คู่มือทักษะความฉลาดทางดิจิทัล สำหรับครู

คูม่ อื ทกั ษะความฉลาด ทางดิจทิ ลั สาหรบั ครู

1 คำนำ ในยคุ เทคโนโลยดี ิจทิ ัลการเรียนรแู้ ละปฏิสัมพนั ธ์ระหว่างบุคคลมีการเปลย่ี นแปลง อยตู่ ลอดเวลา การเตรยี มพร้อมให้คนไทย ครู บุคลากรทางการศึกษามคี วามฉลาด ทางดจิ ิทัลเป็นเรอ่ื งที่สาคัญ เพื่อสามารถสรา้ งสรรคแ์ ละใช้ประโยชน์จากเทคโนโลยี ดีจิทลั ได้อยา่ งเต็มศักยภาพ จงึ ใหค้ วามสาคัญต่อการพัฒนาคนให้มที ักษะความฉลาด ทางดิจทิ ัล และเกิดการสร้างสงั คมแหง่ การเรยี นรทู้ ่ีมีคณุ ภาพและเหมาะสม โดยเฉพราะ เด็กและเยาวชน เพราะแมว้ ่าในปัจจบุ ันความกา้ วหนา้ ทางเทคโนโลยดี จิ ีทลั จะทาใหเ้ กิด การเรยี นรู้ด้วยตนเอง แตค่ วามซับซอ้ นของโลกดิจิทัล ทาให้ “คร”ู เป็นสิง่ สาคัญท่ีจะ ช้ีแนะปกปอ้ งดูแลเยาวชนนกั เรียนท่ีกาลังเติบโตมาในยุคการเปลี่ยนแปลงน้ี ครูจงึ ควร พฒั นาตนเองให้มคี วามฉลาดทางดิจิทลั ท่เี ข้าใจบทบาทและความสาคญั ของเทคโนโลยี ดิจทิ ลั เลอื กใช้ และสร้างส่อื เทคโนโลยีให้เหมาะสมกับองค์ความรู้ทต่ี ้องการจะถา่ ยทอด และเหมาะสมตอ่ พฤตกิ รรมการเรยี นรูข้ องผู้เรียนในแต่ละช่วงวัยในบรบิ ทท่แี ตกต่างกนั โดยสอดแทรกความเปน็ พลเมอื งดี และการปอ้ งกันตนเองจากส่อื เทคโนโลยดี จิ ทิ ัล ท่ีเปล่ยี นแปลงไปด้วย คู่มือรายงานเลม่ นี้จดั ทาขน้ึ เพอื่ ให้ ผูอ้ า่ น ครู เยาวชนคนไทย ได้ศึกษาการใช้เทคโนโลยี ดจิ ิทลั ทถี่ กู ต้องเหมาะสม และพฒั นาปรบั ใช้กบั การจดั การเรียนการสอนการปอ้ งกันดแู ล เพม่ิ ทกั ษะความฉลาดทางดจิ ทิ ลั ให้ปรบั ใช้ไดเ้ หมาะสม หวงั ว่าคูม่ อื รายงานนจ้ี ะเปน็ ประโยชนต์ อ่ ผู้อ่านไมม่ ากกน็ อ้ ย หากผิดพลาดประการใดผู้จัดทาขออภยั ไว้ ณ ท่ีนี้ ผู้จดั ทา น.ส. พรพิมล กันภยั

2 หน้ำ สารบญั 3 4 เร่ือง 5 6 ทักษะในการรกั ษาอัตลักษณ์ทด่ี ีของตนเอง 7 (Digital Citizen ldentity) 8 ยกตวั อย่าง 9 ทักษะการคิดวเิ คราะหม์ วี ิจารณญาณทดี่ ี 10 ( Critical Thinking) ยกตัวอยา่ ง 11 ทกั ษะในการรกั ษาความปลอดภัยของตนเองในโลกไซเบอร์ 12 ( Cybersecurity Management) 13 ยกตัวอย่าง 14 ทักษะในการรักษาขอ้ มูลสว่ นตวั (Privacy Management) 15 ยกตัวอย่าง 16 . ทักษะในการจัดสรรเวลาหน้าจอ (Screen Time Management) 17 18 ยกตวั อย่าง 19 ทกั ษะในการบริหารจัดการขอ้ มูลทผ่ี ูใ้ ชง้ านมีการทิง้ ไวบ้ น 20 โลกออนไลน์ (Digital Footprints) 21 ยกตัวอย่าง ทักษะในการรับมือกบั การกลน่ั แกล้งบนโลกไซเบอร์ (Cyberbullying Management) ยกตวั อยา่ ง ทกั ษะการใช้เทคโนโลยอี ย่างมจี ริยธรรม (Digital Empathy) ยกตวั อย่าง สรุป เอกสารอา้ งอิง นาเสนอ

