e-book ณัฐจริยา ฉบับสมบรูณ์ที่สุด

วิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยี ณัฐจริยา ตลาดธานี



คำนำ E-BOOK เรื่อง สิ่งมีชีวิตและไม่มีชีวิต จัดทำขึ้นโดยยึดตามมาตรฐานการ เรียนรู้และตัวชี้วัดกลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีฉบับปรับปรุง พ.ศ 2560 ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐานพุทธศักราช 2551 โดยมุ่ง หวังให้ผู้เรียนได้เรียนรู้วิทยาศาสตร์ที่เน้นการเชื่อมโยงความรู้กับมีทักษะและ กระบวนการทางวิทยาศาสตร์และทักษะในศตวรรษที่ 21 ในการค้นคว้าและสร้าง องค์ความรู้ด้วยกระบวนการสืบเสาะหาความรู้สามารถแก้ปัญหาอย่างเป็นระบบมี ความคิดเป็นเหตุเป็นผลคิดสร้างสรรค์คิดวิเคราะห์วิจารณ์มีการทำกิจกรรมด้วยการ ลงมือปฏิบัติจริงช่วยให้ผู้เรียนได้ค้นพบความรู้ด้วยตนเองมากที่สุด การศึกษาหาความรู้โดยใช้กระบวนการทักษะทางวิทยาศาสตร์ขั้นพื้นฐานทั้ง 8 ทักษะได้แก่ทักษะการสังเกตทักษะการวัดทักษะการจำแนกประเภททักษะการ คำนวณทักษะการหาความสัมพันธ์ระหว่างสเปคกับสเปคและสเปซกับเวลาทักษะ การจัดกระทำและสื่อความหมายข้อมูลทักษะการลงความคิดเห็นข้อมูลและทักษะ การพยากรณ์ดังนั้นการศึกษาวิทยาศาสตร์จึงจำเป็นต้องมีการพัฒนาอย่างต่อเนื่องรู้ เท่าทันเทคโนโลยีการสื่อสารที่เจริญก้าวหน้าของวิทยาการต่างๆอย่างรวดเร็วในโลก ยุคโลกาภิวัตน์ ผู้จัดทำหวังเป็นอย่างยิ่งว่า E-Book ฉบับนี้มีการนำเสนอเนื้อหาที่ สอดคล้องกับกิจกรรมบูรณาการที่หลากหลายจะเป็นเครื่องมือช่วยสอนให้ครูและผู้ เรียนเกิดผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนการสอนตามกลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยีฉบับปรับปรุงพ.ศ 2560 ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้น ฐานพุทธศักราช 2551 บรรลุเป้าหมายด้านการเรียนวิทยาศาสตร์และนำไป ประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวันได้อย่างมีประสิทธิภาพ ครูบี๋ - ณัฐจริยา ตลาดธานี มิถุนายน 2566

สารบัญ สิ่งมีชีวิตและไม่มีชีวิต 1 สิ่งมีชีวิต 2 สิ่งไม่มีชีวิต 7 ความแตกต่างของสิ่งมีชีวิตและไม่มีชีวิต 8 สรุป 9 แบบฝึกหัดหลังเรียน 10 บรรณานุกรม 12 ประวัติผู้จัดทำ 13

สิ่งมีชีวิตและสิ่งไม่มีชีวิต 1 สิ่งต่าง ๆ รอบตัวมีหลายชนิด แต่ละชนิดมีรูปร่างลักษณะที่ แตกต่างกัน ซึ่งมีทั้งสิ่งมีชีวิตและสิ่งไม่มีชีวิต สิ่งมีชีวิต ได้แก่ มนุษย์ สัตว์ และพืช มีความสามารถในการกินอาหาร หายใจ เจริญเติบโต ขับถ่าย เคลื่อนไหว ตอบสนองต่อสิ่ง เร้า และสามารถสืบพันธุ์ได้ แต่สิ่งไม่มีชีวิตจะไม่มี ความ สามารถดังที่กล่าวมา มนุษย์ เต่า ต้นไม้ รูปที่ 1.1 สิ่งมีชีวิต เก้าอี้ เสื้อผ้า รถยนต์ รูปที่ 1.2 สิ่งไม่มีชีวิต รอบตัวเพื่อน ๆ มีสิ่งต ่าง ๆ อยู่มากมาย มาสำรวจกันเถอะครับว่า แต่ละสิ่งมีลักษณะอย่างไรบ้าง

