สารจากปลัดกระทรวงสาธารณสุข นายแพทย์สุขมุ กาญจนพมิ าย จากการทีอ่ งคก์ ารอนามยั โลก จดั ใหป้ ระเทศไทยเป็น ๑ ใน ๑๔ ประเทศ ทีม่ ปี ญั หาวณั โรครุนแรง ระดับโลก กระทรวงสาธารณสุขจึงได้จัดท�ำแผนยุทธศาสตร์วัณโรคระดับชาติ พ.ศ. ๒๕๖๐-๒๕๖๔ โดยมเี ปา้ หมายเพอื่ ยตุ วิ ณั โรค บรหิ ารจดั การควบคมุ และลดอบุ ตั กิ ารณว์ ณั โรคใหไ้ ดต้ ามเปา้ หมายทอี่ งคก์ ารอนามยั โลก ก�ำหนด ในปี พ.ศ. ๒๕๖๓ กระทรวงสาธารณสุขไดก้ ำ� หนดนโยบายเรง่ รดั ของผบู้ รหิ าร ในประเด็นการควบคมุ ปอ้ งกนั วณั โรค โดยเนน้ ความครอบคลมุ ในการคน้ หาและเพมิ่ อตั ราความสำ� เรจ็ การรกั ษาผปู้ ว่ ยวณั โรคปอดรายใหม่ 50
ยุทธศาสตร์ที่ส�ำคัญประการหนึ่ง คือ เร่งรัดค้นหาผู้ติดเชื้อวัณโรคและผู้ป่วยให้ครอบคลุม โดยเฉพาะการคัดกรองในกลุ่มเส่ียงส�ำคัญ ซ่ึงการควบคุมวัณโรคที่มีประสิทธิภาพ จะต้องวินิจฉัยโรค ไดอ้ ยา่ งถกู ตอ้ งรวดเรว็ และรกั ษาดว้ ยยาทไี่ ดผ้ ล ซง่ึ ตอ้ งอาศยั ผเู้ ชยี่ วชาญทไ่ี ดร้ บั การฝกึ อบรมพเิ ศษ หรอื ตอ้ งใช้ นวัตกรรมใหม่ในการสนับสนุนการควบคุมวัณโรค ตามแนวทางการตรวจปัจจุบันขององค์การอนามัยโลก ซ่ึงเป็นที่น่ายินดีท่ีประเทศไทยมีการพัฒนาวิธีตรวจท่ีทันสมัยมากข้ึนตามลำ� ดับ สามารถตรวจการติดเช้ือ วัณโรคแฝงทอ่ี ยใู่ นกลมุ่ ผูป้ ่วยไดม้ ากถึง ๒๐-๓๐% ปจั จบุ นั จำ� นวนผเู้ สยี ชวี ติ จากวณั โรคมากกวา่ หมนื่ รายตอ่ ปี นบั วา่ เปน็ ตวั เลขทสี่ งู อยมู่ าก การลดจำ� นวน ตัวเลขเหล่าน้ีเป็นเร่ืองท่ีท้าทายส�ำหรับทุกหน่วยงานที่เก่ียวข้อง ซึ่งเป้าหมายการควบคุมวัณโรคในเวลา อนั ใกลน้ ้ีไม่อาจสำ� เรจ็ ได้ หากไม่ได้รับความร่วมมอื จากทกุ ฝา่ ยที่เกย่ี วข้อง เหนือสิ่งอ่ืนใด ภารกิจน้ีอาจไม่เกิดขึ้น หากไม่ได้รับพระเมตตาจากพระบิดาแห่งการแพทย์ แผนปจั จบุ นั ของไทย โดยเฉพาะเรอื่ งงานวณั โรคทท่ี รงมคี วามหว่ งใยอยา่ งมาก เนอ่ื งดว้ ยในอดตี ประชาชน ลม้ ตายเพราะโรคระบาดนี้นับไม่ถ้วน ในฐานะพสกนิกรไทยใต้ร่มพระบารมี ข้าพเจ้าขอน้อมส�ำนึกใน พระมหากรุณาธิคุณอยา่ งหาที่สุดมไิ ด้ นายแพทยส์ ุขุม กาญจนพมิ าย ปลดั กระทรวงสาธารณสุข 51
สารจากอธิบดกี รมควบคมุ โรค นายแพทย์สุวรรณชยั วัฒนายง่ิ เจรญิ ชัย วัณโรคยังคงเป็นปัญหาสาธารณสุขระดับประเทศและ นานาชาติ ตลอดระยะเวลาทผ่ี า่ นมา กรมควบคมุ โรค เรง่ ดำ� เนนิ การ เพ่ือลดปัญหาวัณโรคอย่างเข้มข้นและต่อเน่ือง ภายใต้ พ.ร.บ. โรคตดิ ตอ่ พ.ศ. ๒๕๕๘ โดยบรู ณาการรว่ มกบั หนว่ ยงานทกุ ภาคสว่ น มุ่งเน้นด�ำเนินมาตรการป้องกัน ควบคุม และยุติวัณโรคใน ประเทศไทย ตามแผนปฏบิ ัติการระดบั ชาติดา้ นการตอ่ ต้านวณั โรค ปี พ.ศ. ๒๕๖๐–๒๕๖๔ เพอ่ื ให้ประชาชนไทยปลอดภยั จากวัณโรค 52
