sci

สีและกล่ินจาก ส่วนตา่ งๆ ของพชื



คาถามชวนคดิ – สมนุ ไพรในทอ้ งถ่ินของเรา มีชนิดใดบา้ งท่ีสามารถ นามาใชไ้ ดโ้ ดยตรง – สมนุ ไพรชนิดใดบา้ งที่เราแยกเฉพาะสารท่ีมีสมบตั ิ ที่ตอ้ งการออกมา

กิจกรรม สีและกลิ่นหอมจากสว่ นตา่ งๆ ของพืช – เลอื กพชื ที่กล่มุ สนใจจะศกึ ษามาหนง่ึ ชนดิ เชน่ ดอกไม้ ใบไม้ ผลไม้ รากพืชที่มีสี สวยงาม หรอื กล่ินหอม สงั เกตและบนั ทึกลกั ษณะภายนอกของส่วนตา่ งๆ ของพืชนนั้ – ฉกี หรอื ห่นั ส่วนของพืชเป็นชนิ้ เลก็ ๆ สงั เกตและบนั ทึกว่ามีสารทสี่ ีแยกออกมาบา้ ง หรอื ไม่ หรอื ไดก้ ล่ินหอมมากขึน้ หรอื ไม่ – ทาการสกดั ดว้ ยตวั ทาละลาย โดย ห่นั พืชเป็นชนิ้ เล็กๆ ใสล่ งในขวดรปู กรวย เตมิ นา้ กล่นั 5 ลกู บาศกเ์ ซนตเิ มตร ปิดดว้ ยจกุ ยางแลว้ เขย่าแรงๆ นาน 5 นาที แยกสว่ นที่ เป็นของเหลวออกมา สงั เกตการณเ์ ปลยี่ นแปลงของสี และกลิน่ – ทาซา้ แตเ่ ปล่ยี นจากนา้ เป็นเอทลิ แอลกอฮอล์ เปรยี บเทยี บผลทไี่ ดท้ งั้ 2 ครงั้

ตารางบนั ทกึ ผล พชื ลกั ษณะ เมอื่ ห่นั เป็ น ทาละลาย ทาละลาย ภายนอก ชนิ้ เลก็ ๆ ดว้ ยนา้ กล่ัน ด้วย (กล่ิน/ส)ี (กล่นิ /สี) เอทิลแอลกอ ฮอล์ (กลิ่น/ส)ี

อภปิ ราย – สารที่สกดั ไดม้ ีลกั ษณะอยา่ งไร – ตวั ทาละลายตา่ งชนิดกนั ใชส้ กดั สารไดเ้ หมอื นกนั หรอื ตา่ งกนั อยา่ งไร – สารทแี่ ยกไดม้ ีลกั ษณะอย่างไร มสี ีหรือกล่นิ เหมอื นส่วนของพืชท่ี นามาสกดั หรือไม่ – สารท่ีแยกไดม้ ีองคป์ ระกอบเดยี วหรือไม่ ทราบไดอ้ ยา่ งไร – ถา้ ตอ้ งการแยกสารใหไ้ ดป้ ริมาณมากยิง่ ขนึ้ จะตอ้ งทาอย่างไร

สรุปผล เราสามารถแยกสารออกมาจากสว่ นตา่ งๆ ของพชื ไดโ้ ดยทาใหเ้ ซลลแ์ ตก แลว้ ใชต้ วั ทาละลายทเ่ี หมาะสมละลายหรอื สกดั สารออกมา สารทส่ี กดั ไดจ้ ะอยใู่ น รปู ของสารละลายซง่ึ นาไปใชป้ ระโยชนไ์ ด้ เช่น นา้ มนั หอมระเหย ปรมิ าณสารท่ไี ด้ ขึน้ อย่กู บั หลายปัจจยั เช่น ปรมิ าณสารในสว่ นตา่ งๆ ของพืช อายพุ ืชท่เี กบ็ ชนดิ ของ สารละลายท่ใี ช้ เป็นตน้



การสกดั ดว้ ยไอนา้ – เป็นการแยกสารองคป์ ระกอบโดยใชไ้ อนา้ ทาใหส้ ารทร่ี ะเหยเป็นไองา่ ยและไมล่ ะลายนา้ เกดิ การเดอื ดกลายเป็นไอ แลว้ แยกตวั ออกมาพรอ้ มกบั ไอนา้

