คู่มือทักษะความฉลาดทางดิจิทัล สำหรับครู

คู่มือทักษะความฉลาดทางดิจิทัล สำหรับครู (Digital intelligence) โดย จิรฐา งามพร้อม

ก คำนำ เมื่ออินเตอร์เน็ตเข้ามามีบทบาทในการใช้ชีวิตของผู้คนในยุคนี้ เกิดการเปลี่ยนแปลงขึ้น มากมายแตกต่างจากการสื่อสารในยุคอื่นๆ ไม่ว่าจะเป็นการติดต่อสื่อสารข้ามทวีป การเปิด ร้านขายของผ่านช่องทางออนไลน์ ฯลฯ จึงทำให้เกิดพลเมืองในยุคนี้ที่เรียกว่าพลเมืองดิจิทัล ขึ้น ซึ่งพลเมืองดิจิทัลก็คือกลุ่มคนที่ใช้เทคโนโลยีดิจิทัลในการใช้ชีวิต มีความเข้าใจเทคโนโลยี และใช้เพื่อปรับเปลี่ยนสังคมให้ดีขึ้น สำหรับความเป็นพลเมืองดิจิทัล (Digital Citizenship) คือ แนวคิดแนวปฏิบัติที่ให้พลเมืองได้เรียนรู้และมีความสามารถในการใช้ประโยชน์จากเทคโนโลยี ดิจิทัลอย่างชาญฉลาด มีการบริหารจัดการ กำกับตนเองได้ รวมถึงรู้เท่าทันและสามารถ ปกป้องตนเองจากความเสี่ยงต่างๆ ที่อาจเกิดขึ้นจากการใช้เทคโนโลยีดิจิทัล รวมทั้งเคารพ สิทธิตนเองและผู้อื่น มีความรับผิดชอบต่อสังคมด้วยพลเมืองดิจิทัลนั้นควรมีทักษะและความรู้ ด้านดิจิทัลหลายด้านที่ช่วยให้การใช้ชีวิตในยุคดิจิทัลเกิดประสิทธิภาพมากที่สุด ไม่ว่าจะเป็น ทักษะความรู้ด้านสารสนเทศ และอื่นๆ ที่จะช่วยให้ใช้สื่อทางโลกดิจิทัลอย่างเข้าใจและรู้เท่าทัน ในการค้นหาข้อมูลที่มีความน่าเชื่อถือ ผู้จัดทำหวังว่าคู่มือเล่มนี้ คงจะเป็นประโยชน์แก่ครู และผู้ ที่สนใจเกี่ยวกับ ทักษะความฉลาดทางดิจิทัลไม่มากก็น้อย นางจิรฐา งามพร้อม ผู้จัดทำ

ข สารบัญ หน้า คำนำ ก สารบัญ ข QoEsurvldicicietistuinonqaituanseumectvnercaeaadaoltntluulniiioqlmcssvun.utacotLavltetrlemeeuilscllalsuiltputuus.gussuridueus.rna ทักษะที่1เอกลักษณ์พลเมืองดิจิทัล 1 ทักษะที่2การบริหารจัดการเวลาบนโลกดิจิทัล 2 ทักษะที่3การจัดการการกลั่นแกล้งบนไซเบอร์ 3 ทักษะที่4การจัดการความปลอดภัยบนระบบเครือข่าย 4 ทักษะที่5การจัดการความเป ็นส่วนตัว 5 ทักษะที่6การคิดอย่างมีวิจารณญาณ 6 ทักษะที่7ร่องรอยทางดิจิทัล 7 ทักษะที่8ความเห็นอกเห็นใจและสร้างสัมพันธภาพที่ดี 8 กับผู้อื่นทางดิจิทัล (Digital Empathy) สรุปความรู้ 9 หน้านำเสนอ 10 บรรณานุกรม 11