3 1. ทกั ษะในการรกั ษาอตั ลกั ษณ์ท่ีดีของตนเอง (Digital Citizen ldentity) สามารถสร้างและบริหารจดั การอัตลกั ษณ์ทด่ี ีของตนเองไวไ้ ด้อยา่ งดีท้งั ในโลกออนไลนแ์ ละโลก ความจริง อตั ลกั ษณท์ ดี่ ี คือ การที่ผใู้ ชด้ จิ ิทัลสรา้ งภาพลกั ษณใ์ นโลกออนไลนต์ นเองในแงบ่ วก ท้งั ความคดิ ความรูส้ กึ และการกระทา โดยมีวิจารณญานในการรับสง่ ข่าวสารและแสดงความคิดเหน็ มีความเหน็ อกเห็นใจผรู้ ่วมใช้งานในสังคมออนไลน์ และรูจ้ ักรับผิดชอบตอ่ การกระทา ไมก่ ระทา การท่ผี ดิ กฎหมายและจรยิ ธรรมในโลกออนไลน์ เชน่ การละเมดิ ลิขสิทธ์ การกลน่ั แกล้งหรอื การ ใชว้ าจาทีส่ รา้ งความเกลยี ดชงั ผอู้ ่นื ทางส่ือออนไลน์

4 ยกตัวอยา่ ง ยกตัวอยา่ ง ท1ี่ การสรา้ งภาพลักษณ์ของแม่ค้าออนไลนใ์ ห้นา่ เชื่อถือ การตอบแชทไว ติดต่องา่ ย รวดเรว็ ส่งของใหล้ ูกคา้ เร็ว ซื่อสตั ย์จรงิ ใจต่อลกู คา้ อัพเดทสิน้ คา้ รูปภาพรวี ิวเยอะ ขยนั อดทนม่งุ มน่ั คาแรคเตอร์มีความ โดดเด่นน่าสนใจ มีความรับผิดชอบต่อสิ้นค้าและลูกค้า ยกตวั อย่างท2ี่ การท่ีครเู ป็นแบบอยา่ งทด่ี ใี หก้ ับนักเรียน ทาใหน้ กั เรยี นเชื่อถอื และไวใ้ จ เชอ่ื ฟงั และปฏิบัติ ส่ิงทีด่ ีตามครู วิธีปอ้ งกนั แก้ไข ถา้ พบเพจขายของออนไลน์ทรี่ า้ นไมร่ ะบุตวั ตนทีช่ ัดเจน อย่าหลงเชื่อ ให้ตรวจสอบรีวิว หรือ อย่าเพง่ิ ทาการซอ้ื ขาย ใหเ้ ลือกรา้ นทีแ่ ม่คา้ มตี ัวตนชดั เจน มที อ่ี ยู่ และ เบอร์โทร รวี วิ และการแจ้งเลขพสั ดุ หน้าเพจทตี่ รวจสอบได้ หรอื เลอื กรา้ นท่ีมีการไลฟส์ ด รบั เครม รับประกนั ส้ินคา้ และรบั ผิดชอบตอ่ สิ้นค้าลูกค้า

5 2. ทกั ษะการคดิ วิเคราะหม์ ีวจิ ารณญาณท่ดี ี ( Critical Thinking) สามารถในการวเิ คราะห์แยกแยะระหวา่ งข้อมูลทีถ่ ูกต้องและข้อมูลทผี่ ดิ ข้อมูลทมี่ เี นอ้ื หาเป็น ประโยชน์ และขอ้ มูลทเ่ี ข้าข่ายอันตราย ข้อมลู ตดิ ต่อทางออนไลนท์ หี่ น้าตงั้ ขอ้ สงสยั และหนา้ เชื่อถือได้ เมอื่ ใช้อินเตอร์เนต็ จะรวู้ า่ เน้ือหาอะไร เป็นสาระ มปี ระโยชน์ รเู้ ท่าทนั สอื่ และสาระ สนเทศ สามารถวิเคราะหแ์ ละประเมนิ ขอ้ มลู ทหี่ ลากหลายได้ เขา้ ใจรูปแบบการหลอกลวง ต่างๆในโลกไซเบอร์ เช่น ข่าวปลอม เว็บปลอม ภาพตัดตอ่ เป็นตน้

