ศิริบูรณ์ (ตรง)

การบญั ชีตน้ ทุนมาตรฐาน การบญั ชีตน้ ทุนมาตรฐาน (Standard Costing) ถือเสมือนเป็นเคร่ืองมือในการบริหารจดั การตน้ ทุนให้ ฝ่ ายบริหารเพื่อใชใ้ นการวางแผนและควบคมุ ตน้ ทุนการผลิตตามท่ีทราบแลว้ วา่ กิจการสามารถเลือกระบบบญั ชี เพื่อสะสมขอ้ มูลตน้ ทุนและจดั ทารายงานทางการเงินตามลกั ษณะการผลิตสินคา้ ได้ 2 ระบบคือการบญั ชีตน้ ทุน งาน (Job Costing) และการบญั ชีตน้ ทุนช่วงการผลิต (Process Costing) กิจการจะเลือกปฏิบตั ิตามระบบบญั ชีใด ข้ึนอยกู่ บั ลกั ษณะของสินคา้ ที่ผลิตการบญั ชีตน้ ทุนมาตรฐานเป็นลกั ษณะการบญั ชีที่ใชเ้ พือ่ เปรียบเทียบตน้ ทุนท่ี เกิดข้ึนจริงกบั มาตรฐานที่กาหนดไวอ้ ยา่ งเหมาะสมเป็นเครื่องมือในการควบคุมและบริหารจดั การตน้ ทุนการ บญั ชีตน้ ทุนมาตรฐานจึงมีประโยชนต์ อ่ ผบู้ ริหารเป็นอยา่ งมากกิจการสามารถนาวิธีการบญั ชีตน้ ทุนมาตรฐาน ไปประยกุ ตใ์ ชก้ บั ระบบการบญั ชีตน้ ทุนงานส่งั ทาและระบบการบญั ชีตน้ ทุนช่วงการผลิตเพ่ือบริหารจดั การ ตน้ ทุนใหเ้ กิดประสิทธิภาพบรรลวุ ตั ถปุ ระสงคข์ องกิจการคือสร้างกาไรและสร้างความพึงพอใจต่อผถู้ ือหุน้ มาก ท่ีสุดบนพ้ืนฐานของผปู้ ระกอบการท่ีมีคุณธรรมและยดึ หลกั ธรรมาภิบาล cr. การบญั ชีต้นทนุ 2

ความหมายของการบญั ชีตน้ ทุนมาตรฐาน การบญั ชีตน้ ทุนมาตรฐานหมายถึงระบบการบญั ชีตน้ ทุนการผลิตซ่ึงถูกกาหนดไวล้ ่วงหนา้ ก่อนทา การผลิตจริงท้งั มาตรฐานปริมาณ (Quantity Standard) และมาตรฐานราคา (Price Standard โดยกาหนดอย่างมีหลกั เกณฑ์ตามความเหมาะสมของกิจการและตอ้ งร่วมมือกับทุกฝ่ ายท่ีเกี่ยวขอ้ งเพ่ือนา จานวนท่ีกาหนดไวล้ ่วงหนา้ หรือมาตรฐานมาเปรียบเทียบกบั ผลการผลิตจริงเพ่ือพฒั นาตน้ ทุนใหไ้ ดต้ น้ ทุนต่า ที่สุดสินคา้ มีคุณภาพตามตอ้ งการสร้างกาไรสูงสุดให้ กิจการวิธีการบญั ชีตน้ ทุนมาตรฐานนอกจากมีประโยชน์ในการบริหารจดั การตน้ ทุนจากการนา ผลตา่ งที่ไดจ้ ากการเปรียบเทียบตน้ ทุนมาตรฐานกบั ตน้ ทุนท่ีเกิดข้ึนจริงไปปรับการทางานของทุกฝ่ ายเก่ียวขอ้ ง ผบู้ ริหารสามารถใชว้ ิธีการบญั ชีตน้ ทุนมาตรฐานเพ่ือควบคุมการทางานวางแผนการผลิตประกอบการตดั สินใจ ที่เป็นประโยชนต์ ่อกิจการแลว้ ในการตีราคาสินคา้ คงเหลือปลายงวด cr. การบญั ชีต้นทนุ 2

• กิจการสามารถใชร้ าคามาตรฐานของสินคา้ เพ่ือคานวณมูลค่าสินคา้ คงเหลือ ปลายงวดไดข้ อ้ สังเกตหากเราเปรียบเทียบ“ ตน้ ทุนมาตรฐาน” (Standard Cost) กับ“ งบประมาณ (Budget) ว่ามีความสัมพนั ธ์กันเหมือนกันหรือ แตกต่างกนั อยา่ งไรพอสรุปไดว้ า่ “ ต้นทนุ มาตรฐาน \"ถกู กาหนดเป็นมาตรฐานต่อหน่วยเทียบเท่า หน่วยสาเร็จรูปตามส่วนประกอบของตน้ ทุนการผลิต “ งบประมาณ” ถูกกาหนดเป็นยอดรวมท้งั หมดโดยแยกเป็นแตล่ ะ รายการตน้ ทุนการผลิตที่คาดวา่ จะเกิด cr. การบญั ชีต้นทนุ 2

การคานวณตน้ ทุนสินคา้ ตามวธิ ีตน้ ทุนจริง วิธีตน้ ทุนปกติและวธิ ีตน้ ทุนมาตรฐาน การคานวณตน้ ทุนการผลิตสินคา้ มีวธิ ีการที่แตกต่างกนั ตามลกั ษณะการเกบ็ สะสมตน้ ทุนการผลิตตามขนาดและลกั ษณะการปฏิบตั ิงานของแต่ละกิจการแบ่งการ คานวณตน้ ทุนการผลิตสินคา้ ได้ 3 วิธีคือ 1. วิธีตน้ ทุนจริง (Actual Cost) 2. วธิ ีตน้ ทุนปกติ (Normal Cost) 3.วิธีตน้ ทุนมาตรฐาน (Standard Cost) cr. การบญั ชีต้นทนุ 2