1 1. เอกลักษณ์พลเมืองดิจิทัล (Digital Citizen Identity) เอกลักษณ์พลเมืองดิจิทัลเป็นความสามารถ สร้างและบริหารจัดการอัตลักษณ์ที่ดีของตนเองไว้ ได้อย่าง ดีทั้งในโลกออนไลน์และโลกความจริงอัต ลักษณ์ที่ดีคือ การที่ผู้ใช้สื่อดิจิทัลสร้างภาพลักษณ์ ในโลกออนไลน์ของ ตนเองในแง่บวก ทั้งความคิด ความรู้สึก และการกระทำ โดยมีวิจารณญาณใน การรับส่งข่าวสารและแสดงความ คิดเห็นมีความ เห็นอกเห็นใจผู้ร่วมใช้งานในสังคมออนไลน์และรู้จัก รับผิดชอบต่อการกนะทำ ไม่กระทำการที่ ผิด กฎหมายและจริยธรรมในโลกออนไลน์ เช่น การ ละเมิดลิขสิทธิ์ การกลั่นแกล้งหรือการใช้วาจาที่ สร้างความ เกลียดชังผู้อื่นทางสื่อออนไลน์ ตัวอย่าง อาชีพครูคืออาชีพที่มีคนเคารพและนับถือเป็น อย่างมากในสังคม ไม่ว่าจะในชีวิตจริงหรือโลก โซเชี่ยลมีเดีย ครูควรวางตัวให้เหมาะสมไม่โพสต์ ภาพ การแต่งกาย หรือการใช้ชีวิตที่ไม่เหมาะสม ให้ผู้อื่นที่อยู่ในสังคมออนไลน์ได้เห็น อาจจะเป็น ภาพโป๊เปลือย หรือ การใช้คำที่ไม่สุภาพ ซึ่งอาจ เป็นแบบอย่าง ให้กับผู้ที่ติดตาม เช่น นักเรียนหรือ ผู้ปกครอง ดังนั้นการโพสต์รูปหรือข้อความควร คำนึงถึง อาชีพหน้าที่การงาน และความเหมาะสม ให้มาก ที่สุด

2 2. การบริหารจัดการเวลาบนโลกดิจิทัล (Screen Time Management) การบริหารจัดการเวลาบนโลกดิจิทัล เป็น ตัวอย่าง ความสามารถควบคุมตนเอง ความสามารถใน ปัจจุบันโซเชียลมีเดีย มีผลต่อการใช้ชีวิต การจัดสรร เวลาในการ ใช้งานอุปกรณ์ดิจิทัล และอุปกรณ์เทคโนโลยีได้อย่างมีประสิทธิภาพ ประจำวันเป็นอย่างมากไม่ว่าจะเป็นการเรียน รวมถึงการใช้งานสื่อสังคม (Social Media) และ หรือการทำงาน ทุกวัยทุกอาชีพ มีการใช้โดยไม่ เกม ออนไลน์ (Online Games) ด้วยความรับผิด คำนึงถึงระยะเวลาที่เหมาะสม ซึ่งส่งผลต่อปัญหา ชอบต่อตนเอง สามารถบริหารเวลาที่ใช้ อุปกรณ์ สายตา ปัญหาสุขภาพอื่นๆที่ตามมา ถ้าในวัยเด็ก ยุคดิจิทัล รวมไปถึงการควบคุมเพื่อให้เกิดสมดุล ใช้มากเกินความจำเป็นก็จะมีปัญหา สมาธิสั่น ส่ง ระหว่างโลกออนไลน์ และโลกความเป็นจริง อีก ผลต่อการเรียนและการใช้ชีวิต ทั้ง ตระหนักถึงอันตราย และสุขภาพจากการใช้ เวลาหน้าจอนานเกินไป และผลเสียของการเสพ ดังนั้นการเล่นสื่อสังคมโซเชียลมีเดียวควรจะมี ติดสื่อดิจิทัล การจำกัดเวลาและพักบ้างเพื่อควบคุมปัญหา ด้านสุขภาพที่ตามมา และในวัยเด็กควรอยู่ใน ความดูแลของผู้ปกครอง เพื่อป้องกันปัญหาการ ติดโซเชียล