6 ยกตวั อย่าง ยกตวั อยา่ ง ท1ี่ การทม่ี ีคนส่งขอ้ ความมาให้ โดยบอกวา่ เป็นเจ้าหน้าท่ีธนาคาร แลว้ แจ้งคณุ วา่ เงินในบญั ชี ของคุณมกี ารถอนออกเป็นจานวนมาก ให้คณุ ไปตรวจเช็คเพ่อื ยืนยันกับเจ้าหนา้ ท่ีอกี ครั้ง โดยใหก้ ดเลขบัตร หรอื ต้องใชร้ หสั บตั รประชาชน ให้ตง้ั สติ ร้เู ลยว่าไม่น่าเชื่อถอื ทางท่ีดีควรตดิ ตอ่ ธนาคารโดยตรงเท่านนั้ ยกตวั อย่างท่ี2 การทคี่ รจู ะตอ้ งสอนใหน้ ักเรียนของตนฝกึ คิดวิเคราะห์ ใช้วจิ ารณญาณ ในการจะตัดสินใจ เช่ือเรื่องตา่ งๆ ทเ่ี ป็นประเดน็ ทางสงั คม สอนให้นักเรยี นรเู้ ท่าทนั สอ่ื เปรยี บเทียบขอ้ มลู ท่เี ปน็ ประโยชน์ และมอี ันตราย ใหน้ กั เรยี นเข้าใจ วธิ ปี ้องกนั แก้ไข ควรตงั้ สติ แลว้ คดิ วิเคราะห์ถงึ ความนา่ จะเปน็ ว่าจะเป็นไปไดไ้ หมท่ีเจ้าหนา้ ท่ีจะตดิ ต่อเรา มาทางนี้ และใหท้ าธุระกรรมตา่ งๆ ใหเ้ รารบี ตดิ ต่อกบั ธนาคารโดยตรงไปดว้ ยตนเอง จะเป็นวิธที ่ีปลอดภัย และหน้าเช่อื ถือที่สุด

7 3. ทกั ษะในการรกั ษาความปลอดภยั ของตนเองในโลกไซเบอร์ ( Cybersecurity Management) สามารถป้องกันขอ้ มูลด้วยการสรา้ งระบบความปลอดภยั ท่เี ขม้ แขง็ และป้องกนั การโจรกรรมขอ้ มลู หรือการโจมตอี อนไลน์ได้ มีทกั ษะในการรกั ษาความปลอดภยั ของตนเองในโลกออนไลน์ การรกั ษา ความปลอดภยั ของตนเองในโลกไซเบอรค์ อื การปกป้องอปุ กรณ์ดจิ ทิ ลั ขอ้ มูลท่ีจดั เกบ็ และขอ้ มูลส่วน ตวั ไมใ่ ห้หาย สญู หาย หรือโจรกรรมจากผู้ไมห่ วงั ดใี นโลกไซเบอร์ การรกั ษาความปลอดภัยทางดิจทิ ัล มีความสาคัญดงั น้ี 1. เพอื่ รกั ษาความเป็นสว่ นตัวและความลับ หากไมไ่ ด้รกั ษาความใหก้ บั อุปกรณด์ ิจทิ ัล ขอ้ มูลสว่ นตัวและข้อมูลท่เี ป็นความลบั อาจจะรัว่ ไหล หรอื ถกู โจรกรรมได้ 2. เพื่อป้องกนั การขโมยอตั ลกั ษณ์ การขโมยอตั ลกั ษณเ์ รมิ่ มจี านวนท่มี ากขึน้ ในยคุ ข้อมลู ขา่ วสาร เนื่องจากมกี ารทาธรุ กรรมทาง ออนไลนม์ ากข้นึ ผูค้ นเรมิ่ ทาการชาระสิน้ คา้ ผ่านสอ่ื อนิ เตอร์เน็ต และทาธุรกรรมกับธนาคาร ทางออนไลน์ หากไม่มกี ารรักษาความปลอดภัยท่ีเพียงพอ มจิ ฉาชีพอาจจะลว้ งขอ้ มลู เกี่ยวกับ บัตรเครดติ และข้อมูลส่วนตวั ของผู้ใช้งานไปสามรอยทาธุรกรรมได้ เช่น ไปซอื้ สน้ิ ค้า กู้ยมื เงนิ หรือสวมรอยรบั ผลประโยชนแ์ ละสวสั ดิการ 3. เพื่อป้องกนั การโจรกรรมข้อมลู เนอื่ งจากขอ้ มูลตา่ งๆมนั เก็บรักษาในรูปของดิจทิ ัล ไมว่ า่ จะเป็นเอกสารภาพถา่ ย หรือคลิปวีดีโอ ข้อมลู เหลา่ น้ีอาจจะถกู โจรกรรมเพื่อนาไปขายตอ่ แบล็คเมล์ หรือเรียกคา่ ไถ่ 4. เพือ่ ปอ้ งกันความเสียหายของขอ้ มูลและอุปกรณ์ ภยั คุกคามทางไซเบอรอ์ าจสง่ ผลเสยี ตอ่ ขอ้ มูลและอุปกรณด์ จิ ิทัลได้ ผ้ไู มห่ วงั ดบี างรายอาจ มุ่งหวังใหเ้ กดิ อนั ตรายต่อข้อมลู และอุปกรณ์ทเี่ กบ็ รักษามากกวา่ ที่จะโจรกรรมขอ้ มูลนน้ั ภัย คกุ คามอย่างไวรัสคอมพวิ เตอร์ โทรศัพท์ และมลั เวร์สรา้ งความเสยี หายร้ายแรงใหก้ ับ คอมพวิ เตอรห์ รือระบบปฏิบตั กิ าร

