ธ.ค.62 ภูมิปัญญาท้องถิ่น ต.บางโตนด อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ทำเนียบภมู ปิ ัญญำทอ้ งถน่ิ ประจำเดอื น ธนั วำคม 2562 กศน.ตำบลบำงโตนด ศูนยก์ ำรศกึ ษำนอกระบบและกำรศกึ ษำตำมอธั ยำศยั อำเภอโพธำรำม สำนกั งำน กศน.จงั หวดั รำชบรุ ี สำนกั งำนสง่ เสรมิ กำรศกึ ษำนอกระบบและกำรศกึ ษำตำมอธั ยำศยั สำนกั งำนปลดั กระทรวงศกึ ษำธกิ ำร กระทรวงศกึ ษำธกิ ำร

คำนำ กศน.ตำบลบางโตนด ได้ดำเนินการจัดทำภูมิปัญญาในท้องถิ่น ให้กับประชาชนในพ้ืนที่ ตำบลบางโตนด เพ่อื เพ่ิมพูนความรู้และทกั ษะในการดำเนนิ ชีวิตแบบพอเพยี ง สามารถเรยี นรู้และฝึกฝนได้ ทั้งจากการศึกษาด้วยตนเอง และได้รับการถ่ายทอดจากผู้อ่ืน การนำภูมิปัญญามาเผยแพร่เพื่อให้ ประชาชนในพื้นท่ีได้นำไปใช้และเรียนรู้เพ่ือเพ่ิมอาชีพ และประสบการณ์ให้กับตนเองและครอบครัวให้มี การเจริญเติบโตอย่างต่อเน่ืองและเกื้อกูลในการผลิตซ่ึงกันและกัน โดยการใช้ทรัพยากรที่มีอยู่ให้เกิด ประโยชน์ และไม่มีสารพิษ เช่น ดิน น้ำ แสงแดดอย่างเหมาะสม เกิดประโยชน์สูงสุด มีความสมดุล ของ สภาพแวดล้อม อยา่ งตอ่ เนื่อง และเกิดผลในการเพ่มิ พนู ความอดุ มสมบรู ณข์ องทรัพยากรธรรมชาติ ทั้งนี้ กศน.ตำบลบางโตนด ได้เล็งเห็นถึงความสำคัญของผู้ท่ีทำคุณประโยชน์ เสียสละ และปฏิบัติตนเป็นแบบอย่างท่ีดีต่อคนในชุมชนอำเภอโพธาราม จงึ ไดจ้ ัดทำทำเนียบภูมิปัญญาท้องถิ่น ขึ้น เพื่อยกย่อง และเผยแพรใ่ ห้ชนรุน่ หลังได้ถอื เปน็ แบบอย่างทดี่ ใี นการดำรงชีวติ ต่อไป กศน.ตำบลบางโตนด ธนั วาคม 2562

สารบญั หนา้ คำนำ 1 สารบัญ 5 กศน.ตำบลบางโตนด 9 - ภมู ิปัญญา ศูนย์เรยี นรู้เศรษฐกจิ พอเพยี ง : นางสาวสนุ ันทา ด้วงเบา้ - ภูมปิ ญั ญา บา้ นสวนตน้ แตงเกษตรอินทรยี ์ : นายธนดล พงษโ์ พธิ์ - ภมู ปิ ัญญา หนึ่งฤทัยผักสลัดปลอดสาร : นางหน่ึงฤทัย เนยี มงาม คณะผู้จดั ทำ