การด�ำเนินงานเพ่ือการลดปัญหาวัณโรคที่ส�ำคัญ คือการเร่งรัดค้นหาผู้ติดเชื้อวัณโรคและ ผู้ป่วยวัณโรคเพื่อน�ำเข้าสู่กระบวนการรักษา ซึ่งจ�ำเป็นต้องได้รับความร่วมมือจากทุกภาคส่วน ท้ังภาครัฐ ภาคเอกชน และภาคประชาสังคม ตลอดจนการน�ำนวัตกรรมเทคโนโลยีทางการแพทย์ที่ทันสมัย สะดวก ให้คนไข้ได้เข้าสู่กระบวนการการรักษาและลดการแพร่กระจายเชื้อสู่ชุมชนได้อย่างสัมฤทธิ์ผล และเกิดประโยชนส์ งู สดุ ต่อประชาชนกลุ่มเปา้ หมาย เพื่อยตุ ิวัณโรคและวัณโรคดอ้ื ยาส่เู ป้าหมายทต่ี ้ังไว้ กรมควบคมุ โรค กระทรวงสาธารณสขุ ไดร้ ว่ มกบั ภาคเี ครอื ขา่ ยความรว่ มมอื ทกุ ภาคสว่ น ดำ� เนนิ การ เพอื่ ลดปญั หาวณั โรคมาอยา่ งตอ่ เนอื่ ง และดำ� เนนิ การอยา่ งเขม้ ขน้ และจรงิ จงั จนถงึ ปจั จบุ นั โดยมกี องวณั โรค เปน็ ก�ำลงั ส�ำคัญ ซง่ึ หากนบั เวลาต้งั แตก่ อ่ ต้ังหน่วยงานควบคุมวัณโรคในปี พ.ศ. ๒๔๙๒ ถงึ ปจั จุบันกน็ ับว่า รว่ มกนั กำ� จดั วณั โรคกนั มานานกว่า ๗๐ ปี ผมยงั เชอ่ื มนั่ วา่ ทา้ ยทส่ี ดุ กองวณั โรค กรมควบคมุ โรค และหนว่ ยงานทเี่ กย่ี วขอ้ งตอ้ งบรรลเุ ปา้ หมาย ในการยุตวิ ณั โรคไดใ้ นไม่ชา้ น้ีอยา่ งแน่นอน นายแพทยส์ วุ รรณชัย วัฒนายิ่งเจริญชัย อธบิ ดีกรมควบคุมโรค 53
ภาพสถานตรวจโรคปอด กองควบคุมวณั โรค บนถนนบ�ำรุงเมอื ง (ยศเส) ในอดีต การดำ� เนินงานวัณโรคในประเทศไทย จากยศเส ถงึ บางโคล่ งานควบคมุ วณั โรคในประเทศไทย ในระยะแรกดาํ เนนิ การ ในรูปแบบของการบริการเฉพาะโรค เร่ิมต้นจากปี พ.ศ. ๒๔๖๓ สมเดจ็ พระมหติ ลาธเิ บศอดลุ ยเดชวกิ รม พระบรมราชชนก ทรงนพิ นธ์ เรื่อง “โรคทุเบอร์คุโลสิส” ลงพิมพ์ในเอกสารสาธารณสุข เพื่อแจกจา่ ยแกป่ ระชาชนสําหรบั ใชเ้ ปน็ หนังสอื สุขศกึ ษา ตอ่ มาปี พ.ศ.๒๔๗๘คณะกรรมการแพทยส์ มาคมไดก้ อ่ ตงั้ กองการปราบวณั โรค ของแพทยส์ มาคมขนึ้ เปน็ หนว่ ยงานแรก เพอื่ บรกิ ารรกั ษาผปู้ ว่ ยวณั โรค โดยไดร้ บั ความชว่ ยเหลอื จากสภากาชาดสยาม และใชส้ ถานทบ่ี รกิ าร สถานอี นามยั ชนั้ ๑ ถนนบาํ รงุ เมอื ง เปน็ คลนิ กิ ตรวจรกั ษาวณั โรค 54
ภาพการใหส้ ขุ ศึกษาความรู้วณั โรคในชมุ ชนตา่ งๆ ในปี พ.ศ. ๒๔๙๒ กรมสาธารณสุข ได้ก่อสร้าง โรงพยาบาลวัณโรค ถนนติวานนท์ จังหวัดนนทบุรี ขนาด ๒๕ เตียง เพ่ือสนับสนุนการปฏิบัติงานของคลินิก ตรวจรกั ษาวณั โรค ภายหลงั สงครามโลกครงั้ ทส่ี องมปี ระชาชนปว่ ย และตายจากวณั โรคจาํ นวนมาก หลวงพยงุ เวชศาสตร์ อธบิ ดกี รม สาธารณสขุ เป็นผรู้ เิ ร่ิมพฒั นาขอเช่าคลินกิ ตรวจรกั ษาวณั โรค บรเิ วณสถานอี นามยั ชน้ั ๑ ถนนบาํ รงุ เมอื ง จากสภากาชาดไทย ดัดแปลงอาคารเพิ่มเติมและสั่งซ้ือเคร่ืองเอ็กซเรย์ท่ีทันสมัยมา ใช้เป็นเคร่ืองแรก (Photo-Fluorographic Unit for Mass Miniature Radiography) ตง้ั ชอื่ คลนิ กิ ตรวจรกั ษาวณั โรค เปน็ “สถานตรวจโรคปอด” (ยศเส) เพื่อดําเนินการท้ังด้าน ให้บริการรักษา ควบคุมสาธิต และฝึกอบรมบุคลากรด้าน การรักษาและควบคุมวัณโรค ในปี พ.