เรียนรู้ความสำเร็จ สู่ความสุขที่ยั่งยืน

เรียนรคู้ วามสำ� เรจ็ ส่คู วามสุขทย่ี ัง่ ยืน “บา้ นศาลาแดงเหนอื จังหวัดปทมุ ธาน”ี ประเพณวี ันสงกรานต์ ประเพณวี นั สงกรานต์ หรอื ภาษามอญเรยี กวา่ กะตะ๊ ถอื เปน็ วนั ขนึ้ ปใี หม่ เหมือนกับประเพณีสงกรานต์ในวัฒนธรรมไทย สงกรานต์มอญน้ัน จะจัดขึ้น 3 วัน ได้แก่ วันท่ี 13 จนถึงวันที่ 15 เมษายนของทุกๆ ปี ตามที่ถือกันว่า วันสงกรานต์ เป็นวันขึ้นปีใหม่ของไทย ดังนั้นก่อนจะถึงเทศกาลสงกรานต์ชาวบ้าน ศาลาแดงเหนือจะเตรียมท�ำความสะอาดท่ีอยู่อาศัย จัดเตรียมข้าวของส�ำหรับท�ำบุญ เตรยี มอาหารคาวหวาน เตรยี มเครอื่ งประกอบขา้ วแช่ โดยแตล่ ะวนั จะมชี อ่ื เรยี กแตกตา่ ง กันไป คอื วนั ท่ี 13 เมษายน ชาวมอญเรียก กะตะจิ๊ แปลเป็นไทยว่าวันสดุ ท้ายของปเี ก่า วนั ท่ี 14 เมษายน ชาวมอญ เรยี ก กรา๊ บนาม แปลเปน็ ไทยวา่ วนั สน้ิ ปเี กา่ และยา่ งเขา้ ปใี หม่ และวนั ที่ 15 เมษายน ชาวมอญเรยี ก กะตะ๊ ตอน แปลเปน็ ไทยวา่ วนั เปลย่ี นจลุ ศกั ราชใหม่ ครนั้ ถงึ ตอนเชา้ มดื วนั ท่ี 13 เมษายน อนั เปน็ วนั มหาสงกรานต์ ผอู้ าวโุ สในบา้ น ก็จะทำ� พิธบี ชู าท้าวกบลิ พรหม (ชาวบ้านเรยี กว่า บูชาสงกรานต)์ โดยน�ำอาหารทจี่ ัดท�ำ มาตงั้ ทโี่ ตะ๊ อาหารกเ็ ปน็ ขา้ วแช่ ของหวานกเ็ ปน็ ขนมกวนกาละแม ตอ่ ดว้ ยไปทำ� บญุ ทว่ี ดั แลว้ กจ็ ดั ขา้ วแชไ่ ปถวายพระทวี่ ดั ตา่ งๆ และนำ� ไปใหญ้ าตผิ ใู้ หญท่ เ่ี คารพนบั ถอื การทำ� บญุ ส่งข้าวแชท่ ัง้ 3 วัน คือ 13-14-15 เมษายน โดยวนั ท่ี 15 เมษายน จะมีพธิ สี รงนำ้� พระ | 47

เรียนรูค้ วามสำ� เร็จ สคู่ วามสุขที่ยั่งยนื “บ้านศาลาแดงเหนอื จงั หวดั ปทุมธานี” ประเพณีแห่หางหงส์ 48 |

