ตวจระบบประสาท

การตรวจ ระบบประสาท อ.วสิ ุดา แกว้ พลิ า สาขาการพยาบาลผูใ้ หญ่และผูส้ ูงอายุ

วตั ถปุ ระสงค ์ 1. อธบิ ายหลกั การตรวจ และกาย วภิ าคของระบบประสาทได ้ 2. รายงานผลการประเมนิ ระบบ ประสาทได ้ และรายงานความ ผดิ ปกตไิ ด ้ 3. สามารถตรวจรา่ งกายในระบบ ประสาทได ้

กายวภิ าคของระบบประสาท

1.ระบบประสาทสว่ นกลาง (Central Nervous System:CNS) ประกอบดว้ ย 1.1 สมอง (Brain) 1.1.1 สมองส่วนหนา้ (Forebrain) ประกอบดว้ ย Cerebrum (มี 4 พูทาหนา้ ทแี่ ตกตา่ งกนั เชน่ ความคดิ ความจา การไดย้ นิ การรบั รส การพูด เป็ นตน้ ),Thalamus (เป็ นศูนย ์ รวมกระแสประสาททง้ั หมดทมี่ าจากอวยั วะทว่ั รา่ งกาย), Hypothalamus (ทาหนา้ ที่ เชอื่ มโยงการทางานของระบบประสาทกบั ระบบตอ่ มไรท้ ่อ) 1.1.2 สมองสว่ นกลาง (Midbrain) ทาหนา้ ทเี่ ป็ นสถานีเชอื่ มตอ่ การทางานระหวา่ ง สมองสว่ นหนา้ กบั สมองส่วนทา้ ย รวมถงึ ควบคุมการเคลอื่ นไหวของลูกตาและมา่ น ตา 1.1.3 สมองสว่ นทา้ ย (Hindbrain) ประกอบดว้ ย Cerebellum (ควบคุมการทรงตวั ) Medulla oblongata (เป็ นทางผา่ นของกระแสประสาทจากไขสนั หลงั กบั สมอง) Pons (ควบคมุ การเคยี้ ว การกลนื ) 1.2 ไขสนั หลงั (Spinal Cord) ทาหนา้ ทเี่ ชอื่ มโยงสญั ญาณประสาทระหวา่ งสมองกบั เสน้ ประสาทไขสนั หลงั





2. ระบบประสาทสว่ นปลาย (Peripheral Nervous System) 2.1 ระบบประสาทภายใตอ้ านาจจติ ใจ หรอื ระบบประสาทโซมาตกิ (Somatic Nervous System: SNS) ทาหนา้ ทคี่ วบคมุ การทางานของกลา้ มเนือ้ โครงรา่ ง ทอี่ ยู่ภายใตอ้ านาจจติ ใจ (Voluntary) เชน่ การเดนิ การน่ัง การยนื การวาด ภาพ หรอื การเคลอื่ นไหวของกลา้ มเนือ้ บรเิ วณใบหนา้ ปาก และลาคอ 2.1.1 เสน้ ประสาทสมอง (Cranial Nerve) 12 คู่ – ทาหนา้ ทรี่ บั ส่ง กระแสประสาทสสู่ มองและนาคาสง่ั การจากสมองส่งตอ่ ไปยงั หน่วย ปฏบิ ตั กิ าร 2.1.2 เสน้ ประสาทไขสนั หลงั (Spinal Nerve) 31 คู่ – ทาหนา้ ที่ รบั ส่งกระแสประสาทสไู่ ขสนั หลงั และนาคาสง่ั การจากไขสนั หลงั ส่งตอ่ ไปยงั หน่วยปฏบิ ตั กิ าร เชน่ กลา้ มเนือ้ และตอ่ มตา่ งๆ