ศ. ๒๔๙๔ สถานตรวจ โรคปอดจึงได้ยกฐานะข้ึนเป็น กองควบคุมวัณโรค สังกัดกรม สาธารณสุข พ.ศ. ๒๔๙๖ กองควบคุมวัณโรคได้เริ่มโครงการ รณรงคฉ์ ดี วคั ซนี บ.ี ซ.ี จ.ี แกป่ ระชาชนในจงั หวดั ตา่ ง ๆ โดยจดั ตง้ั หนว่ ยเคลื่อนท่ี ซึ่งได้รับความสนใจและยอมรับจากประชาชน ต่อมาในปี พ.ศ. ๒๔๙๗ จึงได้เร่ิมด�ำเนินงานตามแผนงาน การควบคุมวัณโรคแห่งชาติ (National Tuberculosis Programme) เพ่ือขยายพ้ืนท่ีการรณรงค์ให้ประชาชนที่ยัง ไมต่ ดิ เช้อื วณั โรคไดร้ ับการฉดี วคั ซนี บี.ซ.ี จ.ี (๒๔๙๖-๒๔๙๙) 55
ศูนย์ควบคุมวัณโรคภาคเหนือ (เชียงใหม่) เนื่องจากศูนย์วัณโรคเขตหลายแห่งยังขาดแคลน แพทยไ์ ปปฏบิ ตั งิ าน จาํ เปน็ ตอ้ งอาศยั แพทยจ์ ากกองวณั โรค พ.ศ. ๒๕๐๒ - ๒๕๐๙ กองควบคมุ โรค ได้จดั ต้ัง สับเปล่ียนหมุนเวียนไปตรวจรักษาผู้ป่วยวัณโรคอยู่เป็น ศูนย์ควบคุมวัณโรคภาคเหนือ ณ จังหวัดเชียงใหม่ และ ประจํา ศูนย์วัณโรคเขตในจังหวัดต่าง ๆ จึงได้แบ่ง ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ณ จังหวัดขอนแก่น และ ความรับผิดชอบเป็นเขต ๆ ละ ๕ - ๖ จังหวัด และตั้งชอ่ื ศูนย์วณั โรคภาคใต้ ณ จังหวัดยะลา ตามลําดบั เพือ่ ขยาย ตามการแบง่ เขตราชการสว่ นภมู ภิ าคของกระทรวงสาธารณสขุ การบริหารและการดําเนินการควบคุมในรูปแบบโครงการ ๑๒ เขต ตัง้ แตป่ ี พ.ศ. ๒๕๒๗ ชํานัญพิเศษในส่วนภูมิภาค ต่อมาจึงได้จัดตั้งศูนย์วัณโรค กองควบคุมวัณโรคจัดประชุมชาวบ้าน เพ่ิมเติมข้ึนอีก ๙ แห่ง ระหว่างปี พ.ศ. ๒๕๐๙-๒๕๑๙ ณ หมู่บ้านร�ำเปิง อ�ำเภอแม่แตง จังหวัดเชียงใหม่ และเปลี่ยนช่อื เปน็ ศูนย์วณั โรคเขต เมื่อวันที่ ๒๙ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๐๕ ศนู ย์วัณโรคเขต ๙ แหง่ ประกอบดว้ ย ปี พ.ศ.๒๕๑๐ ตง้ั ศนู ย์วณั โรคเขต จังหวดั นครราชสีมา ปี พ.ศ.๒๕๑๑ ตง้ั ศนู ย์วัณโรคเขต จงั หวัดอุบลราชธานี ปี พ.ศ.๒๕๑๒ ตง้ั ศูนยว์ ณั โรคเขต จงั หวดั สกลนคร ปี พ.ศ.๒๕๑๒ ตง้ั ศูนยว์ ัณโรคเขต จงั หวดั ชลบรุ ี ปี พ.ศ.๒๕๑๓ ตง้ั ศูนย์วัณโรคเขต จงั หวัดพษิ ณโุ ลก ปี พ.ศ.๒๕๑๔ ตั้งศนู ย์วัณโรคเขต จังหวดั นครศรธี รรมราช ปี พ.ศ.๒๕๑๔ ตง้ั ศูนยว์ ณั โรคเขต จงั หวดั นครสวรรค์ ปี พ.ศ.๒๕๑๙ ตง้ั ศนู ย์วณั โรคเขต จงั หวัดสระบุรี ปี พ.ศ.๒๕๓๔ ตั้งศนู ย์วัณโรคเขต จงั หวดั ราชบุรี 56
