮو ﺻﻼح‬ ‫ﺑﺮاي اﺟﺘﻤﺎع اﺳﺖ ﺑﻪ ﮐﺎر ﻣﯽاﻧﺪازﻧﺪ‪ .‬ﺧﻮدداري از ﺳـﺮﻣﺎﯾﻪﮔـﺬاري در ﺳـﻬﺎم ﻣﻮﺳـﺴﺎﺗﯽ ﮐـﻪ‬ ‫ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﻬـﺎﯾﯽ آﻧﻬـﺎ ﺑـﻪ ﻣﺤـﯿﻂزﯾـﺴﺖ و ﺳـﻼﻣﺖ اﻧـﺴﺎﻧﻬﺎ ﻟﻄﻤـﻪ ﻣـﯽزﻧـﺪ‪ ،‬اﯾﺠـﺎد ﺻـﻨﺪوﻗﻬﺎي‬ ‫ﺳﺮﻣﺎﯾﻪﮔﺬاري وﯾﮋه ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺗﺄﻣﯿﻦ رﻓﺎه ﻧﺴﻠﻬﺎي آﯾﻨﺪه‪ ،‬ﺗﺄﺳـﯿﺲ ﻣﻮﺳـﺴﺎت اﻋﺘﺒـﺎري ﮐـﻪ ﺑـﻪ‬ ‫ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪان واﻣﻬﺎي ﺑﺪون ﺑﻬﺮه اﻋﻄﺎ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﻣﺸﺎرﮐﺖ در اﯾﺠﺎد ﻣﺴﮑﻦ ﺑﺮاي ﻃﺒﻘـﺎت ﻣﺤـﺮوم‬ ‫ﺑﺎ ﮐﻤﺘﺮﯾﻦ ﭼﺸﻤﺪاﺷﺖ ﻣﺎدي و ‪ ...‬ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﺷﺮﮐﺘﻬﺎﯾﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣـﺴﺌﻮﻟﯿﺘﻬﺎي اﺟﺘﻤـﺎﻋﯽ‬ ‫ﺧﻮد ﭘﯽ ﺑﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺗﺠﺎرت ﻋﺎدﻻﻧﻪ ﯾﺎ ﻣﻨﺼﻔﺎﻧﻪ‬ ‫ﺗﺠﺎرت ﻋﺎدﻻﻧﻪ ﯾﺎ ﻣﻨﺼﻔﺎﻧﻪ‪ 2‬ﯾﮏ ﺟﻨﺒﺶ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺳـﺎزﻣﺎنﯾﺎﻓﺘـﻪ ﯾـﺎ روﺷـﯽ ﺑـﺎزار ﻣﺤـﻮر‪3‬‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﮐﺎﻫﺶ ﻓﻘﺮ و ﮐﻤﮏ ﺑﻪ ﺗﺪاوم دادوﺳـﺘﺪ در ﻋﺮﺻـﻪ ﻣﻠـﯽ و ﺑـﯿﻦاﻟﻤﻠﻠـﯽ ﺑـﻪ‬ ‫________________________________________________________‬ ‫‪1. Socially Responsible Investing‬‬ ‫‪2. Fair Trade‬‬ ‫‪3. Market – Based Approach‬‬

‫ﺍﺧﻼﻕ ﺩﺭ ﺗﺠﺎﺭﺕ ‪٧٩‬‬ ‫وﺟﻮد آﻣﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﭘﯿﺮاﻣﻮن اﯾﻦ ﺟﻨﺒﺶ ﯾﺎ روش ﻃﺮﻓﺪار اﯾﻦ اﯾﺪه ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻬﺎي ﻋﺎدﻻﻧﻪ‬ ‫ﮐﺎﻻﻫﺎ و ﺧﺪﻣﺎت ﺑﻪ ﺗﻮﻟﯿﺪﮐﻨﻨﺪﮔﺎن آﻧﻬﺎ ﭘﺮداﺧﺖ و اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎي زﯾﺴﺖ ـ ﻣﺤﯿﻄﯽ و رﻓـﺎﻫﯽ‬ ‫ﺟﺎﻣﻌﻪ در ﻣﻮرد آﻧﺎن رﻋﺎﯾﺖ ﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﻃﺮﻓﺪاران اﯾﻦ ﻃﺮز ﺗﻠﻘﯽ ﺑﻪ ﺗﺄﺳﯿﺲ ﻧﻬﺎدﻫﺎﯾﯽ ﺑـﺎ ﻋﻨـﻮان »ﺳـﺎزﻣﺎﻧﻬﺎي ﺗﺠـﺎرت ﻣﻨـﺼﻔﺎﻧﻪ«‪،‬‬ ‫اﻗﺪام ﮐﺮدهاﻧﺪ ﮐﻪ از ﺣﻤﺎﯾﺖ ﺗﻮﻟﯿﺪﮐﻨﻨﺪﮔﺎن و ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﺑﺮﺧﻮردار ﻫـﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﻫـﺪف از‬ ‫اﯾﺠﺎد اﯾﻦ ﻧﻬﺎدﻫﺎ‪ ،‬ﺗﻼش ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺗﻐﯿﯿﺮ در ﻣﻘﺮرات و روﯾﻪﻫﺎي ﻣﺘﻌﺎرف ﺗﺠـﺎرت ﺑـﯿﻦاﻟﻤﻠﻠـﯽ‬ ‫اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻣﻬﻢﺗﺮﯾﻦ اﺻﻮل ﺗﺠﺎرت ﻋﺎدﻻﻧﻪ ﻋﺒﺎرتاﻧﺪ از‪:‬‬ ‫‪ .1‬دﺳﺘﺮﺳﯽ ﺑﻪ ﺑﺎزار ﺑﺮاي ﺗﻮﻟﯿﺪﮐﻨﻨﺪﮔﺎﻧﯽ ﮐﻪ در ﺣﺎﺷﯿﻪ ﻗﺮار دارﻧﺪ؛‬ ‫‪ .2‬ﺑﺮﻗﺮاري رواﺑﻂ ﺗﺠﺎري ﻋﺎدﻻﻧﻪ و ﭘﺎﯾﺪار؛‬ ‫‪ .3‬ﻗﺪرﺗﻤﻨﺪﮐﺮدن و ﻇﺮﻓﯿﺖﺳﺎزي؛‬ ‫)رواﺑﻂ ﺗﺠﺎري ﻋﺎدﻻﻧﻪ ﺑﻪ ﺳﺎزﻣﺎﻧﻬﺎي ﺗﻮﻟﯿﺪي ﮐﻤﮏ ﻣﯽﮐﻨـﺪ ﮐـﻪ اﻃﻼﻋـﺎت ﺧـﻮد را در‬ ‫ﻣﻮرد ﺷﺮاﯾﻂ ﺑﺎزار و روﻧﺪ ﻋﺮﺿﻪ وﺗﻘﺎﺿﺎ اﻓﺰاﯾﺶ دﻫﻨﺪ‪ .‬ﻣﻬﺎرﺗﻬﺎي ﻻزم را ﮐـﺴﺐ و ﺑـﺮ ﻣﻨـﺎﺑﻊ‬ ‫ﺧﻮد ﮐﻨﺘﺮﻟﻬﺎي ﺑﯿﺸﺘﺮي اﻋﻤﺎل ﻧﻤﺎﯾﻨـﺪ ﮐـﻪ در ﺗـﺄﻣﯿﻦ رﻓـﺎه اﻋـﻀﺎي اﯾـﻦ ﺳـﺎزﻣﺎﻧﻬﺎ در ﺳﺮاﺳـﺮ‬ ‫زﻧﺪﮔﯽ ﺗﺄﺛﯿﺮﮔﺬار اﺳﺖ‪(.‬‬ ‫‪ .4‬اﻓﺰاﯾﺶ ﺳﻄﺢ آﮔﺎﻫﯽ ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن‪.‬‬ ‫ﺗﻼش ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﮔﺴﺘﺮش ﺗﺠﺎرت ﻋﺎدﻻﻧﻪ در اواﺧـﺮ دﻫـﻪ ‪1940‬در اﯾـﺎﻻت ﻣﺘﺤـﺪه آﻏـﺎز‬ ‫ﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺪﯾﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﮐﻪ ﺗﻌـﺪادي از ﮐﻠﯿـﺴﺎﻫﺎي اﯾـﻦ ﮐـﺸﻮر ﺑـﻪ ﻣﻨﻈـﻮر ﮐﻤـﮏ ﺑـﻪ ﭘﻨﺎﻫﻨـﺪﮔﺎن و‬ ‫آوارﮔﺎن ﺟﻨﮓ ﺟﻬﺎﻧﯽ دوم اروﭘﺎ ﺑﻪ ﻓﺮوش ﺻـﻨﺎﯾﻊ دﺳـﺘﯽ آﻧـﺎن ـ ﺑـﻪ ﻃـﻮر ﻣـﺴﺘﻘﯿﻢ ـ اﻗـﺪام‬ ‫ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬در ﺳﺎﻟﻬﺎي دﻫﻪ ‪ 1950‬ﺗﻌﺪادي از ﺳﺎزﻣﺎﻧﻬﺎي ﻏﯿﺮدوﻟﺘﯽ )‪ (NGO’S‬ﺿﺮورت ﺗﺠـﺎرت‬ ‫ﻋﺎدﻻﻧﻪ را از ﻃﺮﯾﻖ اﯾﺠﺎد زﻧﺠﯿﺮهﻫﺎي ﻋﺮﺿﻪ در ﮐﺸﻮرﻫﺎي درﺣﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﻮرد ﺗﺄﮐﯿـﺪ ﻗـﺮار‬ ‫دادﻧﺪ‪ .‬ﻧﻬﻀﺖ ﺗﺠﺎرت ﻋﺎدﻻﻧـﻪ در دﻫـﻪ ‪ 1960‬در ﻗـﺎره اروﭘـﺎ ﮔـﺴﺘﺮش ﯾﺎﻓـﺖ و ﮔـﺮوهﻫـﺎي‬ ‫رادﯾﮑﺎل ﺷﻌﺎر »ﺗﺠﺎرت ﻧﻪ ﮐﻤﮏ‪ «1‬را رواج دادﻧﺪ ﮐﻪ از ﻣﻘﺒﻮﻟﯿﺖ ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﺑﺮﺧﻮردار ﺷﺪ و‬ ‫________________________________________________________‬ ‫‪1. Trade, Not Aid‬‬

‫اﺧﻼق در ﺗﺠﺎرت‬ ‫‪٨٠‬‬ ‫دوﻣﯿﻦ ﮐﻨﻔﺮاﺳﻦ ﺗﻮﺳﻌﻪ و ﺗﺠﺎرت ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﻠﻞ )‪ (UNCTAD‬ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1968‬در دﻫﻠـﯽ ﻧـﻮ‬ ‫ﺗﺸﮑﯿﻞ ﺷﺪ درﺧﻮاﺳﺖ ﮐﺮد ﮐﻪ رواﺑﻂ ﺗﺠﺎري ﻋﺎدﻻﻧﻪاي ﺑـﯿﻦ ﮐـﺸﻮرﻫﺎي درﺣـﺎل ﺗﻮﺳـﻌﻪ و‬ ‫ﺟﻬﺎن ﺻﻨﻌﺘﯽ ﺑﺮﻗﺮار ﺷﻮد‪ ،‬اﻣﺎ ﺑﻪ دﻟﯿـﻞ ﻣﺨﺎﻟﻔـﺖ ﮐـﺸﻮرﻫﺎي ﺗﻮﺳـﻌﻪ ﯾﺎﻓﺘـﻪ‪ ،‬ﺗﺠـﺎرت ﻋﺎدﻻﻧـﻪ‬ ‫ﻧﺘﻮاﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ ﺟﺎﯾﮕﺎه ﻣﻨﺎﺳﺒﯽ در ﻋﺮﺻﻪ ﺑـﯿﻦاﻟﻤﻠﻠـﯽ ﺑـﻪ دﺳـﺖ آورد و ﻣﻄـﺮحﮐﻨﻨـﺪﮔﺎن اﯾـﻦ‬ ‫دﯾﺪﮔﺎه ﺗﻨﻬﺎ ﻣﻮﻓﻖ ﺷﺪهاﻧﺪ اﻣﺘﯿﺎزات ﻣﺤﺪودي )ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﻌﺮﻓﻪﻫﺎي ﺗﺮﺟﯿﺤﯽ ﻋﻤـﻮﻣﯽ( در ﺟﻬـﺖ‬ ‫ﺑﻬﺒﻮد راﺑﻄﻪ ﻣﺒﺎدﻟﻪ ﺧﻮد از ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﺻﻨﻌﺘﯽ درﯾﺎﻓﺖ دارﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر آﮔﺎﻫﯽ از ﻣﺰاﯾﺎي »ﺗﺠﺎرت ﻋﺎدﻻﻧﻪ« ذﮐﺮ ﻣﺜﺎﻟﯽ در اﯾﻦ زﻣﯿﻨـﻪ ﺿـﺮوري ﺑـﻪ ﻧﻈـﺮ‬ ‫ﻣﯽرﺳﺪ‪ :‬ﺑﺮاﺳﺎس ﺑﺮاوردﻫﺎي اﻧﺠﺎم ﺷﺪه‪ ،‬ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﮐﺎﻧـﺎداﯾﯽ ﻫـﺮ روز ﺑـﯿﺶ از ﭼﻬـﻞ‬ ‫ﻣﯿﻠﯿﻮن ﻓﻨﺠﺎن ﻗﻬﻮه ﻣﺼﺮف ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺣﺪود دو ﺳﻮم اﯾﻦ ﻗﻬﻮهﻫﺎ از ﺳﻮﭘﺮﻣﺎرﮐﺘﻬﺎ ﺧﺮﯾﺪاري و‬ ‫در ﺧﺎﻧﻪﻫﺎ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﯽﮔﯿﺮد‪ .‬ﻫﺮ ﭘﻮﻧﺪ )‪ 453/6‬ﮔﺮم( ﻗﻬﻮه ﺧـﺎم )آﺳـﯿﺎب ﻧـﺸﺪه( از‬ ‫ﺗﻮﻟﯿﺪﮐﻨﻨﺪه ‪ 54‬ﺳﻨﺖ ﺧﺮﯾﺪاري ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت اﻧﺠﺎم ﺷﺪه ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫـﺪ ﮐـﻪ از ﻫـﺮ دﻻر‬ ‫ﻗﻬﻮه ﻓﺮوﺧﺘﻪ ﺷﺪه در ﺑﺎزار ﺗﻨﻬﺎ ‪ 11‬ﺳﻨﺖ آن ﻋﺎﯾﺪ ﺗﻮﻟﯿﺪﮐﻨﻨﺪه ﻣـﯽﺷـﻮد و ‪ 89‬ﺳـﻨﺖ ﺑﻘﯿـﻪ ﺑـﻪ‬ ‫واردﮐﻨﻨﺪه‪ ،‬ﻋﻤﺪه ﻓﺮوش‪ ،‬ﺧﺮده ﻓﺮوش و ﮐﺎرﮔﺎهﻫﺎي ﻓﺮاوري‪ ،‬ﺑﺴﺘﻪﺑﻨﺪي‪ ،‬ﺣﻤـﻞ وﻧﻘـﻞ و ‪...