วิธีต้นทนุ จริง การคานวณตน้ ทุนสินคา้ วิธีน้ีส่วนประกอบของตน้ ทุนการผลิตท้งั หมดจะถูกบนั ทึกด้วย ปริมาณที่ใชจ้ ริงและราคาที่ซ้ือจริงไม่มีการกาหนดกาลงั การผลิตและอตั ราค่าใชจ้ ่ายการผลิตคิดเขา้ งาน ไวล้ ่วงหนา้ และไม่มีการเปรียบเทียบผลต่างของการผลิตท้งั ผลต่างปริมาณและผลต่างราคา วิธีตน้ ทุน จริงน้ีเหมาะสาหรับกิจการท่ีผูบ้ ริหารสามารถควบคุมและดูแลการใช้ต้นทุนได้อย่างท่ัวถึงและมี ประสิทธิภาพ บัญชีงานระหว่างทาแสดงรายละเอียดดงั น้ี งานระหว่างทา วตั ถดุ ิบทางตรง ปริมาณจริง x ราคาจริง แรงงานทางตรง เวลาจริง x อตั ราจริง ค่าใช้จา่ ยการผลติ ปริมาณจริง x ราคาจริง cr. การบญั ชีต้นทนุ 2

วธิ ีต้นทนุ ปกติ การคานวณตน้ ทุนสินคา้ วธิ ีน้ีวตั ถุดิบทางตรงและแรงงานทางตรงจะถูกบนั ทึกดว้ ยปริมาณที่ใชจ้ ริงและราคาท่ีซ้ือ จริงส่วนค่าใช้จ่ายการผลิตจะบนั ทึกโดยวิธีคิดเขา้ งานมีการกาหนดอตั ราค่าใช้จ่ายการผลิตคิดเขา้ งานต่อฐานกิจกรรมไว้ ลว่ งหนา้ (Predetermine Overhead Rate) และเลือกฐานกิจกรรมท่ีใชเ้ ม่ือคานวณค่าใชจ้ ่ายการผลิตคิดเขา้ งานแลว้ จะเปรียบเทียบ ค่าใชจ้ ่ายการผลิตจ่ายจริงกบั ค่าใช้จ่ายการผลิตคิดเขา้ งานเมื่อมีผลต่างของค่าใช้จ่ายการผลิตคิดเขา้ งานสูงหรือต่าไปนาไป ปรับปรุงกบั บญั ชีตน้ ทุนขายหรือปรับปรุงบญั ชีตน้ ทุนขายบญั ซ่ึงานระหวา่ งทาและบญั ชีสินคา้ สาเร็จรูปตามส่วนที่เหมาะสมวิธี ตน้ ทุนปกติน้ีเหมาะกบั กิจการท่ีมีค่าใชจ้ ่ายการผลิตเป็นจานวนมากและตอ้ งการกาหนดอตั ราค่าใชจ้ ่ายการผลิตคิดเขา้ งานเพื่อ ควบคุมตน้ ทุนค่าใชจ้ ่ายการผลิต บัญชีงานระหว่างทาแสดงรายละเอียดดงั นี้ งานระหวา่ งทา วตั ถดุ บิ ทางตรง ปริมาณจริง x ราคาจริง แรงงานทางตรง เวลาจริง x อตั ราจริง คา่ ใช้จา่ ยการผลติ คิดเข้างาน ฐานจริง x อตั ราคิดเข้างาน cr. การบญั ชีต้นทนุ 2

วิธีต้นทนุ มาตรฐาน การคานวณต้นทุนการผลิตตามวธิ ีนี้กิจการจะกาหนดปริมาณวัตถุดิบทางตรงจานวนชั่วโมงแรงงาน ทางตรงท่ีควรใช้และกาหนดราคาที่ควรจดั ซื้อหรือควรจ่ายไว้ล่วงหน้าพร้อมท้ังกาหนดอัตราค่าใช้จ่ายการผลิต คิดเข้างานท้ังค่าใช้จ่ายการผลิตผันแปรและค่าใช้จ่ายคงที่โดยแยกส่ วนประกอบของต้นทุนการผลิตท้ัง 3 ประเภทตามพฤติกรรมต้นทุนแบบผันแปร (Variable Cost) ต้นทุนแบบคงที่ (Fixed Cost)) บญั ชีงานระหว่างทาแสดงรายละเอียดดงั นี ้ งานระหว่างทา วตั ถดุ บิ ทางตรง ปริมาณมาตรฐาน x ราคามาตรฐาน แรงงานทางตรง เวลามาตรฐาน x อตั รามาตรฐาน คา่ ใช้จ่ายการผลติ คิดเข้างาน ฐานตามมาตรฐาน x อตั ราคิดเข้างาน cr. การบญั ชีต้นทนุ 2

การกาหนดมาตรฐานตน้ ทุน และการเปรียบเทียบผลต่าง หน่วยงานที่มีหน้าท่ีกาหนดมาตรฐานต้องมีข้อมูลเพ่ือใช้ในการกาหนด มาตรฐานอย่างเหมาะสมและเพียงพอเพราะมาตรฐานที่กาหนดข้ึนจะตอ้ งใช้ในการ เปรียบเทียบควบคุมและวางแผนต้นทุนการผลิตมาตรฐานท่ีกาหนดข้ึนต้องเป็ นท่ี ยอมรั บเหมาะสมและปฏิบัติได้จริ งเม่ือนามาเปรี ยบเทียบกับผลการปฏิ บัติงานจริ ง ผลต่างท่ีเกิดข้ึนเป็นท่ียอมรับและนามาปรับปรุงแกไ้ ขการปฏิบตั ิงานของฝ่ ายท่ีเก่ียวขอ้ ง การกาหนดมาตรฐานตน้ ทุน (Standard Setting) มาตรฐานตน้ ทุน การผลิตจะถูกกาหนดท้งั 2 ดา้ นคือมาตรฐานปริมาณหรือมาตรฐานประสิทธิภาพและ มาตรฐานด้านราคาหรื อมาตรฐานด้านการจ่ายเงินโดยแยกกาหนดมาตรฐานตาม ส่วนประกอบของตน้ ทุนการผลิตท้งั 3 ประเภทคือวตั ถุดิบทางตรงแรงงานทางตรงและ คา่ ใชจ้ ่ายการผลิต cr. การบญั ชีต้นทนุ 2