8 ยกตวั อยา่ ง ยกตัวอยา่ งท่ี1 มีเพือ่ นโทรมาหา บอกว่า เราทกั ข้อความมาทางกล่องข้อความบน Facebook ว่าคุณขอยืม เงินเปน็ จานวน 10,000บาท เพื่อนถามว่าจะเอาไปทาอะไร เพราะคุณไม่เคยยืมเงินใคร ทง้ั ทค่ี ุณไม่ได้พิมพ์ ขอ้ ความไป นนั่ จึงเปน็ สงิ่ ทีน่ า่ สงสยั ว่าคณุ กาลังโดนแฮกข้อมลู ยกตัวอยา่ งท2่ี การทคี่ รูสอนวิธกี ารใชส้ ื่อ หรอื คอมพวิ เตอรใ์ ห้กบั นักเรียนสอนวธิ ีการเขา้ ระบบ และการ ออกจากระบบ ท่ีถูกตอ้ งในทกุ ครง้ั ที่เขา้ ใชค้ อมในห้องเรยี น สอนการตัง้ รหสั ผา่ นท่ีจะปลอดภยั และการใช้ หนา้ เวบ็ ไซต์ทีไ่ มร่ ะบุตัวตน เพ่ือป้องกันภัยท่จี ะเกิดขึ้นทางออนไลน์ วธิ ปี ้องกนั แก้ไข เมอื่ เราเข้า Facebook e-mail line ในสานกั งานหรือท่สี าธารณะใหค้ ุณทาการlogout ทกุ ครั้ง หรือใหใ้ ช้ไมร่ ะบตุ วั ตนก่อนเขา้ ใช้งานต่างๆ หรือทาการเปลี่ยนรหสั เม่ือมีผ้พู ยายามจะแฮกข้อมูลเรา โดยทาการตง้ั รหสั ทม่ี ีอักษรและตัวเลขปะปนกัน เพือ่ ป้องกันกล่มุ มิจฉาชีพทกุ รูปแบบ

9 4. ทกั ษะในการรกั ษาขอ้ มูลสว่ นตวั (Privacy Management) มีดลุ พินจิ ในการจดั ข้อมูลสว่ นตัวในโลกออนไลน์ โดยเฉพาะการแชรข์ ้อมลู ออนไลน์เพอื่ ป้องกันความ เป็นสว่ นตัวท้งั ของตนเองและผ้อู ่นื รเู้ ท่าทนั ภยั คกุ คามทางอินเตอร์เน็ต เชน่ มลั แวร์ ไวรสั คอมพวิ เตอร์ และกลลวงทางไซเบอร์

10 ยกตัวอยา่ ง ยกตวั อยา่ งเชน่ การทีค่ ณุ สั่งสนิ้ ค้าออนไลน์หน้าเพจ แล้วไดใ้ ห้ขอ้ มลู ท่ีอยู่บ้านเลขที่ เบอร์โทรศัพท์ไว้หนา้ เพจ ในคอมเมน้ เปน็ การเปดิ เผยขอ้ มูลส่วนตัว อาจทาใหม้ ีมิจฉาชพี หรือผูไ้ มห่ วังดี นาขอ้ มลู เราใช้ประโยชนต์ ่างๆ ต่อไปได้ หรือ มกี ารจดั ส่งเอกสารปลอมท้วงหนีต้ า่ งๆ มาทีบ่ า้ นคุณได้ เช่นกัน ยกตัวอยา่ งเช่น ครตู ้องสอนใหน้ ักเรียน ร้เู ทา่ ทันภัยคุกคามทางอนิ เตอร์เน็ต และการลอกลวงทเี่ พ่มิ ขน้ึ ทุกวัน เพอื่ เป็นการให้นกั เรียนระวงั และศึกษาข้อมลู ก่อนจะแชรห์ รือโพสต์เร่ืองใดๆ ลงไปในโลกออนไลน์ วิธปี อ้ งกันแกไ้ ข ไมโ่ พสต์ข้อมลู สว่ นตัวตา่ งๆทสี่ าคญั ลงพ้นื ที่สาธารณะ ตั้งคา่ ความเปน็ สว่ นตวั ระมัดระวงั การใช้ e-mail หรือกดลงิ กห์ ลอกลวง ไมท่ าธุระกรรมกับเว็บไซต์หรือบคุ คลทีไ่ มน่ ่าเชอื่ ถือ ไมผ่ กู บัตรเครดิตหรอื บัญชีออนไลนเ์ ปน็ การถาวร