‬‬ ‫ﺗﻌﻠﻖ ﻣﯽﮔﯿﺮد در ﺻﻮرت ﺣﺬف واﺳﻄﻪﻫﺎ از ﻣﺴﯿﺮ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺗﺎ ﻣﺼﺮف ﺑﺨـﺶ ﺑﯿـﺸﺘﺮي از ﺑﻬـﺎي‬ ‫ﻓﺮوش ﻗﻬﻮه ﻧﺼﯿﺐ ﺗﻮﻟﯿﺪﮐﻨﻨﺪﮔﺎن اﺻﻠﯽ ﻗﻬﻮه ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪. 1‬‬ ‫در روز ‪ 17‬آورﯾـﻞ ‪ ،2007‬ﺷـﻬﺮدار ﺷـﻬﺮ »»وﻟـﻒ وﯾـﻞ«‪ 2‬ﮐﺎﻧـﺎدا اﯾـﻦ ﺷـﻬﺮ را ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان‬ ‫ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﺷﻬﺮي ﮐﻪ در ﮐﺸﻮر ﻣﺰﺑﻮر در آن ﺗﺠﺎرت ﻋﺎدﻻﻧـﻪ ﺑـﻪ ﻣﺮﺣﻠـﻪ اﺟـﺮا درآﻣـﺪه اﺳـﺖ‬ ‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺮد‪ .‬اﻧﮕﻠﺴﺘﺎن ﻧﯿﺰ در ﺳﺎل ‪ 2000‬ﺷﻬﺮ »ﮔﺎﺳﺘﺎﻧﮓ‪ 3‬را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﺷﻬﺮ دﻧﯿـﺎ ﮐـﻪ‬ ‫در ﺗﺠﺎرت ﻋﺎدﻻﻧﻪ ﭘﯿﺸﮕﺎم ﺷﺪه اﺳﺖ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻧﻤﻮد‪ .‬ﺷﻬﺮﻫﺎي ﻣﺘﻌﺪدي ﻇﺮف ﺳﺎﻟﻬﺎي اﺧﯿﺮ در‬ ‫ﻗﺎره اروﭘﺎ از اﯾﻦ روش ﭘﯿﺮوي ﮐﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬ ‫________________________________________________________‬ ‫‪ .‬ﺑـــﺮاي ﮐـــﺴﺐ آﮔـــﺎﻫﯽ ﺑﯿـــﺸﺘﺮ ر‪.‬ك‪ :‬ﻣﻘﺎﻟـــﻪ »ﺗﺠـــﺎرت ﻣﻨـــﺼﻔﺎﻧﻪ‪ :‬ﯾـــﮏ ﻣـــﺪل اﻗﺘـــﺼﺎدي ﺟـــﺎﯾﮕﺰﯾﻦ«‬ ‫)‪ (Fair Trade: An Alternative Economic Model‬ﮐﻪ در ﺗﺎرﯾﺦ ‪ 23‬آورﯾﻞ ‪ 2007‬درﺳـﺎﻣﺎﻧﻪ اﯾﻨﺘﺮﻧﺘـﯽ‬ ‫‪ www.cbc.ca‬ﻣﻨﺘﺸﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪2. Wolfville‬‬ ‫‪3. Gastang‬‬

‫ﺍﺧﻼﻕ ﺩﺭ ﺗﺠﺎﺭﺕ ‪٨١‬‬ ‫ﮐﺎﻻﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻣﺴﺘﻘﯿﻤ ًﺎ از ﺗﻮﻟﯿﺪﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﺧﺮﯾﺪاري و ﺑﻪ ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﻋﺮﺿﻪ ﻣـﯽﺷـﻮد‬ ‫داراي ﺑﺮﭼﺴﺒﻬﺎ و ﮔﻮاﻫﯿﻬﺎي ﺧﺎص و اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎي ﻣﺸﺨﺺ اﺳﺖ ﮐﻪ از ﻃـﺮف ﻓﺪراﺳـﯿﻮﻧﻬﺎ‬ ‫ﯾﺎ اﺗﺤﺎدﯾﻪﻫﺎي ﺣﺎﻣﯽ ﺗﺠﺎرت ﻋﺎدﻻﻧﻪ ﺻﺎدر ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ ﮐﻪ دادوﺳﺘﺪ ﻫﻤﻪ ﮐﺎﻻﻫﺎ ﺑﻪ روش »ﻣﻨﺼﻔﺎﻧﻪ« ﯾﺎ »ﻋﺎدﻻﻧﻪ« ﺑـﻪ‬ ‫ﮔﻮﻧﻪاي ﮐﻪ ﻣﺪﻧﻈﺮ ﺑﺎﻧﯿﺎن اﯾﻦ ﺟﻨﺒﺶ اﺳﺖ اﻣﮑﺎنﭘﺬﯾﺮ ﻧﯿﺴﺖ و اﻏﻠـﺐ ﺷـﺮﮐﺘﻬﺎ ﯾـﺎ ﺑﻨﮕـﺎهﻫـﺎي‬ ‫اﻗﺘﺼﺎدي ﮐﻪ اﯾﻦ ﺷﯿﻮه را ﺗﺒﻠﯿﻎ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﺎرﺷﺎن ﻣﺒﺎدﻟﻪ ﮐﺎﻻﻫﺎي ﺳﺎده ﮐـﺸﺎورزي ﯾـﺎ ﺻـﻨﻌﺘﯽ‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺮاﺣﻞ ﻓﺮاوري ﭘﯿﭽﯿـﺪهاي ﻧﺪارﻧـﺪ و ﺣـﺬف واﺳـﻄﻪﻫـﺎ از زﻧﺠﯿـﺮه ﺑﺎزارﯾـﺎﺑﯽ آﻧﻬـﺎ‬ ‫اﺧﺘﻼﻟﯽ درﻣﺒﺎدﻟﻪ آﻧﻬﺎ اﯾﺠﺎد ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﺑﺮاي ﻧﻤﻮﻧـﻪ ﻣـﯽﺗـﻮان ﺑـﻪ ﻓـﺮاوردهﻫـﺎﯾﯽ ﻧﻈﯿـﺮ ﺻـﻨﺎﯾﻊ‬ ‫دﺳﺘﯽ‪ ،‬ﮔﻠﻬﺎي ﺳﺎﻗﻪ ﺑﺮﯾﺪه‪ .‬ﭼﺎي‪ ،‬ﻗﻬﻮه‪ ،‬اﻧـﻮاع ﻣﯿـﻮه و ﻣﺤـﺼﻮﻻت ﮐـﺸﺎروزي ﻣﺘﻨـﻮع دﯾﮕـﺮ‬ ‫اﺷﺎره ﮐﺮد‪ ،‬ﮐﻪ ﺗﻌﺎوﻧﯿﻬﺎي ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ در ﻋﺮﺿﻪ آﻧﻬـﺎ از ﺗﻮﻟﯿـﺪﮐﻨﻨـﺪه ﺑـﻪ ﻣـﺼﺮفﮐﻨﻨـﺪه‬ ‫ﻧﻘﺶآﻓﺮﯾﻦ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺗﺠﺎرت ﻋﺎدﻻﻧﻪ ﺳﺒﺐ ﻣـﯽﺷـﻮدﮐﻪ ﺗﻮﻟﯿﺪﮐﻨﻨـﺪه ﺑﻬـﺎي ﻣﻨـﺼﻔﺎﻧﻪاي ﺑـﺮاي ﻓـﺮاوردهاي ﮐـﻪ‬ ‫ﻋﺮﺿﻪ ﮐﺮده اﺳـﺖ درﯾﺎﻓـﺖ دارد‪ .‬ﺗﻮاﻧﻤﻨـﺪﯾﻬﺎي ﺗﻮﻟﯿـﺪي ﺧـﻮد را اﻓـﺰاﯾﺶ داده ﺑـﺎ اﺳـﺘﻘﻼل‬ ‫ﺑﯿﺸﺘﺮي ـ ﺑﺪون اﺗﮑﺎ ﺑﻪ ﻧﻈﺎم ﺗﻮزﯾﻊ ﻣﻮﺟﻮد ـ ﺑﻪ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ اداﻣﻪ دﻫـﺪ و ﻣﺤـﯿﻂ ﺳـﺎﻟﻢﺗـﺮي ﺑـﺮاي‬ ‫ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﺧﻮد اﯾﺠﺎد ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬ ‫اﺧﻼق ﺣﺮﻓﻪاي در ﻓﻘﻪ اﺳﻼﻣﯽ‬ ‫ﻓﻘﻪ اﺳﻼﻣﯽ ﯾﮑﯽ از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻏﻨﯽ و ﻣﻬﻢ ﺑﺮاي ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ و ﺑﺮرﺳﯽ اﺧﻼق ﺣﺮﻓﻪاي و ﻣﻌﯿﺎرﻫـﺎي‬ ‫آن اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮاﺳﺎس ﺗﻌﺎﻟﯿﻢ دﯾﻦ ﻣﺒﯿﻦ اﺳﻼم‪ ،‬ﻣـﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻣﻮﻇـﻒاﻧـﺪ در رﻓﺘـﺎر‪ ،‬ﮔﻔﺘـﺎر‪ ،‬ﮐـﺮدار‪،‬‬ ‫اﻓﮑﺎر و اﺣﺴﺎﺳﺎت ﺧﻮد ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎ و ارزﺷﻬﺎي اﺧﻼﻗﯽ را رﻋﺎﯾﺖﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫در اﺣﮑﺎم ﺧﺮﯾﺪ و ﻓﺮوش ﮐﺎﻻ در ﻓﻘﻪ اﺳﻼﻣﯽ ﻧﮑﺎت اﺧﻼﻗﯽ ﻣﺘﻌﺪدي ﮐـﻪ رﻋﺎﯾـﺖ آﻧﻬـﺎ‬ ‫ﻣﺘﻀﻤﻦ ﺧﯿﺮ و ﺻﻼح ﻃﺮﻓﯿﻦ ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ و ﺟﺎﻣﻌﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻪ وﺿﻮح دﯾﺪه ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﺑـﺮاي ﻧﻤﻮﻧـﻪ ﺑـﻪ‬ ‫ﻣﻮارد زﯾﺮ اﺷﺎره ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪ .1‬ﺗﺒﻌﯿﺾ ﻗﺎﺋﻞﺷﺪن ﻣﯿﺎن ﺧﺮﯾﺪاران ﺟﺎﯾﺰ ﻧﯿﺴﺖ و ﻣﺴﺘﺤﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺮوﺷﻨﺪه در ﺗﻌﯿـﯿﻦ‬ ‫ﻗﯿﻤﺖ ﮐﺎﻻ ﺑﯿﻦ ﺧﺮﯾﺪاران ﻓﺮق ﻧﮕﺬارد‪.‬‬

‫اﺧﻼق در ﺗﺠﺎرت‬ ‫‪٨٢‬‬ ‫‪ .2‬ﻫﺮﮔﺎه ﻣﺸﺘﺮي ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﭘﺸﯿﻤﺎن ﺷﺪن‪ ،‬از اﻧﺠـﺎم ﻣﻌﺎﻣﻠـﻪ ﻣﻨـﺼﺮف ﺷـﻮد و درﺧﻮاﺳـﺖ‬ ‫ﻗﺴﺦ ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ را ﻣﻄﺮح ﮐﻨﺪ ﻣﺴﺘﺤﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺮوﺷﻨﺪه اﯾﻦ درﺧﻮاﺳﺖ را ﻗﺒﻮل ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬ ‫‪ .3‬ﻓﺮوش اﺷﯿﺎي ﺗﻘﻠﺒﯽ ـ ﺑﺪون آﮔﺎه ﮐﺮدن ﺧﺮﯾﺪار از وﯾﮋﮔﯿﻬﺎي ﮐﺎﻻ ـ ﺣﺮام اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ .4‬ﻏﺶ در ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ از ﮔﻨﺎﻫﺎن ﺑﺰرگ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﯽرود‪. 1‬‬ ‫‪ .5‬ﻫﺮﻧﻮع ﺣﯿﻠﻪ ﯾﺎ ﻓﺮﯾﺐﮐﺎري ﺑﻪ ﻗﺼﺪ زﯾﺎن رﺳﺎﻧﺪن ﺑﻪ ﻃﺮف دﯾﮕﺮ ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ ﻣﺠﺎز ﻧﯿﺴﺖ و‬ ‫ﺣﺮام ﺷﻤﺮده ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫‪ .6‬ﺧﺮﯾﺪ و ﻓﺮوش اﻧﻮاع ﻣﺴﮑﺮات )ﺑﻪ ﺳﺒﺐ زﯾﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﺼﺮف اﯾﻦ ﻓﺮاوردهﻫﺎ ﺑﻪ ﺳـﻼﻣﺖ‬ ‫اﻧﺴﺎن‪ ،‬ﺟﺎﻣﻌﻪ و ﻧﺴﻠﻬﺎي آﯾﻨﺪه وارد ﻣﯽﮐﻨﺪ( ﺣﺮام اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ .7‬در ﻣﻮارد ﻣﺘﻌﺪدي ﺑﻪ ﺧﺮﯾﺪار ﯾﺎ ﻓﺮوﺷﻨﺪه اﺟﺎزه داده ﺷﺪه اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﻧـﺴﺒﺖ ﺑـﻪ ﻓـﺴﺦ‬ ‫ﻣﻌﺎﻣﻠﻪاي ﮐﻪ اﻧﺠﺎم دادهاﻧﺪ اﻗﺪام ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪.