หน่วย2_ดนตรีกับชีวิต

๒หน่วยการเรียนรู้ท่ี ดนตรกี บั ชวี ติ จุดประสงคก์ ารเรียนรู้ ๑. บอกแหลง่ ทม่ี าและความสมั พนั ธ์ของวิถีชีวติ ไทยท่สี ะทอ้ นในดนตรแี ละเพลงทอ้ งถนิ่ ได้ ๒. ระบคุ วามสาคญั ในการอนุรักษส์ ง่ เสรมิ วฒั นธรรมทางดนตรไี ด้

บทที่ ๑ วิถชี วี ิตกับเพลงทอ้ งถิน่ ท่ีมาและลักษณะของดนตรพี นื้ เมอื ง ทีม่ าของดนตรพี น้ื เมอื ง • ดนตรพี ื้นเมอื งเป็นการสรา้ งสรรคบ์ ทเพลง การขับร้องการเล่นดนตรีของผคู้ นท่อี ยูใ่ นท้องถ่นิ ซึ่งมีประวัตคิ วามเป็นมาท่ยี าวนาน ก่อนสมยั กรงุ สุโขทยั • เชือ่ กนั ว่า ดนตรีพ้ืนเมืองเกิดจากการทีค่ นเราสามารถรับร้แู ละได้ยินเสยี งตา่ งๆ ที่เกดิ ขนึ้ จากธรรมชาติ เชน่ เสยี งลมพดั เสยี งฟา้ รอ้ ง เสียงรอ้ งของสตั วช์ นิดตา่ งๆ แลว้ คนเรานาเสยี งทไี่ ดร้ บั ร้มู าประดิษฐ์และดดั แปลงให้เป็นเครอ่ื งดนตรปี ระเภทต่างๆ ไดแ้ ก่ เครื่องดีด เครอ่ื งสี เคร่อื งตี และเครอื่ งเปา่ ลกั ษณะดนตรพี ื้นเมือง ๑ …..เปน็ การบรรเลงที่ใชเ้ คร่ืองดนตรพี นื้ เมอื ง และมจี านวนนอ้ ยชิ้น ๒ …..จงั หวะและทานองเพลงเปน็ แบบง่ายๆ ไมซ่ บั ซ้อน ๓ …..เนื้อรอ้ งเปน็ ภาษาพ้ืนเมอื ง ไมย่ าวมาก ๔ …..ไดร้ บั การถา่ ยทอดจากบรรพบุรุษรนุ่ ตอ่ รุ่น

ดนตรพี น้ื เมอื งท้องถ่ินตา่ งๆ วงดนตรพี ้นื เมอื งภาคเหนอื • มหี ลายรปู แบบ มีท้ังเป็นวงดนตรีท่บี รรเลงทวั่ ไปและวงดนตรีบรรเลงประกอบการแสดงตา่ งๆ โอกาสในการแสดง มักแตกต่างกันไปตามลักษณะของวงดนตรี วงกลองมองเซิง ใชบ้ รรเลงประกอบการฟอ้ นมองเซิง วงป่ีจมุ ใชบ้ รรเลงประกอบการแสดงซอ • เครื่องดนตรีที่ใชบ้ รรเลงในวงดนตรพี น้ื เมอื งภาคเหนอื ที่สาคญั มีหลายชนิด เช่น ซึง สะลอ้ ปี่จมุ เป็นต้น ซงึ ป่ีจมุ สะล้อ

