ระบบกล้ามเนื้อ โดย ครูกัญญ์ชยาวีร์ วงษ์ดวงแก้ว

ระบบกล้ามเน้อื

ระบบอวยั วะในร่างกาย มาตรฐาน พ 1.1 เข้าใจธรรมชาติของการเจริญเตบิ โตและ พัฒนาการของมนษุ ย์ ตวั ชี้วัด:สิง่ ท่ีนกั เรียนพึงรแู้ ละปฏบิ ตั ไิ ด้ พ1.1 ม.4-6/1 อธบิ ายกระบวนการสร้างเสริมและดารง ประสิทธิภาพการทางานของระบบอวยั วะต่าง ๆ จุดประสงคก์ ารเรยี นรู้ 1. อธบิ ายระบบอวัยวะต่าง ๆ ของรา่ งกาย 2. อธบิ ายความสาคัญของระบบผวิ หนัง ระบบโครง กระดูก และระบบกล้ามเน้อื ได้ 3. ปฏิบัติตนในการสร้างเสริมและดารงประสิทธภิ าพการ ทางานของระบบผวิ หนัง ระบบโครงกระดกู และระบบ กล้ามเนอ้ื

ระบบกล้ามเน้อื (Muscular system) ความสาคัญของระบบกล้ามเนื้อ 1. ช่วยให้รา่ งกายสามารถเคล่อื นไหวได้ จากการทางาน ซึง่ ใน การเคลอ่ื นไหวของร่างกายนี้ตอ้ งอาศยั การทางานของระบบ โครงกระดูกและขอ้ ตอ่ ตา่ ง ๆ ด้วยโดยการอาศัยการยดื และหด ตัวของกล้ามเน้ือ 2. ชว่ ยให้อวยั วะภายในรา่ งกาย ๆ เช่น หัวใจ ปอด กระเพาะ อาหาร ลาไส้เลก็ ลาไส้ใหญ่ หลอดเลอื ด ทางานไดต้ ามปกติ และมีประสิทธภิ าพเนื่องจากการบบี รัดตัวของกลา้ มเนือ้ ของ อวยั วะดังกล่าว 3. ผลติ ความรอ้ นใหค้ วามอบอุน่ แก่รา่ งกาย ซงึ่ ความร้อนน้เี กิด จาการหดตวั แลว้ เกดิ ปฏกิ ริ ิยาทางเคมี 4. ชว่ ยปอ้ งกนั อวยั วะภายในไม่ใหไ้ ดร้ บั ความกระทบกระเทือน 5. เป็นท่ีเกิดพลังงาน

ระบบกล้ามเนอื้ กล้ามเนื้อออกเป็น 3 ชนดิ คอื กลา้ มเนอื้ ยดึ กระดูก 1. กลา้ มเนอ้ื ลาย (s กลา้ มเนอื้ ลายน้นั ถกู ควบคุมอยู่keletal 2. กลา้ มเน้อื เรียบ (s กล้ามเนอ้ื เรยี บและกล้ามเนอื้ หัวใจทางาน นอกอานาจจิตใจ n 3. กลา้ มเนอ้ื หวั ใจ กลา้ มเนื้อเรียบและกล้ามเน้ือหวั ใจทางาน นอกอานาจจติ ใจ กล้ามเนอื้ ลาย กล้ามเน้ือเรยี บ กลา้ มเนื้อหัวใจ

ระบบกลา้ มเนื้อ 1. กลา้ มเนื้อลายหรือกล้ามเนื้อยึดกระดกู (skeleton muscle) ภาพกล้ามเนื้อลาย เป็นกล้ามเน้ือที่เกาะติดกับกระดูก เช่น กล้ามเนื้อแขน กล้ามเนื้อขา จึงทาหน้าที่เกี่ยวกับการ เคล่ือนไหวของร่างกายโดยตรงเมื่อนาเซลล์กล้ามเนื้อเหล่านี้มา ศึกษาด้วย กล้องจุลทรรศน์จะมองเห็นเป็นแถบลาย เซลล์มีหลาย นิวเคลียส การทางานของกล้ามเน้ือมีลักษณะเป็นทรงกระบอกยาว แตล่ ะเซลล์มีหลายนิวเคลียส การทางานของกล้ามเน้อื ยึดกระดูกถูก ควบคุมโดยระบบประสาทโซมาติก การทางานของกล้ามเนื้อชนิดน้ี รา่ งกายสามารถบงั คบั ไดซ้ งึ่ ถอื วา่ อยใู่ นอานาจจติ ใจ