‬‬ ‫از ﺟﻤﻠﻪ‪:‬‬ ‫‪ -‬ﻓﺮوش ﮐﺎﻻي ﻣﻌﯿﻮب ﺑﺪون آﮔﺎه ﮐﺮدن ﺧﺮﯾﺪار؛‬ ‫‪ -‬ﺗﻘﻠﺐ درﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺎﻻ و ﺗﺤﻮﯾـﻞ ﮐـﺎﻻﯾﯽ ﮐـﻪ وﯾﮋﮔﯿﻬـﺎﯾﯽ ﻣﻮﺻـﻮف را ﻧﺪاﺷـﺘﻪ اﺳـﺖ‬ ‫)ﺗﺪﻟﯿﺲ(؛‬ ‫‪ -‬ﻓﺮوش ﻣﺎل ﻏﯿﺮ ﺑﺪون رﺿﺎﯾﺖ ﺻﺎﺣﺐ آن؛‬ ‫‪ -‬ﻋﺪم ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ ﻓﺮوﺷﻨﺪه در ﺗﺤﻮﯾﻞ ﮐﺎﻻي ﻣﻮرد ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ ؛‬ ‫‪ -‬ﮐﺸﻒ ﻋﯿﺐ در ﮐﺎﻻ ﻗﺒﻞ از ﺗﺤﻮﯾﻞ دادن آن ﺑﻪ ﻃﺮف ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ ‪.‬‬ ‫‪ .8‬ﻓﺮوﺷﻨﺪه ﻣﮑﻠﻒ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻤﺎم اﻃﻼﻋﺎت ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎﮐﺎﻻ را ﮐﻪ در اﻓـﺰاﯾﺶ ﯾـﺎ ﮐـﺎﻫﺶ‬ ‫ﺑﻬﺎي ﮐﺎﻻ ﺗﺄﺛﯿﺮﮔﺬار اﺳﺖ ﻫﻨﮕﺎم ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ ﺑﻪ آﮔﺎﻫﯽ ﺧﺮﯾﺪار ﺑﺮﺳﺎﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪ .9‬رﺿﺎﯾﺖ ﻃﺮﻓﯿﻦ ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ )ﺧﺮﯾـﺪار و ﻓﺮوﺷـﻨﺪه( از ﺷـﺮاﯾﻂ ﺻـﺤﺖ و اﻋﺘﺒـﺎر ﻣﻌـﺎﻣﻼت‬ ‫ﺗﺠﺎري اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ وادارﮐﺮدن ﯾﮑﯽ از ﻃﺮﻓﯿﻦ ﺑﻪ ﺧﺮﯾﺪ ﯾـﺎ ﻓـﺮوش ﮐـﺎﻻ از ﻃﺮﯾـﻖ‬ ‫________________________________________________________‬ ‫‪ .‬ﻏﺶ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﯽ ﻣﺨﻠﻮط ﮐﺮدن ﯾﮏ ﮐﺎﻻ ﺑﺎ ﮐﺎﻻي دﯾﮕﺮ اﺳﺖ‪ .‬ﯾﮑﯽ از اﻧﻮاع ﻏﺶ‪ ،‬ﻏـﺶ ﺧﻔـﯽ ﻧـﺎم دارد‪ .‬در اﯾـﻦ ﻧـﻮع‬ ‫ﻏﺶ‪ ،‬ﺑﺒﻨﻨﺪه ﻧﻤﯽﺗـﻮاﻧﺪ ﺗﻘﻠﺐ ﺟﻨﺲ را ﮐﺸﻒ و ﺑﻪ ﻧﺎﺧﺎﻟﺺ ﺑﻮدن آن ﭘﯽ ﺑﺒﺮد‪ .‬ﭼﻨﯿﻦ ﻣﻌﺎﻣﻠﻪاي ﺑﺎﻃﻞ اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﺍﺧﻼﻕ ﺩﺭ ﺗﺠﺎﺭﺕ ‪٨٣‬‬ ‫ﺗﻬﺪﯾﺪ‪ ،‬اﺟﺒﺎر ﯾﺎ ﺗﻮﺳﻞ ﺑﻪ زور ﺳﺒﺐ ﺑﻄﻼن ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ اﺳﺖ‪. 1‬‬ ‫‪.10‬دروﻏﮕﻮﯾﯽ ﯾﺎ ﮐﺘﻤﺎن ﺣﻘﯿﻘﺖ در ﻣﻌﺎﻣﻼت ﺗﺠﺎري ﺳﺒﺐ از دﺳﺖ رﻓـﺘﻦ ﺑﺮﮐـﺖ ﻣـﺎل‬ ‫ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪.2‬‬ ‫اﺧﻼق ﺣﺮﻓﻪاي در ﻗﺎره آﺳﯿﺎ‬ ‫ﯾﮑﯽ از ﻣﺒﺎﺣﺚ ﻣﻬﻤﯽ ﮐﻪ در ﻋﺮﺻﻪ ﺗﺠﺎرت ﻣﻄﺮح اﺳـﺖ ﻣﻄﺎﻟﻌـﻪ ﺗﻄﺒﯿﻘـﯽ ﺳـﻨﻦ اﺧـﻼق‬ ‫ﺣﺮﻓﻪاي در ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ اﺳﺖ‪ .‬ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﻏﺮﺑﯽ ﺧﻮد را ﭘﺎﯾـﻪﮔـﺬار اﺧـﻼق ﺣﺮﻓـﻪاي‬ ‫ﻗﻠﻤﺪاد ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﺑﺮرﺳﯿﻬﺎي ﺗﺎرﯾﺨﯽ اﯾﻦ ادﻋﺎ را اﺛﺒﺎت ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﻗﺪر ﻣـﺴﻠﻢ آن اﺳـﺖ ﮐـﻪ‬ ‫در اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه و ﺗﻌﺪادي از ﮐﺸﻮرﻫﺎي اروﭘﺎﯾﯽ ﻇﺮف ‪ 20‬ﺳﺎل ﮔﺬﺷـﺘﻪ ﺗﻼﺷـﻬﺎي زﯾـﺎدي‬ ‫ﺑﺮاي ﺳﺎﻣﺎن ﺑﺨﺸﯽ اﺧﻼق ﺗﺠﺎري ﯾﺎ ﺣﺮﻓﻪاي و ﭘﮋوﻫﺶ در زﻣﯿﻨﻪﻫﺎي زﯾﺮ‪:‬‬ ‫‪ -‬ﺗﻌﯿﯿﻦ ارزﺷﻬﺎي ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺣﺎﮐﻢ ﺑﺮ رﻓﺘﺎر ﺗﺠﺎري ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ‪،‬‬ ‫‪ -‬ﭼﺎﻟﺸﻬﺎي اﺧﻼﻗﯽ ﻧﺎﺷﯽ از ﮔﺴﺘﺮش ﻣﺒﺎدﻻت ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ‪،‬‬ ‫‪ -‬اﺛﺮات ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺷﺪن در اﺧﻼق ﺣﺮﻓﻪاي‪،‬‬ ‫‪ -‬ﺑﻬﺮهﮐﺸﯽ ﺷﺮﮐﺘﻬﺎي ﻓﺮاﻣﻠﯽ از ﻣﺰﯾﺘﻬﺎي ﻧﺴﺒﯽ ﮐﺸﻮرﻫﺎي درﺣﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ‪،‬‬ ‫‪ -‬ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺘﻬﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺷﺮﮐﺘﻬﺎ‪،‬‬ ‫‪ -‬ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻧﺎﺷﯽ از ﺗﺠﺎري ﺷﺪن ﻧﻮآورﯾﻬﺎ و ﻓﻨﺎورﯾﻬﺎي ﻧﻮﯾﻦ‪،‬‬ ‫‪ -‬ﻧﺎﻋﺎدﻻﻧﻪ ﺑﻮدن ﻧﻈﺎم ﻣﺒﺎدﻻت ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ و ﺗﻘﺴﯿﻢ ﮐﺎر در ﻋﺮﺻﻪ ﺟﻬﺎﻧﯽ؛‬ ‫‪ -‬ﮐﻢ ﺗﻮﺟﻬﯽ ﺑﺸﺮ ﺑﻪ ﻣﺴﺎﺋﻞ زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ و ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار‬ ‫اﻧﺠﺎم و اﻋﺘﺒﺎرات ﻫﻨﮕﻔﺘﯽ ﺑﺮاي ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﻫﻤﻪ ﺟﺎﻧﺒﻪ ﭘﯿﺮاﻣﻮن روﺷـﻬﺎي ﮔـﺴﺘﺮش اﺧـﻼق‬ ‫ﺣﺮﻓﻪاي و ﺗﺮﻏﯿﺐ ﺷﺮﮐﺘﻬﺎ ﺑﻪ ﺗﺪوﯾﻦ ﻧﻈﺎمﻧﺎﻣﻪﻫﺎي اﺧﻼﻗﯽ ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﮔﺮﭼﻪ ﺧﺎﺳـﺘﮕﺎه اﺧـﻼق ﺣﺮﻓـﻪاي ﻗـﺎره آﺳﯿﺎﺳـﺖ و رﻫﻨﻤﻮدﻫـﺎي اﺧﻼﻗـﯽ ﻣﺘﻌـﺪدي در‬ ‫________________________________________________________‬ ‫‪ .‬اﺧﻼق ﺗﺠﺎري از دﯾﺪﮔﺎه اﺳﻼم ﻣﺒﺤﺚ ﺑﺴﯿﺎر ﮔﺴﺘﺮده‪ ،‬ارزﺷﻤﻨﺪ وﺣﺎﺋﺰ اﻫﻤﯿﺘﯽ اﺳﺖ و ﻻزم اﺳﺖ دراﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ ﭘﮋوﻫﺶ‬ ‫ﻣﺴﺘﻘﻠﯽ ﺗﻮﺳﻂ ﮔﺮوه ﻓﻘﻪ و ﻣﺒﺎﻧﯽ ﺣﻘﻮق اﺳﻼﻣﯽ داﻧﺸﮕﺎه ﺗﻬﺮان و ﺳﺎﯾﺮ ﺻﺎﺣﺐﻧﻈﺮان اﻧﺠﺎم ﮔﯿﺮد‪.‬‬ ‫‪2 . DR. Sabahuddin Azmi, An Islamic Approach to Business Ethics, www.‬‬ ‫‪renaissance.com. pk/mayviewpoint2y.5.htm‬‬

‫اﺧﻼق در ﺗﺠﺎرت‬ ‫‪٨٤‬‬ ‫ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻗﻮاﻧﯿﻦ ‪ 282‬ﻣﺎدهاي ﻫﻤـﻮراﺑﯽ )ﭘﺎدﺷـﺎه ﺑﺎﺑـﻞ درﻫـﺰاره دوم ﻗﺒـﻞ از ﻣـﯿﻼد( و ﺗﻌـﺎﻟﯿﻢ‬ ‫ﮐﻨﻔﻮﺳﯿﻮس و ﺑﺮﺧﯽ از ﻓﻼﺳﻔﻪ و ﺑﺰرﮔﺎن اﯾﻦ ﻗﺎره درﺑﺎره اﺧﻼق ﺣﺮﻓﻪاي دﯾﺪه ﻣﯽﺷـﻮد‪ ،‬اﻣـﺎ‬ ‫ﺟﺰ در ﮐﺸﻮرﻫﺎي ژاﭘﻦ‪ ،‬ﭼﯿﻦ‪ ،‬ﻫﻨﺪ‪ ،‬ﮐﺮهﺟﻨﻮﺑﯽ‪ ،‬ﺳﻨﮕﺎﭘﻮر و ﭼﻨﺪ ﮐﺸﻮر دﯾﮑﺮ آﺳﯿﺎﯾﯽ ﮐﻪ در‬ ‫ردة ﻗﻄﺒﻬﺎي ﺗﺠﺎري ﺷﺎﺧﺺ دﻧﯿـﺎ ﻫـﺴﺘﻨﺪ ﺗﻼﺷـﻬﺎي ﭘﺮداﻣﻨـﻪ و ﻋﻤﯿﻘـﯽ ﺑـﺮاي ﺗﺤﻘﯿـﻖ درﺑـﺎره‬ ‫اﺧﻼق ﺣﺮﻓﻪاي‪ ،‬ارزﯾﺎﺑﯽ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎي اﺧﻼﻗﯽ‪ ،‬اﯾﺠﺎد ﻫﻤـﺎﻫﻨﮕﯽ در اﺻـﻮل اﺧﻼﻗـﯽ ﻣـﻮرد‬ ‫ﺗﻮاﻓﻖ و ﺑﻬﺮهﮔﯿﺮي از ﻣﻄﺎﻟﻌـﺎت و ﺗﺠﺮﺑﯿـﺎت ﺑـﺴﯿﺎر وﺳـﯿﻌﯽ ﮐـﻪ در اﯾـﻦ زﻣﯿﻨـﻪ ـ ﺑـﻪوﯾـﮋه در‬ ‫داﻧﺸﮕﺎهﻫﺎ و ﻣﻮﺳﺴﺎت ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ـ ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻋﻤﻞ ﻧﯿﺎﻣﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﯾﮑﯽ از ﺻﺎﺣﺐﻧﻈﺮان در ﺳﺨﻨﺮاﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ ﻋﻨﻮان »ﭼﺸﻢاﻧﺪاز اﺧﻼق ﺣﺮﻓﻪاي در آﺳـﯿﺎ« در‬ ‫‪ 22‬ﻓﻮرﯾﻪ ‪ 2006‬اراﺋﻪ ﻧﻤﻮده ﺑﻪ ﻧﮑﺘﻪ ﺟﺎﻟﺒﯽ اﺷﺎره ﮐﺮده اﺳﺖ؛ ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪ وي ﺑﺎ ﻋﻨـﻮان »اﺧـﻼق‬ ‫ﺣﺮﻓﻪاي‪ 1‬ﺑﺎﻟﻎ ﺑﺮ ‪ 3,600,000‬ﻋﻨﻮان ﻣﻄﻠﺐ در »اﯾﻨﺘﺮﻧﺖ« وﺟﻮد دارد ﮐﻪ ﺗﻨﻬﺎ ‪ 32‬ﻋﻨﻮان آن ﺑﻪ‬ ‫»اﺧﻼق ﺣﺮﻓﻪاي در آﺳـﯿﺎ« ﻣﺮﺑـﻮط ﻣـﯽﺷـﻮد‪ . 