1. วตั ถุดิบทางตรง (Direct Materials) เป็ นส่วนประกอบของตน้ ทุนการผลิตท่ีมีลกั ษณะ พฤติกรรมตน้ ทุนเป็นแบบผนั แปรกาหนดมาตรฐาน 2 ดา้ นดงั น้ี 1.1 มาตรฐานปริมาณวตั ถุดิบ (Quantity Standard) เป็นการกาหนดเก่ียวกบั ปริมาณ หน่วยของวตั ถุดิบทางตรงที่ใชใ้ นการผลิตสินคา้ ต่อหน่วยอาจกาหนดเป็ นน้าหนกั ที่ใชห้ รือ หน่วยนบั อื่นเช่นกระป๋ องกิโลกรัมความยาวเป็นเมตรเป็นตน้ ฝ่ ายท่ีออกแบบสินคา้ และฝ่ ายที่ ทาการผลิตจะเป็นผกู้ าหนดมาตรฐานจานวนวตั ถุดิบท่ีใช้ 1.2 มาตรฐานราคา (Price Standard) เป็นการกาหนดราคาต่อหน่วยของวตั ถุดิบทาง ตรงที่ใชใ้ นการผลิตสินคา้ ต่อหน่วยฝ่ ายท่ีรับผิดชอบการกาหนดมาตรฐานราคาของวตั ถุดิบ ทางตรงก็คือฝ่ ายจดั ซ้ือการกาหนดราคาให้เหมาะสมและปฏิบตั ิไดจ้ ริงควรศึกษาขอ้ มูลท่ี เก่ียวขอ้ งโดยเฉพาะอยา่ งยิง่ แนวโนม้ ที่จะเป็ นไปในอนาคตสภาวะแวดลอ้ มท่ีเก่ียวขอ้ งสภาพ เศรษฐกิจสังคมนโยบายการเมือง ฯลฯ cr. การบญั ชีต้นทนุ 2

2. แรงงานทางตรง (Direct Labor) เป็ นส่วนประกอบของตน้ ทุนการผลิตในส่วนของการ แปรสภาพมีพฤติกรรมตน้ ทุนเป็นแบบผนั แปรใหก้ าหนดมาตรฐาน 2 ดา้ นดงั น้ี 2.1 มาตรฐานจานวนชว่ั โมงหรือประสิทธิภาพ (Time Efficiency Standard) เป็ นการกาหนดเกี่ยวกับจานวนช่ัวโมงแรงงานทางตรงท่ีใช้ในการผลิตสินคา้ ต่อหน่วยฝ่ ายท่ี ออกแบบสินคา้ และฝ่ ายท่ีทาการผลิตจะเป็ นผูก้ าหนดมาตรฐานจานวนชว่ั โมงแรงงานทางตรง ตรงที่ใช้ 2.2 มาตรฐานอตั ราการจา้ ง (Wage Rate Standard) เป็นการกาหนดอตั ราการ จา้ งแรงงานทางตรงที่งท่ีใชใ้ นการผลิตสินคา้ ต่อชว่ั โมงแรงงานทางตรงฝ่ ายที่รับผิดชอบในการ กาหนดมาตรฐานอตั ราค่าจา้ งแรงงานคือฝ่ ายจา้ งแรงงานการกาหนดอตั ราใหเ้ หมาะสมและปฏิบตั ิ ได้จริงควรศึกษาขอ้ มูลที่เก่ียวขอ้ งโดยเฉพาะอย่างย่ิงแนวโน้มท่ีจะเป็ นไปในอนาคตสภาวะ แวดลอ้ มที่เกี่ยวขอ้ งสภาพเศรษฐกิจสังคมนโยบายการเมือง ฯลฯ cr. การบญั ชีต้นทนุ 2

3. ค่าใชจ้ ่ายการผลิต (Manufacturing Overhead) เป็ นส่วนประกอบของตน้ ทุนการผลิตในส่วนของ ตน้ ทุนแปรสภาพมีพฤติกรรมตน้ ทุนเป็นท้งั แบบตน้ ทุนผนั แปรและแบบตน้ ทุนคงท่ีวิธีการกาหนด มาตรฐานจะมีความแตกตา่ งกนั ตามลกั ษณะพฤติกรรมตน้ ทุนดงั น้ี 3.1 ค่าใชจ้ ่ายการผลิตผนั แปร (Variable Manufacturing Overhead) ใหเ้ ลือกฐานกิจกรรม ท่ีใชแ้ ละกาหนดอตั ราค่าใชจ้ ่ายการผลิตผนั แปรต่อฐานกิจกรรมที่เลือกโดยกาหนดมาตรฐาน 2 ดา้ น ดงั น้ี 3.1.1 มาตรฐานประสิทธิภาพ (Variable Overhead Efficiency Standard) เลือก ฐานกิจกรรมแลว้ กาหนดจานวนตามฐานกิจกรรม 3.1.2 มาตรฐานการจ่ายเงิน (Spending Variable Overhead Standard) กาหนด ค่าใชจ้ ่ายการผลิตผนั แปรต่อหน่วยของฐานกิจกรรมที่เลือกฝ่ ายควบคุมค่าใชจ้ ่ายการผลิตผนั แปร เป็ นผกู้ าหนดเมื่อทาการผลิตแลว้ นาหน่วยท่ีผลิตเสร็จคานวณค่าใชจ้ ่ายการผลิตผนั แปรคิดเขา้ งาน ผลต่างที่เกิดข้ึนถา้ เป็นผลตา่ งที่ไม่น่าพอใจใหน้ าไปปรับปรุงและแกไ้ ขตามฝ่ ายท่ีเก่ียวขอ้ ง cr. การบญั ชีต้นทนุ 2