2. กลา้ มเน้อื หวั ใจ (cardiac muscle) ภาพกลา้ มเนือ้ หัวใจ เซลล์มีรปู รา่ งเปน็ ทรงกระบอก แต่ส้นั กว่าเซลล์กล้ามเน้ือ ยึดกระดูกและเหน็ เปน็ ลายเช่นเดยี วกนั แต่ตอนปลายของเซลล์ มกี ารแตกแขนง และเช่อื มโยงติดต่อกบั เซลล์ข้างเคียง การ ทางานของกล้ามเน้อื หัวใจถูกควบคุมโดยระบบประสาท อัตโนมัติ ดงั นั้นรา่ งกายไม่สามารถบงั คบั ได้ จงึ เป็นกล้ามเน้ือที่ อยนู่ อกอานาจจติ ใจ

3.กลา้ มเน้ือเรยี บ (smooth muscle) ภาพกลา้ มเนือ้ เรียบ กลา้ มเน้ือเรียบ เป็นกลา้ มเน้อื ที่พบอยู่ตามอวยั วะภายใน เช่นผนังกระเพาะอาหาร ผนังลาไส้ ผนังหลอดเลือด และม่าน ตา เป็นต้น กล้ามเน้ือเหล่านี้ ประกอบด้วยเซลล์ที่มีลักษณะ ยาว หัวท้ายแหลม แต่ละเซลล์มี 1 นิวเคลียส ไม่มีลายพาด ขวาง การทางานของกล้ามเน้ือเรียบถูกควบคุมโดยระบบ ประสาทอัตโนมัติ

เซลลก์ ลา้ มเน้อื หวั ใจ กล้ามเน้ือลายและกล้ามเนื้อเรียบท่ี อวัยวะต่าง ๆ การ ทางานของกล้ามเน้ือ เม่ือสมองสั่งให้ร่างกายเคลื่อนไหว กล้ามเน้ือ จะเกิดการหดตวั และคลายตัว ทางานประสานเป็น คู่ ๆ พรอ้ มกัน แต่ตรงข้ามกัน ในขณะที่กล้ามเนื้อมัดหนึ่งหดตัว กล้ามเนื้ออีกมัด หนึ่งจะคลายตัว การทางานของ กล้ามเนื้อ ในลักษณะน้ี เรียกว่า Antagonistic muscle มัดกล้ามเน้ือ ไบเซพ (Biceps) อย่ดู า้ นบน และไตรเซพ (Triceps) อย่ดู ้านล่างของแขน ไบเซพหรือ (Flexors) คลายตัวไตรเสพ หรือ (Extensors) หดตัว »» แขน เห ยี ย ดออก ไ บ เ ซ พ ห รื อ ( Flexors) ห ด ตั ว ไ ต ร เ ส พ ห รื อ (Extensors) คลายตัว »» แขนงอเขา้

แสดงการทางานของกล้ามเนอ้ื ไบเซพ (Bicep) หรือ (Flexors) และกลา้ มเนื้อไตรเซพ (tricep) หรือ (Extensors)

หนา้ ท่ีกล้ามเน้ือมนษุ ย์ 1. คงรปู รา่ งท่าทางของรา่ งกาย (Maintain Body Posture) 2. ยึดขอ้ ตอ่ ไวด้ ว้ ยกัน (Stabilize Joints) 3. ทาให้รา่ งกายเคลอ่ื นไหว (Provide Movement) กลา้ มเน้อื ทา ใหใ้ ห้เราเคลื่อนไหวในสว่ นทต่ี อ้ งการได้ กิจกรรมทกุ อย่างที่เราทาอยู่ ทกุ ๆวันนี้เกดิ ขึน้ ได้เพราะรา่ งกายเราสามารถเปลยี่ นเอาพลงั งานที่ได้ จากสารอาหารมาเป็นพลงั งานกล (Mechanical Energy) หรอื พลังงานทีเ่ กีย่ วขอ้ งกับการเคล่ือนไหว 4. รกั ษาระดบั อณุ หภูมิของรา่ งกาย (Maintain Body Temperature)โดยผลติ ความรอ้ นออกมาตามทรี่ ่างกายตอ้ งการ

คุณสมบัตขิ องกล้ามเนือ้ กลา้ มเนอ้ื ของคนเรามีคุณสมบตั ิ ดงั นี้ 1. ความรสู้ ึกตอ่ ส่ิงเร้า (Irritability) กลา้ มเน้อื สามารถรบั และ ตอบสนองตอ่ สง่ิ เรา้ ซง่ึ เป็นคาสง่ั จากสมองไปยังเส้นประสาท จนกวา่ จะมกี ารหยุดคาสั่ง 2. การหดตวั (Contractility) เปน็ สมบัตสิ าคัญของกลา้ มเนื้อซงึ่ เปน็ การทางานและการเคลือ่ นไหว โดยอาศยั การเคลื่อนทขี่ องโปรตีน 2 ตัว คอื แอกทนิ และไมโอซนิ 3. ความตึงตวั ของกล้ามเนอื้ (Muscle tone) หมายถงึ การหดตัว ของกล้ามเนือ้ โดยปกติแลว้ กลา้ มเนอ้ื บางสว่ นมคี วามตงึ เสมอ ตวั อย่างเช่นผู้ป่วยท่ีนอนบนเตยี งนานๆ ความตงึ ตวั จะลดลงเรอื่ ยๆ เม่อื เวลาจลุ ุกขึน้ จะลกุ ไมข่ ้ึนหรอื ลม้ ต้องมคี นคอยพยงุ ทงั้ น้ี เนือ่ งจากกล้ามเน้อื ไม่มีความคงตวั