2.2 ระบบประสาทภายนอกอานาจจติ ใจ หรอื ระบบประสาทอตั โนวตั ิ (Autonomic Nervous System: ANS) ประกอบไปดว้ ยเซลลป์ ระสาทและเสน้ ประสาทจานวนมาก ควบคมุ การทางานของกลา้ มเนือ้ เรยี บ กลา้ มเนือ้ หวั ใจ และระบบของอวยั วะภายในตา่ งๆ ทอี่ ยู่ นอกเหนือการสง่ั การของจติ ใจ (Involuntary) 2.2.1 ระบบประสาทซมิ พาเทตกิ (Sympathetic Nervous System) มศี นู ยก์ ลางอยู่ บรเิ วณไขสนั หลงั เป็ นระบบทถี่ กู นามาใชใ้ นสภาวะฉุกเฉิน เมอื่ รา่ งกายถกู กระตนุ้ อย่างรนุ แรง จากสงิ่ เรา้ ภายนอก เพอื่ ใหร้ า่ งกายเกดิ การตนื่ ตวั และทาการตอบสนอง (สู้ หรอื หนี) โดย รา่ งกายจะเกดิ ปฏกิ ิรยิ าทอี่ ยู่นอกเหนือการควบคมุ เชน่ ขนลกุ มอี ตั ราการเตน้ ของหวั ใจเรว็ ขนึ้ เหงอื่ ออกมากขนึ้ รมู ่านตาขยายขนึ้ เป็ นตน้ 2.2.2 ระบบประสาทพาราซมิ พาเทตกิ (Parasympathetic Nervous System) มี ศนู ยก์ ลางอย่ทู กี่ า้ นสมอง (Medulla) และไฮโปทาลามสั (Hypothalamus) เป็ นระบบทถี่ กู นามาใชเ้ มอื่ ระบบซมิ พาเทตกิ ทางานสนิ้ สดุ ลง เพอื่ ใหร้ า่ งกายไดผ้ ่อนคลายและปรบั สมดลุ เขา้ ส่สู ภาวะปกติ โดยกอ่ ใหเ้ กดิ ปฏกิ ิรยิ าตอบสนอง เชน่ อตั ราการเตน้ ของหวั ใจชา้ ลง กระเพาะ อาหารและลาไสท้ างานไดด้ ขี นึ้ และหลง่ั นา้ ลายไดต้ ามปกติ เป็ นตน้



การซกั ประวตั ริ ะบบประสาท อาการสาคญั (Chief complaint) เป็ นอาการสาคญั ทนี่ าใหผ้ ูร้ บั บรกิ ารมา ตรวจรกั ษา ไดแ้ ก่ อาการซกั ตาพรา่ มวั การสญู เสยี ความรสู ้ กึ ปวดศรี ษะมาก สญู เสยี การทรงตวั ไม่รบั รคู ้ วามเจ็บปวด สญู เสยี การรบั รส ความจาเสอื่ ม • ประวตั กิ ารเจบ็ ป่ วยในปัจจุบนั (Present illness) • ประวตั กิ ารเจบ็ ป่ วยในอดตี (Past illness) • ประวตั คิ รอบครวั (Family history) • ประวตั ทิ างสงั คม ไดแ้ ก่ การดมื่ แอลกอฮอลลก์ ารสูบบุหรี่ และการตดิ ยา เสพตดิ

เครอื่ งมอื ทใี่ ชต้ รวจระบบประสาท 1. เข็มกลดั หรอื เข็มหมุด 2. เหรยี ญ หรอื กญุ แจ 3. สาลี หรอื กอ๊ ซ 4. สอ้ มเสยี ง 5. ไมก้ ดลนิ้ 6. ไฟฉาย 7. ไมเ้ คาะเขา่ 8. เกลอื และน้าตาล 9. สารทดสอบการดมกลนิ่ 10.น้าอนุ่ และน้าเย็น 11. Snellen’s Chart 12. Ophthalmoscope