3.2 ค่าใชจ้ ่ายการผลิตคงท่ี (Fixed Manufacturing Overhead Costs) กาหนดอตั ราคา่ ใชจ้ ่ายการผลิตคงท่ีคิดเขา้ งานไวล้ ว่ งหนา้ ทาโดยประมาณตน้ ทุนคา่ ใชจ้ ่ายการผลิต คงท่ีตลอดปี หารดว้ ยกาลงั การผลิตตามฐานกิจกรรมที่เลือก 3.2.1 มาตรฐานกาลงั การผลิต (Volume Standard) เม่ือเลือกฐาน กิจกรรมแลว้ ฝ่ ายผลิตกาหนดกาลงั การผลิตตามฐานกิจกรรมร่วมกบั ฝ่ ายการตลาด 3.2.2 มาตรฐานการจ่ายเงินตามงบประมาณ (Budget Standard) กาหนดงบประมาณค่าใช้จ่ายการผลิตคงที่ฝ่ ายที่ทาหน้าท่ีควบคุมค่าใชจ้ ่ายการผลิตคงท่ีเป็ นผู้ กาหนด cr. การบญั ชีต้นทนุ 2

การเปรียบเทียบผลต่าง เมื่อผลิตไดจ้ านวนผลผลิต (Output) แลว้ นาจานวนผลผลิตท่ีทาไดม้ าคานวณปริมาณ แยกตามส่วนประกอบของตน้ ทุนการผลิตว่าควรใชใ้ นจานวนมาตรฐานเท่าใดหรือควรจะจ่ายใน ราคามาตรฐานเท่าใดเปรียบเทียบกบั ปริมาณท่ีใชจ้ ริงและราคาที่จ่ายจริงหากกิจการใชร้ ะบบการ บญั ชีตน้ ทุนช่วงการผลิตผลผลิตท่ีนามาคานวณเพ่ือเปรียบเทียบน้นั ตอ้ งเป็นผลผลิตที่คานวณหน่วย เทียบเท่าหน่วยสาเร็จรูปหากกิจการใชร้ ะบบการบญั ชีตน้ ทุนงานสั่งทากใ็ ชจ้ านวนหน่วยของสินคา้ ที่ผลิตเสร็จแตล่ ะงาน ผลต่างที่เกิดขึน้ คือ ผลการปฏิบตั ิงานของแต่ละฝ่ ายท่ีเก่ียวขอ้ งวา่ มีผลการปฏิบตั ิงานสูง หรือต่ากว่ามาตรฐานอย่างไรผูบ้ ริหารจะใชผ้ ลต่างท่ีเกิดข้ึนเหล่าน้ีเพ่ือบริหารจัดการตน้ ทุนให้ เหมาะสมโดยแยกเปรียบเทียบ 2 ดา้ นตามส่วนประกอบของตน้ ทุนการผลิตดงั นี cr. การบญั ชีต้นทนุ 2

1. วตั ถุดิบทางตรง 1.1 ผลต่างปริมาณ (Quantity Variance)เกิดจากการเปรียบเทียบจานวนมาตรฐานของ วตั ถุดิบทางตรงท่ีควรใช้ตามผลผลิตที่ทาไดก้ บั จานวนวตั ถุดิบทางตรงท่ีใช้จริงผลต่างปริมาณวตั ถุดิบ ทางตรงถา้ เป็นผลตา่ งที่ไม่น่าพอใจใหน้ าไปปรับปรุงและแกไ้ ขการทางานของฝ่ ายผลิต 1.2 ผลตา่ งราคา (Price Variance) เกิดจากการเปรียบเทียบผลต่างระหว่างราคาวตั ถุดิบตาม มาตรฐานกบั ราคาวตั ถุดิบที่ซ้ือจริงผลต่างราคาวตั ถุดิบถา้ เป็ นผลต่างท่ีไม่น่าพอใจให้นาไปปรับปรุงและ แกไ้ ขการทางานของฝ่ ายจดั ซ้ือ 2. แรงงานทางตรง 2.1 ผลต่างประสิทธิภาพแรงงาน (Efficiency Variance) เกิดจากการเปรียบเทียบจานวน มาตรฐานของชวั่ โมงแรงงานทางตรงที่ควรใชต้ ามผลผลิตที่ทาไดก้ บั จานวนชว่ั โมงแรงงานทางตรงท่ีใช้ จริงผลต่างประสิทธิภาพแรงงานถา้ เป็นผลตา่ งท่ีไม่น่าพอใจใหน้ าไปปรับปรุงและแกไ้ ขการทางานของฝ่ าย ผลิต 2.2 ผลต่างอตั ราค่าจา้ ง (Wags Rate Varianca) เกิดจากการเปรียบเทียบผลต่างระหว่างอตั ราค่าจา้ ง แรงงานทางตรงตามมาตรฐานกบั อตั ราคา่ จา้ งแรงงานทางตรงจริงผลต่างอตั ราค่าจา้ งของแรงงานทางตรงถา้ เป็นผลต่างที่ไม่น่าพอใจใหน้ าไปปรับปรุงและแกไ้ ขการทางานของฝ่ ายจา้ งแรงงาน cr. การบญั ชีต้นทนุ 2

3. ค่าใชจ้ ่ายการผลิต 3.1 ค่าใชจ้ ่ายการผลิตผนั แปร 3.1.1 ผลต่างประสิทธิภาพค่าใช้จ่ายการผลิตผนั แปร (Variable Overhead Efficiency Variance) เกิดจากการเปรียบเทียบจานวนมาตรฐานตามผลผลิตของฐานกิจกรรมที่เลือกกบั จานวนฐานกิจกรรมที่เกิดข้ึนจริงผลต่างประสิทธิภาพของค่าใชจ้ ่ายการผลิตผนั แปรถา้ เป็นผลต่างท่ีไม่น่าพอใจ ใหน้ าไปปรับปรุงและแกไ้ ขการทางานตามฝ่ ายของฐานกิจกรรม 3.1.2 ผลต่างการจ่ายเงิน (Spending Variance) เกิดจากการเปรียบเทียบผลต่าง ระหวา่ งอตั ราค่าใชจ้ ่ายการผลิตผนั แปรคิดเขา้ งานกบั อตั ราค่าใชจ้ ่ายการผลิตผนั แปรท่ีเกิดจริงผลต่างการจ่ายเงิน ของคา่ ใชจ้ ่ายการผลิตผนั แปรถา้ เป็นผลต่างท่ีไม่น่าพอใจใหน้ าไปปรับปรุงและแกไ้ ขการทางานของฝ่ ายควบคุม ค่าใชจ้ ่ายการผลิตผนั แปร cr. การบญั ชีต้นทนุ 2