2‬ﺑـﻪ ﻧﻈـﺮ ﻧـﺎﻣﺒﺮده ﻗـﺎره آﺳـﯿﺎ در ﭘﺎﯾـﻪﮔـﺬاري‬ ‫روﯾﻪﻫﺎي اﺧﻼﻗﯽ ﮐﻪ ﮐﺎرﺑﺮد ﺟﻬﺎﻧﯽ ﭘﯿﺪا ﮐﺮدهاﻧﺪ ﭘﯿﺸﮕﺎم اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎ ﻣﺸﮑﻼت ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ )ﻋﺪم‬ ‫اراﺋﻪ ﻣﻘﺎﻻت ﯾﺎ اﺳﻨﺎد ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ اﺧﻼق ﺣﺮﻓﻪاي و روﺷﻬﺎ و ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﻬﺎي اﻧﺠﺎم ﺷﺪه در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ‬ ‫ﺑﻪ زﺑﺎن اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ( ﻣﺎﻧﻊ از آن ﺷﺪه اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﺟﻬﺎﻧﯿـﺎن ﺑـﻪ ﻧﻘـﺶ اﯾـﻦ ﻗـﺎره در ﺗﺤـﻮل اﺧـﻼق‬ ‫ﺣﺮﻓﻪاي ﯾﺎ ﺗﺠﺎري ﭘﯽ ﺑﺒﺮﻧﺪ‪.‬‬ ‫از ﻃﺮف دﯾﮕﺮ ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ ﮐﻪ ﺑﺴﯿﺎري از ﻗﻮاﻧﯿﻦ و ﻣﻘﺮرات ﻣﺼﻮب در ﮐـﺸﻮرﻫﺎي‬ ‫ﻏﺮﺑﯽ ـ ﺑﻪ وﯾﮋه اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه ـ و اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎ و ﻧﻈﺎمﻧﺎﻣﻪﻫﺎي رﻓﺘﺎري و اﺧﻼﻗﯽ ﺟﻨﺒﻪ اﺟﺮاﯾـﯽ‬ ‫ﺑﻪ ﺧﻮد ﻧﮕﺮﻓﺘﻪ و ﺑﻨﮕﺎهﻫﺎي اﻗﺘـﺼﺎدي و ﮐﺎرﮐﻨـﺎن آﻧﻬـﺎ ﺑـﻪ ﻃـﻮر ﺳـﻠﯿﻘﻪاي ﯾـﺎ ﮔﺰﯾﻨـﺸﯽ اﯾـﻦ‬ ‫ﻣﻘﺮرات ﯾﺎ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎ را اﺟﺮا ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﺮاﺳﺎس ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت »اﻧﺴﺘﯿﺘﻮي ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ اﺧﻼق ﺣﺮﻓـﻪاي«‪ ، 3‬ﺳـﻨﺘﻬﺎي ﭘـﺴﻨﺪﯾﺪه اﺧﻼﻗـﯽ ـ‬ ‫اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻗﺮﻧﻬﺎي ﻣﺘﻤﺎدي ﺑﺎ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻣﻠﻞ آﺳـﯿﺎﯾﯽ در ﻫـﻢ آﻣﯿﺨﺘـﻪ اﺳـﺖ اﻣـﺎ ﻣﻔﻬـﻮم اﺧـﻼق‬ ‫________________________________________________________‬ ‫‪1. Business Ethics‬‬ ‫‪2. David Lyman, Business Ethics: An Asian Perspective, Lecture Delivered in‬‬ ‫‪Athenee Hotel, Bangkok, Thailand, on FEB.22,2006.‬‬ ‫‪3 .International Business Ethics Institute‬‬

‫ﺍﺧﻼﻕ ﺩﺭ ﺗﺠﺎﺭﺕ ‪٨٥‬‬ ‫ﺣﺮﻓﻪاي ﺑﺮﭘﺎﯾﻪ آﻧﭽﻪ ﻏﺮﺑﯿﻬﺎ از آن اﺳﺘﻨﺒﺎط ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺮاي آﺳﯿﺎﯾﯽﻫﺎ ﮐﺎﻣﻼً ﺗﺎزﮔﯽ دارد‪.‬‬ ‫ﺷﺮﮐﺘﻬﺎ و ﺑﻨﮕﺎهﻫﺎي ﺗﻮﻟﯿﺪي ـ ﺑﺎزرﮔﺎﻧﯽ ﮐﺸﻮرﻫﺎي آﺳﯿﺎﯾﯽ ﺟﻨﻮب ﺷﺮﻗﯽ و ﺟﻨﻮب آﺳـﯿﺎ‬ ‫ﺑﻪ ﺳﺒﺐ دادوﺳﺘﺪ ﻣﺪاوم ﺑﺎ ﻫﻤﺘﺎﻫﺎي ﺧﻮد در اروﭘﺎ و اﻣﺮﯾﮑﺎ ﻧﺎﮔﺰﯾﺮﻧﺪ ﮐﻪ اﺧـﻼق ﺣﺮﻓـﻪاي را‬ ‫ﺑﻪ ﺳﺒﮏ ﻣﺘﺪاول در ﻏﺮب ﻓﺮاﮔﯿﺮﻧﺪ و ﺑﺮاي آﺷﻨﺎ ﮐﺮدن ﻣﺪﯾﺮان و ﮐﺎرﮐﻨﺎن ﺧﻮد ﺑـﺎ اﯾـﻦ ﻧـﻮع‬ ‫اﺧﻼق ﺣﺮﻓﻪاي‪ ،‬ﻧﻬﺎدﻫﺎ و ﺗﺄﺳﯿﺴﺎت ﻻزم را اﯾﺠﺎدﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﮐﺸﻮر ﭼﯿﻦ ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﺪن ﺑﻪ ﯾﮏ ﻗﻄﺐ ﺑﺰرگ ﺗﺠﺎري در دﻧﯿﺎ‪ ،‬در ﺳـﺎل ‪ 2006‬ﺑـﻪ‬ ‫ﺗﺄﺳﯿﺲ »ﻣﺮﮐﺰ اﺧﻼق ﺣﺮﻓﻪاي ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ« )‪ (CIBE‬در ﭘﮑﻦ اﻗﺪام ﮐﺮد‪ .‬ﭼﯿﻨﯿﻬﺎ از ﺳـﺎﻟﻬﺎ ﻗﺒـﻞ‬ ‫درك ﮐﺮدهاﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﺮاي اﯾﻔـﺎي ﻧﻘـﺶ ﯾـﮏ ﺑـﺎزﯾﮕﺮ ﻣﻬـﻢ اﻗﺘـﺼﺎدي در ﻋﺮﺻـﻪ ﺟﻬـﺎﻧﯽ ﺑﺎﯾـﺪ‬ ‫ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎي اﺧﻼق ﺣﺮﻓﻪاي ﺷﺮﮐﺎي ﻏﺮﺑﯽ ﺧﻮد را رﻋﺎﯾﺖ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻮع ﺑﺎ ﻓﺮﻫﻨﮓ و‬ ‫ﺳﻨﻦ ﻣﺎﻟﯽ ﭼﯿﻨﯿﻬﺎ ﺳﺎزﮔﺎر ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﭼﯿﻨﯿﻬﺎ ﻣﺎﯾﻞ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ ﺷﺮﮐﺘﻬﺎي ﻓﺮاﻣﻠﯿﺘﯽ ﻏﺮﺑﯽ ﺑﺮاي آﻧﻬﺎ ﻧﻘﺶ‬ ‫ﭘﺪرﺳﺎﻻر را ﺑﺎزيﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺑﺴﯿﺎري از ﻣﻌﯿﺎرﻫـﺎي اﺧﻼﻗـﯽ ﭘﺬﯾﺮﻓﺘـﻪ ﺷـﺪه در ﻏـﺮب ﺑـﺎ اﻟﮕﻮﻫـﺎي‬ ‫اﺧﻼﻗﯽ‪ ،‬ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ‪ ،‬آداب و ﺳﻨﻦ ﭼﯿﻨﯿﻬﺎ ﻣﻐﺎﯾﺮت دارد‪.‬‬ ‫ﻫﯿﭻ ﮐﺸﻮري ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻠﻬﺎ ﯾﺎ رﻫﻨﻤﻮدﻫﺎي اﺧﻼق ﺣﺮﻓﻪاي ﮐﺸﻮرﻫﺎي دﯾﮕﺮ را‬ ‫ﻋﯿﻨ ًﺎ ﻣﻮرد اﻗﺘﺒﺎس ﻗﺮار دﻫﺪ و ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﻋﻤﻞ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ .‬ﺷﺮﮐﺘﻬﺎي ﭼﯿﻨﯽ ﺑﻪ ﻇﺎﻫﺮ اﯾﻦ دﺳـﺘﻮراﻟﻌﻤﻠﻬﺎ‬ ‫را ﻣﯽﭘﺬﯾﺮﻧﺪ اﻣﺎ ﻋﻤ ًﻼ آﻧﻬﺎ را رﻋﺎﯾﺖ ﻧﻤﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﭼﯿﻨﯿﻬﺎ ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛﯿﺮ رﻫﻨﻤﻮدﻫﺎي »ﮐﻨﻔﻮﺳـﯿﻮس‬ ‫ﮐـﻪ رﯾـﺸﻪ در ﻓﺮﻫﻨـﮓ و ﺳـﻨﻦ آﻧﻬـﺎ دارد ﺧﻮﯾـﺸﺎوﻧﺪﮔﺮا ﻫـﺴﺘﻨﺪ و ﻣﺎﯾﻠﻨـﺪ ﮐـﻪ ﺑﺨـﺸﯽ از‬ ‫ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺘﻬﺎي اﻣﻮر ﺗﺠﺎري ﺧﻮد را ﺑﻪ اﻗﻮام ﻧﺰدﯾﮏ ﺧﻮد واﮔﺬارﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﮐﻨﻔﻮﺳـﯿﻮس ﺧـﺎﻧﻮاده را‬ ‫ﻫﺴﺘﻪ اول ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺗﻠﻘﯽ ﻣﯽﮐﺮد ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺘﻬﺎ در دﺳﺖ آن ﻣﺘﻤﺮﮐﺰ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻓﯿﻠﺴﻮف دﯾﮕـﺮ‬ ‫ﭼﯿﻨﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم ‪ Mozi‬ﮐﻪ در ﻗﺮن ﭘﻨﺠﻢ ﻗﺒﻞ از ﻣﯿﻼد ﻣﯽزﯾﺴﺖ ﺧﻮﯾـﺸﺎوﻧﺪﮔﺮاﯾـﯽ را ﻣﻨـﺸﺄ ﻓـﺴﺎد‬ ‫ﻣـﯽداﻧـﺴﺖ و ﻣﻌﺘﻘـﺪ ﺑـﻮد ﮐـﻪ ﺗﻨﻬـﺎ ﻗـﺎﻧﻮن ﻣـﯽﺗﻮاﻧـﺪ از ﺗـﺴﺎوي ﺣﻘـﻮق ﻫﻤـﻪ اﻓـﺮاد ﺟﺎﻣﻌـﻪ‬ ‫ﺣﻤﺎﯾﺖﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫دﺑﯿﺮﮐﻞ »ﻣﺮﮐﺰ اﺧﻼق ﺣﺮﻓﻪاي ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ« )ﭼﯿﻦ( ﯾﮏ دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ ‪ 18‬ﻣﺎدهاي ﺑﺎ ﻋﻨـﻮان‬ ‫»ﻗﻮاﻋﺪ اﺧﻼق و ﺣﺮﻓﻪاي ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ« ﺑﺮﻣﺒﻨﺎي ﺗﺠﺮﺑﯿﺎت‪ ،‬ﻓﺮﻫﻨﮓ‪ ،‬ﺳﻨﻦ و اﺧﻼق ﭼﯿﻨﯿﻬﺎ ﺗﻨﻈﯿﻢ‬ ‫ﮐﺮده اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﻔﺎد آن ﺑﻪ ﺷﺮح زﯾﺮ اﺳﺖ‪:‬‬

