คู่มือ อาสาสมัครประจำครอบครัว (อสค.)

คูม่ ือ อาสาสมคั รประจาครอบครวั (อสค.) อสค. เปน็ ผูท้ างานดูแลสุขภาพของครอบครัวตนเอง โดยไมร่ ับค่าตอบแทนใดๆและไม่หวงั สง่ิ ตอบแทน รวมถึงจะไม่เรยี กร้องสิ่งตอบแทนใดๆ นอกเหนือไปจากการได้ชว่ ยเหลอื คนในครอบครัวและผู้อ่นื ได้พน้ ทกุ ข์ มคี วามสุขและมีสุขภาพดี ด้วยจิตเมตตาเป็นสาคญั

คานา ประเทศไทยได้รับการยกย่องจากองค์การอนามัยโลกและประเทศสมาชิกทั่วไปว่า เป็นประเทศที่สร้าง ระบบการสร้างความรใู้ นชมุ ชน เพือ่ ใหค้ นมคี วามร้เู รอื่ งสขุ ภาพสามารถดูแลสุขภาพของประชาชนในระดับชุมชน ได้เป็นอยา่ งดี ด้วยการสรา้ งการมสี ว่ นร่วมของประชาชนในรปู แบบอาสาสมัครสาธารณสุขประจาหมู่บ้าน (อสม.) ทด่ี ีท่ีสดุ แหง่ หนง่ึ ของโลก ส่วนในระดับครอบครัว ซ่ึงเป็นแกนกลางของสังคมที่เป็นรากฐานสาคัญย่ิงต่อการดารงชีวิตหากมีการ สร้างเครอื ข่ายความรู้ด้านสุขภาพต่อยอดจากชุมชนเข้าสู่ครัวเรือน จะทาให้ประชาชนมีความรู้และทักษะในการ วเิ คราะห์และจดั การปจั จัยเสย่ี ง ภยั สขุ ภาพ สามารถดูแลสขุ ภาพคนในครอบครวั ตนเองได้ ครอบครวั เปน็ กล่มุ บคุ คลท่มี คี วามผูกพันและใช้ชวี ติ รว่ มกนั มปี ฏสิ มั พันธ์เก่ียวเน่ืองกันไม่ว่าจะเป็นพ่อแม่ ญาติพี่นอ้ ง ซึ่งแต่ละคนจะมีพฤติกรรมสุขภาพท่ีแตกต่างกัน มีปัญหาด้านสุขภาพท่ีอาจจะเหมือนกันหรือต่างกัน แล้วแตส่ ุขภาวะของแต่ละบุคคลการที่จะทาให้ครอบครัวน้ันๆมีสุขภาพดี มีชีวิตยืนยาว และสามารถอยู่ในสังคม ได้อย่างปกติสุขนั้น จะต้องได้รับการดูแล แนะนา ส่งเสริม ป้องกัน จัดการความเส่ียงและภัยสุขภาพ ไม่ให้เกิด ปัญหาด้านสุขภาพข้ึน หากมีผู้ป่วยหรือผู้ท่ีมีภาวะพึ่งพิงในครอบครัวต้องได้รับการดูแล ซึ่งบุคคลท่ีดีและ เหมาะสมทส่ี ดุ กค็ อื สมาชิกในครอบครัวนน้ั ๆ เอง กระทรวงสาธารณสุข จึงได้ดาเนินงานอาสาสมัครประจาครอบครัว (อสค.) ด้วยการนาลูก หลาน ญาติ พี่น้องหรือสมาชิกในครอบครัวรวมถึงเพ่ือนบ้านหรือบุคคลท่ีครอบครัวไว้ วางใจให้มาเป็นผู้ดูแลสุขภาพของ ครอบครัว นามายกระดับ ปรับทัศนคติ และเพิ่มเติมความรู้ร่วมกับการนาเทคโนโลยีสารสนเทศมาใช้มากขึ้น เพ่ือนาบุคลากรเหล่าน้ันมาเป็นพลังและเป็นเครือข่ายเข้าสู่ครัวเรือน ให้มีคนรู้วิธีในการดูแลสุขภาพ คนในครอบครัวได้ โดยการเรียนรู้จากเจ้าหน้าท่ีสาธารณสุข จิตอาสา และการเรียนรู้ด้วยตนเอง ในปีงบประมาณ 2560 กระทรวงสาธารณสุข มุ่งเน้นให้มีการดูแลสุขภาพระดับครอบครัวหรือการส่งเสริมให้ ครอบครัวมีศักยภาพในการดูแลสุขภาพตนเอง โดยให้ อสค. แสดงบทบาท สมาชิกในครอบครัวมีการประพฤติ ปฏิบัติตนในการดูแลสุขภาพตนเองและเกิดผลจากการประพฤติปฏิบัติในการดูแลสุขภาพของคนในครอบครัว เช่น สมาชิกในครอบครัวท่ีมีภาวะไตเรื้อรัง ลดระยะการป่วยจากระยะท่ี 4 เป็นระยะท่ี 3 หรืออยู่ในภาวะคงท่ี ระยะท่ี 4 จึงไดจ้ ดั ทาค่มู ือ อสค. ขน้ึ เพื่อใช้งานการดูแลสุขภาพครอบครวั เพอ่ื ชะลอไตเส่ือม กระทรวงสาธารณสุข จึงหวังว่าเอกสารฉบับนี้จะเป็นประโยชน์กับอาสาสมัครประจาครอบครัว (อสค.) ทจ่ี ะนาไปใช้เพือ่ การดแู ลครอบครัวใหม้ ีสุขภาพดมี ีชีวิตยนื ยาว และสามารถอยใู่ นสังคมไดอ้ ย่างปกตสิ ุขตอ่ ไป และหนุนเสรมิ การเสรมิ สร้างศกั ยภาพการดูแลสุขภาพตนเองระดับครอบครัวใหม้ ีประสิทธิภาพมากขน้ึ กรมสนับสนนุ บริการสุขภาพกระทรวงสาธารณสขุ ตลุ าคม 2559