3.2 ค่าใชจ้ ่ายการผลิตคงที่ 3.1.1 ผลต่างกาลงั การผลิตหรือผลต่างเนื่องจากประสิทธิภาพของค่าใชจ้ ่ายการผลิตคงที่ (Volume Variance or Fixed Efficiency Variance) เกิดจากการเปรียบเทียบจานวนกาลงั การผลิตตามงบประมาณกบั กาลงั การผลิตตามผลผลิตท่ีทาไดจ้ ริงตามฐานกิจกรรมท่ีเลือก (คิดเขา้ งาน) ผลต่าง กาลงั การผลิตถา้ เป็นผลต่างที่ไม่น่าพอใจใหน้ าไปปรับปรุงและแกไ้ ขการทางานของฝ่ ายผลิต 3.1.2 ผลต่างการจ่ายเงินตามงบประมาณ (Budget Variance) เกิดจากการ เปรียบเทียบผลต่างระหว่างการจ่ายเงินของค่าใชจ้ ่ายการผลิตคงที่กบั งบประมาณของค่าใชจ้ ่ายการผลิตคงท่ี ผลต่างการจ่ายเงินตามงบประมาณของค่าใชจ้ ่ายการผลิตคงท่ีถา้ เป็ นผลต่างที่ไม่น่าพอใจให้นาไปปรับปรุง และแกไ้ ขการทางานของฝ่ ายควบคุมงบประมาณค่าใชจ้ ่ายการผลิตคงท่ี ขอ้ สังเกต : หากกิจการบนั ทึกค่าใช้จ่ายการผลิตเกิดข้ึนจริงโดยไม่แยกตน้ ทุนผนั แปรและตน้ ทุน คงที่ออกจากกันให้เปรียบเทียบผลต่างการจ่ายเงินรวมกนั ไดเ้ มื่อเปรียบเทียบผลต่างแต่ละประเภทตาม ส่วนประกอบของตน้ ทุนการผลิตแลว้ ตอ้ งระบุวา่ ผลต่างที่เกิดข้ึนเป็นผลต่างประเภทใดดงั ต่อไปน้ี cr. การบญั ชีต้นทนุ 2

1.ผลต่างที่น่าพอใจ (Favorable Variance) หมายถึงผลต่างของราคา หรือผลต่างของปริมาณท่ีกาหนดตามมาตรฐานสูงกวา่ ราคาหรือปริมาณที่เกิดจริง ผลตา่ งที่น่าพอใจเป็นผลตา่ งที่ถือวา่ การทางานเป็นที่ยอมรับได้ 2. ผลต่างที่ไม่น่าพอใจ (Unfavorable Variance) หมายถึงผลต่างของ ราคาหรื อปริ มาณที่กาหนดตามมาตรฐานต่ากว่าราคาหรื อปริ มาณท่ี เกิ ดจริ ง ผลตา่ งท่ีไม่น่าพอใจเป็นผลตา่ งถือเป็นผลการทางานต่ากวา่ มาตรฐานท่ีกาหนดไว้ ควรไดร้ ับการแกไ้ ขตามหนา้ ท่ีรับผดิ ชอบ cr. การบญั ชีต้นทนุ 2

การคานวณผลต่างเกี่ยวกบั วตั ถุดิบทางตรง วตั ถดุ บิ ทางตรง เป็นส่วนประกอบท่ีสาคญั ของตน้ ทุนการผลิตมีพฤติกรรมตน้ ทุนแบบผนั แปรมีลกั ษณะพเิ ศษคือตอ้ งมีการจดั ซ้ือไวล้ ่วงหนา้ ก่อนทาการผลิตซ่ึงการซ้ือแต่ละคร้ังอาจมีราคา แตกต่างกนั หากกิจการที่ใชว้ ธิ ีตน้ ทุนจริงหรือวธิ ีตน้ ทุนปกติจะบนั ทึกราคาวตั ถุดิบที่ซ้ือในราคาจริง การเบิกใชอ้ าจจะเบิกจากวตั ถุดิบท่ีจดั ซ้ือในแต่ละรอบที่มีราคาแตกต่างกนั กจ็ ะบนั ทึกราคาวตั ถุดิบที่ เบิกใชใ้ นราคาจริงที่บนั ทึกไวเ้ ช่นกนั การคานวณผลต่างเกี่ยวกบั วตั ถุดิบแบ่งเป็นกรณีต่าง ๆ ดงั น้ี 1. ผลต่างราคาแบ่งตามวธิ ีการบนั ทึกบญั ชีดงั น้ี 1.1 ผลต่างราคาเม่ือซ้ือ 1.2 ผลต่างราคาเมื่อใช้ 2. ผลต่างปริมาณ 1. ผลต่างราคา 1.1 ผลต่างราคาเม่ือซ้ือวธิ ีน้ีบญั ชีวตั ถุดิบจะถูกบนั ทึกในราคามาตรฐานจาเป็นตอ้ งคานวณ ผลต่างราคาเม่ือชื่อทนั ที่ท่ีจดั ซ้ือราคาที่จดั ซ้ือควรต่ากวา่ ราคามาตรฐานท่ีกาหนด cr. การบญั ชีต้นทนุ 2

1.2 ผลตา่ งราคาเม่ือใช้ วิธีน้ีบญั ชีวตั ถุดิบจะถกู บนั ทึกในราคาที่ซ้ือจริงจึง ไม่คานวณ ผลตา่ งราคาเม่ือซ้ือจะคานวณผลต่างราคาเมื่อเบิกวตั ถดุ ิบไปใช้ 2. ผลต่างปริมาณผลตา่ งปริมาณคานวณเพ่อื เปรียบเทียบปริมาณวตั ถดุ ิบที่ ควรใชต้ ามมาตรฐานกบั ปริมาณท่ีใชจ้ ริงปริมาณท่ีควรใชต้ ามมาตรฐานควรต่ากวา่ ปริมาณท่ีใชจ้ ริง cr. การบญั ชีต้นทนุ 2