1 แบบบันทึกชุดข้อมูลคลงั ปัญญา-ภูมปิ ัญญาท้องถ่ิน ตำบลบางโตนด อำเภอโพธาราม จงั หวดั ราชบุรี ชื่อภูมปิ ัญญา ศนู ยเ์ รยี นรูเ้ ศรษฐกิจพอเพยี งบ้านสวนตน้ ข้าว ขอ้ มูลพ้ืนฐาน รายบุคคล เจา้ ของภูมิปญั ญาทอ้ งถ่ิน/บุคคลคลังปญั ญา ช่อื นางสาวสุนันทา ดว้ งเบ้า บ้านเลขที่ 132/1 หมู่ 6 ตำบลบางโตนด อำเภอโพธาราม จงั หวัดราชบุรี รหสั ไปรษณยี ์ 70120 โทรศัพท์ 063-1750435 ความเปน็ มาของภูมิปัญญา นางสาวสุนันทา ด้วงเบ้า (นัน) เดิมบ้านเกิด อยู่ จังหวัดยโสธร แต่ได้มาแต่งงานตั้งรกรากอยู่ ตำบลบางโตนดมาเม่ือ10 กว่าปีก่อน อาชีพเดิมทำสวนเกษตรผสมผสาน ปัจจบุ ันเป็นศูนยเ์ รยี นรู้ปรชั ญา ของเศรษฐกิจพอเพียงและเกษตรทฤษฎีใหม่ ในเรื่องของการปลูกผักสลัดปลอดสารพิษ เป็นแหล่งศึกษา หาความรู้เรอ่ื งการทำเกษตรผสมผสาน เป็นเป็นแหล่งศกึ ษาดูงานของหนว่ ยงานราชการ ผทู้ ีส่ นใจในเรอ่ื ง ของการทำเกษตรแบบพึ่งตนเอง จุดเด่นของภูมปิ ัญญา - เปน็ สถานทถี่ ่ายทอดความรู้ - เปน็ สถานท่ศี ึกษาดูงาน วัตถุดบิ ท่ีใชป้ ระโยชน์ในผลิตภณั ฑท์ ่ีเกิดจากภูมปิ ัญญา ซงึ่ พ้ืนที่อ่ืนไมม่ ี - การใช้ปุย๋ คอกผสมเองในการปลกู ผักสลดั ชนดิ ต่างๆ - การใช้ปุ๋ยนำ้ ชีวภาพแทนการใช้ป๋ยุ เคมที ม่ี ีอนั ตราย - การทำโรงเรือนแบบยกพ้นื ในการปลูกผักเพ่อื ปอ้ งกนั วชั พืช รายละเอยี ดของภูมิปญั ญาทอ้ งถ่นิ - รูปแบบในการถ่ายทอดความรู้ ด้านการศึกษาดูงาน ด้านการอบรมให้ความรู้ ลงมือปฏิบัติใน พ้ืนที่จรงิ ประโยชน์ที่ได้จากภมู ิปญั ญาคอื สามารถนำไปปฏิบัติได้จริง รปู แบบและลกั ษณะการถ่ายทอด การประชาสัมพนั ธ์ เผยแพร่ภูมิปัญญาท้องถ่นิ  ยังไม่เคยมกี ารเผยแพร/่ ใชเ้ ฉพาะบุคคล  เคยเผยแพร่เฉพาะในชมุ ชน  มกี ารเผยแพร่ผา่ นส่ือมวลชลและสื่ออ่ืนอยา่ งแพร่หลาย  มกี ารศึกษาดูงานจากบุคคลภายนอก จำนวน 4 ครั้ง จำนวน 36 คน  มกี ารนำไปใช้  อ่นื ๆ(ระบุ)

2 ลักษณะของภูมิปัญญาท้องถ่ิน การพัฒนาต่อยอดภูมิปัญญาให้เป็นนวัตกรรม คุณค่า (มูลค่า)และ ความภูมใิ จ  ภูมปิ ัญญาทอ้ งถน่ิ /นวตั กรรมทีค่ ิดค้นใหม่  ภูมิปัญญาทอ้ งถ่ินด้ังเดมิ ไดร้ ับการถา่ ยทอดมาจาก  ภูมิปญั ญาท้องถ่นิ ท่ีไดพ้ ัฒนาและต่อยอด แบบเดมิ คือ การปลูกผักสลดั บนพนื้ ดินโดยตรงและใช้ป๋ยุ เคมี การพัฒนาต่อยอด คือ การปรับเปล่ียนรูปแบบจากที่ปลูกผักสลัดลงดิน มาเป็นการปลูกผักสลัด แบบมีโรงเรือนยกพื้นสูงเพื่อให้การดูแลรักษาผักเป็นไปได้สะดวกย่ิงข้ึน ตัดปัญหาเรื่องของวัชพืชในแปลง ผัก ปรับเปลี่ยนวธิ ีการดูแลจากการใหป้ ุ๋ยเคมมี าเปน็ การใหป้ ยุ๋ คอกและปุย๋ น้ำชีวภาพแทนซง่ึ ทำใหผ้ ักสลดั ที่ ปลูกเปน็ ผกั สลัดท่ีปลอดสารเคมี การใช้ป๋ยุ คอกและปุ๋ยชวี ภาพเป็นผลดีกับตัวเองเน่ืองจากไมต่ ้องสัมผัสกับ สารเคมีที่มีผลต่อสุขภาพร่างกายและระบบทางเดินหายใจและเปน็ ผลดีระยะยาวในการลดต้นทุนการดูแล ผกั สลดั ไดเ้ ปน็ อยา่ งดี