“เร่อื งสขุ ภาพ ไม่มีใครดูแลตัวเราไดด้ ีเท่ากบั เราตัวดูแลตวั เราเอง” การดูแลสุขภาพระดบั ครอบครวั “คนในแตล่ ะครอบครวั ดีท่ีสุด เหมาะสมทสี่ ุด ที่จะทาหน้าทใ่ี นการดูแลสขุ ภาพคนในครอบครัวของตนเอง” มาเปน็ อสค.ดแู ลสขุ ภาพคนในครอบครวั เรากันเถอะ อาสาสมัครประจาครอบครัว หรือ อสค. คือ คนในครอบครัว ของแต่ละครอบครัว หรือเพ่ือนบ้าน ที่ได้รับการคัดเลือกและผ่านการฝึกอบรมหลักสูตร อสค. ตามท่ีกระทรวงสาธารณสุขกาหนด ให้มาทาหน้าที่ ดูแลสุขภาพของสมาชกิ ในครอบครัวตนเอง อสค. ตอ้ งทาอะไร อสค. มีบทบาทหนา้ ท่ี 3 ประการหลกั คือ 1. เป็นแกนนาปฏบิ ัติตนดา้ นสุขภาพ ทม่ี พี ฤติกรรมเป็นแบบอย่างใหค้ รอบครัว และเป็นผู้ดูแลสุขภาพของคนในครอบครัว ตนเอง 3. ประสานงานพัฒนาสุขภาพครัวเรือน 2. ถ่ายทอดความรู้ให้คนในครอบครัวตนเอง และเป็นเครือข่ายใยแมงมุมกับ อสม. และชว่ ยเหลอื ผูท้ ี่อย่ใู นภาวะพึ่งพงิ โดยไม่ซาซ้อนบทบาทกัน 1

การดูแลสขุ ภาพครอบครัวเพอ่ื ชะลอไตเสอ่ื ม ไตคืออะไร ? ไตเปน็ อวัยวะสาคัญชนิดหนงึ่ มีรปู ร่างคลา้ ยเมล็ดถั่วแดง ในระบบขับถา่ ย มขี นาดเทา่ กาป้ัน คนปกตจิ ะมไี ตอยู่ 2 ข้าง คือ อยูท่ างดา้ นหลงั ของท้องและดา้ นหลงั ของ ขา้ งขวา และข้างซ้าย ไขสนั หลังบริเวณเหนอื เอว มีหน้าที่อะไร ?  กรองของเสยี ออกทางปัสสาวะ  ควบคุมปรมิ าณน้าและเกลอื แร่ในร่างกายใหพ้ อเหมาะ  ควบคมุ ความดันโลหิตใหค้ งที่  สร้างฮอร์โมนบางอย่างท่ีมีประโยชน์ต่อร่างกาย - ฮอร์โมนกระตุน้ การสร้างเมด็ เลือดแดง - ฮอรโ์ มนวิตามินดี  ขับถ่ายสารแปลกปลอมทร่ี ่างกายรบั มา ถา้ ไตพิการหรอื ทางานได้ไม่เตม็ ท่ี รา่ งกายจะขับของเสยี ลาบาก 2

สาเหตขุ องโรคไตเรอ้ื รังทพ่ี บบอ่ ย โรคเบาหวาน โรคความดนั โลหิตสูง โรคไตอกั เสบ เร้ือรงั จากการ ภาวะไตเสือ่ ม ตามอายุ ติดเช้ือ โรคนวิ่ โรคไตอกั เสบ ในทางเดิน ปสั สาวะ 3

อาการของโรคไตเรอื้ รงั ปสั สาวะผิดปกติหรือ เป็นเลือด ร่างกาย อาการ ปวดทอ้ ง ซูบซีด ขอ ง บรเิ วณเอว โรคไต อยา่ งรุนแรง บวมทห่ี นงั ตา มีก้อนแขง็ ใบหนา้ บริเวณเอว หรอื บรเิ วณไต ขา และเทา้ 4