เรยี นรู้ความส�ำเร็จ สคู่ วามสุขที่ยั่งยนื “บา้ นศาลาแดงเหนือ จังหวดั ปทุมธาน”ี ประเพณกี ารสรา้ งเสาหางหงสน์ นั้ เปน็ ประเพณที พี่ บเหน็ ไดท้ ว่ั ไปตามชมุ ชน ของชาวมอญในเมอื งไทย ทกุ วนั นย้ี งั พบวา่ ปรากฏในเมอื งมอญ (ประเทศ พมา่ ) บา้ งในบางวดั แตเ่ ดมิ ชาวมอญมคี ตกิ ารสรา้ งเสาธงเปน็ การสรา้ งเพอื่ ตอ้ งการบชู า พระพทุ ธเจา้ ตามตำ� นานในพทุ ธประวตั ิ แตเ่ ดมิ ทว่ี า่ มชี าวบา้ นปา่ ทยี่ ากจนเขญ็ ใจ ตอ้ งการ บชู าพระพทุ ธคณุ จงึ ไดท้ ำ� ตามอตั ภาพของตนดว้ ยการนำ� ผา้ หม่ นอนเกา่ ๆ ของตนมาผกู และชกั ขนึ้ เหนอื ยอดเสา และเกดิ อานสิ งสผ์ ลบญุ ครน้ั สน้ิ ชวี ติ ลงไดไ้ ปเกดิ เปน็ พระราชา ผมู้ รี ปู ทรพั ยแ์ ละสมบตั ใิ นภพชาตติ อ่ มา จากตำ� นานดงั กลา่ วจงึ ไดม้ ปี ระเพณสี รา้ งเสาธง สืบมาถึงปัจจุบัน | 49

เรียนรู้ความสำ� เรจ็ สู่ความสขุ ท่ยี ัง่ ยืน “บ้านศาลาแดงเหนอื จงั หวัดปทุมธานี” “เสาหงส์” ส�ำหรับวัดมอญในเมืองไทยทุกวันน้ีก็ถือว่าเป็นเรื่องธรรมดา มกี นั แทบทกุ วดั ถงึ แมบ้ างคนจะกลา่ ววา่ “เสาหงส”์ มแี ตใ่ นเมอื งไทยเทา่ นนั้ เพราะคนมอญ ในเมอื งไทยสรา้ งขนึ้ เพอื่ รำ� ลกึ ถงึ เมอื งหงสาวดี เมอื่ ตอ้ งจากบา้ นทงิ้ เมอื งมาอยเู่ มอื งไทย และเพงิ่ จะมขี นึ้ เมอื่ ราวรอ้ ยกวา่ ปมี านเี้ อง โดยยกเอาบทพระราชนพิ นธข์ องสมเดจ็ เจา้ ฟา้ กรมพระยานริศรานุวัติวงศ์ที่ตอบถวายพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลท่ี 5 ถึงความเป็นมาของการสร้างหางหงส์ 50 |

เรียนรู้ความสำ� เร็จ สู่ความสุขที่ยงั่ ยนื “บา้ นศาลาแดงเหนอื จังหวัดปทุมธานี” “หงส”์ เปน็ สตั วศ์ กั ดสิ์ ทิ ธโิ์ ดยเปน็ พาหนะของพระพรหมตามคตขิ องชาวฮนิ ดู ตอ่ มาเมอ่ื พระพทุ ธศาสนาเขา้ มาแทนท่ี ผคู้ นทนี่ บั ถอื ศาสนาฮนิ ดอู ยเู่ ดมิ ไดเ้ ปลยี่ นมานบั ถอื ศาสนาพทุ ธจงึ เอาคติเรือ่ งหงสม์ าผนวกเขา้ กับความเชอ่ื ในพทุ ธศาสนา ในฐานะตัวแทน ของพระพุทธเจ้าและ “หงส์” ก็เป็นสัตว์ช้ันสูงของผู้คนท่ีนับถือศาสนาพุทธทุกชนชาติ เช่น ไทย จีน พมา่ กมั พูชา ลาว ญวน ไมเ่ ฉพาะมอญเท่านนั้ “เสาหงส”์ นนั้ สบื เนอื่ งมาจากสมยั กอ่ นทมี่ กี ารสรา้ งเสาแขวนธงยาวแบบธงจนี เปน็ สง่ิ ประดับตกแตง่ บา้ นเมอื งอยา่ งหน่ึง ทวา่ ธงนน้ั งามเฉพาะเวลากลางวัน ครน้ั เวลา กลางคืนก็มองไม่เห็นต่อมาจึงมีคนคิดผนวกโคมไฟขึ้นบนเสานั้นด้วย ออกแบบให้เป็น หงส์คาบโคมไฟห้อยลงมาไม่เก่ียวกับความเชื่อของชาวมอญ ก�ำเนิดเสาหงส์ในหมู่บ้าน ชาวมอญเมอื งไทยและกลายเปน็ ประเพณนี ยิ มและรบั รกู้ นั ทว่ั ไปวา่ วดั ทมี่ ี “หงส”์ แสดงวา่ เปน็ วดั มอญ | 51