3 รปู ภาพเจ้าของภมู ิปัญญา คณุ สนุ นั ทา ดว้ งเบา้ ศนู ยเ์ รียนรเู้ ศรษฐกิจพอเพยี งบา้ นสวนต้นขา้ ว

4 รูปภาพภมู ปิ ัญญา แปลงผกั สลัดแบบยกพื้นเพ่อื ให้การดูแลรักษาผักเป็นไปได้สะดวกยงิ่ ขนึ้

5 แบบบันทึกชดุ ขอ้ มูลคลังปัญญา-ภูมปิ ัญญาท้องถ่ิน ตำบลบางโตนด อำเภอโพธาราม จังหวดั ราชบุรี ช่ือภูมิปัญญา บา้ นสวนตน้ แตงเกษตรอินทรีย์ ข้อมูลพ้ืนฐาน รายบุคคล เจา้ ของภมู ิปญั ญาท้องถิน่ /บุคคลคลังปญั ญา ชือ่ นายธนดล พงษ์โพธิ์ บา้ นเลขท่ี 37/2 หมู่ 3 ตำบลบางโตนด อำเภอโพธาราม จงั หวัดราชบรุ ี รหัสไปรษณยี ์ 70120 โทรศพั ท์ 0967376528 ความเป็นมาของภมู ิปญั ญา นายธนดล พงษ์โพธ์ิ(คุณเป้) เดิมบ้านเกดิ อยู่ อำเภอดำเนิน แต่ไดม้ าเป็นเขย อย่ตู ำบลบางโตนด อาชีพเดิมทำสวนเกษตรผสมผสาน ปัจจุบัน นายธนดล พงษ์โพธ์ิ (คุณเป้) เป็น ประธานกลุ่ม วสช.ผัก ปลอดสารบ้านบางโตนด และเป็นเจ้าของกิจการ บ้านสวนต้นแตง เป็นศูนย์เรียนรู้ปรัชญาของเศรษฐกิจ พอเพียงและเกษตรทฤษฎีใหม่ ในเรื่องของการปลูกผักสลัดปลอดสารพิษ เป็นแหล่งศึกษาหาความรู้เร่ือง การทำเกษตรผสมผสาน เป็นเป็นแหล่งศึกษาดูงานของหน่วยงานราชการ ผู้ที่สนใจในเร่ืองของการทำ เกษตรแบบพง่ึ ตนเอง จุดเดน่ ของภมู ปิ ัญญา - เปน็ สถานท่ถี ่ายทอดความรู้ - เปน็ สถานท่ีศกึ ษาดงู าน วัตถุดบิ ทใ่ี ช้ประโยชน์ในผลิตภณั ฑท์ ่เี กิดจากภมู ปิ ัญญา ซงึ่ พ้ืนทอี่ ่ืนไมม่ ี - การใช้ปุย๋ คอกผสมเองในการปลกู ผกั สลดั ชนิดตา่ งๆ - การใชป้ ุ๋ยน้ำชีวภาพแทนการใชป้ ุย๋ เคมที ี่มอี ันตราย - การทำโรงเรือนแบบยกพนื้ ในการปลูกผกั เพือ่ ป้องกันวัชพชื - การใชเ้ ชอ้ื ราบิเวอเรยี /ไตรโคเดอมา่ มาบำรงุ ดินและปอ้ งกันศัตรพู ชื ท่อี ย่ใู นดิน รายละเอยี ดของภมู ปิ ญั ญาท้องถิ่น - รปู แบบในการถ่ายทอดความรู้ ด้านการศกึ ษาดูงาน ดา้ นการอบรมให้ความรู้ ลงมอื ปฏิบตั ิ ในพ้ืนทจี่ ริงประโยชน์ทีไ่ ด้จากภูมปิ ญั ญาคอื สามารถนำไปปฏบิ ัตไิ ด้จรงิ รปู แบบและลักษณะการถ่ายทอด การประชาสัมพนั ธ์ เผยแพร่ภมู ปิ ัญญาทอ้ งถ่นิ  ยงั ไมเ่ คยมกี ารเผยแพร่/ใช้เฉพาะบุคคล  เคยเผยแพรเ่ ฉพาะในชุมชน  มกี ารเผยแพร่ผ่านสื่อมวลชลและส่อื อนื่ อย่างแพร่หลาย  มกี ารศึกษาดงู านจากบคุ คลภายนอก จำนวน 7 คร้ัง จำนวน 68 คน  มีการนำไปใช้  อน่ื ๆ(ระบุ)