11 5. ทกั ษะในการจดั สรรเวลาหนา้ จอ (Screen Time Management) สามารถในการบริหารเวลาท่ใี ช้อุปกรณ์ยุคดิจิทัล รวมไปถึงการควบคุมเพ่อื ให้เกดิ สมดลุ ระหวา่ งโลก ออนไลน์ และโลกภายนอก ตระหนักถึงอนั ตรายจากการใชเ้ วลาหน้าจอนานเกนิ ไป การทางาน หลายอยา่ งในเวลาเดียวกนั และผลเสียของการเสพตดิ สอื่ ดจิ ิทัล สานักวิจยั เทคโนโลยีอนิ เตอรเ์ นต็ โพลลร์ ะบุว่า วัยรุ่นไทยเกือบ 40 % อยากใช้เวลาหน้าจอมากกว่า ออกกาลังกาย และผลการสารวจจาก We are social พบวา่ ในแต่ละวันคนไทยใช้เวลาหนา้ จอดังน้ี

12 ยกตวั อย่าง ยกตวั อย่างที่1 การทเี ราไมส่ รา้ งข้อตกลงกับการดโู ทรศัพท์มือถือ ตงั้ แตแ่ รก กับบคุ คลในครอบครัวหรือ คนรอบข้าง ทาให้ปจั จุบนั คนเล่นโทรศัพท์มอื ถือตลอดเวลา ขาดความสัมพันธ์ใกลช้ ดิ ต่อกันหรือการเกดิ ภาวะ สมาธิส่ันในเดก็ เพิ่มมากขึ้นเรอ่ื ยๆในปัจจบุ ัน ยกตัวอย่างท่ี2 ครจู ะตอ้ งสอนใหน้ ักเรียนใช้สื่อออนไลนต์ ่างๆ อยา่ งมรี ะบบ กาหนดเวลา และใหเ้ หตผุ ล ของการกาหนดเวลาทชี่ ดั เจนโดยมีการอ้างอิงขอ้ มูลทีม่ ีผวู้ ิจัยในเรอื่ งน้ี และหากนักเรยี นไมส่ นใจทาตามจะ เกิดผลอย่างไร ในเร่อื งของสุขภาพและสังคม วิธีป้องกนั แกไ้ ข ควรแบง่ เวลาและสร้างข้อตกลงในการจดั สรรเวลาการใชโ้ ทรศัพท์ ไอแพด แท็บเล็ต ฯลฯ ให้กับคนรอบข้าง หากิจกรรมมาทารว่ มกันภายในครอบครัวเพิม่ มากข้นึ ใหล้ ูกเล่นวันละไมเ่ กนิ 2-4ชวั่ โมง เวลาทานขา้ วงดเลน่ มอื ถือ ชวนคนในครอบครัวคุยเรื่องตา่ งๆ

13 6. ทกั ษะในการบรหิ ารจดั การขอ้ มูลท่ีผูใ้ ชง้ านมีการท้ิงไวบ้ นโลก ออนไลน์ (Digital Footprints) สามารถเข้าใจธรรมชาติของการใชช้ วี ติ ในโลกดิจิทลั ว่าจะหลงเหลอื รอ่ งรอยขอ้ มลู ทง้ิ ไว้เสมอรวมไป ถึงเขา้ ใจผลลัพธ์ทีอ่ าจเกิดขึ้น เพอื่ การดูแลสิ่งเหลา่ นี้อยา่ งมีความรับผดิ ชอบ รอยเทา้ ดจิ ิทลั (Digital Footprints) คอื อะไร ? รอยเท้าดจิ ิทัลคอื คาที่ใช้เรยี กร่องรอยการกระทาตา่ งๆ ท่ผี ู้ใช้งานทงิ้ รอยไวใ้ นโลกออนไลน์ โซเชยี ล มเี ดยี เวบ็ ไซตห์ รอื โปรแกรมสนทนา เชน่ เดยี วกับรอยเท้าของคนเดินทาง ขอ้ มลู ดิจทิ ลั เชน่ การลง ทะเบียน อีเมล์ การโพสต์ขอ้ ความหรอื รปู ภาพ เม่อื ถกู สง่ เขา้ โลกไซเบอรแ์ ล้วจะทิ้งรอ่ งรอยข้อมูล สว่ นตวั ของผูใ้ ชง้ านไว้ใหผ้ ูอ้ น่ื ติดตามได้เสมอ แม้ผ้ใู ชง้ านจะลบไปแล้ว ดงั นนั้ หากเป็นการกระทา ที่ผิดกฎหมายหรือศีลธรรม ก็อาจมีผลกระทบตอ่ ชื่อเสียงและภาพลักษณข์ องผู้กระทา กล่าวงา่ ยๆ ทุกสิง่ ทุกอยา่ งในโลกอนิ เตอร์เนต็ ทบ่ี อกเรื่องของเรา เชน่