การตรวจรา่ งกายระบบประสาท 1. การประเมนิ สภาพดา้ นจติ ใจ (Mental Status Exam) 2. การประเมนิ เสน้ ประสาทสมอง (Cranial Nerve Assesment) 3. การทดสอบรเี ฟล็กซ ์(Reflex Testing) 4. การประเมนิ มอเตอร ์(Motor system Assessment) 5. การประเมนิ ระบบความรูส้ กึ (Sensory system assessment)

1. ระดบั ความรูส้ กึ ตวั (Concious Level) 1. Alert ตนื่ ดี รวู ้ นั เวลา สถานที่ บุคคล 2. Confusion สบั สน 3. Disorientation รบั รผู ้ ดิ ปกติ 4. Drowsiness งว่ งซมึ ปลกุ ตนื่ งา่ ย 5. Stupor หลบั ลกึ ตอ้ งเขยา่ แรงๆ 6. Semi-Coma ไม่รสู ้ กึ ตวั แตต่ อบสนองตอ่ Deep pain 7. Coma ไม่ตอบสนอง

Glasglow Coma Score (GCS) คะแนนรวม 15 คะแนน 1. E (Eye opening) การประเมนิ การลมื ตา (Eye opening) แบง่ เป็ น 4 ระดบั คะแนน คอื จากความรนุ แรงมากได ้ 1 คะแนน ไปหาความ รนุ แรงนอ้ ย/ปกตไิ ด ้ 4 คะแนน 1 คะแนน ไม่ลมื ตา ไม่ตอบสนองตอ่ สงิ่ กระตนุ้ ใดๆ 2 คะแนน ลมื ตาเมอื่ เจ็บ 3 คะแนน ลมื ตาเมอื่ เรยี ก 4 คะแนน ลมื ตาไดเ้ อง

Glasglow Coma Score (GCS) คะแนนรวม 15 คะแนน 2.V (Verbal response) การประเมนิ การพูด Verbal response แบง่ เป็ น 5 ระดบั คะแนน จากรนุ แรงมากได ้ 1คะแนน ไปหารนุ แรง นอ้ ย/ปกตไิ ด ้ 5 คะแนนคอื 1 คะแนน ไม่พูด ไม่สง่ เสยี งใดๆ 2 คะแนน สง่ เสยี งออื อา ไม่เป็ นคาพดู 3 คะแนน สง่ เสยี งพูดเป็ นคาๆ แตฟ่ ังไม่รเู ้ รอื่ ง 4 คะแนน พูดเป็ นคาๆ แตไ่ ม่ถกู ตอ้ งกบั เหตกุ ารณ์ 5 คะแนน ถามตอบรเู ้ รอื่ งปกติ

Glasglow Coma Score (GCS) คะแนนรวม 15 คะแนน 3. M (Motor) การประเมนิ การเคลอื่ นไหวของแขน ขา แบ่งเป็ น 6 ระดบั คะแนน จากรนุ แรง มากได ้ 1คะแนน ไปหารนุ แรงนอ้ ย/ปกตไิ ด ้ 6 คะแนนคอื 1 คะแนน ไม่มกี ารเคลอื่ นไหวใดๆตอ่ สงิ่ กระตนุ้ ไม่ตอบสนองตอ่ ความเจ็บปวด 2 คะแนน ตอบสนองตอ่ การกระตนุ ้ ทที่ าใหเ้ จ็บ โดย แขน ขาเหยยี ดเกรง็ 3 คะแนน ตอบสนองตอ่ การกระตนุ ้ ทที่ าใหเ้ จ็บ โดย แขน ขางอเขา้ ผดิ ปกติ 4 คะแนน ตอบสนองตอ่ การทาใหเ้ จ็บแบบปกติ เชน่ เคลอื่ นแขนขาหนี 5 คะแนน ตอบสนองตอ่ การทาใหเ้ จ็บ ถกู ตาแหน่งทที่ าใหเ้ จ็บ เชน่ การปัดสงิ่ กระตนุ้ 6 คะแนน เคลอื่ นไหวไดต้ ามคาสง่ั ถกู ตอ้ ง