วงดนตรีพืน้ เมอื งภาคกลาง • มดี ้วยกนั หลายประเภท เช่น วงปพี่ าทย์พ้ืนบ้าน วงปพี่ าทยน์ างหงส์ วงปพ่ี าทย์มอญ วงกลองยาว เปน็ ตน้ • โอกาสในการแสดงมคี วามแตกต่างกันไปตามรูปแบบวงดนตรี วงป่พี าทย์มอญและวงป่พี าทย์นางหงส์ นยิ มใช้บรรเลงในงานศพ วงกลองยาว ใช้บรรเลงในงานร่ืนเริงทัว่ ไป • เคร่ืองดนตรีที่ใช้บรรเลงในวงดนตรีพื้นเมอื งภาคกลางทเี่ ป็นทร่ี ู้จัก เชน่ ระนาดเอกระนาดทมุ้ ขลุย่ เพียงออ ซออู้ จะเข้ ซอด้วง ฆ้องวงใหญ่ ฆ้องวงเลก็ ตะโพน กลองทัด ปี่ ฉิ่ง ฉาบเล็ก กรบั โหม่ง เป็นตน้ ระนาดเอก ขล่ยุ เพียงออ ซออู้

วงดนตรีพ้ืนเมืองภาคอสี าน • มีดว้ ยกนั หลายประเภท เช่น วงตมุ้ โมง วงแคน วงโปงลาง วงกันตรึม เป็นต้น • แต่ละประเภทจะใชบ้ รรเลงในโอกาสทแี่ ตกตา่ งกัน วงตุ้มโมง ใชบ้ รรเลงในงานศพ วงกนั ตรมึ ใชบ้ รรเลงในงานรน่ื เริงหรอื งานบญุ ท่ัวไปในทอ้ งถิ่น วงโปงลาง ใชบ้ รรเลงในงานรน่ื เริงทว่ั ไปและใช้บรรเลงประกอบการแสดง • เครอื่ งดนตรที ใี่ ช้บรรเลงในวงดนตรพี ืน้ เมืองภาคอีสานทส่ี าคญั ๆ เชน่ โปงลาง แคน พณิ โหวด เปน็ ต้น พณิ โหวด แคน

วงดนตรีพ้ืนเมอื งภาคใต้ • มดี ว้ ยกันหลายประเภท เชน่ วงกาหลอ วงรองเง็ง วงปี่พาทย์ชาตรี วงโต๊ะครึม เปน็ ตน้ • แต่ละประเภทจะใช้บรรเลงในโอกาสท่ีแตกต่างกัน วงดนตรหี นังตะลุง ใช้บรรเลงประกอบการแสดงหนงั ตะลุง และการแสดงโนรา วงรองเง็ง ใชบ้ รรเลงประกอบการแสดงรองเง็ง • เคร่อื งดนตรพี ้ืนเมอื งของภาคใต้ทีร่ จู้ กั กันดี เช่น กลองชาตรี ฆอ้ งคู่ ทบั รามะนา กลอง โหมง่ เปน็ ต้น ฆ้องคู่ ทับ กลองชาตรี

บทท่ี ๒ คุณค่างานดนตรี การอนรุ กั ษด์ นตรไี ทย วิธีการอนุรักษ์ดนตรีไทย ๑ ….. เขา้ รว่ มกิจกรรมทีแ่ สดงดนตรไี ทยเม่ือมโี อกาส ๒ ….. เขา้ ชมนทิ รรศการเก่ียวกับดนตรไี ทย เพราะจะได้มีความรูเ้ พิ่มเตมิ รวมถงึ ได้รบั ประสบการณใ์ หมๆ่ ด้วย ๓ ….. ฝกึ ขบั รอ้ งเพลงไทยบ่อยๆ จะได้เกิดความชานาญและถ่ายทอดตอ่ ใหค้ นรุน่ หลังได้ ๔ ….. เรียนรู้การบรรเลงเครื่องดนตรไี ทย โดยอาจเรม่ิ จากฝึกบรรเลงเครอ่ื งเคาะจังหวะจนไปถึงการฝึกบรรเลงเคร่ืองดนตรี ที่เล่นยากข้ึน ๕ ….. ถ้ามโี อกาสอาจจะพดู คยุ แลกเปลี่ยนความคิดเห็นกบั ศลิ ปินเพ่ือจะไดม้ คี วามรเู้ พมิ่ ขึ้น