14 ยกตวั อยา่ ง ยกตัวอยา่ งท่ี1 การทีค่ ณุ ทาธรุ ะกรรมตา่ งๆผ่านอินเทอรเ์ น็ต การแชร์ โพสต์ข้อความรูปภาพตา่ งๆ บนโลก ออนไลน์ การแชรเ์ ลขบญั ชีเม่ือทาการขายสิ้นค้าออนไลน์ ยกตัวอยา่ งที่2 ครตู อ้ งสอนให้นกั เรยี นใช้สือ่ แบบระมัดระวังในเร่ืองของ อารมณต์ ่างๆทีน่ ักเรียนอาจ โพสต์ ระบายไว้บนมือถอื โดยทีไ่ ม่ทันได้คดิ ไต่ตรอง บอกใหเ้ ข้าใจถึงอนั ตรายจากโลกโซเชียล การทิง้ รอ่ งลอยไว้ โดยนักเรยี นอาจไม่รตู้ วั อาจส่งผลไมด่ ีไดใ้ นวันขา้ งหนา้ วิธีปอ้ งกันแกไ้ ข ยกเลกิ หรือ ปิดบญั ชอี อนไลนต์ า่ งๆท่ีไม่ได้ใชแ้ ลว้ ลบขอ้ มลู ออกจากเวบ็ ไซต์ท่ีทาการ รวบรวมขอ้ มลู ตา่ งๆ ใชง้ านโหมดไมร่ ะบุตัวตนไปเลย ปิดการใชง้ านในบญั ชีอเี มล์เกา่ ตรวจสอบการต้ังค่า ความเป็นส่วนตวั ของAccountต่างๆ ใช้โปรแกรมเสริมหรือปลกั๊ อนิ สาหรับ Browser อยา่ คลิกแบบสอบถามท่ีดู ไมน่ ่าเช่อื ถอื

15 7. ทกั ษะในการรบั มือกบั การกลนั่ แกลง้ บนโลกไซเบอร์ (Cyberbullying Management) การกลนั่ แกล้งบนโลกไซเบอร์คอื การใช้อนิ เทอร์เน็ตเปน็ เคร่อื งมือหรือช่องทางเพอ่ื ก่อให้เกิดการ คุกคามล่อลวงและการกลั่นแกล้งบนโลกอนิ เทอรเ์ น็ตและสอ่ื สงั คมออนไลน์ โดยกลมุ่ เปา้ หมาย หน้าจะเปน็ กลุ่มเดก็ วัยรุ่น การกลัน่ แกล้งบนโลกโซเชียลคลา้ ยกันกับการกลน่ั แกลง้ ประเภทน้ี จะกระทาผ่านส่ือออนไลน์หรือส่อื ดิจิทัล เช่นการส่งขอ้ ความทางโทรศัพท์ ผกู้ ลั่นแกลง้ อาจจะ เปน็ เพ่ือนรว่ มชน้ั คนร้จู ักในส่อื สงั คมออนไลน์ หรอื อาจจะเป็นคนแปลกหน้ากไ็ ด้ แต่สว่ นใหญ่ ผทู้ กี่ ระทาจะรจู้ ักผทู้ ี่ถกู กลนั่ แกล้ง รปู แบบของการกลั่นแกลง้ มักจะเป็น การวา่ ร้าย ใสค่ วามขทู่ าร้าย การคกุ คามทางเพศ การแอบอ้างตวั ตน หรือใช้ถ้อยหยาบคาย ผา่ นสอื่ ออนไลน์ ของผ้อู ่นื การแบลก็ เมล์ การหลอกลวง การสร้างกลมุ่ ในโซเชียล เพอื่ โจมตีโดยเฉพาะ