‫اﺧﻼق در ﺗﺠﺎرت‬ ‫‪٨٦‬‬ ‫‪ .1‬اﮔﺮ ﺑﺮاي ﺷﻨﺎﺧﺖ ارزﺷﻬﺎي ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﺗﻼش ﮐﻨﯿـﺪ ﭘـﯽﻣـﯽﺑﺮﯾـﺪ ﮐـﻪ داراي‬ ‫وﺟﻮه اﺷﺘﺮاك زﯾﺎدي ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪» .٢‬ﺻﺪاﻗﺖ« و »اﻋﺘﻤﺎد« ﺑﯿﺶ از ﻫﺮ ﭼﯿﺰ دﯾﮕﺮي ﻣﻨﺎﻓﻊ ﺷﻤﺎ را ﺗﺄﻣﯿﻦ ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد‪.‬‬ ‫‪ .٣‬از ﻫﺮ ﻣﻨﻈﺮي ﮐﻪ ﺑﻪ ﺻﺤﻨﻪ ﺗﺠﺎرت ﻧﮕﺎه ﮐﻨﯿﺪ »اﻧﺼﺎف« ﺑﺎزﯾﮕﺮ اﺻﻠﯽ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ .۴‬زﯾﺮﮐﺎﻧﻪﺗﺮﯾﻦ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪﮔﺬاري ﺷﻤﺎ‪ ،‬اﺣﺘﺮام ﮔﺬاﺷﺘﻦ ﺑﻪ ﻫﻤﮑﺎران اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ .۵‬ﺑﺮاي اﻓﺰاﯾﺶ ﺑﻬﺮهوري‪ ،‬اﯾﻤﻦﺳﺎزي و ﺳﻼﻣﺖ ﻣﺤﯿﻂ ﮐﺴﺐوﮐﺎر ﺿﺮورت دارد‪.‬‬ ‫‪ .۶‬ﻋﻤﻠﮑﺮدﺗﺎن را »ﺷﻔﺎف« ﮐﻨﯿﺪ ﺗﺎ »اﻋﺘﻤﺎدﺳﺎزي« اﻧﺠﺎم ﺷﻮد‪.‬‬ ‫‪ .٧‬ﺳﺎزﻣﺎن ﯾﺎ ﺗﺸﮑﯿﻼت ﺷﻤﺎ را رﻗﺒﺎ ﯾﺎ ﻣﺨﺎﻟﻔﺎن ﻫﻤﯿﺸﮕﯽ ﺷﻤﺎ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﻣـﺴﯿﺮ درﺳـﺖ‬ ‫ﻫﺪاﯾﺖﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ .٨‬ﺗﻌﺪﯾﻞ ﻧﯿﺮوي اﻧﺴﺎﻧﯽ ﻫﻨﮕـﺎﻣﯽ ﺳـﻮدﻣﻨﺪ اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﻣـﺼﻠﺤﺖ ﻫﻤـﻪ اﻓـﺮاد ذيﻧﻔـﻊ در‬ ‫ﺳﺎزﻣﺎن را در ﻧﻈﺮ ﺑﮕﯿﺮﯾﺪ‪.‬‬ ‫‪ .٩‬اﮔﺮ ﻣﯽﺧﻮاﻫﯿﺪ »ﺑﺮﻧﺪﺳﺎزي« ﮐﻨﯿﺪ ﻧﻘﺶ ﯾﮏ رﻗﯿﺐ ﻣﻨﺼﻒ را اﯾﻔﺎ ﻧﻤﺎﯾﯿﺪ‪.‬‬ ‫‪ .١٠‬ﺑﺎ اﺟﺮاي ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻧﻮﯾﻦ ﺗﺄﻣﯿﻦ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﯿﺪ ﻓﺎﺻﻠﻪ ﺑﯿﻦ اﻏﻨﯿﺎ و ﻓﻘـﺮا را ﮐـﻢ‬ ‫ﮐﻨﯿﺪ‪.‬‬ ‫‪ .١١‬ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ ﺗﺒﻌﯿﺾ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺳﻮدآوري و ﺑﻬﺮهوري ﺷﻤﺎ را اﻓﺰاﯾﺶ دﻫﺪ‪.‬‬ ‫‪ .١٢‬ﺣﻤﺎﯾﺖ از داراﯾﯿﻬﺎي ﻣﻌﻨﻮي ﺳـﺒﺐ ﻣـﯽﺷـﻮد ﮐـﻪ ﻫـﺮ ﯾـﮏ از اﻓـﺮاد ذيﻧﻔـﻊ ﺳـﻬﻢ‬ ‫ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺧﻮد را درﯾﺎﻓﺖ ﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ .١٣‬ﺗﺤﻮل ﻣﺪاوم در ﻓﻨﺎوري اﻃﻼﻋﺎت ﺑﻪ اﺷﮑﺎل ﺟﺪﯾﺪي از وﻓﺎداري‪ 1‬ﻧﯿﺎز دارد‪.‬‬ ‫‪ .١۴‬ﺣﺴﻦ ﺷﻬﺮت ﺷﻤﺎ در ﺻﻮرﺗﯽ ﺗﻀﻤﯿﻦ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﺑـﺮاي ارﺗﻘـﺎي ﮐﯿﻔﯿـﺖ ﺣـﺪاﮐﺜﺮ‬ ‫ﺗﻼش را ﺑﻪ ﻋﻤﻞ آورﯾﺪ‪.‬‬ ‫‪ .١۵‬اﮔﺮ ﺳﻮءاﺳﺘﻔﺎده )رﺷﻮهﺧﻮاري( را ﺑﻪ ﺣﺪاﻗﻞ ﺑﺮﺳﺎﻧﯿﺪ دﺳـﺘﺎوردﻫﺎي اﻗﺘـﺼﺎدي ﺷـﻤﺎ‬ ‫________________________________________________________‬ ‫‪ .‬وﻓﺎداري ﯾﮑﯽ از ﺧﺼﻠﺘﻬﺎي ﻣﻬﻢ اﺧﻼﻗﯽ اﺳﺖ و ﻃﺒﻖ ﻧﻈﺮ اﻓﻼﻃﻮن ﺗﻨﻬﺎ اﻓﺮاد ﻣﻨﺼﻒ ﯾﺎ ﻋﺎدل ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ وﻓﺎدار ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺷﺎﯾﺪ ﻣﻨﻈﻮر از اﯾﻦ رﻫﻨﻤﻮد اﺧﻼﻗﯽ آن ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻓﻨﺎوري اﻃﻼﻋﺎت ﻣﺴﺘﻠﺰم اﺳﺘﻔﺎده ﻋﺎدﻻﻧﻪ ﻫﻤﻪ اﻓﺮاد ﺑﺸﺮ از‬ ‫اﯾﻦ ﻓﻨﺎوري اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﺍﺧﻼﻕ ﺩﺭ ﺗﺠﺎﺭﺕ ‪٨٧‬‬ ‫ﭘﺎﯾﺪار ﺧﻮاﻫﺪ ﻣﺎﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪ .١۶‬ﻣﻮﻓﻘﯿﺖ ﺷﻤﺎ در درازﻣﺪت ﺑﻪ ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺴﺘﻤﺮ ﺷﻤﺎ از ﻣﺤﯿﻂزﯾﺴﺖ ﺑﺴﺘﮕﯽ دارد‪.‬‬ ‫‪ .١٧‬ﺑﺮاي ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﺪن ﺑﻪ ﯾﮏ ﺑﺎزرﮔﺎن ﻣﻬﺬب و ﺑﺎﺻﻔﺎ ﺣﺴﻦ ﺳـﻠﻮك ﺧـﻮد را ﭘـﺮورش‬ ‫دﻫﯿﺪ و از ﺑﺼﯿﺮت ﺧﻮد ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﺎﻣﻞ اﺳﺘﻔﺎده ﮐﻨﯿﺪ‪.‬‬ ‫‪ .١٨‬ﻣﺼﻠﺤﺖ ﺷﺮﮐﺖ ﺷﻤﺎ در اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻓﮑﺮ ﻣﺼﻠﺤﺖ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﺎﺷﯿﺪ‪.‬‬ ‫ژاﭘﻨﯿﻬﺎ ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﻧﻘﺶ ﻣﻬﻤﯽ ﮐﻪ ﺗﺠﺎرت ﺧﺎرﺟﯽ در ﺣﯿﺎت اﻗﺘﺼﺎديﯾﺸﺎن اﯾﻔﺎ ﻣﯽﮐﻨـﺪ در‬ ‫زﻣﯿﻨﻪ اﺧﻼق ﺗﺠﺎري ﯾﺎ ﮐﺎرﺑﺮد اﺧـﻼق در ﮐـﺴﺐوﮐـﺎر ﺗﺠﺮﺑﯿـﺎت زﯾـﺎدي ـ ﺑـﻪوﯾـﮋه ﻫﻨﮕـﺎم‬ ‫دادوﺳﺘﺪ ﺑﺎ ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﻏﺮﺑﯽ ـ اﻧﺪوﺧﺘـﻪاﻧـﺪ و ﻃـﯽ ﭼﻨـﺪ ﻣﺮﺣﻠـﻪ اﺧـﻼق ﺗﺠـﺎري ﺧـﻮد را ﺑـﺎ‬ ‫اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎ و ﻣﻨﺸﻬﺎي رﻓﺘﺎري ﻃﺮﻓﻬﺎي ﺑﺎزرﮔﺎﻧﯽ ﺧﻮد در اروﭘﺎ و آﻣﺮﯾﮑﺎ ﮐﻢ و ﺑﯿﺶ ﻣﻨﻄﺒـﻖ‬ ‫ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﻗﺪر ﻣﺴﻠﻢ آن اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﺑـﺴﯿﺎري از ﺷـﺮﮐﺘﻬﺎ و ﺑﻨﮕـﺎهﻫـﺎي اﻗﺘـﺼﺎدي ﻏـﺮب در‬ ‫دادوﺳﺘﺪ ﺑﺎ ژاﭘﻦ ﺑﻪ ﺳﺒﺐ اﺳﺘﻨﺒﺎﻃﻬﺎ و ﺑﺮداﺷﺘﻬﺎي ﻣﺘﻔﺎوت از اﺻـﻄﻼﺣﺎت ﻣﺘـﺪاول در اﺧـﻼق‬ ‫ﺗﺠﺎري ﺑﺎ ﻣﺸﮑﻞ ﻣﻮاﺟﻪاﻧﺪ‪ .1‬ﺷﺮﮐﺘﻬﺎي ﺑﺰرگ اروﭘﺎﯾﯽ و اﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﺑﺎرﻫﺎ ﮔﻔﺘﻪاﻧـﺪ ﮐـﻪ ﻣـﺎ ﺑـﻪ‬ ‫ﻣﺘﺮﺟﻤﺎﻧﯽ ﮐﻪ واژهﻫﺎي ژاﭘﻨﯽ را ﻫﻨﮕﺎم ﻣﺬاﮐﺮات ﺗﺠﺎري ﺑﻪ زﺑﺎن اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ ﺗﺮﺟﻤـﻪ ﻣـﯽﮐﻨﻨـﺪ‬ ‫ﻧﯿﺎز ﻧﺪارﯾﻢ‪ .‬ﻣﺘﺮﺟﻤﺎﻧﯽ ﻣـﯽﺧـﻮاﻫﯿﻢ ﮐـﻪ ﺑﺘﻮاﻧﻨـﺪ اﻓﮑـﺎر و اﺣـﺴﺎﺳﺎت ژاﭘﻨﯿﻬـﺎ را ﻧﯿـﺰ ﺑـﺮاي ﻣـﺎ‬ ‫ﺗﻔﺴﯿﺮﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺷﮕﻔﺖآور ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﮔﺎﻫﯽ اوﻗﺎت ژاﭘﻨﯿﻬﺎ و ﻏﺮﺑﯿﻬﺎ را ﻣﯽﺑﯿﻨﯿﻢ ﮐـﻪ در ﻣﻌـﺎﻣﻼت‬ ‫ﺗﺠﺎري ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ را ﺑﻪ ﻋﺪم ﺻﻤﯿﻤﺖ و ﻋﺪم ﺻﺪاﻗﺖ ﻣﺘﻬﻢ ﻣـﯽﮐﻨﻨـﺪ‪ .‬اﯾـﻦ ﺑﺮداﺷـﺖ ﻧﺎﺷـﯽ از‬ ‫اﺳﺘﻨﺒﺎط ﻣﺘﻔﺎوت آﻧﻬﺎ از واژهﻫﺎي »ﺻﻤﯿﻤﺖ‪ «2‬و »ﺻﺪاﻗﺖ« اﺳﺖ‪.‬‬ ‫در ﺑــﺴﯿﺎري از ﻣﻮاﻗــﻊ ﺗﻔــﺴﯿﺮ ژاﭘﻨﯿﻬــﺎ از واژهﻫــﺎي »درﺳــﺖ‪ «3‬و »ﻧﺎدرﺳــﺖ‪ «4‬ﮐــﺎﻣﻼً ﺑــﺎ‬ ‫دﯾﺪﮔﺎهﻫﺎي ﻏﺮﺑﯿﻬﺎ ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ‪.‬‬ ‫________________________________________________________‬ ‫‪ . ‬ﺑﺮاي ﮐﻤﮏ ﺑﻪ ﯾﮑﺴﺎنﺳﺎزي ﺗﻌﺎرﯾﻒ و ارزﺷﻬﺎي اﺧﻼﻗﯽ ﺗﻼﺷﻬﺎﯾﯽ اﻧﺠﺎم ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ و ﺑﺮﺧﯽ از ﻣﻮﺳﺴﺎت ﭘﮋوﻫﺸﯽ‬ ‫ﺑﻪ ﺗﺪوﯾﻦ ﺗﺮﻣﯿﻨﻮﻟﻮژي اﺧﻼق و ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ آن اﻗﺪام ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ .‬ﺑﺮاي ﻧﻤﻮﻧﻪ ر‪.‬ك‪ Ethics Glossary :‬و‬ ‫‪ Definition of Values‬ﻣﻨﺘﺸﺮه در ﭘﺎﯾﮕﺎه اﯾﻨﺘﺮﻧﺘﯽ زﯾﺮ‪:‬‬ ‫‪http://www.ethics.org‬‬ ‫‪2. sincerity‬‬ ‫‪3. right‬‬ ‫‪4. wrong‬‬