ชะลอการเสอื่ มของ โรคไตเรื้อรงั ระยะที่ 1 อตั รการกรองของไต (จี-เอฟ-อาร์) รปู แบบอาหารท่ีค มากกว่า 90 (มลิ ลลิ ติ รต่อนาที) ลดหวาน โรคไตเรือ้ รงั ระยะที่ 2 ลดมัน โรคไตเรื้อรังระยะท่ี 3 อตั รการกรองของไต (จี-เอฟ-อาร)์ ลดเค็ม โรคไตเรื้อรงั ระยะท่ี 4 68-89 (มลิ ลิลิตรต่อนาที) โรคไตเรื้อรงั ระยะท่ี 5 รปู แบบอาหารทีค่ อตั รการกรองของไต (จี-เอฟ-อาร)์ ลดหวาน 30-59 (มลิ ลิลิตรต่อนาท)ี ลดมัน ลดเคม็ อัตรการกรองของไต (จี-เอฟ-อาร)์ ลดเน้อื 15-29 (มลิ ลิลิตรต่อนาที) อตั รการกรองของไต (จี-เอฟ-อาร์) นอ้ ยกว่า 15 (มลิ ลิลติ รตอ่ นาที) หมายเหตุ : จี-เอฟ-อาร์(GFR) = คา่ แรงม้า ได้มาจากการวัดค่าครอี ะตินินจากเลือด C

งไตเสอ่ื มทาอย่างไร ควรกิน วิธชี ะลอไตเส่ือม • ควบคมุ ความดนั โลหติ ใหน้ ้อยกวา่ 130/80 มิลลเิ มตรปรอท • ควบคุมน้าตาลใหต้ ่ากว่า 130 มลิ ลกิ รมั ต่อเดซิลติ ร หรอื นา้ ตาลสะสม (ฮโี มโกลบนิ เอวนั ซ)ี ให้นอ้ ยกวา่ 7 % ควรกิน • ดื่มนา้ วนั ละ 8 – 10 แก้ว (ยกเว้นเม่อื แพทย์สัง่ จากดั นา้ ) • หลีกเลีย่ งยาแกป้ วดกลมุ่ เอน็ เสด ยาซอ่ มเส้น ยาชุดและยาสมนุ ไพร • ออกกาลงั กายวันละ 30 นาที • งดด่มื สุราและงดสบู บุหรี่ • ตรวจสขุ ภาพอยา่ งสมา่ เสมอ • ควรพบหมอโรคไต Cr เขา้ สมการคานวณ 5

1. คมุ ความดันโลหิตและเบาหวาน ความดนั เบาหวาน ตอ้ งคมุ เทา่ ไหรด่ ี ระดับความดันโลหติ ค่าบน ค่าล่าง คาแนะนา ระดบั อนั ตราย 160  100  พบแพทย์ดว่ น + ลด เคม็ สงู มาก 140 - 159 90 - 99 พบแพทย์ + ลดเคม็ คอ่ นขา้ งสงู 121 - 139 80 - 89 ปรกึ ษาแพทย์ + ลด เคม็ ปกติ 120  80  วดั ความดันสม่าเสมอ ควบคมุ นา้ ตาลในเลอื ด ใหต้ า่ กวา่ 130 (มลิ ลกิ รมั ตอ่ เดซลิ ติ ร) หรือ น้าตาลสะสม (ฮโี มโกลบนิ เอวนั ซ)ี ใหน้ ้อยกว่า 7 เปอรเ์ ซน็ ต์ 6

2. ดูแลเรื่องอาหารการกินและการด่ืม กิน แบบลดหวาน 7

กิน แบบลดมนั 8

กนิ แบบลดเคม็ 9

กนิ แบบลดเน้อื

การดื่ม 10

3. ดูแลเร่อื งการใชย้ า ผู้ปว่ ยโรคไตเร้ืองรัง ควรใชย้ า ดังนี้ 1. กนิ ยาทแ่ี พทย์สั่งอย่างเคร่งครดั 2. หากมีอาการขา้ งเคยี งจากการใชย้ า ควรปรกึ ษาแพทย์ – พยาบาล 3. ก่อนซื้อยามากนิ เอง ควรปรกึ ษาแพทย์ก่อน 4. อย่าซือ้ ยาสมนุ ไพร ยาชดุ แกป้ วด (ยาซอ่ มเส้น) หรือยาโฆษณาบารงุ ไตมากินเอง ระวงั ! ถูกคนหลอกลวง ยากินล้างไต ไม่มีในโลกน้ี ยากนิ ลา้ งไต เปน็ นา้ สีผสมกับสมนุ ไพรท่ีมีฤทธ์ขิ ับปัสสาวะ ไม่มยี าสมุนไพร ทไี่ ด้รับการพิสจู น์วา่ บารงุ ไต 11