16 ยกตวั อย่าง ยกตวั อยา่ งที่1 การทีค่ ณุ ถูกคนทไี่ มร่ จู้ กั ส่งข้อความโรคจิตอบายมขุ ตา่ งๆมาในระบบfacebook ชวนทากิจกรรมต่างๆ หรือ มคี นโทรเข้ามาหลอกลวงเป็นเจา้ หน้าทีธ่ นาคารหรือขนส่งตา่ ง แลว้ บอกคุณมี ส้นิ ค้าผิดกฎหมาย จะตอ้ งถกู ดาเนินการ หากใหช้ ่วยแกไ้ ขตอ้ งสง่ เอกสารหรอื ใหข้ ้อมลู สว่ นตัวตา่ งๆ หรือการ ทม่ี คี นแอบถ่ายรูปคุณไปลงโซเชยี วบลูลี่ตา่ งๆ เป็นตน้ ยกตวั อย่างที่2 ครูจะต้องสอนนกั เรียนให้มีคุณธรรมจริยธรรม ความรับผิดชอบ ไม่ว่ารา้ ยใส่ร้ายผอู้ ่ืน โดย เฉพาะเพอ่ื นร่วมชั้นเรียนของตนเอง ไมบ่ ลูลีก่ นั และกัน ให้กาลังใจซึง่ กนั และกนั วิธปี ้องกันแกไ้ ข อยา่ โต้ตอบหรอื พูดอะไรไปในทานองเดียวกัน เพราะการตอบกลบั ในรูปแบบเดยี วกัน หรอื คกุ คามอกี ฝา่ ยเพ่อื แกแ้ คน้ มแี ต่จะทาให้สถานการณ์เลวร้ายลง เกบ็ หลกั ฐานเม่ือถกู บลู ลี่ กดรพี อร์ท แลว้ บลอ็ กบญั ชผี ู้ใชน้ ้นั ๆ ตัง้ ค่าความเปน็ ส่วนตัว แจง้ ตารวจ นดั คยุ กับอีกฝา่ ยแบบเจอหน้า คยุ เรอ่ื งนี้กับใครสกั คนเพ่อื ผอ่ นคลายความทกุ ข์และเพื่อบนั ทกึ สิ่งทเ่ี กิดขึ้นเป็นหลกั ฐาน

17 8. ทกั ษะการใชเ้ ทคโนโลยอี ยา่ งมีจรยิ ธรรม (Digital Empathy) มคี วามเหน็ อกเห็นใจและสรา้ งความสมั พันธท์ ี่ดกี ับผอู้ ืน่ บนโลกออนไลน์ แมจ้ ะเป็นการสอื่ สารท่ไี ม่ได้ เหน็ หนา้ กัน มปี ฏิสัมพนั ธอ์ ันดีตอ่ คนรอบขา้ ง ไม่ว่าพอ่ แม่ ครู เพอื่ นท้ังในโลกออนไลนแ์ ละในชวี ิตจรงิ ไม่ด่วนตัดสินผ้อู ื่นจากขอ้ มลู ออนไลน์แตเ่ พยี งอย่างเดียว และจะเปน็ กระบอกเสียงให้ผู้ทต่ี ้องการความ ชว่ ยเหลอื คิดกอ่ นจะโพสต์ลงสงั คมออนไลน์ (Think Before you Post) ใคร่ควรก่อนท่ีจะโพสต์รูปหรือข้อความลงในสอื่ ออนไลน์ ไม่โพสต์ขณะกาลังอยู่ในอารมณโ์ กรธ ส่ือสาร กับผอู้ ืน่ ดว้ ยเจตนาดี ไม่ใช้วาจาทส่ี ร้างความเกลยี ดชังทางอารมณ์ ไม่นาล้วงข้อมูลสว่ นตวั ของผ้อู ่ืน ไมก่ ลน่ั แกล้งผู้อนื่ ผ่านสอื่ ดิจติ อล โดยอาจตั้งความถามตวั เองกอ่ นโพสต์

18 ยกตัวอยา่ ง ยกตวั อยา่ งที่1 การทเ่ี ราไมว่ า่ รา้ ยผู้อ่ืนบนโลกออนไลน์ คดิ ไตรต่ รองก่อนแชรห์ รอื โพสต์ขอ้ ความตา่ งๆลงบน สือ่ ทกุ รูปแบบ ไม่ไปละเมดิ สิทธขิ องบุคคลอืน่ ยบั ยง้ั ช่ังใจได้ เมอ่ื อย่ใู นอารมณ์โกรธ ยกตวั อย่างที่2 ครูจะต้องปลูกฝังคุณธรรมจริยธรรมใหก้ บั นักเรียน การจะโพสต์ขอ้ ความใดๆวา่ รา้ ยผู้อนื่ เปน็ ส่ิง ทไ่ี ม่ควรทาอย่างย่งิ เพราะสอ่ื ออนไลนก์ ็มีกฎหมายค้มุ ครอง มคี วามผิดทาง พ.ร.บ.คอมพิวเตอร์ และ เชอื่ มโยง ไปถึงกฎหมายดา้ นอืน่ ๆ ได้อีกดว้ ย วิธปี ้องกนั แกไ้ ข ควบคุมอารมณเ์ ม่อื โกรธหรือไมพ่ อใจ รู้เทา่ ทนั ผลท่ีจะตามมาภายหลงั หากเราแชร์ หรอื โพสต์สง่ิ เหลา่ น้นั ออกไปผ่านสอ่ื ต่างๆ