เรียนรูค้ วามสำ� เรจ็ สคู่ วามสขุ ทยี่ ง่ั ยืน “บา้ นศาลาแดงเหนอื จังหวัดปทุมธาน”ี ประเพณที �ำบญุ วันสารท ประเพณีท�ำบุญวันสารท ในภาษามอญเรียกว่า ซอกขะวา จัดในช่วง วนั ขน้ึ 15 คำ�่ เดอื น 11 การปฏบิ ตั เิ หมอื นกบั การทำ� บญุ ทว่ั ไป แตใ่ นวนั นนั้ จะมกี ารถวายขนมกระยาสารทเป็นส่วนใหญม่ ากกว่าขนมอ่นื ๆ หลงั จากที่ถวายอาหาร ท้ังคาวและหวานแด่พระสงฆ์เรียบร้อยแล้วชาวบ้านจะน�ำขนมกระยาสารทที่ตนท�ำมา แลกเปลย่ี นกนั เหมอื นเปน็ การปนั นำ้� ใจแกก่ นั โดยชาวมอญมคี วามเชอ่ื วา่ ถา้ ใครไมท่ ำ� บญุ วนั สารทจะถือวา่ คนน้ันขาดความกตัญญู 52 |

เรียนรู้ความสำ� เรจ็ ส่คู วามสขุ ทย่ี งั่ ยนื “บา้ นศาลาแดงเหนอื จงั หวัดปทมุ ธานี” ประเพณีตกั บาตรพระรอ้ ย ประเพณีตักบาตรพระร้อย จะจัดขน้ึ ชว่ งเทศกาลออกพรรษา แรม 1 คำ่� เดือน 11 โดยการนิมนต์พระท้ังหมด 100 องค์ ในวันงานจะมีลูกศิษย์ พายเรือไปตามวัดเพื่อให้ชาวบ้านในแต่ละพ้ืนที่ได้ท�ำตักบาตร แต่ในปัจจุบันหมู่บ้าน ศาลาแดงเหนือได้ยกเลิกประเพณีน้ีไปแล้ว เนื่องจากพระอาจารย์บุญนาค ปทุมโม เจ้าอาวาสองค์ที่ 4 ของวัดศาลาแดงเหนือเห็นว่า ชาวบ้านศาลาแดงเหนือที่มีฐานะ มีอยู่น้อยจึงอาจท�ำให้เกิดความล�ำบากใจในการเตรียมอาหารถวายพระให้ตรงจ�ำนวน 100 องค์จึงยกเลิกประเพณีตักบาตรพระน�้ำร้อยและเปล่ียนมาเป็นประเพณีตักบาตร ข้าวเม่าแทน ซึ่งประเพณีตักบาตรข้าวเม่านั้นมีพิธีกรรม คือ ชาวบ้านจะถวายอาหาร หรอื ผลติ ผลทางการเกษตรของตนเองทำ� บญุ ในชว่ งเดอื นธนั วาคม – มกราคมในทกุ ๆ ปี | 53