4.ออกกาลังกาย การออกกาลงั กายด้วยยางยืด เป็นตวั อย่างรปู แบบหนง่ึ ของการออกกาลังกายท่เี หมาะสมกบั ผ้ทู ีม่ ีภาวะโรคไต การบรหิ ารกลา้ มเน้อื รา่ งกายด้วยยางยืด คือ การให้ร่างกายได้ยืดเหยียด เพราะคนเรามักจะ ทางานด้วยท่าทางซ้าๆเดมิ ๆ แต่ไมค่ อ่ ยบรหิ ารกล้ามเนือ้ ยางยืดทาหน้าทเ่ี ปน็ แรงต้านที่ทาให้เราต้อง ออกแรงเอาชนะ กล้ามเนื้อจึงจะแข็งแรง และสามารถช่วยลดน้าหนัก รักษาอาการปวดข้อ หรือ กระดูก รวมท้ังเสรมิ สร้างกลา้ มเนอ้ื ส่วนต่างๆให้แข็งแรงมากขึ้น อุ่นเครือ่ ง เริ่ม บริหารกลา้ มเน้ือมดั ต่าง ๆ ทา่ ละ เบาเครื่อง ยืดเหยียด 10-12 คร้ัง ปรับความหนักเบา ยดื เหยียด กลา้ มเนอ้ื โดยจับยางให้ส้นั หรอื ยาวข้ึน กล้ามเนอ้ื ทา่ บรหิ ารกล้ามเนอ้ื อก ท่าบริหารกลา้ มเนือ้ หวั ไหล่ ทา่ บรหิ ารกลา้ มเน้อื ต้นแขนด้านหน้า ทา่ บรหิ ารกลา้ มเนือ้ ต้นแขนดา้ นหลัง ท่าบริหารกลา้ มเนอ้ื หลังสว่ นหนา้ 12

ท่าบรหิ ารกลา้ มเนอ้ื หน้าทอ้ ง ทา่ บริหารกลา้ มเนอื้ ตน้ ขา ท่าบรหิ ารกลา้ มเนอื้ กลา้ มเน้ือตน้ ขา 5. การบารงุ รกั ษาจิตใจ จากงานวิจัย คนไทยท่ีเป็นโรคไตเรือรังและโรคไตวายเรือรังระยะสุดท้ายท่ีต้องรักษา โดยการฟอกเลือดด้วยเคร่ืองไตเทียม สามารถควบคุมความดันโลหิต ชีพจร และ คณุ ภาพชวี ิตดีขึน โดย 1.รจู้ กั ปล่อยวางเสียบา้ ง 2. ทาจติ ใหส้ งบวนั ละ 10 – 15 นาที 3. สวดมนตต์ ามศาสนาของตนเองใหส้ ม่าเสมอทกุ วัน กรณีผู้มียารักษาโรคความดัน เบาหวานหรือโรคประจาตวั อน่ื ๆ ให้ดูแลการกนิ ยาตรงเวลาและพาไปพบแพทยต์ ามนัด 13