สิ่งมีชีวิต 2 สิ่งมีชีวิต เป็นสิ่งที่ต้องการอา หาร มีการหายใจ เจริญเติบโต ขับถ่าย เคลื่อนไหว ตอบสนอง ต่อสิ่งเร้า และสืบพันธ์ุได้ สิ่งมีชีวิตที่อยู่รอบตัวเรา มีหลายชนิด ได้แก่ มนุษย์ สัตว์ และพืช มีลักษณะของการดำรงชีวิตที่ แตกต่างกัน ดังนี มนุษย์ มนุษย์กินอาหารโดยใช้ปาก รูปที่ 1.3 การดำรงชีวิตของมนุษย์ กินอาหารโดยใช้ปาก หายใจทางจมูก มี การเจริญเติบโต ขับถ่าย เคลื่อนไหวและ เต่าหายใจด้วยปอด เคลื่อนที่ได้ด้วย ตนเอง มีการตอบสนอง รูปที่ 1.4 การดำรงชีวิตของสัตว์ ต่อสิ่งเร้า และ สืบพันธ์ุมีลูกหลานได้ สัตว์ S กินอาหาร หายใจ มีการ เจริญ เติบโต ขับถ่าย เคลื่อนไหวและ เคลื่อนที่ได้ด้วยตนเอง มีการตอบ สนอง ต่อสิ่งเร้า และสืบพันธ์ุได้ S พืช เป็นสิ่งมีชีวิตที่ดูดนํ้าและ แร่ธาตุ ทางราก เคลื่อนไหว หายใจและ สร้างอาหารทางใบ มีการเจริญ S เติบโต และขยายพันธ์ุได้ กล้วยไม้เบนเข้าหาแสง รูปที่ 1.5 การดำรงชีวิตของพืช

3 สิ่งมีชีวิตเป็นสิ่งที่ต้องการอาหาร มีการหายใจ มีการเจริญเติบโต ขับถ่าย เคลื่อนไหว ตอบสนองต่อสิ่งเร้า และสืบพันธุ์ได้ สิ่งมีชีวิตมีมากมาย รอบตัวเรา เช่น สัตว์และพืชชนิดต่างๆ ซึ่งมีลักษณะการดำรงชีวิต ดังนี้ 1.1 กS ารกินอาหาร สิ่งมีชีวิตต้องการอาหารเพื่อสร้างพลังงานและเจริญเติบโตที่แตกต่าง กัน มนุษย์และ สัตว์ ไม่สามารถสร้างอาหารเองได้ ต้องกินพืช ผัก ผลไม้ และเนื้อสัตว์เป็นอาหาร เพื่อการดำรงชีวิต พืช สามารถสร้างอาหารเองได้ ด้วยกระบวนการสังเคราะห์ด้วยแสง โดยใช้พลังงานจากแสงอาทิตย์ น้ำ และแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์ การจำแนกสิ่งมี ชีวิตตาSมลักษณะการกินอาหารได้เป็น 3 ประเภท คือ สิ่งมีชีวิตที่กินพืชเป็นอาหาร สิ่งมีชีวิตที่กินสัตว์เป็นอาหาร และสิ่งมีชีวิต ที่กินทั้งพืชและสัตว์เป็นอาหาร ม้ากินหญ้า เสือกินเนื้อ แฮมสเตอร์กินทั้งพืชและสัตว์ รูปที่ 1.6 การกินอาหารของสิ่งมีชีวิต 31

1.2 การตอบสนองต่อสิ่งเร้า 4 การตอบสนองต่อสิ่งเร้าของสิ่งมีชีวิต คือ การแสดงออกของสิ่งมีชีวิต เพื่อตอบ สนองต่อการสัมผัส อุณหภูมิ แสง เสียง ความชื้น เพื่อการปรับตัว ของสิ่งมี ชีวิต การหลบหลีกภัยจากศัตรู และการอยู่รอดของสิ่งมีชีวิตใน สภาพ แวดล้อมนั้น 1.การตอบสนอง ต่อแสง ดอกทานตะวันหันเข้า รับแสงแดด ค้างคาวนอนในเวลากลางวัน และออกหากินในเวลากลางคืน 2.การตอบสนอง ต้นเมเปิลจะเปลี่ยนสีจากสี ควายจะแช่ในแอ่งน้ำ ต่ออุณหภูมิ เขียวเป็นสีแดงหรือสีเหลือง เมื่อ เมื่ออากาศมีอุณหภูมิสูง 3.การตอบสนอง อุณหภูมิลดตํ่าลง กิ้งกือจะม้วนตัว เมื่อถูกสัมผัส ต่อการสัมผัส ใบไมยราบจะหุบลง เมื่อถูกนิ้วสัมผัส