2. การประเมนิ เสน้ ประสาทสมอง (Cranial Nerve Assessment)

การตรวจประสาทสมอง (Cranial Nerve) 1. ประสาทสมองคูท่ ี่ 1 (Olfactory Nerve) มหี นา้ ทใี่ นการดมกลนิ่ (Smell) ใหผ้ ูป้ ่ วยหลบั ตาใหด้ มกลนิ่ แลว้ บอกวา่ เป็ นกลนิ่ อะไร

การตรวจประสาทสมอง (Cranial Nerve) 2. ประสาทสมองคูท่ ี่ 2 (Optic Nerve) มหี นา้ ทเี่ กยี่ วกบั การ มองเห็น รบั แสง สี และภาพการตรวจประสาทคนู่ ี้ สงิ่ ทตี่ อ้ งทาการ ตรวจ คอื Ø การตรวจวดั สายตา (Visual Acuity) Ø การตรวจลานสายตา (Visual Field) Ø การตรวจจอตา(Funduscopic examination)

1. การประเมนิ การมองเห็น (Vision or Visual acuity: V.A.) ทาโดยตรวจตาแตล่ ะขา้ งดว้ ยการอา่ น Snellen’s chart 2. การตรวจลานสายตา (Visual field) เป็ นการตรวจ ความสามารถในการมองไดก้ วา้ งมากนอ้ ยเทา่ ใด 3. การตรวจจอตา (Funduscopic examination) พยาบาลใชเ้ ครอื่ งตรวจตา (Ophthalmoscope)

3. ประสาทสมองคูท่ ี่ 3 (Oculomotor Nerve) มหี นา้ ทคี่ วบคมุ การเคลอื่ นไหว ของลกู ตา การหดของรมู ่านตา และ ควบคมุ กลา้ มเนือ้ บรเิ วณหนังตาบนเพอื่ เปิ ดตา ทางานประสานกนั ระหวา่ ง ประสาทสมองคูท่ ี่ 4 (Trochlear nerve) และคูท่ ี่ 6 (Abducens nerve) ซงึ่ ตอ้ งตรวจการทางานของเสน้ ประสาท นีพ้ รอ้ มกนั ทง้ั 3 คู่ ทดสอบโดยการชนู ิว้ เหนือศรี ษะผูร้ บั บรกิ าร ห่างจากตา ประมาณ 20 นิว้ ใหผ้ ูร้ บั บรกิ ารมองตาม นิว้ ไป 6 จดุ

4. ประสาทสมองคูท่ ี่ 5 (Trigeminal Nerve) มหี นา้ ทคี่ วบคมุ การทางานของ กลา้ มเนือ้ ขมบั (Temporal) หรอื กลา้ มเนือ้ ทใี่ ชใ้ นการเคยี้ ว (Masseter muscles) ตรวจโดยวางนิว้ มอื ทขี่ มบั แลว้ ใหเ้ คยี้ วฟัน และวางมอื ไวท้ ขี่ ากรรไกร ของผูร้ บั บรกิ ารแลว้ ใหเ้ คยี้ วฟันอกี ครงั้ หนึ่ง และใชส้ าลสี มั ผสั ทบี่ รเิ วณใบหนา้ ไดแ้ ก่ หนา้ ผาก แกม้ และขากรรไกรที่ ใบหนา้ ทงั้ 2 ซกี ใหผ้ ูร้ บั บรกิ ารปิ ดตา ขณะสมั ผสั และใหบ้ อกเมอื่ มสี าลสี มั ผสั หนา้