3 3. การจัดการการกลั่นแกล้งบนไซเบอร์ (Cyberbullying Management) ตัวอย่าง การจัดการการกลั่นแกล้งบนไซเบอร์ เป็นความ ปัจจุบันโซเชียลมีเดีย มีผลต่อการใช้ชีวิต สามารถในการป้องกันตนเอง การมีภูมิคุ้มกันในการ รับมือและจัดการกับ สถานการณ์การกลั่นแกล้งบน ประจำวันทั้งทางที่ดีและไม่ดี คนบางกลุ่มใช้ อินเทอร์เน็ตได้อย่างชาญฉลาด การใช้อินเทอร์เน็ต ข้อความหรือรูปภาพหยาบคายในการวิจารณ์ เป็น เครื่องมือหรือช่องทางเพื่อก่อให้เกิดการคุกคาม คนอื่น อาจจะเป็นการแสดงความคิดเห็น ที่ไม่ ล่อลวงและการกลั่นแกล้งบนโลกอินเทอร์เน็ตและสื่อ สุภาพ วิจารณ์ถึงรูปร่างหน้าตา การแต่งกาย สังคม ออนไลน์ โดยกลุ่มเป้าหมายมักจะเป็นกลุ่มเด็ก จนทำให้ผู้ถูกแสดงความคิดเห็นรู้สึกไม่ดี เครียด จนถึง เด็กวัยรุ่น การกลั่นแกล้งบนโลกไซเบอร์คล้าย วิตกกังวล กันกับการ กลั่นแกล้งในรูปแบบอื่น หากแต่การกลั่น แกล้งประเภทนี้จะกระทำผ่านสื่อออนไลน์หรือสื่อ ดังนั้น ถ้าเกิดความเครียดจากการโดนแสดง ดิจิทัล เช่น การส่ง ข้อความทางโทรศัพท์ ผู้กลั่น ความคิดเห็นที่ไม่สุภาพ ให้ผู้ที่ถูกแสดงความคิด แกล้งอาจจะเป็นเพื่อนร่วมชั้น คนรู้จักในสื่อสังคม เห็น พูดคุยกับคนในครอบครัว หรือบุคคลที่สนิท ออนไลน์ หรืออาจจะเป็นคน แปลกหน้าก็ได้ แต่ส่วน เพื่อระบายความรู้สึก โดยไม่แสดงความคิดเห็น ใหญ่ผู้ที่กระทำจะรู้จักผู้ที่ถูกกลั่นแกล้งรูปแบบของ ตอบโต้ อาจมีการเก็บหลักฐานเพื่อใช้ในการฟ้อง การกลั่นแกล้งมักจะเป็นการว่าร้าย ใส่ความขู่ทำร้าย เกี่ยวกับ พรบ.คอมพิวเตอร์ต่อไป หรือใช้ถ้อยคำหยาบคาย การคุกคามทางเพศผ่านสื่อ ออนไลน์ การแอบอ้างตัวตนของผู้อื่น การ แบล็กเมล์ การหลอกลวง การสร้างกลุ่มในโซเชียล เพื่อโจมตีโดยเฉพาะ

