4.กฎหมายลักษณะหนี้

กฎหมายลักษณะหนี้ ความหมายและองคป์ ระกอบของหนี้ บ่อเกิดแห่งหน้ี สิทธิและหน้าท่ขี องลกู หนแี้ ละเจา้ หนี้ ความระงบั แห่งหน้ี

ความหมายและองคป์ ระกอบของหนี้ หนี้ หมายถงึ ความสมั พนั ธ์ทางกฎหมายระหว่างบคุ คลตัง้ แต่ 2 ฝา่ ยขน้ึ ไป โดย ฝา่ ย “เจ้าหน”้ี มสี ิทธิบงั คับ ฝ่าย “ลกู หน”ี้ ใหก้ ระทาการหรืองดเว้นกระทาการอยา่ งใด อยา่ งหน่ึง เพอ่ื ประโยชน์ของฝา่ ยเจา้ หนีไ้ ด้ หรอื ฝ่าย “ลูกหน”ี้ มหี นา้ ทตี่ อ้ งกระทาการหรอื งดเว้นกระทาการอย่างใดอยา่ งหน่งึ เพื่อ ประโยชนข์ องฝา่ ย “เจา้ หน้ี” องค์ประกอบของหน้ี 1. ตอ้ งมบี คุ คล 2 ฝ่าย คือ “เจ้าหน”้ี ซ่ึงมีสทิ ธเิ รยี กรอ้ งให้อกี ฝา่ ยคอื “ลูกหน”ี้ ชาระหนี้ ให้แกต่ น ลูกหนี้มหี นา้ ท่ชี าระหนี้ 2. ต้องมีวตั ถแุ หง่ หนี้

วตั ถุแหง่ หนม้ี ี 3 กรณี คอื (1) สง่ มอบทรัพยส์ ิน คือการชาระหน้ีด้วยทรัพยส์ ิน เชน่ ยืมเส้อื ผา้ มาตอ้ งสง่ มอบเสอื้ คืนเจ้าของ (2) กระทาการ คอื การทล่ี ูกหน้ีต้องกระทาการอยา่ งใดอย่างหนึ่งใหเ้ จ้าหนี้ เชน่ ก.ตอ้ ง สร้างอาคารให้ ข.ตามสญั ญาจา้ งกอ่ สรา้ งอาคาร (3) งดเว้นกระทาการ คือการที่ลูกหนีต้ ้องงดเว้นกระทาการอยา่ งใดอยา่ งหนง่ึ แก่ เจา้ หน้ี เช่น กและข ตกลงทาสญั ญาห้ามค้าขายแขง่ กนั เชน่ ก.จะไมม่ าเปิดรา้ นคา้ ใน ตาบลที่รา้ นของ ข.ต้ังอย่แู ละ ข.ก็จะไมม่ าเปดิ รา้ นค้าในตาบลทรี่ ้านของ ก.ต้งั อยู่

บอ่ เกิดแห่งหน้ี มลู เหตุท่ีก่อให้เกดิ หนีม้ ีหลายประการ ดังนี้ 1. นิติกรรมสญั ญา หนเ้ี กิดจากการทานติ กิ รรมสญั ญา ซึง่ เป็นการแสดงเจตนาผูกนติ สิ มั พนั ธข์ อง บุคคล 2. จดั การงานนอกสัง่ กระทาการโดยอีกฝ่ายไมไ่ ด้สงั่ ใหท้ า แตถ่ ้าทาไป “ในทางสมประโยชน์” หรือ “ตามความประสงคอ์ นั แท้จรงิ ของอกี ฝา่ ย” มสี ิทธเิ รยี กคา่ ใชจ้ า่ ยทเี่ สยี ไปเน่ืองจากการ จัดการงานนอกส่ังนัน้ ไปต่างประเทศ ♀ จ้างชา่ งมาซ่อม ♀ เหลอื งมีสิทธเิ รียกเอาเงนิ ทจี่ า่ ยไป คนื จากแดง เหลอื งเป็นเจา้ หนีแ้ ดงจากการจัดการงานนอกสั่ง

บ่อเกดิ แหง่ หนี้ 3. ละเมดิ การกระทาโดยจงใจ หรือประมาทเลินเลอ่ ทาให้บคุ คลอ่นื ไดร้ บั ความเสยี หาย ตอ้ งชดใชค้ วามเสยี หายน้นั เช่น ♀ เดินชนแตก ♀ แดงตอ้ งชดใช้ “แดงเป็นลูกหนเี้ หลือง”