5 4.การตอบ สนอง ต่อเสียง ต้นช้อยนางรำสามารถขยับโคน ของ แม่ไก่จะส่งเสียงร้องเรียกให้ลูก เข้า ยอดใบอ่อนได้ เมื่อมีเสียงเกิดขึ้น มาหลบใต้ปีก เมื่อศัตรูเข้ามาใกล้ รูปที่ 1.7 การตอบสนองต่อสิ่งเร้าของพืชและสัตว์ มนุษย์มีการตอบสนองต่อสิ่งเร้า โดยการแสดงออกเพื่อโต้ตอบ ต่อสิ่งเร้านั้น เช่น เมื่อดวงตาของมนุษย์ได้รับแสงจ้า จะมี พฤติกรรมการ หรี่ตาเพื่อลดปริมาณแสงที่ตาได้รับ เมื่ออากาศ เย็นกล้ามเนื้อของมนุษย์ จะเกิดอาการหดเกร็ง ทำให้ขนลุก รูปที่ 1.8 เมื่ออากาศเย็นจะทำให้ขนลุก 31

1.3 การสืบพันธุ์ 6 เมื่อสิ่งมีชีวิตเจริญเติบโตเต็มที่จนสามารถสืบพันธุ์ได้ โดยการ สืบพันธุ์นั้นต้องมีการผสมพันธุ์ระหว่างเพศผู้และเพศเมีย จนเกิดเป็น ตัวอ่อนที่มีลักษณะเหมือนพ่อแม่ พบได้ในมนุษย์และสัตว์ ส่วนในพืช มีการสืบพันธุ์โดยมีแมลงเป็นตัวช่วยผสมเกสรเพศผู้และเพศเมีย ทําให้เกิด เป็นตัวอ่อน และเจริญเติบโตเป็นต้นพืชที่สมบูรณ์ รูปที่ 1.9 การสืบพันธุ์ของพืช รูปที่ 1.10 การสืบพันธุ์ของสัตว์ รูปที่ 1.11 การสืบพันธุ์ของมนุษย์

สิ่งไม่มีชีวิต 7 สิ่งไม่มีชีวิต คือ สิ่งที่ไม่กินอาหาร ไม่หายใจ ไม่ขับถ่าย ไม่เคลื่อนไหว ไม่ตอบสนองต่อสิ่งเร้า ไม่มีการเจริญเติบโต และไม่สืบพันธ์ุ สิ่งไม่มีชีวิต แบ่งได้ 2 ประเภท คือ สิ่งที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ เช่น ดิน ดวงอาทิตย์ ก้อนหิน และสิ่งไม่มีชีวิตที่มนุษย์สร้างขึ้น เช่น บ้าน รถยนต์ โทรศัพท์เคลื่อนที่ นาฬิกา แว่นตา ภาชนะเครื่องใช้ต่างๆ ดิน ดวงอาทิตย์ ก้อนหิน รูปที่ 1.12 สิ่งไม่มีชีวิตที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ บ้าน รถยนต์ หุ่นยนต์ รูปที่ 1.13 สิ่งไม่มีชีวิตที่มนุษย์สร้างขึ้น สิ่งไม่มีชีวิตมีลักษณะตรงข้าม กับสิ่งมีชีวิต ดังนั้น เมื่อนักเรียนทราบ ลักษณะของสิ่งไม่มีชีวิตแล้ว นักเรียน สามารถบอกได้หรือไม่ว่า สิ่งไม่มีชีวิต มีอะไรบ้าง

ความแตกต่างของสิ่งมีชีวิตและสิ่งไม่มีชีวิต 8 สิ่งต่างๆที่อยู่รอบตัวมีทั้งสิ่งมีชีวิตและไม่มีชีวิตซึ่งมีลักษณะที่แตกต่าง กันสิ่งเหล่านี้ล้วนมีความเกี่ยวข้องกับชีวิตประจำวันทั้งสิ้นสิ่งมีชีวิตมี การกินอาหารหายใจขับถ่ายเคลื่อนไหวตอบสนองต่อสิ่งเร้าเจริญ เติบโตและมีการสืบพันธุ์แต่สิ่งไม่มีชีวิตจะไม่มีลักษณะดังกล่าว ตารางแสดงการเปรียบเทียบลักษณะของสิ่งมีชีวิตและสิ่งไม่มีชีวิต ลักษณะของสิ่งมีชีวิต ลักษณะของสิ่งไม่มีชีวิต เคลื่อนที่ได้ ไม่สามารถเคลื่อนไหวได้ด้วยตนเอง กินอาหารได้ ไม่กินอาหาร ขับถ่ายได้ ไม่ขับถ่าย หายใจได้ ไม่หายใจ เจริญเติบโตได้ สืบพันธ์ุและมีลูกได้ ไม่เจริญเติบโต ตอบสนองต่อสิ่งเร้าได้ ไม่สืบพันธุ์ ไม่ตอบสนองต่อสิ่งเร้า