4 4. การจัดการความปลอดภัยบนระบบเครือข่าย (Cybersecurity Management) การจัดการความปลอดภัยบนระบบเครือข่าย เป็น ตัวอย่าง ความสามารถในการสารวจ ตรวจสอบ การป้องกัน ปัจจุบันการเล่นโซเชียลมีเดีย เราไม่ควรโหลด และ การรักษาความปลอดภัยของข้อมูลในระบบเครือ ข่าย ป้องกันข้อมูลด้วยการสร้างระบบความปลอดภัยที่ หรือเข้าโปรแกรมที่เราไม่รู้จัก ซึ่งอาจจะเป็นโป เข้มแข็ง และป้องกันการโจรกรรมข้อมูลหรือการถูก รมแกรมที่เป็นไวรัส หรือเว็บที่หลอกลวงข้อมูล โจมตีออนไลน์ได้ มีทักษะในการรักษาความปลอดภัย ส่วนตัวต่างๆของเราได้ และไม่ควรเข้าสู่ระบบ ของตนเองในโลกออนไลน์การรักษาความปลอดภัย ต่างๆค้างไว้ในเครื่องคอมพิวเตอร์โน๊ตบุ๊ค ของตนเองในโลกไซเบอร์ คือการปกป้องอุปกรณ์ดิจิทัล สาธารณะที่ไม่ใช่เครื่องส่วนตัว เพราะอาจจะมี ข้อมูลที่ จัดเก็บและข้อมูลส่วนตัวไม่ให้เสียหาย สูญหาย คนที่ไม่หวังดี นำแอพพลิเคชันไปเล่นโดยใช้รหัส หรือถูกโจรกรรมจากผู้ไม่หวังดีในโลกไซเบอร ของเรา ดังนั้น ควรใช้โซเชียลมีเดียอย่างระมัดระวัง ไม่ เข้าเว็บหรือลิงก์ที่ไม่รู้จักและควรตรวจสอบทุก ครั้งว่าออกจากระบบหลังการใช้งานเพื่อป้องกัน ข้อมูลส่วนตัวของตนเองถูกมิจฉาชีพนำไปใช้

5 5. การจัดการความเป็นส่วนตัว (Privacy Management) การจัดการความเป็นส่วนตัว เป็นความสามารถใน การจัดการกับความเป็นส่วนตัวของตนเองและของ ผู้อื่น การใช้ข้อมูลออนไลน์ร่วมกัน การแบ่งปันผ่าน สื่อดิจิทัล ซึ่งรวมถึงการบริหารจัดการ รู้จักป้องกัน ข้อมูล ส่วนบุคคลของตนเอง เช่น การแชร์ข้อมูลต่าง ๆ ด้วยเครื่องมือดิจิทัล การขโมยข้อมูลอัตลักษณ์ เป็นต้น โดย ต้องมีความสามารถในการฝึกฝนใช้ เครื่องมือ หรือวิธีการในการป้องกันข้อมูลตนเองได้ เป็นอย่างดี รวมไปถึง ปกปิดการสืบค้นข้อมูลต่างๆ ในเว็บไซต์ เพื่อรักษาความเป็นส่วนตัวความเป็นส่วน ตัวในโลกออนไลน์ คือสิทธิ การปกป้องข้อมูลความ ส่วนตัวในโลกออนไลน์ของผู้ใช้งานที่บุคคลหรือการ บริหารจัดการข้อมูลส่วนตัว รวมถึง การใช้ ดุลยพินิจปกป้อง ข้อมูลส่วนบุคคลและข้อมูลที่เป็น ความลับของผู้อื่น ตัวอย่าง การโพสต์ลงโซเชียลมีเดีย เกี่ยวกับเรื่องส่วนตัว ปัญหาสุขภาพ ครอบครัว การทำงาน การโพสต์ที่ อยู่ ข้อมูลต่างๆอาจทำให้มีบุคคลอื่นนำข้อมูลของเรา ไปใช้ในทางที่ไม่ได้ ดังนั้น ควรใช้โซเชียลมีเดียอย่างระมัดระวัง ไม่ โพสต์เรื่องส่วนตัวข้อมูล ปัญหาด้านต่างๆลงในโช เชียลมีเดีย ไม่โพสต์สาธารณะเพื่อป้องกันข้อมูลส่วน ตัว และปัญกันการนำข้อมูลส่วนตัวของเราไปใช้ใน ทางผิดกฎหมาย