5. ประสาทสมองคูท่ ี่ 7 (Facial Nerve) ซงึ่ มหี นา้ ทคี่ วบคมุ ป่ มุ รบั รส (Taste buds) และกลา้ มเนือ้ ใบหนา้ (Facial muscle) ทดสอบป่ มุ รบั รสเฉพาะ 2/3 ตอนปลายของลนิ้ โดบใชส้ าลชี บุ น้าตาล เกลอื นา้ สม้ มาแตะทขี่ อบ ดา้ นขา้ งของลนิ้ ตรงบรเิ วณกลางๆ แลว้ ถามรสจากผรู้ บั บรกิ าร การตรวจ กลา้ มเนือ้ ใบหนา้ ใหผ้ ูร้ บั บรกิ ารลมื ตา กวา้ งๆ ยกั ควิ้ ยงิ ฟัน ปิ ดตาแน่นตา้ น มอื ผูต้ รวจทพี่ ยายามจะเปิ ดตาของผูย้ ริ การ

6. ประสาทสมองคูท่ ี่ 8 (Acoustic Nerve) มหี นา้ ที่ ควบคมุ การไดย้ นิ ทดสอบการไดย้ นิ โดยการใชเ้ ครอื่ งมอื ทเี่ รยี กวา่ Tuning Fork ชว่ ยตรวจ มี 2 วธิ ี คอื Air Condition และ Bone Conduction - Weber's Test โดยใช ้ Tuning Fork เคาะใหส้ น่ั แลว้ เอา ปลายมาแตะกลางศรี ษะ คนปกตจิ ะไดย้ นิ เสยี ง สน่ั สะเทอื นเท่ากนั - Rinne's Test โดยใช ้ Tuning Fork เคาะใหส้ น่ั แลว้ แตะที่ Mastoid Process จนผูป้ ่ วยบอกวา่ ไม่ไดย้ นิ เสยี งแลว้ จงึ ยก Tuning Fork มาวางทหี่ นา้ หู คนปกตจิ ะคงยงั ไดย้ นิ เสยี งตอ่ ไป หมายถงึ การนาของเสยี งผ่านอากาศ (Air Conduction) ดกี วา่ การนาเสยี งผ่านกระดกู (Bone Conduction)

7. ประสาทสมองคูท่ ี่ 9 (Glossopharyngeal Nerve) มหี นา้ ที่ ควบคมุ การรบั รแู ้ ละตอบสนองของคอ หอย การหลง่ั น้าลาย และการรบั รส ทางานรว่ มกบั ประสาทสมองคทู่ ี่ 10 (Vagus Nerve) มหี นา้ ทคี่ วบคมุ การ เคลอื่ นไหวของเพดานปาก คอหอย และ สายเสยี งการรบั ความรสู ้ กึ บรเิ วณคอ หอยและกลอ่ งเสยี ง ทดสอบรเี ฟล็กซ ์ การขยอ้ น (Gag Reflex) โดยการใชไ้ ม้ พนั สาลหี รอื ไมก้ ดลนิ้ แตะทโี่ คนลนิ้ ของ ผูร้ บั บรกิ าร

8. ประสาทสมองคูท่ ี่ 11 (Spinal Accessory Nerve) มหี นา้ ทคี่ วบคมุ กลา้ มเนือ้ กระดกู สนั อก ไหปลารา้ และ ป่ มุ กกหู (Sternocleidomastiod Muscle) และกลา้ มเนือ้ หลงั (Traprzius Muscle) ทดสอบโดยการใชม้ อื วาง บรเิ วณแกม้ ผูร้ บั บรกิ ารแลว้ ใหห้ นั ไป ดา้ นขา้ ง จะรสู ้ กึ ถงึ แรงดนั ทฝี่ ่ ามอื ทดสอบกลา้ มเนือ้ หลงั โดยการวางมอื ไว ้ บนไหลผ่ ูร้ บั บรกิ ารแลว้ ใหย้ กไหลข่ นึ้

9. ประสาทสมองคูท่ ี่ 12 (Hypoglossal Nerve) มี หนา้ ทคี่ วบคมุ การ เคลอื่ นไหวของลนิ้ ทดสอบโดยใหผ้ ูร้ บั บรกิ าร แลบลนิ้ ใหด้ วู า่ อยใู่ นแนว กงึ่ กลางหรอื ไม่