การปรบั ปรงุ การแบง่ สวนราชการของกระทรวงสาธารณสขุ ภาพถา่ ยรังสที รวงอกในการปฏบิ ตั งิ านภาคสนาม ครงั้ แรก เม่ือ พ.ศ. ๒๕๑๕ โดยการรวมกรมการ ภาพการปฏบิ ตั ิงานภาคสนามเพือ่ ให้วัคซีน บี.ซี.จ.ี แพทย์และกรมอนามัยเข้าด้วยกนั ตงั้ เป็น “กรมการแพทย์ และอนามัย” ซึ่งกองควบคุมวัณโรคสังกัดอยู่ในกรมฯ นี้ โดยเปลยี่ นชอื่ เป็น “กองวัณโรค” ครง้ั ทส่ี อง เมอื่ พ.ศ. ๒๕๑๗ เปน็ ผลใหก้ องวณั โรค เปลี่ยนไปสังกัด “กรมควบคุมโรคติดต่อ” ซึ่งต้ังข้ึนใหม่ เปน็ กรมวชิ าการ โดยมีหนา้ ทร่ี ับผิดชอบในการวางแผนการ สนับสนุนทางวชิ าการ การฝกึ อบรม และการสง่ กําลังบาํ รุง ในการควบคุมโรคติดต่อ โดยผ่านทางกองวิชาการแต่ละ โรคท่ีเป็นปัญหาทางสาธารณสุข และศูนย์ควบคุมโรคเขต ท่ีขยายไปทั่วทุกเขตของประเทศ และสถานตรวจโรคปอด ยศเสใช้ชอ่ื วา่ “สถานตรวจโรคปอดกรงุ เทพฯ” ศนู ยว์ ณั โรคเขตทง้ั ๑๒ เขต ไดโ้ อนจากกองวณั โรค ไปสงั กดั สาํ นกั งานควบคมุ โรคตดิ ตอ่ เขต กรมควบคมุ โรคตดิ ตอ่ กระทรวงสาธารณสขุ ซง่ึ ตอ่ มา สถานตรวจโรคปอดกรงุ เทพฯ กองวณั โรค และศนู ยว์ ณั โรคเขต กไ็ ดท้ าํ หนา้ ทเี่ ปน็ สถานฝกึ และดงู านของแพทย์และเจ้าหน้าทีส่ าธารณสขุ ระดับต่าง ๆ จากทั้งในประเทศและต่างประเทศตลอดมา 57
ผลการดําเนินงานควบคุมวณั โรค ภาพการปฏบิ ตั ิงานภาคสนามเพือ่ ทดสอบปฏิกิริยาทางผวิ หนัง การบูรณาการงานวัณโรคน�ำไปสู่การบริการสาธารณสุขของจังหวัด ภาพการคน้ หารายปว่ ยวณั โรคโดยการเกบ็ เสมหะผสู้ งสยั วัณโรค ต่าง ๆ โดยกองวัณโรค นอกจากมีหน้าที่รับผิดชอบแผนงานวัณโรคแห่งชาต ิ ร่วมกับศูนย์วัณโรคเขตดังกล่าวแล้ว ยังปรับปรุงยกระดับบริการสาธารณสุข ภาพเจ้าหนา้ ท่ปี ฏบิ ัติงานหอ้ งปฏิบตั ิการชนั สูตรวณั โรค ของจังหวัดต่าง ๆ โดยให้มีโรงพยาบาลชุมชนในระดับอําเภอท่ัวประเทศ หลังการแบ่งส่วนราชการของกระทรวงสาธารณสุขครั้งที่ ๒ มีความก้าวหน้า ในการขยายงานตรวจหารายป่วย และการตรวจรักษาวัณโรคอย่างรวดเร็ว เมอื่ ประกอบการนำ� ระบบยารกั ษาวณั โรคระยะสนั้ มาใช้ และการฉดี วคั ซนี บ.ี ซ.ี จ.ี ตามแผนการขยายงานสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคต้ังแต่ปี พ.ศ. ๒๕๒๐ ทําให ้ ความครอบคลมุ ของการฉดี วัคซีนบีซจี ี เพิม่ ข้ึนเปน็ รอ้ ยละ ๙๐ - ๑๐๐ เป็นผล ให้ความชุกของวัณโรคลดลงประมาณครึ่งหน่ึง เม่ือสํารวจวัณโรคครั้งสุดท้าย เม่อื พ.ศ. ๒๕๓๔ ต่อจากนั้นสถานการณ์วัณโรคเร่ิมเลวลง โดยมีการระบาดมากข้ึน จากผลการระบาดของเอดส์ และจากการท่ีวัณโรคได้รับการจัดอันดับอยู่ใน ระดับทต่ี �่ำ สง่ ผลกระทบต่อแผนงานวณั โรคแหง่ ชาติ ซ่ึงตอ่ มาได้มกี ารทบทวน แผนงานวัณโรคโดยความร่วมมือ ระหว่างกระทรวงสาธารณสุขและองค์การ อนามยั โลก ในปี พ.