19 สรุป ทกั ษะความฉลาดทางดจิ ทิ ัล 8ทักษะเปน็ สิง่ ที่จาเปน็ ในยุคปัจจุบันและอนาคตมาก เยาวชนและนักเรยี น บุคลากร ครูทกุ คนตอ้ งรูจ้ ักการใช้สือ่ ดิจทิ ลั ต่างๆอย่างถูกต้องและมี ความฉลาดในการใช้ เพราะสอ่ื เหลา่ นเ้ี ปรยี บเสมือนดาบสองคม ลว้ นมีดา้ นท่ีดี และ อนั ตรายหากใช้ผดิ วธิ ี ครจู งึ มีหน้าที่ปกป้องรกั ษาดูแล ใหข้ อ้ มูลท่ีถกู ต้องกับนกั เรยี น เยาวชน ใหร้ ะมดั ระวงั และใชส้ ่อื ในทางท่ีถูกต้องตามจรยิ ธรรมทางดา้ นเทคโนโลยี

20 เอกสารอ้างอิง เหตุการณ์ สะเทอื นใจ!! จากภยั Cyberbullying - จส. 100 [Online]. แหล่งท่ีมา http://www.js100.com/en/site/post_share/view/25700 [4 มกราคม 2561] 9 ขอ้ ควรปฏิบัติของ พลเมืองดิจิทัลยคุ ใหม่ [Online]. แหลง่ ท่ีมา http://www.okmd.or.th/ okmd-opportunity/digital- age/258/ [2 มกราคม 2561] ดีป้าจับมอื พันธมิตรขับเคล่อื นความฉลาดทางดจิ ทิ ลั ให้เดก็ ไทยเทียบเท่า มาตรฐาน [Online]. แหลง่ ทม่ี า http://www.ryt9.com/s/prg/2778991 [3 มีนาคม 2561] โจ๋ไทยเมิน ออกกาลังกาย 40% อยากเลน่ เนต็ -เกมมากกวา่ [Online]. แหล่งที่มา http://www. manager.co.th/qol/viewnews.aspx?NewsID=9560000154824 [2 มกราคม 2561] ผลวจิ ยั ช้วี ัยรุ่น อยู่ ‘หน้าจอ’ นาน ย่ิงผกู พันกบั พ่อแม-่ เพือ่ นลดลง [Online]. แหลง่ ท่มี า http://www. manager.co.th/Around/ViewNews.aspx?NewsID=9530000030132 [24 มกราคม 2561] วิทยา ดารงเกียรตศิ กั ดิ์. พลเมอื งดจิ ิทลั [Online]. แหลง่ ทม่ี า http://www.infocommmju.com/ icarticle/images/stories/icarticles/ajwittaya/digital/Digital_Citizenship.pdf [1 กมุ ภาพันธ์ 2561] ววิ รรณ ธาราหริ ญั โชติ. ทักษะทางดจิ ิตอลที่จาเปน็ สาหรับเดก็ ในอนาคต [Online]. แหลง่ ทีม่ า http://www.bangkokbiznews.com/blog/detail/642553 [3 มกราคม 2561] สานกั งาน คณะกรรมการกจิ การกระจายเสียง กจิ การโทรทัศน์ และกจิ การโทรคมนาคมแหง่ ชาติ. คมู่ อื Cyber Security สาหรบั ประชาชน [Online]. แหลง่ ท่ีมา https://www.nbtc.go.th/ getattachment/News/ รวมบทความ-(1)/คูม่ อื -Cyber-Security-สาหรบั ประชาชน/คู่มือ-CyberSecurity-สาหรับ ประชาชน.pdf.aspx [12 มกราคม 2561] Digital Southeast Asia / Thailand In 2017 – An Overview [Online]. แหลง่ ทมี่ า http://my-thai.org/digital-southeast-asia-thailand-2017- overview/ [12 มกราคม 2561] Digital Intelligence (DQ) A Conceptual Framework & Methodology for Teaching and Measuring Digital Citizenship [Online]. แหล่งที่มา https://www.dqinstitute. org/wp-content/uploads/2017/08/DQ-Framework-White-Paper- Ver1-31Aug17.pdf [16 มกราคม 2561]

21 เสนอ อ.ดร.สธุ ดิ า ปรชี านนท์ อ.ดร.สจุ ติ ตรา จันทร์ลอย รายวิชา การพัฒนาความเปน็ ครู ( GD58201 ) จดั ทาโดย นางสาวพรพิมล กนั ภัย เลขที่ 1 หมู่ 6 รนุ่ 23 ( รหัสนักศกึ ษา 647190601 )