9 สรุป สิ่งมีชีวิต สิ่งมีชีวิตมีลักษณะสำคัญ ได้แก่ เคลื่อนไหว กินอาหาร หายใจ ขับถ่าย สืบพันธุ์ เจริญเติบโต และตอบสนองต่อสิ่งเร้า สิ่งมีชีวิตมีลักษณะ สำคัญ ดังนี กินอาหาร สืบพันธุ์ หายใจ ตอบสนอง ต่อสิ่งเร้า เจริญเติบโต ขับถ่าย เคลื่อนไหว สิ่งมีชีวิตและสิ่งไม่มีชีวิต สิ่งไม่มีชีวิต สิ่งไม่มีชีวิตมี ความแตกต่างของสิ่งมีชีวิต ลักษณะตรงข้ามกับสิ่งมีชีวิต คือ ไม่เคลื่อนไหว ไม่กินอาหาร ไม่หายใจ และสิ่งไม่มีชีวิต มีลักษณะสำคัญ ไม่ขับถ่าย ไม่สืบพันธุ์ ไม่เจริญเติบโต แบบตรงข้าม ดังนั้น และไม่ตอบสนองต่อสิ่งเร้า สิ่งมีชีวิต สิ่งไม่มีชีวิต สิ่งไม่มีชีวิตที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ -เคลื่อนไหวได้ -ไม่สามารถเคลื่อนไหวได้ สิ่งไม่มีชีวิตที่มนุษย์สร้างขึ้น -กินอาหารได้ ด้วยตนเอง -ขับถ่ายได้ -ไม่กินอาหาร -หายใจได้ -ไม่ขับถ่าย -เจริญเติบโตได้ -ไม่หายใจ -สืบพันธุ์และมีลูกได้ -ไม่เจริญเติบโต -ตอบสนองต่อสิ่งเร้า -ไม่สืบพันธุ์ -ไม่ตอบสนองต่อสิ่งเร้า

10 แบบฝึกหัด หลังเรียน

11 1. ในท้องถิ่นของนักเรียนมีสิ่งมีชีวิตและสิ่งไม่มีชีวิตใดบ้าง ยกตัวอย่าง มา 5 ชนิด ............................................................................................................. ............................................................................................................. ............................................................................................................. ............................................................................................................. 2. สิ่งไม่มีชีวิตใดบ้างที่มีอันตรายต่อสิ่งมีชีวิตในสิ่งแวดล้อม ............................................................................................................. ............................................................................................................. ............................................................................................................. 3. สิ่งมีชีวิตใดบ้างที่เคลื่อนที่ด้วยการคลาน การเลื้อย การกระโดด กาiบินการเดิน การว่ายนํ้า ............................................................................................................. ............................................................................................................. ............................................................................................................. ............................................................................................................. 4. ถ้าสิ่งมีชีวิตไม่กินอาหารจะมีผลอย่างไร ............................................................................................................. ............................................................................................................. ............................................................................................................. 5. นักเรียนใช้เกณฑ์อะไรในการจําแนกสิ่งมีชีวิตกับสิ่งไม่มีชีวิต ............................................................................................................. ............................................................................................................. ............................................................................................................. ชื่อ..............................................ชั้น.................เลขที่.................

อ้างอิง 12 สถาบันพัฒนาคุณภาพวิชาการว (พว.)(2555), หนังสือเรียนรายวิชาพื้นฐานวิทยาศาสตร์ ชั้นประถม ศึกษา ปี ที่2 ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษา ขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551.กรุงเทพฯ: สำนั กพิมพ์บริษัทพัฒนาคุณภาพวิชาการ(พว.)จำกัด

13 ประวัติผู้จัดทำ ชื่อ : นางสาวณัฐจริยา ตลาดธานี ชื่อเล่น : ครูบี๋ ตำแหน่ง : ครูประจำชั้น ชั้นประถมศึกษาปีที่ 2 และ 3 สถานที่ทำงาน : โรงเรียนบ้านโคกล่าม