6 6. การคิดอย่างมีวิจารณญาณ (Critical Thinking) การคิดอย่างมีวิจารณญาณ หมายถึง ความ สามารถในการตัดสินของบุคคลว่าควรเชื่อ ไม่ควร เชื่อ ควร ทำ หรือไม่ควรทาบนความคิดเชิงเหตุและ ผล มีความสามารถในการวิเคราะห์แยกแยะ ระหว่างข้อมูลที่ถูกต้อง และข้อมูลที่ผิด ข้อมูลที่มี เนื้อหาเป็นประโยชน์และข้อมูลที่เข้าข่ายอันตราย ข้อมูลติดต่อทางออนไลน์ที่น่าตั้ง ข้อสงสัยและน่า เชื่อถือได้ เมื่อใช้อินเทอร์เน็ต ทราบว่าเนื้อหาใดมี ประโยชน์ รู้เท่าทันสื่อและสารสนเทศ สามารถ วิเคราะห์และประเมิน ข้อมูลจากแหล่งข้อมูลที่ หลากหลายได้ เข้าใจรูปแบบการหลอกลวงต่าง ๆ ในสื่อ ดิจิทัล เช่น ข่าวปลอม เว็บไซต์ปลอม ภาพตัด ต่อ ข้อมูลอันที่เท็จ เป็นต้น ตัวอย่าง ปัจจุบันมีการโพสต์ภาพ ข้อความหรือข่าวที่ไม่ เป็นความจริงลงโซเชียลมีเดียจำนวนมาก ผู้ใช้ควร ศึกษาใช้วิจารณญาณการแชร์ว่าเป็นข่าวห หรือ เรื่องจริงหรือไม่ มีเนื้อหา แหล่งข่าวที่น่าเชื่อถือหรือ ไม่ มาจากแหล่งข่าวใด ดังนั้น ก่อนจะเราจะแชร์ภาพ หรือข่าวสารออกสู่ สาธารณะควรศึกษาแหล่งที่มาของข่าวก่อนเสมอ และควรแชร์ ภาพ ข้อความที่มีเนื้แหาน่าเชื่อถือและที่ ที่มาที่ไป

7 7. ร่องรอยทางดิจิทัล (Digital Footprints) ร่องรอยทางดิจิทัล เป็นความสามารถในการ ตัวอย่าง เข้าใจธรรมชาติของการใช้ชีวิตในโลกดิจิทัลว่าจะ การโพสต์ข้อความ หรือภาพที่ไม่เหมาะสมลง หลงเหลือร่องรอยข้อมูลทิ้งไว้เสมอ ร่องรอยทาง ดิจิทัล อาจจะส่งผลกระทบในชีวิตจริง ที่เกิดจาก โซเชียลมีเดีย ถึงแม้เราจะลบโพสต์แล้วก็อาจจะมี ร่องรอยทาง ดิจิทัลเข้าใจผลลัพธ์ที่อาจเกิดขึ้น คนแชร์โพสต์ไปได้ หรืออาจมีการถ่ายภาพเก็บไว้ เพื่อนามาใช้ในการจัดการกับชีวิตบทโลกดิจิทัล ทำให้เราเสื่อมเสียถึงแม้เวลาจะผ่านไป การโพสต์ ด้วยความรับผิดชอบ ข้อมูล ร่องรอยทางดิจิทัล ภาพหรือข้อความควรพิจารณาถึงความเหมาะ เช่น การลงทะเบียน อีเมล การโพสต์ข้อความหรือ สมก่อนโพสต์ รูปภาพ ไฟล์งานต่าง ๆ เมื่อถูกส่งเข้าโลก อินเทอร์เน็ตแล้ว จะทิ้งร่องรอยข้อมูลส่วนตัวของ ดังนั้น ก่อนจะเราจะโพสต์ข้อความหรือรูปภาพ ผู้ใช้งานไว้ ให้ผู้อื่นสามารถติดตามได้ และจะเป็น ที่ไม่เหมาะสม ควรพึงระวังถึงผลที่ตามมาใน ข้อมูลที่ระบุ ตัวบุคคลได้อย่างง่ายดาย อนาคต ซึ่งอาจมีทั้งดีและไม่ดีได้