เรียนรคู้ วามส�ำเร็จ สคู่ วามสุขทยี่ ่ังยืน “บา้ นศาลาแดงเหนือ จังหวัดปทุมธาน”ี ภาษามอญ ရှေးဟောင်းမွန်ရိးု ရာ အမိ ်ဆောက်ပုအံ ကြောင်း အခုိကပ် ြဝေဏမဳ န် သုိင်သၚ္ ိ အခငိ က် ၠာတေံ ====================== လကိ ်သရၠ ိုတပ် ရောဏအဂ် ှ် မဒဒှ် ပြ ဘ် ာပြာန် ဍုငပ် ထမု ်ထာနဳ ဍငု ်ရးထာလဲ ေန(် ဍငု သ် ေ)ံ ကေဟခ် ျလူ ဝ်ပဍ္ သဲ က္ကရာဇ် ၁၁၆၁ ဒှက် ၠာရ ပယုိ ်ထေငခ် ယျကေတ် ညးကလေငက် ေဟဆ် ာဲလဝ် နူလကိ ် သရၠ ုိတတ် ြေမမ် အွ ဲ ဆငံ ရ် ောင။် စရွ ံ ငံ သ် တပိ ရောဒဒ်ကှ ီု ဝေါဟာရမစကာလဝဂ် ်ှကီု တြေမ်တြဟ်ဗမွ ဲ လောနရ် 54 |

เรยี นร้คู วามส�ำเร็จ สคู่ วามสขุ ท่ยี ่งั ยืน “บ้านศาลาแดงเหนือ จังหวัดปทุมธาน”ี าษามอญนับว่าเป็นอัตลักษณ์ประจ�ำท้องถ่ินของชาวมอญ จากการ ภเข้าไปพูดคุยสอบถามลุงสวง เรืองสว่าง ปราชญ์ภาษามอญบ้าน ศาลาแดงเหนือได้เล่าว่า “ปัจจุบันน้ีชาวมอญบ้านศาลาแดงเหนือก็จะใช้ภาษามอญ สอ่ื สารในหมบู่ า้ นและวดั โดยมบี ทสวด และบทเทศนเ์ ปน็ ภาษามอญ แตส่ ำ� หรบั ภาษาพดู ส่วนมากจะเป็นผูห้ ลกั ผใู้ หญใ่ นหม่บู ้านใชก้ ันเปน็ หลกั และยังมกี ารสอนลูกหลานให้พูด ภาษามอญ แต่ในปัจจุบันภาษามอญการใช้ส่ือสารน้อยลงเพราะลูกหลานหันมาใช้ ภาษาไทยทเี่ ปน็ ภาษากลางกนั ซะสว่ นใหญ่ สำ� หรบั ภาษาเขยี นโดยสว่ นมากจะเปน็ ผใู้ หญ่ หรอื ผู้สงู อายใุ นชมุ ชนท่ียังสามารถเขยี นภาษามอญได”้ และถึงแม้ภาษาไทยจะเข้าไปมีบทบาทในชีวิตประจ�ำวันของชาวมอญ บา้ นศาลาแดงเหนอื มากขนึ้ แตก่ ารสอื่ สารและการใชภ้ าษาของชาวมอญบา้ นศาลาแดงเหนอื ยงั ถอื เปน็ การดำ� รงอัตลักษณ์และสืบทอดจนถงึ ปจั จบุ นั | 55

เรียนรคู้ วามส�ำเรจ็ สู่ความสุขทีย่ ง่ั ยนื “บา้ นศาลาแดงเหนือ จงั หวัดปทุมธาน”ี การสวดมนต์มอญ 56 |