การบนั ทึกบญั ชีเก่ียวกบั วตั ถุดิบทางตรง วตั ถุดิบทางตรงเป็ นส่วนประกอบส่วนหน่ึงของตน้ ทุนการผลิตที่มีพฤติกรรม ตน้ ทุนแบบผนั แปรหากกิจการใชร้ ะบบตน้ ทุนจริง (Actual Costing) หรือระบบ ตน้ ทุนปกติ (Normal Costing) วตั ถุดิบทางตรงถูกบนั ทึกในจานวนท่ีใชจ้ ริงและ ราคาซ้ือจริงในระบบตน้ ทุนมาตรฐานวตั ถุดิบทางตรงจะบนั ทึกดว้ ยปริมาณตามมาตรฐานท่ี ควรใช้จากผลผลิตที่ทาไดจ้ ริงกบั ราคาตามมาตรฐานท่ีกาหนดการบนั ทึกบัญชีเกี่ยวกบั วตั ถดุ ิบทาได้ 2 วธิ ีคือ 1.บนั ทึกตามราคามาตรฐาน 2. บนั ทึกตามราคาซ้ือจริง cr. การบญั ชีต้นทนุ 2

1. บนั ทึกตามราคามาตรฐานวธิ ีน้ีจะบนั ทึกบญั ชีวตั ถุดิบในราคามาตรฐานหากมีผลตา่ งราคาจะบนั ทึกผลต่างราคา เม่ือเบิกใชท้ ้งั หมดเม่ือจดั ซ้ือไวใ้ นบญั ชีผลต่างราคาเม่ือซ้ือบญั ชีวตั ถุดิบแสดงในราคามาตรฐานก็บนั ทึกผลต่าง เฉพาะผลต่างจานวนในวนั สิ้นงวดบญั ชีตอ้ งปรับผลต่างราคาเม่ือซ้ือออกมาเป็นผลตา่ งราคาเม่ือใชใ้ หผ้ ลต่างราคา เมื่อซ้ือเหลือตามส่วนของจานวนวัตถุดิบคงเหลือปลายงวดและถือเป็ นบัญชีท่ีต้องนาไปปรับมูลค่า วตั ถดุ ิบคงเหลือในวนั สิ้นงวดเพอื่ ใหบ้ ญั ชีวตั ถุดิบทางตรงแสดงยอดที่แทจ้ ริงมีข้นั ตอนการบนั ทึกดงั น้ี 1.1 บนั ทึกบญั ชีซ้ือ 1.2 บนั ทึกบญั ชีเม่ือเบิกใช้ 1.3 บนั ทึกปรับปรุงผลต่างราคาเมื่อซ้ือกบั ผลตา่ งราคาเม่ือใชใ้ นวนั สิ้นงวด 1.4 บนั ทึกปิ ดบญั ชีผลต่างวตั ถดุ ิบ cr. การบญั ชีต้นทนุ 2

2. บนั ทึกตามราคาซ้ือจริงการบนั ทึกบญั ชีวตั ถุดิบตามราคาซ้ือจริงบญั ชีวตั ถุดิบจะถูกบนั ทึก ในราคาทุนท่ีซ้ือบญั ชีวตั ถุดิบแสดงในราคาทุนท่ีซ้ือเมื่อเบิกใชจ้ ะบนั ทึกผลต่างท้งั ผลต่าง เนื่องจากราคาและผลต่างเน่ืองจากจานวนในวนั สิ้นงวดบญั ชีไม่ตอ้ งบนั ทึกปรับผลต่าง ราคาในวนั สิ้นงวดบญั ชีวตั ถุดิบทางตรงจะแสดงยอดในราคาทุนท่ีแทจ้ ริงมีข้นั ตอนการ บนั ทึกดงั น้ี 2.1 บนั ทึกบญั ชีเมื่อซ้ือ 2.2 บนั ทึกบญั ชีเม่ือใช้ 2.3 บนั ทึกปิ ดบญั ชีผลตา่ ง cr. การบญั ชีต้นทนุ 2

การคานวณผลต่างเก่ียวกบั แรงงานทางตรง แรงงานทางตรงเป็นส่วนประกอบท่ีสาคญั ของตน้ ทุนการผลิตมีพฤติกรรมตน้ ทุนแบบ ผนั แปรการคานวณผลต่างเก่ียวกบั แรงงานทางตรงคานวณผลต่าง 2 ดา้ นคือ 1. ผลต่างอตั ราค่าจา้ งแรงงาน หมายถึงผลต่างระหว่างอตั ราค่าจา้ งแรงงานทางตรง ตามมาตรฐานกบั อตั ราการจา้ งแรงงานทางตรงที่เกิดจริงในจานวนชวั่ โมงแรงงานตามมาตรฐาน ท่ีควรใชต้ ามผลผลิตท่ีทาไดอ้ ตั ราค่าจา้ งแรงงานจริงไม่ควรสูงกวา่ อตั รามาตรฐานคานวณไดด้ งั น้ี 2. ผลต่างประสิทธิภาพแรงงาน หมายถึงผลต่างระหว่างจานวนช่ัวโมงแรงงาน ทางตรงมาตรฐานท่ีควรใชต้ ามผลผลิตที่ทาไดก้ บั จานวนชวั่ โมงแรงงานทางตรงที่ใชจ้ ริงชวั่ โมง แรงงานใชจ้ ริงไม่ควรสูงกวา่ ชวั่ โมงมาตรฐานคานวณไดด้ งั น้ี cr. การบญั ชีต้นทนุ 2