ศ. ๒๕๓๘ ไดม้ กี ารเสนอแนะใหก้ องวณั โรค กรมควบคมุ โรค ติดต่อ กระทรวงสาธารณสุข เน้นหนักงานวัณโรคและดําเนินการตามแผน ยุทธศาสตร์ใหม่ในการควบคุมวัณโรค โดยเฉพาะการนําเอาการรักษาวัณโรค ดว้ ยระบบยาระยะสนั้ ภายใตก้ ารสงั เกตโดยตรง (Directly Observed Treatment Shortcourse หรือ DOTS) มาใช้ ภาพเจ้าหน้าทห่ี อ้ งปฏิบัติงานชันสตู รท�ำการเพาะเช้ือวณั โรค 58
กองวัณโรค กรมควบคุมโรคติดต่อ กระทรวงสาธารณสุข ได้เริ่ม ภาพการถ่ายภาพรังสีทรวงอก ดําเนินการตามข้อเสนอแนะดังกล่าวมาตั้งแต่ปี พ.ศ. ๒๕๓๗ เป็นต้นมา ภาพแพทยอ์ า่ นฟิลม์ผลการถา่ ยภาพรังสีทรวงอก พร้อมขยายงานควบคุมวัณโรคให้ครอบคลุมอําเภอในจังหวัดต่าง ๆ โดยใช้วิธี DOTS รว่ มรอ้ ยละ ๕๐ ซงึ่ ไดผ้ ลดี ทง้ั ในดา้ นการตรวจหารายปว่ ยและการรกั ษา ภาพการเกบ็ ตวั อย่างสิง่ ส่งตรวจหาเชอ้ื วณั โรค นอกจากกองวณั โรคจะรบั ผดิ ชอบงานควบคมุ วณั โรคแลว้ อกี บทบาท ทท่ี าํ ในอดตี กค็ อื การควบคมุ โรคตดิ เชอ้ื เฉยี บพลนั ระบบหายใจในเดก็ เรมิ่ ตง้ั แต่ เดือนธันวาคม พ.ศ. ๒๕๒๓ กรมควบคุมโรคติดต่อ กระทรวงสาธารณสุข ไดจ้ ดั ประชมุ สมั มนาระดบั ชาตเิ รอื่ ง “โรคตดิ เชอื้ เฉยี บพลนั ระบบหายใจในเดก็ ” ผู้เข้าร่วมส่วนใหญ่เป็นกุมารแพทย์ และผู้แทนจากองค์การอนามัยโลก การประชมุ ครง้ั นน้ั ไดก้ ระตนุ้ ใหเ้ กดิ ความตระหนกั ถงึ ปญั หาสาํ คญั ของโรคตดิ เชอ้ื เฉียบพลันระบบหายใจในเด็ก (ซึ่งมีความร้ายแรงถึงขนาดเป็นสาเหตุการตาย อันดับ ๑ ในโรคติดเช้ือของเด็กอายุต่�ำกว่า ๕ ปี) กระท่ังเกิดการศึกษาวิจัย ถึงสาเหตุและสถานการณ์ระดับประเทศ ตลอดจนปัจจัยเส่ียงของโรค แต่ก็ยัง ไม่เกดิ การควบคมุ โรคในระดบั ชาติ กระทง่ั ใน พ.ศ. ๒๕๒๘ กรมควบคมุ โรคตดิ ตอ่ ไดม้ อบหมายงานควบคมุ โรคติดเชอื้ เฉียบพลันระบบหายใจในเด็กใหก้ องวัณโรคเปน็ ผู้รับผดิ ชอบ แต่งต้ัง อนกุ รรมการระดบั ชาติ ประกอบดว้ ยผเู้ ชยี่ วชาญจาก มหาวทิ ยาลยั สมาคมกมุ าร แพทย์แห่งประเทศไทย และองค์การต่างๆ ท่ีเก่ียวข้อง ท้ังภาครัฐและเอกชน โดยได้รับคําแนะนําด้านวิชาการและการสนับสนุนในด้านต่าง ๆ จากกองทุน สงเคราะห์เดก็ แห่งสหประชาชาติ (UNICEF) และองค์การอนามัยโลก (WHO) ด้วยดีตลอดมา กองวัณโรคได้นํามาตรฐานขององค์การอนามัยโลกมาเป็น แนวทางตั้งแต่ พ.ศ. ๒๕๒๙ น�ำสู่การพัฒนาอย่างเป็นระบบจนครอบคลุม ทั่วประเทศในปี พ.ศ. ๒๕๓๓ ภาพการถา่ ยภาพรงั สีทรวงอก 59
