E-book_601320917_chaiyakon

บ้านเรือนไทยภาคอสี าน เรือนโคราช ชยั กร สาบุตร 601320917 1

สารบญั 1 3 1. เรอื นโคราช 5 2.การศกึ ษาสำ�รวจเรอื นโคราช 6 9 3.เรือนทมี่ ีการอยูอ่ าศยั และยังคงสภาพเดมิ 4. แบบแปลน 5. อ้างอิง 2

1. เรือนโคราช เรือนโคราช เปน็ เรือนไม้ชนั้ เดยี วยกพ้นื สงู ใตถ้ ุน โล่ง หลังคาจ่ัวทรงสงู ประมาณ 40 องศา มปี ้ันลม และการตกแต่งหนา้ จั่วเป็นลวดลายการเขา้ ไม้และ การแกะสลกั มกี รรมวธิ ีการก่อสรา้ งโดยใชร้ ะบบ สำ�เร็จรปู โครงสรา้ งระบบเสาคาน ตัวเรือนแบง่ พนื้ ท่ี เป็น 4 ส่วน คอื เรอื นนอน (ในเรือน) เป็นระดบั สูงสุด ถดั ลงมาเป็น สว่ นระเบียงมีหลงั คาคลุม นอกชานเปน็ ส่วนต่ำ�สุดไมม่ หี ลังคาคลุม และครัว (กาญจนา ตันสวุ รรณรัตน,์ 2545: บทคัดยอ่ ข) การใช้พ้นื ท่ีใชส้ อยใหค้ วาม 1

เวลากลางคืน ระเบียงเป็นพืน้ ที่นั่งเลน่ พักผอ่ น รับประทานอาหารและรบั รองแขก ในเวลากลางวนั ชว่ งกลางคนื จะเปน็ ทีห่ ลบั นอนของลกู ชายและญาติ หรือแขกทม่ี า พกั ค้างคืน นอกชานเป็นพน้ื ท่เี ปดิ โล่ง เป็นทางสญั จรหลักท่ีเช่ือมต่อไปยังครวั (กาญจนา ตันสุวรรณรัตน์, 2545:: 513) ส่วนใหญ่มักวางตวั เรอื นล่องตะวันคอื หัน ด้านสกัดรบั แดด ในเรอื นหรอื เรือนนอนอยู่ทางทิศใต้ทำ�ให้รับลมไดด้ แี ละทกุ คนจะ ถกู บงั คับให้นอนหนั หวั ไปทางทศิ ใต้ดว้ ยข้อจำ�กดั ของพน้ื ที่ ซึง่ คนโคราชเรยี กทศิ ใต้ วา่ ทศิ หวั นอน (กาญจนา ตนั สุวรรณรัตน์, 2545:: 513) ตวั เรอื นมักสร้างเปน็ 3 หอ้ ง นอน (เสากลม 4 ต้น 3 ช่วงเสา) มหี น้า ต่าง 3 บาน ประตู 1 บาน ชว่ งก้าวจากประตู ลงสู่ พะระเบียง สงู ประมาณ 80 ซ.ม. จงึ ตอ้ งมไี มร้ อง แทนกระไดอีก 1 ขั้น เรยี กว่า “ม้ารองตนี ” โดยท่วั ไป ชาวไทโคราชเรียกช่อื เรือนแตกต่างกัน อาทิเรอื น มาด หมายถึง เรอื นที่เจา้ ของสร้างข้นึ เปน็ เรอื นหอ ในการแต่งงานออกเรอื น ส่วนเรือนหอ หมายถึง เรอื นท่สี ร้างไว้รบั แขกหรอื เปน็ ส่วนที่ให้แขกพกั 2