เอกสารอา้ งองิ กองการพยาบาลสาธารณสุข สานักอนามัย กรุงเทพมหานคร.(2558).คู่มือผู้ดูแลผู้ท่ีไม่สามารถดูแลสุขภาพ พ้ืนฐานด้วยตนเองได้. กรงุ เทพมหานคร: โรงพมิ พพ์ ระพุทธศาสนาแห่งชาติ. กองสนับสนนุ สุขภาพภาคประชาชน.(2558). คู่มือประกอบการเรียนรู้การพัฒนาศักยภาพ อสม.และชุมชน ใน การปอ้ งกันโรคไต เพ่อื สนบั สนนุ ระบบบริการสุขภาพ.กรุงเทพฯ: บรษิ ัทบอรน์ ทู บี พับลิซิ่ง. .(2558). คู่มือแกนนาสุขภาพประจาครอบครัว (กสค.) เพื่อการส่งเสริมบทบาทของ ครอบครัวในการดแู ลสุขภาพตนเอง.มปท. .(มปพ.).กาหนดการอบรมตามหลักสตู รการพัฒนาศกั ยภาพเครอื ขา่ ยระดับ อาเภอ/ตาบล เร่ืองการดูแลป้องกันโรคไต โครงการพัฒนาศักยภาพ อสม.และชุมชนในการป้องกันโรคไต เพือ่ สนบั สนุนระบบบรกิ ารสุขภาพ ปีงบประมาณ 2558 วันที่ 3,6,9,23,24 มนี าคม 2558. การดูแลผูป้ ว่ ยCKD.สืบคน้ จากเว็บ http://www.sunpasit.go.th/booking/docs กรมอนามัย.หลักสูตรการฝกึ อบรมอาสาสมัครดแู ลผสู้ ูงอายใุ นครอบครัว (อสค.) และอาสาสมคั รดูแล ผู้สงู อายุทั่วไป หลักสูตร 18 ชวั่ โมง.สืบคน้ จากเว็บไซด์ http://hpc9.anamai.moph.go.th/images/pdf59/old59/old03.pdf ทักษณิ า ไกรราชและคณะ.บทความวจิ ยั การพฒั นารปู แบบกระบวนการพัฒนาแกนนาสุขภาพ ประจาครอบครัวในการดูแลผู้ด้อยโอกาสและผู้ป่วยโรคเรื้อรัง เขต 12 สืบค้นจากเว็บ http://www.thaksinaclinic.com/15371563 น.ต. บุญเรือง ไตรเรืองวรวัฒน์.(2559).ประชุมเชิงปฏิบัติการจัดทาแผนยุทธศาสตร์ กรมสนับสนุนบริการ สขุ ภาพระยะ 10 ปี (พ.ศ. 2560 – 2565). เอกสารประกอบการประชมุ . ปราณี ลคั นาจันทโชติ, ปยิ วรรณ เหลอื งจริ โณทัย. Progression in the movement in DM Pharmacist. สืบคน้ จากเวบ็ http://hp.anamai.moph.go.th/main.php?filename=index5 พจณี อรรถโรจนภ์ ญิ โญ.(2559). แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบบั ท่ี 12.เพาเวอรพ์ อยด์ ประกอบการบรรยายของรองเลขาธกิ ารคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ โครงการสัมมนาเชงิ ปฏิบัติการบรู ณาการภาครัฐและเอกชนในการจดั ทายุทธศาสตรเ์ ศรษฐกจิ ภาค. 15 มิถนุ ายน. โรงเรยี นโรคเบาหวาน สบื ค้นจากเว็บhttps://www.gotoknow.org/posts/469546, http://203.157.139.35/eposter/poster/2558/CR-O-1.pdf โรงเรียนผสู้ งู อาย.ุ สบื ค้นจากเว็บ http://www.thaihealth.or.th/โรงเรียนผสู้ งู อาย.ุ ธญั ญารัตน์ ธรี พรเลิศรฐั .ความร้เู รื่องโรคไตสาหรบั ประชาชน. สืบค้นจากเวบ็ http://www.brkidney.org/download/knowledgekidney สกานต์ บนุ นาค.กนิ อยา่ งไรไม่ให้ไตเสือ่ ม.โรงพยาบาลราชวิถี.เอกสารประกอบการสอน. . สิทธิรกั ษาผู้ปว่ ยโรคไตสปส.โรงพยาบาลราชวิถี.เอกสารประกอบการสอน. . สิทธริ กั ษาผปู้ ว่ ยโรคไตสปสช.โรงพยาบาลราชวถิ ี.เอกสารประกอบการสอน. . เบาหวานกบั โรคไต.โรงพยาบาลราชวิถ.ี เอกสารประกอบการสอน. ความดนั โลหิตสูงกบั โรคไต.โรงพยาบาลราชวถิ ี.เอกสารประกอบการสอน.

สถาบันโรคไตภูมริ าชนครินทร.์ (2558) “ไตของเรา เราตอ้ งรู้”กินอย่อู ย่างไรห่างไกลเคร่ืองล้างไต เพื่อการดูแล ผปู้ ว่ ยโรคไตเร้ือรัง ระยะกอ่ นการล้างไต. สานักการพยาบาล.(2556). การพยาบาลผปู้ ว่ ยท่บี ้าน.กรุงเทพฯ: ชุมนมุ สหกรณก์ ารเกษตรแห่งประเทศไทย. สานกั งานกองทนุ สนับสนุนการสร้างเสรมิ สุขภาพ (สสส.).() .คมู่ ือการจดั การความรูพ้ ฒั นาระบบการดูแล ผู้สงู อายโุ ดยชุมชนท้องถ่นิ . สบื ค้นจาก www.thaihealth.or.th สานักนโยบายและยุทธศาสตร์ สานักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข กระทรวงสาธารณสุข.(2559) . ประชาชนสุขภาพดี เจ้าหน้าท่ีมีความสุข ระบบสุขภาพยั่งยืน จุดยืน วิสัยทัศน์ พันธกิจ เปา้ หมาย คา่ นยิ ม และยทุ ธศาสตร์ของกระทรวงสาธารณสขุ .มปท. สานักงานหลักประกันสขุ ภาพแห่งชาต.ิ (2559). คมู่ ือระบบการดูแลระยะยาวดา้ นสาธารณสขุ สาหรับผู้สูงอายุที่ มภี าวะพ่ึงพิง(Long Term Care)ในระบบหลกั ประกันสุขภาพแห่งชาติปีงบประมาณ 2559.มปท. สานักงานเขตสขุ ภาพที่ 12 รายงานผลการแลกเปล่ียนเรียนรู้ ในการพัฒนาศักยภาพแกนนาสุขภาพ ประจาครอบครัวในการดแู ลผ้ปู ว่ ยเร้ือรงั และด้อยโอกาส. เอกสารอดั สาเนา. ข้อมูลจากการสมั ภาษณ์บคุ ลากรผู้รับผดิ ชอบงานโรคไมต่ ดิ ต่อ สานกั งานสาธารณสขุ จังหวัดลาปาง ขอ้ มลู จากการสมั ภาษณบ์ คุ ลากรโรงพยาบาลศูนย์ลาปาง จังหวัดลาปาง ขอ้ มลู จากการสัมภาษณ์บคุ ลากรโรงพยาบาลบา้ นโฮ่ง อาเภอบา้ นโฮง่ จงั หวัดลาพูน ขอ้ มลู จากการสมั ภาษณ์บคุ ลากรโรงพยาบาลเชยี งรายประชานุเคราะห์ จังหวัดเชียงราย ข้อมลู จากการสมั ภาษณ์บคุ ลากรโรงพยาบาลพระนครศรอี ยุธยา ข้อมูลจากการสัมภาษณ์บุคลากรโรงพยาบาลบางไทร จงั หวัดพระนครศรีอยธุ ยา ข้อมลู จากการสมั ภาษณบ์ ุคลากรโรงพยาบาลสง่ เสริมสุขภาพตาบลบ้านคลองเหมืองใหม่ อ.อัมพวา ขอ้ มูลจากการสัมภาษณ์บคุ ลากรสานกั งานสาธารณสขุ จังหวัดศรสี ะเกษ ข้อมลู จากการสัมภาษณบ์ คุ ลากรโรงพยาบาลพะเยา จงั หวดั พะเยา ข้อมลู จากเอกสารประกอบการประชมุ หารอื (ร่าง) ประเด็นบนั ทกึ ข้อตกลง (MOU) การพฒั นาคุณภาพชีวิต ผู้สูงอายุ เม่ือวันจันทร์ ที่๑๔ พฤศจิกายน ๒๕๕๙ เวลา 13.30 – 16.00 น. ณ ห้องประชุม ชั้น 10 โรงแรมปริน้ ซพ์ าเลซ : กรมกจิ การผูส้ ูงอายุ