3. การทดสอบรเี ฟลก็ ซ ์(Reflex Testing) 3.1 Deep tendon reflex การแบง่ ระดบั ดงั นี ระดบั 0 ไม่พบReflex ระดบั 1+ นอ้ ยกวา่ ปกติ ระดบั 2+ ปกติ ระดบั 3+ ไวกวา่ ปกติ ระดบั 4+ ตรวจพบClonus 3.2 Superficial reflex

Reflex Hammer ทเี่ คาะเข่า

การทดสอบรเี ฟล็กซเ์ อน็ ส่วนลกึ (Deep Tendon Reflex) ขณะทดสอบใหผ้ ูร้ บั บรกิ าร อยใู่ นทา่ ทผี่ ่อนคลาย ตรวจ 5 จดุ ไดแ้ ก่ Biceps Reflex, Triceps Reflex, Brachioradialis Reflex, Patellar Reflex, Achilles Reflex

การทดสอบ Plantar reflex เป็ นการทดสอบการทางานของ Lumbar spinal nerve คทู่ ี่ 5 (L5) และSacral spinal nerve คทู่ ี่ 1 – 2 (S 1-2) ทาโดยใหผ้ ูร้ บั บรกิ ารนอนหงาย ไม่เกรง็ กลา้ มเนือ้ ใชว้ ตั ถปุ ลายทขู่ ดู ทฝี่ าเทา้ จากปลายเทา้ ทางดา้ นนอกมาทางนิว้ กอ้ ยและ วนไปทางนิว้ หวั แม่เทา้ การแปลผลถา้ หากมกี าร เหยยี ดออกของนิว้ เทา้ ถอื วา่ มี การตอบสนอง ทผี่ ดิ ปกติ เรยี กวา่ มี barbinski response หรอื barbinski ใหผ้ ลบวก

5. การประเมนิ ระบบความรูส้ กึ (Sensory System Assessment) 5.1 Pain Sensation ทดสอบความรสู ้ กึ เจ็บ ใชว้ ตั ถปุ ลายแหลมสมั ผสั ผวิ หนังบรเิ วณลาตวั 5.2 Temperature Sensation ความรสู ้ กึ รอ้ น เย็น ใชห้ ลอดหยด น้าอนุ่ จดั และเย็นจดั ทผี่ วิ หนังขระผุร้ บั บรกิ ารหลบั ตา 5.3 Touch Sensation ใชส้ าลสี มั ผสั ผวิ หนา้ 5.4 Traced Figure Identification การรบั รสู ้ งิ่ ทเี่ ขยี นบนผวิ หนัง 5.5 Vibration Sensation การรบั รคู ้ วามรสู ้ กึ สน่ั สะเทอื น โดยการใช ้ สอ้ มเสยี งความถี่ เคาะใหส้ น่ั แลว้ วางบนหลงั กระดกู เชน่ ตาตมุ่ หวั เขา่ ขอ้ ศอก ขอ้ มอื หรอื ตามกระดกู สนั หลงั

การตรวจทางหอ้ งปฏบิ ตั กิ ารและการตรวจพเิ ศษ 1. การตรวจทางรงั สี (Radiological test) 1.1 Plain Radiographs 1.2 Computer tomography (CT) 1.3 Magnetic Resonance Imaging (MRI) 1.4 Myelography ตรวจไขสนั หลงั และSpinal cord เจาะไขสนั หลงั และฉีดสี 1.5 Cerebral Angiogram ฉีดสารทบึ รงั สเี ขา้ ทางFemoral artery ตรวจเสน้ เลอื ดโป่ งพองในสมอง 2. ตรวจวนิ ิจฉัยเสน้ ประสาทดว้ ยไฟฟ้ า 2.1 Nerve Conduction Study 2.2 Evoked Potential ตรวจการนาไฟฟ้ าของระบบประสาทสว่ นกลาง

THANKS! Do you have any questions? CREDITS: This presentation template was created by Slidesgo, including icons by Flaticon, and infographics & images by Freepik