‫اﺧﻼق در ﺗﺠﺎرت‬ ‫‪٨٨‬‬ ‫ﺗﻌﺮﯾﻒ »درﺳﺖ« ﯾﺎ »ﻧﺎدرﺳﺖ« ﻫﻤﻮاره ﺑﺎ ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎ و اﺻﻮل اﺧﻼق ﺟﻬﺎﻧﯽ ﻣﻄﺎﺑﻘﺖ ﻧﺪارد و‬ ‫ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ »زﻣﺎن«‪» ،‬ﻣﮑﺎن« و اﻓﺮادي ﮐﻪ ﺑﺎ اﯾﻦ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺳﺮوﮐﺎر دارﻧﺪ و ﺷـﺮاﯾﻂ و ﻣﻮﻗﻌﯿﺘﻬـﺎﯾﯽ‬ ‫ﮐﻪ در آن ﺑﻪ ﺳﺮ ﻣﯽﺑﺮﻧﺪ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﻣﻔﻬﻮم »اﻧﺼﺎف« و »ﻋﺪاﻟﺖ« ﻧﯿﺰ از ﻧﻈـﺮ ژاﭘﻨﯿﻬـﺎ ﮐـﺎﻣﻼً‬ ‫ﻣﺘﻔﺎوت از اﺳﺘﻨﺒﺎط ﻏﺮﺑﯿﻬﺎ از اﯾﻦ واژهﻫﺎي ﻧﺎﻣﺸﻬﻮد و ﻏﯿﺮﻗﺎﺑﻞ ﻟﻤﺲ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﺑﺎزرﮔﺎﻧﺎن ﻏﺮﺑـﯽ از »ﺻـﻤﯿﻤﺖ« در ﻣﻌـﺎﻣﻼت ﺳـﺨﻦ ﻣـﯽﮔﻮﯾﻨـﺪ ﻣﻨﻈﻮرﺷـﺎن‬ ‫اﺣﺘﺮاز از ﻓﺮﯾﺐﮐﺎري‪ ،‬ﮔﻮلزدن ﻃﺮف ﺗﺠﺎري و ﻇﺎﻫﺮﺳﺎزي )‪ (Pretense‬اﺳﺖ و ﻣﺎﯾﻞ ﻫﺴﺘﻨﺪ‬ ‫ﮐﻪ ﻃﺮف ﺗﺠﺎري آﻧﻬﺎ واﻗﻊﮔﺮا ﺑﻮده و ﻫﻤﻪ ﭼﯿﺰ را ﺑﺎ ﺻﺪاﻗﺖ ﺑﯿﺎن ﮐﻨـﺪ‪ .‬ﯾـﮏ ﻓـﺮد ﺻـﻤﯿﻤﯽ‬ ‫)‪ (Makoto‬از ﻧﻈﺮ ژاﭘﻨﯿﻬﺎ ﮐﺴﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﻤﮥ ﺗﻌﻬﺪات ﺧـﻮد را ﺑـﻪ ﻃـﻮر ﺻـﺤﯿﺢ و ﮐﺎﻣـﻞ ﺑـﻪ‬ ‫آﺳﺎﻧﯽ و ﺑﺎ ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﯽ ﺑﺎ ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻞ اﻧﺠﺎم ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬ﻓـﺮد ﺻـﻤﯿﻤﯽ ﻫﻤﯿـﺸﻪ در رﻓﺘـﺎر و ﮔﻔﺘـﺎر‬ ‫ﺧﻮد ﻣﺮاﻗﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ دﯾﮕﺮان آﺳﯿﺒﯽ ﻧﺮﺳﺎﻧﺪ‪ .‬اﻓﺮاد ﺻﻤﯿﻤﯽ ) ﺑﻪ ﺗﻌﺒﯿﺮ ژاﭘﻨﯿﻬﺎ( »اﺣﺴﺎﺳﺎﺗﯽ«‬ ‫ﻧﻤﯽﺷﻮﻧﺪ و دﯾﮕﺮان را ﻧﯿﺰ ﺗﻬﯿﯿﺞ ﻧﻤﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬از ﺗﻔﺮﻗﻪ اﻓﮑﻨـﯽ‪ 1‬دوري ﻣـﯽﮔﺰﯾﻨﻨـﺪ و ﻣﮑﺘﻮﻧـﺎت‬ ‫ﻗﻠﺒﯽ ﺧﻮد را اﮔﺮ ﺗﺸﺨﯿﺺ دﻫﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺮ ﻣﺨﺎﻃـﺐ ﺗـﺄﺛﯿﺮ ﻣﻨﻔـﯽ ﻣـﯽﮔـﺬارد‪ ،‬ﺑـﺮوز ﻧﻤـﯽدﻫﻨـﺪ‪.‬‬ ‫ﺗﺮدﯾﺪي ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﺮداﺷـﺖ ﺗﺠـﺎر ﻏﺮﺑـﯽ از ﭘـﺎرهاي از ﻣﻔـﺎﻫﯿﻢ و ارزﺷـﻬﺎي اﺧﻼﻗـﯽ )ﻧﻈﯿـﺮ‬ ‫ﺻﺪاﻗﺖ‪ ،‬ﺻﻤﯿﻤﯿﺖ‪ ،‬ﺻﺮاﺣﺖ( ﺑﺎ ﻃﺮز ﺗﻠﻘﯽ ژاﭘﻨﯿﻬﺎ ﮐﺎﻣﻼً ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ‪ .‬ﺗﺠﺎر ﻏﺮﺑﯽ ﻣﺎﯾﻞاﻧـﺪ‬ ‫ﮐﻪ ﻃﺮف ﺗﺠﺎري آﻧﻬﺎ ﻧﻈﺮات ﺧﻮد را »ﺷﻔﺎف« و ﺑﻪ ﻗﻮل ﻋﻮام )ﺻـﺎف و ﭘﻮﺳـﺖﮐﻨـﺪه( ﺑﯿـﺎن‬ ‫ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﻣﺤﺎﻓﻈﻪ ﮐﺎري را ﮐﻨﺎر ﺑﮕﺬارد و اﮔﺮ ﺑﺎ ﻣﻮﺿﻮﻋﯽ ﻣﻮاﻓﻖ ﻧﯿﺴﺖ ﺻﺮﯾﺤﺎً »ﻧﻪ« ﺑﮕﻮﯾﺪ‪.‬‬ ‫ژاﭘﻨﯿﻬﺎ‪ ،‬ﻫﻨﮕﺎم ﻣﺬاﮐﺮه ﺑﺮاي ﻋﻘﺪ ﯾﮏ ﻗـﺮارداد ﺗﺠـﺎري‪ ،‬ﻣﺎﯾـﻞاﻧـﺪ ﮐـﻪ ﻫﺮﯾـﮏ از ﻧﮑـﺎت‬ ‫ﻣﻨﺪرج در ﻗﺮارداد ﺑﺎ ﺟﺰﺋﯿﺎت ﮐﺎﻣﻞ ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﻗﺮارﮔﯿﺮد و روي آﻧﻬﺎ ﺗﻮاﻓﻖ ﺷﻮد و ﺑﺮﺧﻼف‬ ‫اروﭘﺎﯾﯽﻫﺎ ﯾﺎ اﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽﻫﺎ ﺑﻪ ﺗﻮاﻓﻘﻬﺎي ﮐﻠﯽ و اﺻﻮﻟﯽ روي ﺧﻮش ﻧﺸﺎن ﻧﻤﯽدﻫﻨﺪ‪.‬‬ ‫اﻣﺎ ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ ﮐﻪ ﻋﻘﺪ ﯾﮏ ﻣﻮاﻓﻘﺖﻧﺎﻣﻪ ﺗﺠﺎري ﺑـﺎ ﯾـﮏ ﺷـﺮﮐﺖ ژاﭘﻨـﯽ ﺑـﻪ ﻣﻨﺰﻟـﻪ‬ ‫ﭘﺎﯾﺎنﮐﺎر ﯾﺎ ﺣﺼﻮل اﻃﻤﯿﻨﺎن از اﺟﺮاي ﺑﺪون ﻗﯿﺪ و ﺷﺮط ﻣﻔﺎد آن ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻪ ﻣﺠﺮد اﺟﺮاﯾﯽ‬ ‫ﺷﺪن ﻗﺮارداد‪» ،‬ﻫﻤﮕﺮاﯾﯽ« ﺑـﻪ »واﮔﺮاﯾـﯽ« ﺗﺒـﺪﯾﻞ ﻣـﯽﺷـﻮد‪ 2‬و ﻫـﺮ ﯾـﮏ از ﻃـﺮﻓﯿﻦ ﮐﻮﺷـﺶ‬ ‫________________________________________________________‬ ‫‪1. distruption‬‬ ‫‪2. Asian Business Codewords, Japanese Etiquette & Ethics in Business, Asia‬‬ ‫‪Pacific Management Forum, February 2002.‬‬

‫ﺍﺧﻼﻕ ﺩﺭ ﺗﺠﺎﺭﺕ ‪٨٩‬‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﻣﻮاد ﻣﺒﻬﻢ را ﺑﻪ ﻧﻔﻊ ﺧﻮد ﺗﻔﺴﯿﺮ ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﻣﮕﺮ آﻧﮑﻪ ﻗﺒ ًﻼ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻮع ﻓﮑﺮ ﺷﺪه ﺑﺎﺷـﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ ﻫﺮﺣﺎل اﺧﺘﻼف ﻧﻈﺮ ﺑﺎ ژاﭘﻨﯿﻬﺎ ﻋﻤـﺪﺗ ًﺎ از ﻃﺮﯾـﻖ ﻣـﺬاﮐﺮه ﻣـﺴﺘﻘﯿﻢ و رو در رو ﻗﺎﺑـﻞ ﻓﯿـﺼﻠﻪ‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬در ﻏﯿﺮ اﯾﻦ ﺻﻮرت ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺣﺼﻮل ﺗﻮاﻓﻖ ﺑﺮاي ﺗﻌﺪﯾﻞ ﯾـﺎ اﺻـﻼح ﻗـﺮارداد دو ﯾـﺎ‬ ‫ﺳﻪ ﺳﺎل ﻃﻮل ﺑﮑﺸﺪ ‪ .‬ﺗﻤﺎﺳﻬﺎي ﻓﺮاوان ژاﭘﻨﯿﻬﺎ ﺑﺎ ﺷـﻬﺮوﻧﺪان ﺟﺎﻣﻌـﻪ آﺗﻼﻧﺘﯿـﮏ ﻣﻮﺟـﺐ ﺷـﺪه‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎي زﯾﺎدي درﺑﺎره آداب دادوﺳﺘﺪ ﺗﺠﺎري ﺑﺎ ژاﭘﻨﯿﻬﺎ و ﺧﻠﻘﯿﺎت و روﺣﯿـﺎت و‬ ‫ﻣﻨﺸﻬﺎي ژاﭘﻨﯿﻬﺎ ﺻﻮرت ﮔﯿﺮد‪ .1‬ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ اﯾﻦ ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎ ﺑـﻪ ﺑﺎزرﮔﺎﻧـﺎن و ﺑـﻪﻃـﻮرﮐﻠﯽ ﺑﻨﮕـﺎهﻫـﺎي‬ ‫اﻗﺘﺼﺎدي ﺧﺎرﺟﯽ ﮐﻤﮏ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐـﻪ ﺑـﺎ ﺷـﻨﺎﺧﺖ ﮐﺎﻣـﻞ ﺟﺎﻣﻌـﻪ ژاﭘـﻦ و اﺧـﻼق ﺣﺮﻓـﻪاي و‬ ‫ﺧﻠﻘﯿﺎت ژاﭘﻨﯿﻬﺎ ﺑﻪ دادوﺳﺘﺪ ﺑﺎ آﻧﻬﺎ اﻗﺪام ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪.‬‬ ‫در ﮐﺮه ﺑﺮﻗﺮاري رواﺑﻂ دوﺳﺘﺎﻧﻪ ﺷﺨﺼﯽ ﺑﺎ ﺷـﺒﮑﻪ ﺗﺠـﺎري ﻣـﯽﺗﻮاﻧـﺪ در ﻣﻮﻓﻘﯿـﺖ ﺗﺠـﺎر‬ ‫ﺧﺎرﺟﯽ ﻧﻘﺶ زﯾﺎدي اﯾﻔﺎ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ .‬در ژاﭘﻦ ﺗﻨﻬﺎ ﻗﺮاردادﻫﺎي ﮐﺘﺒﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ دﻗﺖ ﺗﻨﻈﯿﻢ ﺷﺪه ﺑﺎﺷﻨﺪ‬ ‫ﻗﺎﺑﻞ اﺗﮑﺎ ﻫﺴﺘﻨﺪ در ﺣﺎﻟﯽﮐﻪ درﮐﺮه ﺟﻨﻮﺑﯽ اﻏﻠﺐ ﺗﻮاﻓﻘﻬﺎ ﺷﻔﺎﻫﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﺮﻗﺮاري ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ رﺋﯿﺲ ﯾﮏ ﺷﺮﮐﺖ ﯾﺎ ﺑﻨﮕﺎه ﺗﺠﺎري درﮐﺮه ﮐﺎﻓﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ اﯾﻦ راﺑﻄﻪ‬ ‫ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺎ ﻫﻤﻪ اﻓﺮادي ﮐﻪ ﺑﻪ ﮔﻮﻧـﻪاي در ﻣـﺴﯿﺮ دادوﺳـﺘﺪ ﻧﻘـﺶ آﻓـﺮﯾﻦ ﻫـﺴﺘﻨﺪ ﺻـﻮرت ﮔﯿـﺮد‪.‬‬ ‫آﮔﺎﻫﯽ از ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﻓـﺮدي ﻃﺮﻓﻬـﺎي ﺗﺠـﺎري و روﺣﯿـﺎت و اﻓﮑـﺎر آﻧﻬـﺎ در ﮐـﺮه اﻫﻤﯿـﺖ‬ ‫زﯾـﺎدي دارد‪ .‬ﮐـﺮهاﯾﻬـﺎ ﻧﯿـﺰ ﻣﺎﻧﻨـﺪ ﭼﯿﻨﯿﻬـﺎ ﮐﻮﺷـﺶ ﻣـﯽﮐﻨﻨـﺪ ﮐـﻪ از وﺟـﻮد اﻓـﺮاد ﻓﺎﻣﯿـﻞ ﯾـﺎ‬ ‫ﺧﻮﯾﺸﺎوﻧﺪان ﺧﻮد در اداره اﻣﻮر ﺑﻨﮕﺎهﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي ﻣﺘﻌﻠﻖ ﺑﻪ ﺧﻮدﺷـﺎن ﺗـﺎ آﻧﺠـﺎ ﮐـﻪ ﻣﻤﮑـﻦ‬ ‫اﺳﺖ اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ .‬ﺑﺮﻗﺮاري رواﺑﻂ دوﺳـﺘﺎﻧﻪ ﺑـﻪ »ﺑﻮروﮐﺮاﺗﻬـﺎ« و »دﯾـﻮانﺳـﺎﻻران« ﮐـﺮهاي‬ ‫درﻫﻤﻮارﮐﺮدن ﻣﺴﯿﺮ ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﻬﺎي ﺗﺠﺎري و ﻓﺎﯾﻖآﻣﺪن ﺑﺮ ﻣـﺸﮑﻼت ﺗـﺄﺛﯿﺮ ﻓﺮواﻧـﯽ دارد‪ 2 .‬ﺑـﺮاي‬ ‫اﯾﺠﺎد ﭼﻨﯿﻦ ارﺗﺒﺎﻃﯽ ﺑﺎﯾﺪ از اﻓﺮاد ﻣﺠﺮب و ﮐﺎرآزﻣﻮده ﮐﻪ ﺳﻦ وﺳﺎﻟﯽ از آﻧﻬـﺎ ﮔﺬﺷـﺘﻪ ﺑﺎﺷـﺪ‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮد‪ .‬ﺟﻮاﻧﺎن ﮐﻢ ﺗﺠﺮﺑﻪ و ﺗﺎزهﮐﺎر ﮐﻪ از ﻟﺤﺎظ ﺷﻐﻠﯽ در ردهﻫﺎي ﺑﺎﻻﯾﯽ ﻗﺮار ﻧﺪارﻧـﺪ‬ ‫ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ در رﻓﻊ ﻣﻮاﻧﻊ و ﻣﺸﮑﻼت اداري ﻗﺮاردادﻫﺎي ﺗﺠﺎري ﺑﺎ دﺳـﺘﮕﺎهﻫـﺎي دوﻟﺘـﯽ ﮐـﺮه‬ ‫________________________________________________________‬ ‫‪ . ‬ﺑﺮاي ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ روش ﻣﺒﺎدﻟﻪ ﮐﺎرت وﯾﺰﯾﺖ ﺑﺎ ژاﭘﻨﯽﻫﺎ ﻫﻨﮕﺎم آﺷﻨﺎﯾﯽ ﺑﺎ آنﻫﺎ ﯾﺎ در ﺧﻼل ﻣﺬاﮐﺮات ﺗﺠﺎري‬ ‫اﺷﺎره ﮐﺮد ﮐﻪ ﺗﻮﺿﯿﺤﺎت ﮐﺎﻣﻠﯽ در اﯾﻦ ﺑﺎره در ﭘﺎﯾﮕﺎه اﯾﻨﺘﺮﻧﺘﯽ ‪ www.japan-guide.com‬ﺑﺎ ﻋﻨﻮان‬ ‫‪ Business Card Exchanges Guidelines‬اراﺋﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪2. www.apmforum.com/korean Etiquette & Ethics in Business, June 1999.‬‬

‫اﺧﻼق در ﺗﺠﺎرت‬ ‫‪٩٠‬‬ ‫ﺗﻮﻓﯿﻘﯽ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ!‬ ‫در ﻧﯿﻤﻪ دوم ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺘﻢ ﺑﻪوﯾﮋه در ﺳﻪ دﻫﻪ ﭘﺎﯾﺎﻧﯽ آن ﺗﺠﺎرت ﺑﯿﻦ ﮐـﺸﻮرﻫﺎي آﺳـﯿﺎﯾﯽ ﺑـﻪ‬ ‫ﺷﺪت رواج ﭘﯿﺪا ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬ﭼﯿﻦ و ﻫﻨﺪوﺳﺘﺎن ﺑﻪ ﻋﻨﻮان دو ﻗﻄﺐ ﺗﺠﺎري ﻧﯿﺮوﻣﻨﺪ در آﯾﻨـﺪه‬ ‫درﺻﺤﻨﻪ اﻗﺘﺼﺎد ﺟﻬﺎﻧﯽ اﯾﻔﺎﮔﺮ ﻧﻘﺸﻬﺎي ﻣﻬﻤﯽ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺑﻮد‪ ،‬اﯾﻦ ﺗﺤﻮل در روﯾﻪﻫﺎي ﺗﺠـﺎري‪،‬‬ ‫ﺧﻠﻘﯿﺎت و اﺧﻼق ﺗﺠﺎري ﮐﺸﻮرﻫﺎي اﯾﻦ ﻣﻨﻄﻘـﻪ ﺑـﻪ ﺷـﺪت اﺛـﺮ ﺧﻮاﻫـﺪ ﮔﺬاﺷـﺖ‪ .‬ﻫﻨـﺪﯾﻬﺎ ـ‬ ‫ﺑﺮﺧﻼف ﺳﺎﻟﻬﺎي ﮔﺬﺷﺘﻪ ـ در زﻣﯿﻨﻪ اﺧﻼق ﺣﺮﻓﻪاي ﺑـﻪ ﭘﯿـﺸﺮﻓﺘﻬﺎي زﯾـﺎدي دﺳـﺖ ﯾﺎﻓﺘـﻪاﻧـﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺖ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺷﺮﮐﺖ ﻫﺎ‪ ،‬ﮐﺎﻫﺶ دﯾﻮانﺳﺎﻻري و ﻣﺒﺎرزه ﺑﺎ ارﺗﺸﺎ و ﻓﺴﺎد اداري را ﺑﺮاي‬ ‫ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺣﺠﻢ ﻣﺒﺎدﻻت ﺧﻮد ﺟﺪي ﮔﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ‪ .‬ﺑﺤﺮان ﭘﻮﻟﯽ و ﻣـﺎﻟﯽ آﺳـﯿﺎ درﺳـﺎل ‪ 1997‬ﮐـﻪ از‬ ‫ﺗﺎﯾﻠﻨﺪ آﻏﺎز ﺷﺪ و ﺑﻪ ﺳﺎﯾﺮ ﮐﺸﻮرﻫﺎي آﺳﯿﺎﯾﯽ ازﺟﻤﻠـﻪ ﻣـﺎﻟﺰي‪ ،‬اﻧـﺪوﻧﺰي‪ ،‬ﻓﯿﻠﯿﭙـﯿﻦ و ﮐـﺮه ﻧﯿـﺰ‬ ‫ﺳﺮاﯾﺖ ﮐﺮد‪ ،‬ﻣﻮﺟﺐ ﺷﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﮐﺸﻮرﻫﺎ ﺑﻪ اﺻﻼﺣﺎت ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﺑﺮاي ﻣﺒـﺎزره ﺑـﺎ ﻓـﺴﺎد دﺳـﺖ‬ ‫ﺑﺰﻧﻨﺪ و ﺷﺮﮐﺘﻬﺎ را ﺑﺮاي ﺷﻔﺎف ﺳﺎزي ﮔﺰارﺷﻬﺎي ﻣﺎﻟﯽ و ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﻠﯽ ﻋﻤﻠﮑﺮد اﻗﺘﺼﺎديﺷـﺎن‬ ‫ﺗﺤﺖ ﻓﺸﺎر ﻗﺮار دﻫﻨﺪ و آﻧﺎن را وادارﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺳﯿﺴﺘﻤﻬﺎي ﺣﺎﮐﻤﯿﺖ ﺷﺮﮐﺘﯽ‪ 1‬روي آورﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻃﺒﻖ اﻇﻬﺎر ‪ Ji-Hyun Kim‬روزﻧﺎﻣﻪ ﻧﮕﺎر ﮐﺮهاي در ﻧﺸﺮﯾﻪ ‪ Korea Herald‬ﻫﻨﻮز ﻣﻌﯿﺎرﻫـﺎ و‬ ‫ارزﺷﻬﺎي اﺧﻼﻗﯽ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﻄﻠﻮب در ﮐﺎرﮔﺎهﻫﺎ ﯾﺎ ﻓﻀﺎي ﮐﺴﺐوﮐﺎر ﺑـﺴﯿﺎري از ﮐـﺸﻮرﻫﺎي‬ ‫آﺳﯿﺎﯾﯽ رﻋﺎﯾﺖ ﻧﻤﯽﺷﻮد‪ .‬رﻋﺎﯾﺖ اﯾﻦ ﻣﻌﯿﺎرﻫـﺎ ﺗـﺎ ﺣـﺪود زﯾـﺎدي ﺑـﻪ ﭘـﺮورش ﻧﯿﺮوﻫـﺎي ﮐـﺎر‬ ‫آزﻣﻮده و ﺗﺄﻣﯿﻦ رﺿﺎﯾﺖ ﺷﻐﻠﯽ آﻧـﺎن ﺑـﺴﺘﮕﯽ دارد‪ .‬ﺷـﺮﮐﺘﻬﺎي ﻓﺮاﻣﻠﯿﺘـﯽ ﮐـﻪ در ﮐـﺸﻮرﻫﺎي‬ ‫آﺳﯿﺎﯾﯽ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪﮔﺬاري ﯾﺎ ﺑﻪ اﯾﺠﺎد ﺷﻌﺒﻪ اﻗﺪام ﮐﺮدهاﻧـﺪ ﻏﺎﻟﺒـ ًﺎ ﻣﻮﻓـﻖ ﺷـﺪهاﻧـﺪ ﮐـﻪ ارزﺷـﻬﺎي‬ ‫اﺧﻼﻗﯽ و ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎي اﺧﻼق ﺣﺮﻓﻪاي ﮐﺸﻮر ﻣﺘﺒﻮع ﺧﻮد را در ﻓﻀﺎي ﮐـﺴﺐوﮐـﺎر ﺷـﺮﮐﺘﻬﺎي‬ ‫ﺗﺎﺑﻌﻪ ﺣـﺎﮐﻢ ﻧﻤﺎﯾﻨـﺪ‪ ،‬اﻣـﺎ ﺗـﺎ زﻣـﺎﻧﯽﮐـﻪ ﺷـﺮﮐﺘﻬﺎي ﻓـﺎﻣﯿﻠﯽ ﯾـﺎ ﺧﻮﯾـﺸﺎوﻧﺪ ﻣﺤـﻮر‪ 2‬در اﻗﺘـﺼﺎد‬ ‫ﮐﺸﻮرﻫﺎي آﺳﯿﺎﯾﯽ ﻧﻘﺶ ﻏﺎﻟﺐ را اﯾﻔﺎ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﻧﻤﯽﺗﻮان ﺑﻪ رﻋﺎﯾﺖ ﮐﺎﻣـﻞ ﻣﻌﯿﺎرﻫـﺎي اﺧـﻼق‬ ‫ﺣﺮﻓﻪاي در اﯾﻦ ﮐﺸﻮرﻫﺎ اﻣﯿﺪوار ﺑﻮد‪.‬‬ ‫در ﺳﺎﻟﻬﺎي اﺧﯿﺮ ﺑﺮﺧﯽ از ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﺧﺎورﻣﯿﺎﻧﻪ ﮐﻪ ﺗﺠﺎرت ﺧﺎرﺟﯽ در اﻗﺘﺼﺎد آﻧﻬﺎ ﻧﻘﺶ‬ ‫ﮐﻠﯿﺪي اﯾﻔﺎ ﻣﯽﮐﻨﺪ در زﻣﯿﻨﻪ ﻓﺮﻫﻨﮓﺳﺎزي ﺑﺮاي ﺗﺮوﯾﺞ اﺧﻼق ﺣﺮﻓـﻪاي ﺗﻼﺷـﻬﺎﯾﯽ را آﻏـﺎز‬ ‫________________________________________________________‬ ‫‪1. Corporate Governance Systems‬‬ ‫‪2. Family – Based Corporations‬‬