บอ่ เกดิ แหง่ หน้ี 4. ลาภมิควรได้ การทีบ่ ุคคลไดร้ บั ทรพั ย์สนิ จากการกระทาของบคุ คลอ่นื โดยปราศจาก มลู อันจะอา้ งกฎหมายได้และบุคคลอื่นเสยี เปรยี บ ♀ ชาระหนี้ (เข้าใจผดิ ) ♀ ดงั น้ัน เหลืองมีสิทธิเรยี กเงนิ คืนจากแดง “แดงเปน็ ลกู หน้ีเหลอื ง” 5. โดยบทบัญญตั ิแหง่ กฎหมาย ได้แก่ หนี้เน่ืองจากสถานะของบุคคล เชน่ ลูกตอ้ ง อปุ การะเลย้ี งดพู ่อแม่ บคุ คลต้องเสยี ภาษี

สิทธแิ ละหน้าท่ีของลูกหนี้และเจา้ หนี้ 1. สิทธแิ ละหนา้ ทขี่ องลูกหน้ี มี 3 ประการ สิทธิเรียกให้เจ้าหนร้ี บั ชาระหนไ้ี ด้ หากเจ้าหนไ้ี ม่รับชาระโดยปราศจากมูลเหตุ ตามกฎหมาย ถอื วา่ เจา้ หน้เี ป็นผูผ้ ดิ นดั เม่ือเจ้าหนผี้ ิดนัด ลูกหนไ้ี ม่ตอ้ งรบั ผดิ ในดอกเบ้ียและความเสียหายเนอ่ื งจากการ ไม่ชาระหนีน้ ั้น แต่ลูกหนย้ี ังคงต้องชาระหนี้อยู่ ในสญั ญาตา่ งตอบแทน ลูกหน้ีมสี ทิ ธิจะไม่ชาระหนไี้ ด้ ถา้ เจา้ หน้ไี ม่ได้ แสดงวา่ จะชาระหนต้ี อบแทนให้ ถ้าสญั ญาไม่ไดก้ าหนดเวลาชาระหนี้ ลูกหนีจ้ ะชาระหน้ีเม่ือไรกไ็ ด้

2. การผดิ นดั ของลกู หนี้ พจิ ารณาไดด้ งั น้ี 2.1 เม่ือถงึ กาหนดชาระ แต่ลูกหน้ีก็ยังไมช่ าระ 2.2 หน้เี กดิ จากมูลละเมิด ผิดนัดตง้ั แตเ่ วลาทีท่ าละเมิด 3. ผลการผดิ นัดของลกู หนี้ ส่งผลให้ต้องรับภาระเพิ่ม ดังน้ี เจา้ หน้ีมีสทิ ธเิ รยี กคา่ สนิ ไหมทดแทน เชน่ หากการผิดนัด ทาใหก้ ารชาระหนไี้ มเ่ กิดประโยชน์แกเ่ จ้าหนี้ เจา้ หน้ีบอกปัดไม่ รบั ชาระหน้ี และมีสทิ ธเิ รยี กค่าสินไหมทดแทน 4. สทิ ธิของเจ้าหนี้ หากลกู หนี้ไมช่ าระหน้ี เจ้าหน้มี สี ิทธิฟ้องรอ้ งต่อศาลขอใหศ้ าลบังคบั ชาระหน้จี ากทรัพย์สนิ ของลูกหน้ีรวมทงั้ ทรัพย์สนิ อนื่ ทบ่ี ุคคลภายนอกคา้ งชาระแกล่ ูกหนีด้ ้วย

ความระงบั แห่งหน้ี หมายถึง ความผกู พนั ระหวา่ งเจา้ หนี้และลูกหนไ้ี ดห้ มดลง อาจเกดิ จากเหตุ ดงั นี้ 1. เมอื่ มกี ารชาระหนีแ้ ลว้ คอื ลูกหนีช้ าระหน้ใี หเ้ จา้ หนี้ 2. การปลดหนี้ คือ การทีเ่ จ้าหนี้สละสทิ ธเิ รยี กรอ้ งของตนเองใหแ้ ก่ลกู หนี้ 3. การแปลงหนี้ใหม่ คอื การทลี่ ูกหนี้และจ้าหนีท้ าสัญญาเปล่ียนแปลงสาระสาคัญของหนี้เพ่ือให้ หนี้ระงับไป เกดิ เป็นหน้ีใหม่ 4. การหกั กลบลบหนี้ คอื การทีค่ น 2 คน ตา่ งเป็นเจ้าหนแ้ี ละลกู หนซี้ ง่ึ กนั และกัน ในจานวนที่ เทา่ กัน 5. หนีเ้ กลอ่ื นกลืนกนั คือกรณที ส่ี ทิ ธิและหนา้ ที่ของเจา้ หนีแ้ ละลูกหนไ้ี ดม้ าอยู่รวมกันในตัวบุคคล เดยี วกนั เช่น แดงกู้เงินดา 30,000 บาท ตอ่ มาดาตายโดยทาสัญญายกเงนิ 30,000 บาท ให้แดง