การบนั ทึกบญั ชีเกี่ยวกบั แรงงานทางตรง แรงงานทางตรงเป็ นส่วนประกอบส่วนหน่ึงของต้นทุนการผลิตที่มี พฤติกรรมตน้ ทุนแบบผนั แปรหากกิจการใชร้ ะบบตน้ ทุนจริง (Actual Cosis) หรือระบบตน้ ทุนปกติ (Normal C0525 แรงงานทางตรงถูกบนั ทึกในจานวนท่ี ใชจ้ ริงและอตั ราที่เกิดจริงในระบบตน้ ทุนมาตรฐานแรงงานทางตรงจะบนั ทึกการเกิด ค่าแรงทางตรงและทางออ้ มตามปกติและจะบนั ทึกแรงงานทางตรงเขา้ งานตามเวลา มาตรฐานที่ควรใช้จากผลผลิตท่ีทาได้จริงในอตั ราค่าจ้างตามมาตรฐานที่กาหนด พร้อมบนั ทึกผลตา่ งเก่ียวกบั ค่าแรงและโอนปิ ดผลตง่ มีข้นั ตอนการบนั ทึกบญั ชีดงั น้ี 1.บนั ทึกการเกิดค่าแรง 2. บนั ทึกคา่ แรงเขา้ งาน 3. บนั ทึกปิ ดบญั ชีผลต่าง cr. การบญั ชีต้นทนุ 2

การคานวณผลต่างเก่ียวกบั ค่าใชจ้ ่ายการผลิต ผลต่างเก่ียวกบั ค่าใชจ้ ่ายการผลิตตามวิธีตน้ ทุนมาตรฐานมีลกั ษณะท่ี แตกต่างกนั ตามวิธีที่ใชแ้ ละจุดมุ่งหมายของผบู้ ริหารคานวณได้ 3 แบบคือ 1. การคานวณผลตา่ งแบบ 4 ทาง 2. การคานวณผลต่างแบบ 3 ทาง 3. การคานวณผลตา่ งแบบ 2 ทาง 1.การคานวณผลต่างค่าใช้จ่ายการผลิตแบบ 4 ทางการคานวณผลต่างค่าใชจ้ ่ายการผลิตแบบ 4 ทางเป็นการคานวณแยก ระหวา่ งคา่ ใชจ้ ่ายการผลิตผนั แปร 2 ดา้ นและคา่ ใชจ้ ่ายการผลิตคงที่ 2 ดา้ นคานวณ ผลต่าง 4 ทางดงั น้ี cr. การบญั ชีต้นทนุ 2

1.1 ค่าใชจ้ ่ายการผลิตผนั แปร 1.1.1 ผลต่างการจ่ายเงิน 1.1.2 ผลต่างประสิทธิภาพ 1.2 ค่าใชจ้ ่ายการผลิตคงที่ 1.2.1 ผลต่างงบประมาณ 1.2.2 ผลต่างกาลงั การผลิต 1.1 ค่าใช้จ่ายการผลิตผนั แปร ตามชวั่ โมงจริงในอตั ร1า.ค1.ิด1เขผา้ลงตา่านงกกบัารคจ่า่าใยชเจ้ง่ิานยคกือาผรผลลติต่างผรนั ะแหปวรา่ จง่าคย่าจใรชิงจ้ ่ายการผลิตผนั แปรคิดเขา้ งาน ใกชารต้ ผาลมิตผผลนัผแลปิตรทค่ีทิดาเไขด1า้ ง.้ 1าก.น2บั ตผช่อลวั่ ชตโวั่่ามโงงปมแงรรแะงรสงงิาทงนธาทนิภาทางพาตงครตงือรงผ(ฐลาตน่ากงริจะกหรรวม่าง)จทา่ีเนกวิดนขช้ึนว่ั จโรมิงงแใรนงองตัานราทคา่างใทช่ีคจ้ ว่ารย cr. การบญั ชีต้นทนุ 2

1.2 ค่าใชจ้ ่ายการผลิตคงท่ี 1.2.1 ผลต่างงบประมาณคือผลต่างระหว่างค่าใช้จ่ายการผลิตคงที่ตาม งบประมาณกบั ค่าใชจ้ ่ายการผลิตคงท่ีจ่ายจริง 1.2.2 ผลตา่ งกาลงั การผลิตคือผลต่างระหว่างจานวนชวั่ โมงแรงงานทางตรงท่ีกาหนด เป็นกาลงั การผลิตตามงบประมาณกบั ชว่ั โมงแรงงานทางตรง (ฐานกิจกรรม) ตามผลผลิตที่ได้ (ชว่ั โมงคิดเขา้ งาน) ในอตั ราคา่ ใชจ้ ่ายการผลิตคงที่คิดเขา้ งานต่อชวั่ โมงแรงงานทางตรง 2. การคานวณผลต่างค่าใช้จ่ายการผลติ แบบ 3 ทาง ในกรณีท่ีกิจการบนั ทึกคา่ ใชจ้ ่ายการผลิตจ่ายจริงโดยรวมไม่แยกค่าใชจ้ ่ายการผลิตผนั แปรและค่าใช้จ่ายการผลิตคงท่ีออกจากกนั กิจการไม่สามารถคานวณแบบ 4 ทางคานวณได้ เพียง 3 ทางดงั น้ี 2.1 ผลตา่ งการจ่ายเงิน 2.2 ผลต่างประสิทธิภาพค่าใชจ้ ่ายการผลิตผนั แปร 2.3 ผลตา่ งกาลงั การผลิต cr. การบญั ชีต้นทนุ 2