6 ลักษณะของภูมิปัญญาท้องถ่ิน การพัฒนาต่อยอดภูมิปัญญาให้เป็นนวัตกรรม คุณค่า (มูลค่า)และ ความภมู ิใจ  ภูมิปัญญาทอ้ งถิ่น/นวัตกรรมที่คดิ ค้นใหม่  ภูมิปญั ญาท้องถน่ิ ดั้งเดิมไดร้ บั การถ่ายทอดมาจาก  ภมู ิปญั ญาท้องถิน่ ทไ่ี ด้พฒั นาและต่อยอด แบบเดิม คือ การปลกู ผักสลดั โดยใชป้ ุ๋ยคอกและปุ๋ยนำ้ ชีวภาพ การพัฒนาต่อยอด คือ การปรับเปลี่ยนรูปแบบการดแู ลผักสลัด มาเป็นการดูแลผักสลดั โดยการใช้ เช้ือราบิเวอร์เรีย/ไตรโคเดอม่า มาบำรุงดินและป้องกันศัตรูพืชท่ีอยู่ในดินซึ่งทำให้ดินมีความอุดมสมบูรณ์ และร่วนซุยเป็นรปู แบบวธิ ีการท่เี รยี กวา่ การใชเ้ ชื้อราฆ่าเชอื้ รา

7 รูปภาพเจา้ ของภูมิปัญญา คณุ ธนดล พงษโ์ พธ์ิ (คุณเป้) บ้านสวนต้นแตงเกษตรอนิ ทรยี ์

8 รปู ภาพภมู ิปัญญา การใช้เช้ือราบิเวอเรีย/ไตรโคเดอม่า มาบำรุงดินและป้องกันศัตรูพืชท่ีอยู่ในดินซึ่งทำให้ดินมี ความ อุดมสมบูรณ์และร่วนซุยและสามารถช่วยเพ่ิมผลผลิตผกั สลดั ในแปลงอีกดว้ ย

9 แบบบันทกึ ชดุ ข้อมูลคลังปัญญา-ภมู ิปัญญาท้องถ่ิน ตำบลบางโตนด อำเภอโพธาราม จังหวดั ราชบุรี ชอ่ื ภมู ิปัญญา หน่งึ ฤทยั ผักสลดั ปลอดสาร ขอ้ มูลพื้นฐาน รายบุคคล เจ้าของภูมปิ ัญญาท้องถิ่น/บุคคลคลังปญั ญา ชอ่ื นางหนง่ึ ฤทยั เนยี มงาม บ้านเลขท่ี 17/5 หมู่ 2 ตำบลบางโตนด อำเภอโพธาราม จังหวัดราชบรุ ี รหสั ไปรษณีย์ 70120 โทรศัพท์ 089-5487898 ความเปน็ มาของภูมิปัญญา นางหนึ่งฤทัย เนียมงาม (คุณหน่ึง) เดิมบ้านเกิด อยู่ อำเภอโพธาราม อาชีพเดิมทำไร่ และ ทำนา ปัจจุบัน คุณหนึ่งเป็นผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้าน บ้านหัวกรวด หมู่ 2 ต.บางโตนด และยังมีความรู้ ความสามารถในการเป็นวิทยากรในเรื่องของการทำเกษตรผสมผสาน ได้รับรางวัลมากมายได้แก่ อาสา พัฒนาสตรีดีเด่น รางวัลผู้นำ อช.ดีเด่น และอ่ืนๆ ปัจจุบันเป็น สมาชิก กลุ่มวิสาหกิจชุมชนผักปลอดสาร บ้านบางโตนด และเป็นวทิ ยากรวิชาชพี แกห่ นว่ ยงาน องค์กรทัง้ ภาครฐั และเอกชน จุดเด่นของภมู ปิ ัญญา - เป็นสถานท่ถี า่ ยทอดความรู้ - เปน็ สถานท่ีศึกษาดูงาน - เป็นสถานท่ฝี ึกปฏบิ ตั ิในเรื่องของการทำปุ๋ยชีวภาพและการบำรุงดนิ ปลกู ผกั สลัด - เปน็ วทิ ยากรให้ความรู้และฝกึ ปฏบิ ตั ใิ นเรื่องของพ้ืนฐานการปลูกผกั วตั ถดุ ิบทใี่ ช้ประโยชนใ์ นผลิตภัณฑท์ ี่เกิดจากภูมปิ ัญญา ซึ่งพ้นื ที่อื่นไมม่ ี - การใชป้ ๋ยุ คอกผสมเองในการปลูกผักสลดั ชนิดต่างๆ - การใช้ปุ๋ยน้ำชีวภาพแทนการใช้ปยุ๋ เคมที ี่มอี ันตราย - การทำโรงเรือนแบบยกพ้นื ในการปลูกผักเพอ่ื ปอ้ งกนั วัชพืช - การกระจายสนิ คา้ และการตลาด รายละเอียดของภูมิปญั ญาทอ้ งถน่ิ - รูปแบบในการถ่ายทอดความรู้ ด้านการศึกษาดูงาน ด้านการอบรมให้ความรู้ ลงมือ ปฏบิ ตั ใิ นพนื้ ทจี่ รงิ ประโยชน์ท่ีได้จากภูมิปัญญาคือสามารถนำไปปฏบิ ัตไิ ดจ้ ริง รปู แบบและลักษณะการถา่ ยทอด การประชาสมั พันธ์ เผยแพรภ่ ูมิปญั ญาท้องถิน่  ยงั ไมเ่ คยมกี ารเผยแพร/่ ใช้เฉพาะบคุ คล  เคยเผยแพรเ่ ฉพาะในชมุ ชน  มีการเผยแพรผ่ า่ นส่อื มวลชลและสื่ออื่นอยา่ งแพร่หลาย  มีการศกึ ษาดงู านจากบคุ คลภายนอก จำนวน 12 ครั้ง จำนวน 83 คน  มกี ารนำไปใช้  อื่นๆ(ระบุ)