จากยศเสถึงบางโคล่ เนอื่ งจากกองวณั โรคทต่ี งั้ อยถู่ นนบาํ รงุ เมอื ง ยศเส เขตปอมปราบศตั รพู า่ ยนนั้ ทางราชการได้เช่าที่จากสภากาชาดไทยตลอดมา ภายหลังสภากาชาดไทยต้องการ พนื้ ทีเ่ พอ่ื ใชป้ ระโยชน์ จงึ ตอ้ งดําเนนิ การหาสถานที่ก่อสร้างกองวณั โรคแหง่ ใหม่ ในวันท่ี ๑๙ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๑๐ ร้อยตรี เจริญ ดารานนท์ ได้บริจาค ทดี่ นิ จาํ นวน ๑๙ ไร่ ๑ งาน ๕๐ ตาราวา ในยา่ นบางโคล่ เขตยานนาวา กรงุ เทพมหานคร ให้กองวัณโรคเพ่ือใช้ประโยชน์ จากน้ันได้ข้ึนทะเบียนเป็นที่ราชพัสดุ กรมธนารักษ์ เมื่อวันที่ ๒๖ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๑๑ ท่ีดินส่วนหนึ่งกรมธนารักษ์ได้นําไปสร้าง เปน็ อาคารพาณชิ ย์ เพอื่ หาประโยชนใ์ หก้ บั กจิ การงานวณั โรคของกองวณั โรค คงเหลอื พ้ืนที่ ๖ ไร่ ๒ งาน ๕๘ ตารางวา การดําเนินการก่อสร้างอาคารกองวัณโรคใหม ่ เร่ิมดำ� เนนิ การกอ่ สร้างในปี พ.ศ. ๒๕๓๗ แลว้ เสรจ็ ในวันที่ ๑๕ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๓๙ โดยใหเ้ กยี รตผิ ูบ้ ริจาคต้ังชื่ออาคารวา่ “ดารานนท”์ กองวณั โรคและสถานตรวจโรคปอดกรงุ เทพ ฯ เรม่ิ ยา้ ยสว่ นงานตา่ ง ๆ มายงั ท่ีท�ำการแห่งใหม่ และเปิดทําการบริการตรวจรักษาวัณโรคแก่ผู้ป่วยและประชาชน ท่ัวไปเมื่อวันท่ี ๑๓ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๔๐ และย้ายงานวิชาการและบริหารทุกฝ่าย จากสถานทที่ าํ การเดมิ ทงั้ หมด วนั ท่ี ๖ มกราคม พ.ศ. ๒๕๔๑ 60
วันท่ี ๒๐ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๔๓ ได้เวลาอันเป็นมงคลฤกษ์ จัดพิธีเปิดอาคาร อย่างเป็นทางการ โดย สมเด็จพระกนิษฐา ธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จเป็นองค์ประธาน เปดิ อาคารใหม่ กองวณั โรค 61
สบู่ ทบาท “กองวณั โรค” 62
ปี พ.ศ. ๒๕๔๕ มีการปฏิรูประบบราชการอีกคร้ัง ดว้ ยปรชั ญาของการให้หน่วยงานท่ีมีภารกิจคล้ายกันมารวมกนั กองวณั โรคจงึ ถกู รวมเขา้ กบั หนว่ ยงานอน่ื อกี ๒ หนว่ ยงาน เกดิ เปน็ “สาํ นกั โรคเอดส์ วณั โรค และโรคตดิ ตอ่ ทางเพศสมั พนั ธ์” ภายใต้การกํากับดูแลของ กรมควบคุมโรค ซ่ึงเปลี่ยนชื่อจาก กรมควบคมุ โรคตดิ ตอ่ ในปเี ดยี วกนั 63
ต่อมาในปี พ.ศ. ๒๕๕๐ ได้แยกส่วนงานออกมาเป็น “ส�ำนักวัณโรค” ส่วนงานในสถานตรวจโรคปอดกรุงเทพฯ เป็นทต่ี ้งั เดียวกับสํานกั วณั โรคน้ัน เนน้ ใหก้ ารรกั ษาผปู้ ่วยดอื้ ยาที่ถกู สง่ ตัวมาปรกึ ษาจากโรงพยาบาลท่ัวไป รววมถงึ งานวชิ าการ ต่าง ๆ เช่น ทําแผนยุทธศาสตร์ประเทศ ทํางานวิจัยออกคู่มือ/แนวทาง มาตรฐาน และจัดฝึกอบรมให้บุคลากรสาธารณสุข เก่ียวกับวัณโรค และอีกส่วนที่นับเป็นความภาคภูมิใจของท่ีนี่ก็คือ ห้องปฏิบัติการ (LAB) ท่ีได้รับการพัฒนาจนมีมาตรฐานใน ระดับนานาชาติ และ วันที่ ๒๐ มิถุนายน ๒๕๖๒ ประกาศในราชกิจจานุเบกษา โดย รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข ออกกฎกระทรวง ปรับปรุงการแบ่งส่วนราชการกรมควบคุมโรค ตามกฎกระทรวงแบ่งส่วนราชการ กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสขุ พ.