เรียนรูค้ วามสำ� เรจ็ สูค่ วามสขุ ทีย่ ่งั ยนื “บา้ นศาลาแดงเหนอื จังหวัดปทุมธาน”ี ท่ีวดั ศาลาแดงเหนอื จะมกี ารไหวพ้ ระสวดมนตม์ อญ ทกุ วนั เวลา 15.30 น. ชาวบ้านได้ปฏิบัติเช่นน้ีจนกลายเป็นธรรมเนียม เอกลักษณ์ประจ�ำ หมู่บ้านศาลาแดงเหนือไปแล้ว โดยการสวดมนต์ยังคงใช้ภาษามอญท้ังหมดในการ ประกอบพิธีกรรม และจะไหว้พระตอนเช้าในวันส�ำคัญทางศาสนา เช่น ในวันพระ วนั มาฆบชู า วนั อาสาฬหบูชา วนั สงกรานต์ วันเขา้ พรรษา วันออกพรรษา เปน็ ต้น เวลาตอนเชา้ ชาวบา้ นศาลาแดงเหนอื จะไปทำ� บญุ ตกั บาตรทว่ี ดั ศาลาแดงเหนอื ชาวบ้านจะเอาข้าวสุกตักใส่บาตรพระที่ตั้งบนโต๊ะและเอาแกงตักใส่โอจนครบทุกรูป (โอ คือ ภาชนะใส่อาหารของพระภิกษุสงฆ์) | 57

เรียนรู้ความสำ� เร็จ ส่คู วามสุขท่ีย่ังยืน “บา้ นศาลาแดงเหนือ จงั หวดั ปทุมธาน”ี มหาวทิ ยาลยั ราชภฏั วไลยอลงกรณ:์ บ้านศาลาแดงเหนอื ส�ำนักส่งเสริมการเรียนรู้และบริการวิชาการ มหาวิทยาลัยราชภัฏวไลย อลงกรณ์ ในพระบรมราชูปถัมภ์ ไดศ้ กึ ษา เรียนรู้ ชมุ ชนชาวมอญ บ้านศาลาแดงเหนือ เพื่อแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ถอดบทเรียนชุมชน เย่ียมชมแหล่งผลิตภัณฑ์ OTOP ชุมชน ฐานการเรยี นรชู้ มุ ชน ศูนยเ์ รียนรูเ้ ศรษฐกจิ พอเพยี ง 58 |

เรยี นรู้ความสำ� เรจ็ สู่ความสขุ ท่ยี ัง่ ยนื “บา้ นศาลาแดงเหนอื จงั หวัดปทุมธาน”ี เสียงสะท้อน คนรุน่ ใหม่ : ชุมชนมอญ บา้ นศาลาแดงเหนือ ในฐานะคนรุ่นใหม่ ที่ต้องการ สืบสานงานด้านวัฒนธรรม พ่ีในฐานะ ผสู้ ืบสานงานวัฒนธรรม ต่อจากร่นุ พ่อแม่ พี่มีความรู้สึกยินดีที่ได้ท�ำหน้าท่ีสืบสาน สืบทอดงานวัฒนธรรม เพราะพี่มองว่า วัฒนธรรมจะคงอยไู่ ดถ้ ้ามีคนสืบสานและ สืบทอด และท่ีส�ำคัญจะขาดไม่ได้เลย ถ้าคนใดคนนึงไม่ให้ความร่วมมือ ต่อให้ ในชุมชนเหลือพี่เพียงคนเดียวพ่ีก็ยินดีที่จะสืบสานรากเหง้าของตัวเองให้คงอยู่ต่อไป เพื่อคนรนุ่ หลังไดเ้ หน็ วัฒนธรรมของชาวมอญท่ียังคงสวยงามอยู่ คณุ ทรรศนพร ใจชอบ ตัวแทนคนรนุ่ ใหม่ บ้านศาลาแดงเหนือ | 59

สำนกั สง เสริมการเรยี นรูและบรกิ ารวชิ าการ มหาวทิ ยาลยั ราชภฏั วไลยอลงกรณ ในพระบรมราชปู ถมั ภ เลขท่ี 1 หมู 20 ถนนพหลโยธิน ตำบลคลองหนึ่ง อำเภอคลองหลวง จงั หวัดปทุมธานี 13180  โทร 02-909-3026