10 ลักษณะของภูมปิ ัญญาทอ้ งถิน่ การพฒั นาต่อยอดภูมปิ ญั ญาใหเ้ ป็นนวตั กรรม คณุ คา่ (มลู ค่า) และความภูมิใจ  ภมู ปิ ัญญาท้องถน่ิ /นวัตกรรมท่คี ิดค้นใหม่  ภูมิปัญญาท้องถนิ่ ดง้ั เดิมได้รับการถา่ ยทอดมาจาก  ภูมปิ ัญญาท้องถ่ินท่ไี ดพ้ ฒั นาและตอ่ ยอด แบบเดมิ คอื การปลูกผักสลดั และจำหน่ายใหฟ้ ารม์ ท่รี ับซื้อเพยี งอย่างเดียว การพัฒนาต่อยอด คือ การปรับเปลี่ยนรูปแบบการขายผักสลัดจากเดิมขายส่งให้ฟาร์มท่ีรับซ้ือ เพียงอย่างเดียว มาเป็นการขายผ่านสื่อออนไลน์ facebook fanpage ซึ่งเปน็ การกระจายสินค้าได้รวดเร็ว ระหว่างผู้ผลิตกับผู้บริโภคโดยตรงซึ่งไม่ผ่านพ่อค้าคนกลาง และยังสามารถกำหนดราคาขายสินค้าได้ด้วย ตนเอง

11 รปู ภาพเจ้าของภูมปิ ัญญา นางหนง่ึ ฤทัย เนยี มงาม (คณุ หนง่ึ ) หรอื ผู้ช่วยหน่งึ เจา้ ของธุรกจิ หนึง่ ฤทัยผักสลัดปลอดสารและเป็นวทิ ยากรให้ความรแู้ ละฝกึ ปฏิบตั ิ ในเรอ่ื งของพน้ื ฐานการปลกู ผักสลัดให้กับหนว่ ยงานราชการตา่ งๆ

12 รูปภาพภมู ปิ ัญญา เปน็ วทิ ยากรใหห้ นว่ ยงานของทางราชการอบรมประชาชนการเตรยี มดนิ ปลกู ผกั สลดั

ที่ปรึกษา ผ้จู ดั ทำ นางสนุ ันทา โนรีสุวรรณ นางโสภิญา ศรที อง ผอู้ ำนวยการ กศน.อำเภอโพธาราม ครู อาสาสมัครฯ รา่ ง/เรียบเรยี งและจดั ทำ นายปัญญา อง้ึ จิ๋ว ครู กศน.ตำบลบางโตนด