ภาคผนวก

ผลที่ตอ้ งการให้ เกิดข้ึนจากครอบครวั ที่มศี กั ยภาพในการ ดูแลสุขภาพตนเอง

คณุ ธรรม จรยิ ธรรม ของอาสาสมัครประจาครอบครวั (อสค.) คณุ ธรรมพน้ื ฐานสาหรบั อาสาสมัครประจาครอบครัว (อสค.) คือ อาสาสมัครประจาครอบครัว (อสค.) จะต้องเปน็ ผมู้ ีจติ วิญญาณอาสาสมัคร ประกอบไปด้วยคณุ ธรรม เบ้ืองต้น 4 ประการ คือ 1. ชอบให้มากกว่ารับ ไม่เอารัด เอาเปรียบคนอนื่ มคี วามสบายใจทจ่ี ะให้ดว้ ยจิตเมตตา 2. มีความสามารถในการโนม้ น้าวจติ ใจคนให้มารว่ มมือร่วมใจกัน 3. ยึดมน่ั ปฏิบัติตนตามพรหมวิหาร 4 ได้แก่ เมตตา คอื รกั โดยไม่แบ่งแยก กรุณา คือ ลงมอื ช่วยเหลือใหผ้ ู้อืน่ พน้ ทุกข์และมีความสขุ มุทติ า คือ มีจติ ใจอ่อนโยน ย้ิมแยม้ แจม่ ใส ลดความเหน็ แก่ตวั ลดตนอย่ตู ลอดเวลา อเุ บกขา คือ ให้ โดยไม่หวังสิ่งตอบแทนใดๆ ยุตธิ รรม ไม่ลาเอยี ง และทาตนใหม้ ปี ระโยชน์ มกี ิริยาท่าทีของความพยายามจะทาประโยชน์อยตู่ ลอดเวลา เปน็ ผู้ที่ใชเ้ วลาทกุ นาที ใหม้ ปี ระโยชน์ 4. ทาตนสม่าเสมอ ทาด้วยอดุ มการณ์ ทาด้วยจิตเมตตา โดยไม่หวังสง่ิ ตอบแทน ไม่เอนเอียงไป ตามกระแส

วิธีประเมินคนในครอบครัวเปน็ โรคไตหรอื ไม่ คนในครอบครัวของท่าน มอี าการดงั น้ี หรอื ไม่ ? • ปวดหลัง/เอว/สขี ้างเปน็ ประจา หากมีอาการต้งั แต่ 2 ข้อขึน้ ไป (หากมเี พียงอาการเดียวอาจเกดิ จาก แสดงว่า การทางานหนกั ) “คนในครอบครัวของท่าน • ปสั สาวะขุ่น อาจมีปัญหาโรคไต” (หากมีเพยี งอาการเดียวอาจเกิดจาก ด่มื นาน้อย) • ปัสสาวะขัด อาจมเี ลอื ดปน • เทา้ บวม/หน้าบวม/หนงั ตาบวม