2.การศกึ ษาสำ�รวจเรอื นโคราช เรอื นโคราชท่ีกาญจนา ตันสุวรรณรตั นแ์ ละพชั รินทร์ เวยี งชยั ได้เคยศึกษาสำ�รวจและและบันทึกเป็นเอกสาร ไว้ระหว่างชว่ ง ปี พ.ศ.2545–2546 เพอ่ื ศกึ ษา สถานภาพการดำ�รงอยขู่ องเรอื นโคราช ในปัจจบุ นั ซึ่ง เมื่อพิจารณาจำ�นวนเรอื นโคราชท่ศี ึกษาในช่วงปีดงั กลา่ ว พบวา่ อ.ปักธงชยั มจี ำ�นวนเรอื นโคราชที่ได้รับ การสำ�รวจและบันทกึ รูปแบบสถาปัตยกรรม มากทส่ี ุด โดยเฉพาะบ้านพระเพลิง ต.นกออก ซง่ึ มเี รือนโคราชที่ ไดร้ บั การสำ�รวจ รวมทง้ั สน้ิ 23 หลัง ดงั น้ัน จงึ เลือก บา้ นพระเพลงิ เป็นกรณศี กึ ษาในครง้ั นี้ 3

หากพจิ ารณาลักษณะรปู แบบสัณฐานและการวางผงั ของชุมชน จะเหน็ ว่า ชมุ ชนมอญบา้ น พระเพลิงมรี ูปแบบการวางผงั ท่ีชดั เจนตามคตคิ วามเช่ือเรื่องทศิ กล่มุ เรอื นในอดีตจะมกี ารต้ัง เป็นกลมุ่ กอ้ นทางทิศตะวันออกกระจายท่ัวไปยาวตาม ลำ�น้ำ�(ลำ�พระเพลงิ ) ทางทศิ ตะวนั ตก เปน็ ป่าช้าเนอ่ื งจากในอดตี มีประเพณคี วามเชอื่ เรือ่ งการฝังศพแลว้ นำ�ขนึ้ มาทำ�บญุ และเปน็ ที่ นา่ สังเกตวา่ วดั ซ่ึงเปน็ สถานทศ่ี กั ดสิ์ ทิ ธ์ 4

3.เรือนท่ีมกี ารอยู่อาศยั และยังคงสภาพเดิม เรือนเหลา่ น้ียงั คง รูปแบบและวัสดเุ ดมิ ซ่งึ มกี ารปรับเปลย่ี นพน้ื ท่ใี ช้สอยเพยี งเลก็ นอ้ ยแต่ ไมก่ ระทบกับ รปู แบบดั้งเดมิ ของเรอื นมากนัก จากการสมั ภาษณ์เบอ้ื งตน้ พบว่า เจา้ ของ เรอื นยัง มีชวี ติ อยู่และมีการใช้งานมาอย่างตอ่ เนอื่ งหลายชว่ั อายุคน 5

4.แบบแปลนเรอื นโคราช ดา้ นหนา้ 6

ด้านข้าง 7

ด้านบน 8

5.อา้ งอิง กรมศิลปากร. (2545).วฒั นธรรมพฒั นาการทางประวตั ศิ าสตร์ เอกลักษณ์ และ ภูมิปัญญาจงั หวัดนครราชสีมา. (พิมพ์คร้งั ท่ี 2). กรุงเทพฯ: องคก์ าร ค้า ของครุ สุ ภา. กาญจนา ตนั สุวรรณรตั น์. (2545). สถาปัตยกรรมพื้นถิน่ : กรณศี ึกษาฝา ปรอื เรือนโคราช จังหวดั นครราชสมี า. รายงานวจิ ัย สถาบนั เทคโนโลยรี าช มงคล วทิ ยาเขตภาคตะวันออกเฉยี งเหนือ. นครราชสีมา. “เรอื นพอ่ คง” (2019). เรือนโคราชสถาปตั ยกรรมพน้ื ถ่ินทสี่ วยงาม, สืบค้น เมอ่ื 1 พฤศจิกายน 2562. จาก. https://pantip.com/topic/36853656 9

บ้านเรือนไทยภาคอสี าน เรอื นโคราช 10