ศ. ๒๕๖๒ โดยต้ัง “กองวณั โรค” ข้ึนมาใหม่อีกคร้ัง จนถงึ ปจั จบุ นั 64
ปัจจุบัน กองวัณโรค เป็นหน่วยงานวิชาการภายใต้ กรมควบคุมโรค กระทรวง สาธารณสุข และท�ำหน้าที่ดูแลก�ำกับแผนงานวัณโรคแห่งชาติ (National Tuberculosis control Program-NTP) เป็นหลัก มีพันธกิจด้านการวิจัย พัฒนา ถ่ายทอดองค์ความรู ้ และเทคโนโลยที ไี่ ดม้ าตรฐานสากล เปน็ ผปู้ ระสานงานและเสรมิ สรา้ งความเขม้ แขง็ ของเครอื ขา่ ย ในการเฝ้าระวังวัณโรคท้ังภายในและระหว่างประเทศ เตรียมความพร้อมเพื่อรองรับ ภาวะฉุกเฉินจากวัณโรค รวมถึงเป็นผู้ประเมินศักยภาพระบบการเฝ้าระวังป้องกัน ควบคุมวณั โรคใหเ้ ปน็ ไปตามมาตรฐานสากล ด้วยวิสัยทัศน์ 65
เปน็ องคก์ รช้นั น�ำ ระดับนานาชาติ ดว้ ยความเปน็ เลิศ ทางวิชาการวัณโรค ท่ีสังคมยอมรบั และเช่ือถอื ประชาชนไดร้ บั การปอ้ งกนั ดูแลรกั ษา วณั โรคในระดบั มาตรฐานสากล ภายในปี พ.ศ. ๒๕๗๙ 66
บทส่งท้าย การแพรร่ ะบาดของวณั โรควนเวยี นอยใู่ นประเทศไทยมาอยา่ งยาวนาน กระทงั่ การ สาธารณสขุ ของไทยไดเ้ รม่ิ ตระหนกั ถงึ การควบคมุ โรค ขณะทค่ี นไทยไดร้ จู้ กั กบั อาการของโรค อยา่ งแทจ้ รงิ ดว้ ยพระเมตตาจากสมเดจ็ พระมหติ ลาธเิ บศร อดลุ ยเดชวกิ รม พระบรมราชชนก ดงั ปรากฏในพระนพิ นธ์ “โรคทุเบอรค์ โุ ลสสิ ” ซึง่ ครบรอบ ๑๐๐ ปี ใน พ.ศ. ๒๕๖๓ นับแต่นั้นงานด้านวัณโรคในประเทศไทยไม่เคยหยุดน่ิง ตลอดระยะเวลาหน่ึง ศตวรรษทผี่ า่ นมาไดร้ บั พระมหากรณุ าธคิ ณุ จากองคพ์ ระมหากษตั รยิ แ์ ละพระบรมวงศานวุ งศ์ อย่างต่อเน่ือง ทรงเป็นแรงพลังส�ำคัญในการขับเคลื่อนงานด้านวัณโรคในประเทศไทย ทา่ มกลางการเปลยี่ นแปลงทางโครงสรา้ งสงั คมทเ่ี ปน็ อปุ สรรคในการยตุ กิ ารแพรร่ ะบาดของวณั โรค ทั้งจ�ำนวนประชากรผู้สูงอายุมากข้ึน มีการเคล่ือนย้ายแรงงานเพิ่มขึ้น รวมไปถึงการแพร่ ระบาดของโรคเอดสแ์ ละอกี หลายปจั จยั เสยี่ งสำ� คญั แมว้ ณั โรคยงั คงเปน็ ปญั หาสาธารณสขุ ในปัจจุบัน แต่กองวัณโรค กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข ยังคงมุ่งมั่นขับเคล่ือน ยทุ ธศาสตร์สูเ่ ป้าหมาย การยตุ วิ ัณโรคในประเทศไทยให้ส�ำเร็จ ในโอกาสอนั เปน็ มงคลครบรอบ ๑๐๐ ปี คณะผจู้ ดั ทำ� ตง้ั ใจผลติ หนงั สอื ฉบบั นขี้ น้ึ เพอ่ื นอ้ มรำ� ลกึ ในพระมหากรณุ าธคิ ณุ แดพ่ ระบรมจกั รวี งศท์ กุ พระองคท์ ที่ รงงานดา้ นวณั โรค เพ่ือปวงชนชาวไทย และบันทึกเกียรติคุณของผู้มีคุณูปการต่องานด้านวัณโรคทั้งในอดีต และปจั จุบัน กระท่ังกอ่ เกดิ เป็น “กองวณั โรค” ในวันน้ี คณะผู้จัดท�ำหวังเป็นอย่างยิ่งว่า หนังสือ “๑๐๐ ปี พระบารมีจักรีวงศ์ เพ่ือปวงชนไทยพ้นภัยวัณโรค” จะสามารถส่งต่อเร่ืองราวทรงคุณค่าให้บุคคลากร ดา้ นวัณโรคและคนรนุ่ หลังสบื ไป แพทย์หญิงผลิน กมลวทั น์ ผู้อำ� นวยการกองวัณโรค กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข 67
บรรณานุกรม กองวัณโรค. (๒๕๔๓). ๒๐ มิถุนายน ๒๕๔๓ ก่ึงศตวรรษกองวัณโรค. กองวัณโรค กรมควบคุมโรคติดต่อ กระทรวงสาธารณสุข. กองสุขศึกษา กรมสาธารณสขุ . (๒๔๗๕). เอกสารสาธารณสุข เร่ือง โรคทเุ บอร์คุโลสิส พิมพ์แจกเป็นทร่ี ะลึกในงาน พระราชทานเพลิงศพ นายนาวาตรี หลวงนาวาสวสั ดิการ (สวสั ด์ิ นีละนธิ )ิ . ๒๖ เมษายน ๒๔๗๕. พระนคร: โรงพิมพ์เดลิเมล์. กรมควบคุมโรคตดิ ต่อ. (๒๕๓๒). กองวัณโรค: ๑๕ ปี กรมควบคุมโรคตดิ ต่อ. ขวัญชาย ดำ� รงคข์ วัญ. (๒๕๕๙). UNSEEN กรมควบคมุ โรค...เส้นทางประวัตศิ าสตร์และความทรงจำ� . สถาบันวจิ ยั จัดการความร้แู ละมาตรฐานการควบคมุ โรค. กรงุ เทพฯ: นวิ ธรรมดาการพิมพ.์ คณะแพทยศาสตรแ์ ละศริ ริ าชพยาบาล. (๒๕๐๘). ชมุ นมุ พระนพิ นธแ์ ละบทความเฉลมิ พระเกยี รตสิ มเดจ็ พระราชบดิ า เจ้าฟ้ามหิดลอดุลยเดช กรมหลวงสงขลานครินทร์ พระบิดาแห่งการแพทย์แผนปัจจุบันของไทย. กรงุ เทพฯ: คณะแพทยศาสตร์และศิรริ าชพยาบาล. ชำ� นาญ ยุงไธสง. (๒๕๖๑). ๕ เจา้ ฟา้ กับงานตอ่ ตา้ นวัณโรค. สำ� นกั วณั โรค กรมควบคมุ โรค กระทรวงสาธารณสขุ . กรงุ เทพฯ: สำ� นกั พิมพอ์ ักษรกราฟิคแอนด์ดไี ซน์. ผ่องอักษร ส และคณะ. (๒๕๒๘). หนังสือที่ระลึกครบรอบ ๕๐ ปี สมาคมปราบวัณโรคแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์ กรงุ เทพฯ: พทุ ธบูชาการพิมพ์. มหาวทิ ยาลยั มหดิ ล. (๒๕๕๒). เทดิ พระนามมหดิ ล. กรงุ เทพฯ: บรษิ ทั อมรนิ ทรพ์ รน้ิ ตงิ้ แอนดพ์ บั ลชิ ชงิ่ จำ� กดั (มหาชน). สถาบันโรคทรวงอก. ประวัตสิ ถาบนั โรคทรวงอก. สืบค้นจาก https://www.ccit.go.th/history/page-๑.php อัฐมราชานุสสรณ์. (๒๔๙๓). ประมวญพระบรมฉายาลักษณ์ พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล สยามนิ ทราธริ าช: ฉบบั พมิ พท์ ลู เกลา้ ฯ ถวาย เพอื่ พระราชทานในงานถวายพระเพลงิ พระบรมศพ พระปรเมนทร มหาอานันทมหิดล สยามินทราธริ าช ณ พระเมรมุ าศทอ้ งสนามหลวง วันท่ี ๒๙ มนี าคม พทุ ธศักราช ๒๔๙๓. พระนคร: โรงพมิ พ์บรษิ ัทสหอปุ กรณก์ ารพมิ พ์. 68 68
Search