การสกดั ดว้ ยตวั ทาละลาย – เป็นวธิ แี ยกสารทเี่ ป็นของเหลวปนกบั ของเหลว หรือ ของแข็งปนกบั ของแขง็ โดยอาศยั สมบตั ิ การละลายของ สาร – หลกั การทส่ี าคญั คอื การเลอื กตวั ทาละลายทเ่ี หมาะสมใน การสกดั สารทต่ี อ้ งการออกมาใหม้ ากทสี่ ดุ สมบตั ิของตวั ทาละลายในการสกดั สาร • ตอ้ งละลายสารทตี่ อ้ งการจะแยกได้ • ไม่ละลายสารอนื่ ๆ ทไี่ มต่ อ้ งการ • ไมท่ าปฏิกริ ิยากบั สารทตี่ อ้ งการจะแยก • แยกออกจากสารละลายและทาใหบ้ ริสุทธ์ิไดง้ า่ ย • มีราคาถูกและหางา่ ย

วธิ ีการเก็บสมุนไพร

การเกบ็ \" พชื สมุนไพร \" ใหไ้ ดค้ ณุ คา่ ทางยามากทส่ี ดุ ไมเ่ สยี หาย สงิ่ ทส่ี าคญั อยา่ งยง่ิ เห็นจะไดแ้ ก่ ชว่ งเวลาทเี่ หมาะสมในการเกบ็ พืชสมนุ ไพรเอามาเป็นยา ถา้ เกบ็ ในระยะเวลา ทไี่ มเ่ หมาะสมกม็ ผี ลตอ่ การออกฤทธิ์ ในการรกั ษาโรคของยาสมุนไพรได้ 1. ประเภทรากหรือหวั สมควรเกบ็ ในช่วงเวลาท่พี ชื หยุดการเจรญิ เติบโต ใบ ดอก รว่ งหมดแลว้ หรือในชว่ งตน้ ฤดหู นาวถงึ ปลายฤดู รอ้ น เพราะเหตวุ า่ ในช่วงนีร้ ากและหวั มีการสะสมปริมาณตวั ยาเอาไวค้ อ่ นข้างสูง 2. ประเภทใบ หรือเก็บท้ังตน้ ควรเกบ็ ในชว่ งท่พี ชื เจรญิ เตบิ โตมากทส่ี ดุ หรือพชื บางอย่างอาจจะระบุช่วงเวลาเกบ็ อยา่ งชดั เจน เช่น เกบ็ ใบไม่ ออ่ นหรอื ไมแ่ ก่เกินไป (ใบเพสลาด) เกบ็ ชว่ งดอกตมู เร่มิ บาน หรอื ช่วงเวลาทีด่ อกบาน เป็นตน้ 3. ประเภทดอก โดยท่วั ไปเกบ็ ในชว่ งดอกเร่มิ บาน 4. ประเภทผลและเมลด็ พชื สมุนไพรบางอยา่ งอาจจะเกบ็ ในช่วงท่ีผลยังไมส่ ุกกม็ ี เช่น ฝร่งั เก็บเอาผลออ่ นมาเป็นยาแก้ทอ้ งรว่ ง แต่ โดยท่วั ไปมกั เก็บเม่ือผลแก่เตม็ ที่แลว้

คณุ ภาพของยาสมนุ ไพรท่จี ะใชร้ กั ษาโรคไดด้ หี รือไม่ นนั้ สาคญั อยทู่ ่ชี ่วงเวลาการเกบ็ สมนุ ไพรและวธิ กี าร เก็บ ยงั มีปัจจยั อ่นื ๆ ท่ีจะตอ้ งคานงึ อีกอยา่ งกค็ อื พืน้ ดินท่ี ปลกู พืชสมนุ ไพร เชน่ ลาโพง ควรปลกู ในพืน้ ดินท่ีเป็นดา่ ง จะมีประมาณตวั ยาสงู สะระแหน่ หากปลกู ในดนิ ทราย นา้ มันระเหยหอมจะสงู และยงั มีปัญหาทางดา้ น สภาพแวดลอ้ มในการเจริญเตบิ โต ภมู ิอากาศ เป็นตน้