‫ﺍﺧﻼﻕ ﺩﺭ ﺗﺠﺎﺭﺕ ‪٩١‬‬ ‫ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ .‬اﺗﺎق ﺑﺎزرﮔﺎﻧﯽ دوﺑﯽ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر آﮔـﺎه ﮐـﺮدن ﺻـﺎﺣﺒﺎن ﺣـﺮف و ﻣـﺸﺎﻏﻞ ـ ﺑـﻪ وﯾـﮋه‬ ‫ﺑﺎزرﮔﺎﻧﺎن ـ ﺑﺎ ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺘﻬﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺧﻮد ﺑﻪ ﺗﺄﺳﯿﺲ ﻣﺮﮐـﺰي ﺑـﺎ ﻋﻨـﻮان »ﻣﺮﮐـﺰ ﮐـﺴﺐ وﮐـﺎر‬ ‫ﻣﺘﻌﻬﺪ«‪ 1‬اﻗﺪام ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﺮﮐﺰ ﺑﺎ ﻧﻬﺎد دﯾﮕﺮي ﮐﻪ ﺑﺮاي ﮐﻤﮏ ﺑﻪ اﺷﺎﻋﻪ اﺧﻼق ﺗﺠـﺎري‬ ‫ﺑﻪ ﻧﺎم »ﻣﺮﮐﺰ ﻣﻨﺎﺑﻊ اﺧﻼﻗﯽ دوﺑﯽ« در اﯾﻦ ﮐﺸﻮر ﻓﻌﺎﻟﯿـﺖ ﻣـﯽﮐﻨـﺪ‪ ،‬ﻫﻤﮑـﺎري ﮐﺎﻣـﻞ دارد‪ .‬از‬ ‫ﻣﻬﻢﺗﺮﯾﻦ وﻇﺎﯾﻒ ﻣﺮﮐﺰ اﺧﯿﺮ ﮐﻪ ﺣﺪود ‪ 4‬ﺳﺎل از ﺗﺄﺳﯿﺲ آن ﻣﯽﮔﺬرد ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ ﻣﻮارد زﯾﺮ‬ ‫اﺷﺎره ﮐﺮد‪:‬‬ ‫‪ -‬اراﺋﻪ ﺧﺪﻣﺎت ﻣﺸﻮرﺗﯽ در زﻣﯿﻨﻪ اﺧﻼق ﺗﺠﺎري؛‬ ‫‪ -‬آﺷﻨﺎ ﮐﺮدن ﺷﺮﮐﺘﻬﺎ ﺑﺎ »ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺘﻬﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ«‪.‬؛‬ ‫‪ -‬ﺑﺮﮔﺰاري دورهﻫﺎي ﮐﺎرآﻣﻮزي ﺑﺮاي ارﺗﻘﺎي ﺳﻄﺢ آﮔﺎﻫﯽ‬ ‫ﺑﻨﮕﺎهﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي در زﻣﯿﻨﻪ وﯾﮋﮔﯿﻬﺎي ﺣﺎﮐﻤﯿﺖ ﺷﺮﮐﺘﯽ؛‬ ‫‪ -‬ﻫﻤﮑﺎري ﺑﺎ داﻧﺸﮕﺎهﻫﺎ در زﻣﯿﻨﻪ ﮔﺮدآوري ﻣﻨﺎﺑﻊ اﺧﻼق ﺣﺮﻓﻪاي؛‬ ‫‪ -‬ﺷﺮﮐﺖ در ﻫﻤﺎﯾﺸﻬﺎي ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﻣـﺮﺗﺒﻂ ﺑـﺎ اﺧـﻼق ﺣﺮﻓـﻪاي ﯾـﺎ ﻗﻠﻤـﺮوي اﺧـﻼق در‬ ‫ﺗﺠﺎرت‪.‬‬ ‫ﺑﻪ اﻋﺘﻘﺎد آﻗﺎي ﻇﻼﻣﯽ‪ 2‬رﺋﯿﺲ »ﻣﺮﮐﺰ ﻣﻨﺎﺑﻊ اﺧﻼﻗـﯽ دوﺑـﯽ« ﮐـﻪ ﺳـﺎﻟﻬﺎ ﻣـﺪﯾﺮﯾﺖ ﭼﻨـﺪﯾﻦ‬ ‫ﺷﺮﮐﺖ ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ را در اﻣﺮﯾﮑـﺎ ﺑﺮﻋﻬـﺪه داﺷـﺘﻪ اﺳـﺖ ﺟﺎﻣﻌـﻪ ﺗﺠـﺎري درﮐـﺸﻮرﻫﺎي ﻋـﻀﻮ‬ ‫»ﺷﻮراي ﻫﻤﮑﺎري ﺧﻠﯿﺞ ﻓﺎرس« ﺟﺎﻣﻌﻪ ﮐﻮﭼﮑﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺻـﻮرت ﻓـﺎﻣﯿﻠﯽ و ﺑـﺎ روﺷـﻬﺎي‬ ‫ﺳﻨﺘﯽ اداره ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬اﻋﻀﺎي اﯾﻦ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻋﻤﺪﺗ ًﺎ ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﺗـﺮﺟﯿﺢ دادن ﻣﻨـﺎﻓﻊ ﻓـﺮدي و ﻗﺒﯿﻠـﻪاي‬ ‫ﺑﺮﻣﺼﺎﻟﺢ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﺎ ﺗﻨﺎﻗﻀﺎت اﺧﻼﻗﯽ ﻣﺘﻌﺪدي روﺑﻪرو ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫اﻏﻠــﺐ ﻣــﺪﯾﺮان ﺷــﺮﮐﺖ ﻫــﺎ را ﻣﺎﻟﮑــﺎن ﯾــﺎ ﺳــﺮﻣﺎﯾﻪﮔــﺬاران آﻧﻬــﺎ ﺗــﺸﮑﯿﻞ ﻣــﯽدﻫﻨــﺪ‪.‬‬ ‫ﺧﻮﯾﺸﺎوﻧﺪﮔﺮاﯾﯽ ـ ﻫﻤﭽﻮن ﺑﺮﺧﯽ از ﮐﺸﻮرﻫﺎي آﺳﯿﺎﯾﯽ دﯾﮕﺮ ازﺟﻤﻠﻪ ﭼﯿﻦ ـ در اﯾﻦ ﺷﺮﮐﺘﻬﺎ‬ ‫ﺑﻪ ﺷﺪت رواج دارد‪ .‬اﯾﻦ ﺷﺮﮐﺘﻬﺎ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﺳﺎدﮔﯽ ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎ ﯾﺎ ارزﺷﻬﺎي اﺧﻼﻗﯽ راﯾـﺞ در‬ ‫ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﻏﺮﺑﯽ را ﺑﺎ ﻋﻨﻮان »ﻧﻈﺎمﻧﺎﻣﻪﻫﺎي اﺧﻼﻗﯽ« ﺑﻪ ﮐﺎرﮐﻨﺎن ﺧﻮد ﺑﻘﺒﻮﻻﻧﻨﺪ‪.‬‬ ‫________________________________________________________‬ ‫)‪1. Centre for Responsible Business (CRB‬‬ ‫‪2. Zalami‬‬

‫اﺧﻼق در ﺗﺠﺎرت‬ ‫‪٩٢‬‬ ‫در ﺑﺮﺧﯽ از اﯾﻦ ﮐﺸﻮرﻫﺎ )ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﺤﺮﯾﻦ( ﺗﺒﻌﯿﺾ در ﺳﻔﺎرش ﮐﺎﻻﻫﺎي اﺳﺘﺮاﺗﮋﯾﮏ وﺟـﻮد‬ ‫دارد‪ .‬اﻫﺪاي »ﮐﺎدو« ﯾﺎ ﻫﺪﯾﻪ و ﺷﺮﮐﺖ دادن اﻓﺮاد در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎي ﺗﻔﺮﯾﺤـﯽ‪ 1‬ﺑـﺮاي ﺗﺤـﺖﺗـﺄﺛﯿﺮ‬ ‫ﻗﺮاردادن آﻧﻬﺎ ﻫﻨﮕﺎم اﻧﺠﺎم ﻣﻌﺎﻣﻼت ﺗﺠﺎري راﯾﺞ اﺳﺖ‪ .‬ردﮐـﺮدن ﯾـﺎ ﺧـﻮدداري از ﭘـﺬﯾﺮش‬ ‫ﻫﺪﯾﻪ در ﺑﯿﻦ اﻋﺮاب اﻗﺪام ﻣﺘﺪاول ﯾﺎ ﻣﺮﺳﻮﻣﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﻫﺮﻧﻮع اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﯾﺎ ﻧﻈﺎمﻧﺎﻣﻪ اﺧﻼﻗﯽ ﮐﻪ‬ ‫در اﯾـﻦ ﻣـﻮرد ﺗـﺪوﯾﻦ ﺷـﻮد ﺑﺎﯾـﺪ از اﻧﻌﻄـﺎف ﮐـﺎﻓﯽ ﺑﺮﺧـﻮردار ﺑﺎﺷـﺪ‪ .‬ﺷـﺮﮐﺘﻬﺎي ﺗﺠـﺎري‬ ‫درﮐﺸﻮرﻫﺎي ﺣﺎﺷﯿﻪ ﺧﻠﯿﺞ ﻓﺎرس ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺮاي ﻫﺪاﯾﺎ ﯾﺎ ﺳﻮﻏﺎﺗﯿﻬﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﮐﺎرﻣﻨﺪان آﻧﻬﺎ ﻣﺠـﺎز ﺑـﻪ‬ ‫درﯾﺎﻓﺖ آن ﻫﺴﺘﻨﺪ از ﻟﺤﺎظ ارزش ﺳﻘﻒ ﺗﻌﯿﯿﻦﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺑـﻪ ﮔﻮﻧـﻪاي ﮐـﻪ اﯾـﻦ ﻫـﺪاﯾﺎ در ﺳـﻄﺢ‬ ‫ﻣﺤﺪودي ﮐﻪ ﻋﻨﻮان »رﺷﻮه« ﺑﻪ آن اﻃﻼق ﻧﺸﻮد ﻗﺎﺑﻞ ﭘﺬﯾﺮش ﺑﺎﺷﺪ‪2.‬‬ ‫در ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﺣﻮزه ﺧﻠﯿﺞ ﻓﺎرس ـ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ رﺋـﯿﺲ ﻣﺮﮐـﺰ ﻣﻨـﺎﺑﻊ اﺧﻼﻗـﯽ دوﺑـﯽ ـ اﺟـﺮاي‬ ‫ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎي ارﺗﻘﺎي ﺳﻄﺢ اﺧﻼق ﺣﺮﻓﻪاي ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺑﺨﺸﯽ از راﻫﺒﺮد ﺗﺠﺎري ﺷﺮﮐﺘﻬﺎ ﺗﻠﻘﯽ‬ ‫ﺷﻮد‪ .‬آﮔﺎهﮐﺮدن ﺷﺮﮐﺘﻬﺎ از ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺘﻬﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ‪ ،‬اﺻﻼح ﺳﺎﺧﺘﺎر ﺗﺸﮑﯿﻼت آﻧﻬﺎ‪ ،‬ﺗﻮﺟـﻪ ﺑـﻪ‬ ‫ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ رﯾﺴﮏ و درك اﻫﻤﯿﺖ ﺣﻔﻆ ﻣﺤﯿﻂزﯾﺴﺖ ﺑﻪ رﺷﺪ اﺧﻼق ﺣﺮﻓﻪاي ﺷﺮﮐﺘﻬﺎ ﮐﻤﮏ‬ ‫ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد‪.‬‬ ‫ﺗﻌﻬﺪات اﺧﻼﻗﯽ ﺳﺎزﻣﺎﻧﻬﺎي ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ‬ ‫ﺑﺮﺧﯽ از ﺳﺎزﻣﺎﻧﻬﺎي ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﮐﻮﺷﺶ ﮐﺮدهاﻧﺪ اﻋـﻀﺎي ﺧـﻮد را ﺑـﻪ رﻋﺎﯾـﺖ ﻣﻌﯿﺎرﻫـﺎ و‬ ‫ارزﺷﻬﺎي اﺧﻼﻗﯽ ﺗﺮﻏﯿﺐﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺑﺮاي ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻣﯽﺗـﻮان ﺑـﻪ اﺗﺤﺎدﯾـﻪ ﻧﻤﺎﯾـﺸﮕﺎهﻫـﺎي ﺑـﯿﻦاﻟﻤﻠﻠـﯽ‪3‬‬ ‫اﺷﺎره ﮐﺮد ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1925‬ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﮔﺴﺘﺮش ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﻬﺎي ﻧﻤﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ در دﻧﯿﺎ‪ ،‬ﺗﺮﺑﯿـﺖ ﮐـﺎدر‬ ‫ﻣﺘﺨﺼﺺ ﺑﺮاي اداره اﻣﻮر ﻧﻤﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ و ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﻧﻤﺎﯾﺸﮕﺎهﻫﺎ و اراﺋـﻪ راﻫﮑـﺎر‬ ‫ﺑﺮاي رﻓﻊ آﻧﻬﺎ ﺗﺄﺳﯿﺲ ﺷﺪ و در ﺣﺎل ﺣﺎﺿـﺮ ‪ 474‬ﻧﻤﺎﯾـﺸﮕﺎه و اﺗﺤﺎدﯾـﻪ ﻋـﻀﻮﯾﺖ آن را دارا‬ ‫________________________________________________________‬ ‫‪1. Entertainment Programmes‬‬ ‫‪ . 2‬ﯾﺎدآور ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ »ﺳﺎزﻣﺎن ﻫﻤﮑﺎري اﻗﺘﺼﺎدي و ﺗﻮﺳﻌﻪ« ﻃﯽ ﮔﺰارش ﺟﺎﻣﻌﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ ﻋﻨﻮان »اﺧﻼق ﺣﺮﻓﻪاي و‬ ‫ﺧﻂﻣﺸﯿﻬﺎي ﺿﺪ ارﺗﺸﺎ درﺑﺎره ‪ 17‬ﮐﺸﻮرﺧﺎورﻣﯿﺎﻧﻪ و ﺷﻤﺎل اﻓﺮﯾﻘﺎ ﺗﻬﯿﻪ ﮐﺮده راﻫﮑﺎرﻫﺎي ﻣﺘﻌﺪدي ﺑﺮاي اﻓﺰاﯾﺶ ﺳﻄﺢ‬ ‫اﺧﻼق ﺣﺮﻓﻪاي در اﯾﻦ ﻣﻨﻄﻘﻪ اراﺋﻪ داده اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪www.oecd.org, , Mena-Oecd Program , Business & Anti-Bribery‬‬ ‫)‪3. Union Des Foires Internationales (UFI‬‬