8 8. ความเห็นอกเห็นใจและสร้างสัมพันธภาพที่ดีกับผู้อื่นทางดิจิทัล (Digital Empathy) ความเห็นอกเห็นใจและสร้างสัมพันธภาพที่ดี ตัวอย่าง กับผู้อื่นทางดิจิทัล เป็นความสามารถในการเข้าใจ สื่อออนไลน์มีความรวดเร็ว หากเราใช้อย่างมี ผู้อื่น การตอบสนองความต้องการของผู้อื่น การ แสดง ความเห็นใจและการแสดงน้าใจต่อผู้อื่นบน คุณค่า ใช้ในการช่วยเหลือผู้อื่น เป็นช่องทางใน โลกดิจิทัลได้อย่างเหมาะสม มีปฏิสัมพันธ์อันดีต่อ การสื่อสารที่สะดวกรวดเร็ว ในการแชร์ทำให้คน คนรอบข้าง ไม่ว่าพ่อแม่ ครู เพื่อนทั้งในโลก จำนวนมากได้รับข่าวสารอย่างรวดเร็ว และมีการ ออนไลน์และในชีวิตจริง ไม่ด่วน ตัดสินผู้อื่นจาก ส่งกำลังใจดีและให้ความช่วยเหลือได้อย่าง ข้อมูลออนไลน์แต่เพียงอย่างเดียว และจะเป็นกระ บอกเสียงให้ผู้ที่ต้องการความช่วยเหลือ ในโลก ดังนั้น สื่อโซเชียวมีเดียมีความจำเป็น ถ้าเราใช้ ออนไลน์ อย่างถูกวิธีก็จะเป็นประโยชน์และสิ่งที่จำเป็นต่อ การใช้ชีวิตที่สะดวกและง่ายขึ้น

9 สรุปความรู้ที่ได้รับ

10 นางจิรฐา งามพร้อม ข้อมูล รุ่นที่24 หมู่ 2 ข้อมูลส่วนตัว รหัส 657190217 เกิด วันที่ 04 ก.ค. 2519 พี่น้อง 2คน การศึกษา สีที่ชอบ สีเขียว อาหารที่ชอบ แกงส้ม มัธยมศึกษา โรงเรียนท้ายหาด สัตย์ที่ชอบ สุนัข ปริญญาตรี คณะบริหาร สาขาวิชาเอก กิจกรรมยามว่าง อ่านหนังสือ บริหารการจัดการทั่วไป /เทียม สังคมศึกษา ความสามารถพิเศษ ทำอาหารอร่อย มหาวิทยาลัยกรุงเทพธนบุรี คติประจำใจ ทำวันนี้ให้ดีที่สุด ติดต่อ การทำงาน ADDRESS ตำแหน่ง พนักราชการ โรงเรียนวัดธรรมสถิติ์วราราม 68/5 หมู่ 1 ซ.ชลประทาน14 ต.ลาดใหญ่ สพป.สมุทรสงคราม อ..เมือง จ.สมุทรสงคราม 75000 นำเสนอ MAIL ผศ. ดร.สุจิตรา จันทร์ลอย [email protected] ผศ. ดร.สุธิดา ปรีชานนท์ รายวิชา การพัฒนาความเป็นครู (GD58201) หลักสูตรประกาศนียบัตรบัณฑิต สาขาวิชาชีพครู มหาวิทยาลัยราชภัฏหมู่บ้านจอมบึง

11 บรรณานุกรม 9 ข้อควรปฏิบัติของพลเมืองดิจิทัลยุคใหม่ (Online). แหล่งที่มา http://www.okmd.or.th/ okmd-opportunity/digital-age/258/(2 เมษายน2566) วิทยา ดำรงเกียรติศักดิ์. พลเมืองดิจิทัล (Online). แหล่งที่มา http://www.infocommmju.com/ica rticle/images /icarticles/ajwittaya/Digital _Citizenship.pdf(3เมษายน2566)

(Digital intelligence)