สิทธิประกันสุขภาพถ้วนหน้ากับการรกั ษาพยาบาลผู้ป่วยโรคไต สิทธิการฟอกเลือดด้วยเครอื่ งไตเทยี ม(ใชส้ ทิ ธไิ์ ด้เฉพาะในศนู ย์ทเ่ี ซน็ สัญญากบั กับ สปสช เทา่ นน้ั ) ประเภทผปู้ ว่ ย การสนบั สนนุ ผู้ป่วยจ่ายเพ่มิ จานวนครัง/สัปดาห์ ผู้ป่วยใหมท่ ล่ี า้ งไตทางชอ่ งท้อง • ทว่ั ไป 1500 บาท/ ไม่ต้องจา่ ยเพ่ิม ไม่จากัด (ตามมาตรฐาน ไมไ่ ด้ หรือผปู้ ่วยเก่าทเี่ คยลา้ งไต ครั้ง และข้อบง่ ช้ที าง ทางชอ่ งท้องมาก่อนแต่ไม่สามารถ • อายุ > 60 ปแี ละมี การแพทย)์ ทาต่อได้และไดร้ บั การเห็นชอบ โรคเรอื้ รัง 1700 บาท จากกรรมการ สปสช ระดบั จงั หวดั ต่อครั้ง (เฉพาะ ให้ฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทยี ม โรงพยาบาลทม่ี ี ICU) ผู้ปว่ ยใหมท่ ีเ่ ริ่มฟอกเลือดด้วย ผู้ป่วยต้องรับผดิ ชอบคา่ ใช้จ่ายเองทัง้ หมด เครอ่ื งไตเทยี มตง้ั แต่ 1 ตค. 2551 ท่ีไม่สมัครใจรบั การรักษาดว้ ยการ ลา้ งไตทางช่องท้องและไม่ได้ไดร้ บั การเห็นชอบจากกรรมการ สปสช ระดับจงั หวดั ให้ฟอกเลือดด้วย เครือ่ งไตเทียมถาวร หมายเหตุ 1.สปสช เหมาจา่ ยใหก้ บั โรงพยาบาลท่ีเข้ารว่ มโรงการ ผปู้ ่วยและผู้บริจาคไมต่ ้องร่วมจา่ ยในกรณที ่ีมี ค่าใช้จ่ายเกินวงเงนิ ท่เี หมาจ่าย 2. แตล่ ะหน่วยบริการหรือแต่ละโรงพยาบาลอาจจะไม่ไดเ้ ข้าร่วมโครงการในทุกการรักษาเชน่ บางแหง่ อาจรบั เฉพาะการฟอกเลือดด้วยเครอ่ื งไตเทียม แต่ไม่รับการล้างไตทางช่องท้องและการปลกู ถ่ายไตก็ได้ 3. สิทธก์ิ ารรบั ยา erythropoietin จะได้มาพร้อมสทิ ธ์กิ ารฟอกเลอื ดโดยอตั โนมัติ 4. การยืน่ ขอใช้สทิ ธิ์ในการปลูกถา่ ยไตตอ้ งย่ืนแยกกบั การขอใช้สิทธฟ์ิ อกเลือด สทิ ธิประกนั สงั คมกบั การรกั ษาพยาบาลผู้ปว่ ยโรคไต ผทู้ ีม่ ีสิทธใิ์ นการรบั การรกั ษาด้วยการบาบดั ทดแทนไต 1. ไมเ่ ปน็ โรคไตวายเร้อื รังระยะสุดท้ายก่อนเริ่มประกันตนในกรณีปลูกถ่ายไต 2. ความหมายของโรคไตวายเรื้อรังระยะสดุ ทา้ ยตามประกาศของสานกั งานประกันสังคมคอื การทางาน ของไตเสียไปอย่างถาวรเกนิ 95% โดยพจิ ารณาได้จาก 1) ค่า BUN > 100 มก./ดล. อยู่ตลอดเวลา และ ค่า Cr ในเลอื ด > 100 มก./ดล. อยตู่ ลอดเวลา 2) อัตราการกรองของเสียของไต < 5 มล./นาที อยู่ตลอดเวลา