2.1 ผลต่างการจ่ายเงิน คือ ผลต่างระหว่างค่าใช้จ่ายการผลิตตามงบประมาณ ณ ชว่ั โมงจริงกบั ค่าใชจ้ ่ายการผลิตจ่ายจริงท้งั หมด 2.2 ผลต่างเนื่องจากประสิทธิภาพ ของค่าใชจ้ ่ายการผลิตผนั แปร ตามขอ้ 1.1 2.3 ผลต่างเน่ืองจากกาลงั การผลิต ของค่าใชจ้ ่ายการผลิตคงท่ี ตามขอ้ 1.2 3. การคานวณผลต่างค่าใช้จ่ายการผลติ แบบ 2 ทาง บางกรณีผูบ้ ริหารอาจต้องการวิเคราะห์ผลต่างเพื่อประโยชน์ในการควบคุม ตน้ ทุนการผลิตโดยวิเคราะห์ตน้ ทุนการผลิตส่วนท่ีควบคุมไดแ้ ละตน้ ทุนการผลิตส่วนที่ ควบคุมไม่ไดส้ ามารถวเิ คราะห์ผลต่างไดแ้ บบ 2 ทางดงั น้ี 3.1 ผลต่างที่ควบคุมไดห้ มายถึงผลต่างระหวา่ งการจ่ายเงินของค่าใชจ้ ่ายการผลิต จ่ายจริงกบั ค่าใชจ้ ่ายการผลิตตามงบประมาณ ณ ชวั่ โมงจริงกบั ค่าใชจ้ ่ายการผลิตจ่ายจริง ท้งั หมด 3.2 ผลต่างที่ควบคุมไม่ไดห้ รือผลต่างเน่ืองจากกาลงั การผลิตตามขอ้ 1.2.2 cr. การบญั ชีต้นทนุ 2

การบนั ทึกบญั ชีเกี่ยวกบั ผลต่างค่าใชจ้ ่ายการผลิต ค่าใชจ้ ่ายการผลิตเป็นส่วนประกอบของตน้ ทุนการผลิตที่มีการบนั ทึกบญั ชีคา่ ใชจ้ ่าย การผลิตท่ีเกิดข้ึนจริงตลอดงวดบญั ชีไวใ้ นบญั ชีคา่ ใชจ้ ่ายการผลิตผนั แปรและคา่ ใชจ้ ่ายการ ผลิตคงที่หรืออาจบนั ทึกไวใ้ นบญั ชีค่าใชจ้ ่ายการผลิตรวมกไ็ ดก้ ิจการที่ใชว้ ิธีตน้ ทุนมาตรฐาน เมื่อสิ้นงวดบญั ชีจะบนั ทึกค่าใชจ้ ่ายการผลิตคิดเขา้ งานดว้ ยฐานกิจกรรมตามมาตรฐานท่ีควร ใชต้ ามผลผลิตท่ีทาไดจ้ ริงและอตั ราคา่ ใชจ้ ่ายการผลิตคิดเขา้ งานท่ีกาหนดไวล้ ่วงหนา้ และ บนั ทึกผลต่างที่เกิดข้ึน cr. การบญั ชีต้นทนุ 2

การปิ ดบัญชีผลต่างเกีย่ วกบั ค่าใช้จ่ายการผลติ ในวนั สิ้นงวดบญั ชีกิจการตอ้ งปิ ดผลต่างทุกรายการเนื่องจากบญั ชีผลต่างทุกบญั ชีมี ลกั ษณะเป็นบญั ชีชว่ั คราวจึงตอ้ งปิ ดใหห้ มดภายในงวดบญั ชีโดยสามารถปิ ดเขา้ บญั ชี ดงั ตอ่ ไปน้ี 1. บญั ชีตน้ ทุนขายท้งั หมด 2. แบ่งส่วนเขา้ บญั ชีตน้ ทุนขาย ซ่ึงงานระหวา่ งทาและบญั ชีสินคา้ สาเร็จรูป 3. บญั ชีกาไรขาดทุนท้งั หมดกิจการจะปิ ดบญั ชีผลตา่ งเขา้ บญั ชีใดทาไดต้ าม ความเหมาะสมจาก cr. การบญั ชีต้นทนุ 2

บทสรุป วิธีการบัญชีตน้ ทุนมาตรฐานเป็ นวิธีการบัญชีท่ีมีการกาหนด ตน้ ทุนการผลิตตามส่วนประกอบไวล้ ่วงหนา้ อยา่ งรอบคอบและร่วมมือกนั ทุกฝ่ ายที่เกี่ยวขอ้ งการกาหนดมาตรฐานตามส่วนประกอบของตน้ ทุนน้นั กาหนดท้งั ปริมาณท่ีควรใชแ้ ละราคาที่ควรซ้ือท้งั วตั ถุดบิ ทางตรงแรงงาน ทางตรงและคา่ ใชจ้ ่ายการผลิตในการกาหนดอตั ราค่าใชจ้ ่ายการผลิตคิดเขา้ งานตอ้ งคานึงถึงระดบั การผลิตที่เป็ นระดบั การผลิตปกติและมาตรฐานที่ กาหนดข้ึนมาใช้ควรมีการกาหนดเวลาใช้ควรได้รับการปรับปรุงและ ก า ห น ด ใ ห ม่ ต า ม ส ถ า น ก า ร ณ์ ส ภ า พ แ ว ด ล้อ ม ท า ง เ ศ ร ษ ฐ กิ จ สั ง ค ม ท่ี เปล่ียนแปลง cr. การบญั ชีต้นทนุ 2

บทสรุป เม่ือผลิตไดจ้ ริงนาผลผลิตท่ีไดจ้ ริงเปรียบเทียบตน้ ทุน ก า ร ผ ลิ ต ต า ม ส่ ว น ป ร ะ ก อ บ ข อ ง ต้น ทุ น ก า ร ผ ลิ ต ว่า ค ว ร ใ ช้ ส่วนประกอบของตน้ ทุนการผลิตในปริมาณเท่าใดและควร จัดซ้ือหรื อจ่ายเงินจานวนเท่าใดหากมีผลต่างเกิดข้ึนให้นา ผลต่างมาวเิ คราะห์วา่ เป็นผลต่างท่ีน่าพอใจหรือไม่น่าพอใจเพื่อ นาผลต่างท่ีไม่น่าพอใจไปปรับปรุงและแกไ้ ขการปฏิบตั ิงาน ของฝ่ ายที่เกี่ยวขอ้ งวิธีการบญั ชีตน้ ทุนมาตรฐานเป็นประโยชน์ ตอ่ ผบู้ ริหารเป็นอยา่ งมากท้งั ในเร่ืองการควบคุมตน้ ทุนการผลิต การกาหนดราคาขายรวมถึงการตีราคาสินคา้ คงเหลือปลายงวด cr. การบญั ชีต้นทนุ 2

ขอขอบคุณ cr. การบญั ชีต้นทนุ 2