3. ไตมขี นาดเล็กทงั้ 2 ข้างจากหลักฐานการตรวจทางรังสหี รือเทคโนโลยที ่เี หมาะสม ยกเว้นโรคทไี่ ตวาย เรอื้ รังแลว้ อาจไม่เล็ก (เช่นเบาหวาน โรคถุงนา้ ในไต ไตวายจากการอดุ ตนั ของท่อไต โรคไตวายจากมสี ารหรอื เซล ผิดปกติไปสะสมในไต) 4. ในกรณที ีม่ ีขอ้ บ่งช้อี นื่ ให้อยู่ในดลุ พินจิ ของคณะกรรมการแพทย์ของสานักงาน ปกส. โดยอา้ งองิ จากหลกั วชิ าการแพทย์ ขัน้ ตอนการขอใชส้ ิทธิ 1. ผู้ประกนั ตนตอ้ งยน่ื คาร้องพร้อมหลักฐานตามทกี่ าหนดต่อ สานักงานประกันสังคมเขตพนื้ ที่ หรือ จงั หวดั 2. คณะกรรมการแพทยท์ ่ีไดร้ บั มอบหมายเปน็ ผูพ้ ิจารณาและลงความเห็น และเซ็นอนมุ ัติโดยเลขาธกิ าร สานกั งาน ปกส. หรือผทู้ ี่ไดร้ ับแตง่ ต้งั ใหท้ าหน้าทแ่ี ทน 3. กาหนดวันท่เี ร่มิ ใช้สทิ ธ์ไิ ด้ขึ้นกบั ดุลพนิ ิจของคณะกรรมการแพทย์ แต่ต้อง 1) ไม่กอ่ นวนั ทย่ี ่นื คารอ้ งเกนิ กวา่ 30 วนั 2) ยกเว้นค่าเตรียมเส้นสาหรับฟอกเลือดด้วยเคร่ืองไตเทียม หรือการวางท่อรับส่งน้ายา เข้าออกช่องท้องสาหรบั การล้างไตทางชอ่ งทอ้ ง คร้ังแรก แตต่ ้องไมก่ ่อนการฟอกเลือดด้วยเคร่ืองไตเทียมหรือการ ล้างไตทางช่องทอ้ ง ครั้งแรก เกิน 90 วัน หมายเหตุ 1. จะใชบ้ รกิ ารได้เฉพาะสถานพยาบาลท่ี สานักงาน ปกส. กาหนดเท่านน้ั 2. ค่าใชจ้ า่ ยส่วนเกินผปู้ ระกนั ตนต้องรับผิดชอบเอง

คณะผจู้ ัดทา คณะทีป่ รกึ ษา นพ.โสภณ เมฆธน ปลดั กระทรวงสาธารณสขุ นพ.สมศักด์ิ อรรฆศิลป์ รองปลัดกระทรวงสาธารณสขุ พญ.ประนอม คาเท่ียง รองปลดั กระทรวงสาธารณสุข นพ.สวุ รรณชัย วฒั นายิ่งเจริญชัย รองปลดั กระทรวงสาธารณสุข นพ.เกียรตภิ ูมิ วงศร์ จติ รองปลดั กระทรวงสาธารณสุข นพ.วศิ ิษฎ์ ตง้ั นภากร อธบิ ดกี รมสนับสนุนบรกิ ารสขุ ภาพ นพ.ธรี พล โตพนั ธานนท์ อธิบดกี รมการแพทย์ นพ.วชิระ เพ็งจนั ทร์ อธิบดกี รมอนามยั นพ.เจษฎา โชคดารงสุข อธิบดีกรมควบคุมโรค น.ต.นพ.บญุ เรือง ไตรเรืองวรวัฒน์ อธิบดีกรมสขุ ภาพจติ นพ.สุเทพ วชั ระปิยานนั ท์ อธิบดีกรมพฒั นาการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลอื ก นพ.สขุ ุม กาญจนพมิ าย อธบิ ดีกรมวิทยาศาสตรก์ ารแพทย์ ผูต้ รวจราชการกระทรวงสาธารณสขุ เขต 1-13 สาธารณสุขนิเทศก์เขต 1-13 คณะผจู้ ัดทา รองอธบิ ดกี รมการแพทย์ นพ.ปพนธ์ ตัง้ ศรีเกียรติคณุ รองอธบิ ดีกรมการแพทย์ นพ.ภาสกร ชยั วานชิ ศิริ รองอธิบดีกรมอนามยั นพ.ณฐั พร วงษศ์ ทุ ธิภากร รองอธบิ ดกี รมสนบั สนนุ บริการสุขภาพ นพ.ประภาส จิตตาศิรินุวตั ร รองอธบิ ดีกรมสนับสนุนบริการสขุ ภาพ นพ.ภาณวุ ัฒน์ ปานเกตุ ผู้อานวยการกองสนบั สนุนสุขภาพภาคประชาชน นางอัญธกิ า ชัชวาลยางกรู กองสนบั สนุนสขุ ภาพภาคประชาชน กรมสนบั สนุนบริการสขุ ภาพ นายจิรพันธ์ุ วิบลู ยว์ งศ์ กองสนับสนนุ สขุ ภาพภาคประชาชน กรมสนับสนนุ บรกิ ารสขุ ภาพ นางวิรณุ ศิริ อารยวงศ์ งานโรคไต กลุ่มงานอายุรศาสตร์ โรงพยาบาลราชวิถี กรมการแพทย์ นพ.สกานต์ บนุ นาค สถาบนั ไตภมู ิราชนครินทร์ นพ.ธีรวัฒน์ ธนชยานนท์ สานกั อนามัยผู้สงู อายุ กรมอนามยั นางวมิ ล บ้านพวน กองสนับสนุนสขุ ภาพภาคประชาชน กรมสนบั สนุนบริการสขุ ภาพ นางชอ่ เพ็ญ นวลขาว กองสนบั สนนุ สุขภาพภาคประชาชน กรมสนบั สนนุ บรกิ ารสขุ ภาพ นายศิวะณัฐ โฮมวงค์