4. ยดื และคลายสสู่ ภาพเดมิ (Extensibility and elasticity) โดยปกติแลว้ กล้ามเนอ้ื จะมคี วาม ยดื หยนุ่ คลา้ ยยาง และเตรียมพรอ้ มทจี่ ะกลับไปสรู่ ูปรา่ งเดิม คณุ สมบัตนิ ชี้ ว่ ยป้องกนั การฉกี ขาดของกล้ามเน้ือเมอ่ื มีแรงกระตนุ้ มากๆและเมื่อมกี ารกระตุ้นเบาๆ กลา้ มเนอ้ื ก็สามารถหดตวั ได้ เชน่ กล้ามเนื้อเรียบท่ีพนงั กระเพราะปัสสาวะสามารถยดื ตัวได้มากเมอื่ มี ปัสสาวะเต็ม และจะหดตวั กลบั สู่สภาพเดมิ ได้เมือ่ ปสั สาวะหมดไป

การสร้างเสริมและดารงประสิทธิภาพการทางาน ของระบบกล้ามเนื้อ 1. ออกกาลังกายอย่างสมา่ เสมออย่างน้อยสัปดาหล์ ะ 3 วัน วนั ละอย่าง น้อย 30 นาทีการออกกาลังกายจะทาใหก้ ลา้ มเนอ้ื ในส่วนตา่ ง ๆ ของ รา่ งกายมีความแข็งแรง 2. รบั ประทานอาหารใหค้ รบ 5 หมู่ และมปี รมิ าณทีเ่ พียงพอตอ่ การ ตอ้ งการของรา่ งกาย

3. ทาจิตใจใหร้ า่ เรงิ แจ่มใสดแู ลสุขภาพจิตของตนเองใหด้ ี 4. ควรมีเวลาพกั ผ่อนท่เี พยี งพอ ไม่ทางานหนักหรือหกั โหมจนเกินไป โดยเฉพาะลักษณะงานทีต่ ้องอยู่ในทา่ เดิมนานๆ จะทาใหก้ ล้ามเน้อื บรเิ วณนน้ั ออ่ นลา้ และไม่แข็งแรงได้

5. ควรผ่อนคลายกลา้ มเนือ้ และยืดเหยียดกล้ามเนอ้ื อย่างสมา่ เสมอจะ ชว่ ยลดอาการบาดเจ็บของกลา้ มเน้อื ได้ 6. เมอ่ื เกดิ ความผดิ ปกตเิ กย่ี วกบั ระบบกลา้ มเนื้อ เชน่ มอี าการปวดหลัง เร้ือรัง กล้ามเนอ้ื กระตกุ เปน็ ประจาควรรบี ไปปรึกษาแพทย์

ช่อื และตาแหนง่ ของกลา้ มเนื้อร่างกาย

ช่อื และตาแหนง่ ของกลา้ มเนื้อร่างกาย

ช่อื และตาแหนง่ ของกลา้ มเนื้อร่างกาย

บรรณานกุ รม สุขศึกษา, กอง, กรมสนับสนนุ การสุขภาพ, กระทรวงสาธารณสุข. ค่มู อื ๑๐ แนวทางการสร้าง สุขภาพตามวยั . กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์ชมุ ชนสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย, ๒๕๕๐. สขุ ศึกษา. เอกสารแนวทางการสรา้ งสุขภาพบนพนื้ ฐานเศรษฐกิจพอเพยี งในชุมชน กรุงเทพฯ : บรษิ ทั เรติเอช่นั จากดั , ๒๕๕๐ อุณษโลม จันทรร์ งุ่ มณกี ุล. เปดิ ประตสู ูก่ ารเรียนรเู้ ทา่ ทนั ส่ือ : แนวคิดทฤษฎีและประสบการณ์ รู้เท่าทนั สือ่ เพือ่ สุขภาพ. นนทบรุ ี : โครงการสอื่ สร้างสรรค์สุขภาพ, ๒๕๕๙ เวบ๊ ไซต์ ระบบในรา่ งกาย สบื ค้นจาก https://sites.google.com/site/rabbrangkay2/home/rabb- phiwhnang-hrux-rabb-hx-hum-rangkay วันทีส่ บื คน้ ๑๐ กันยายน ๒๕๖๓. ท่ีมา : http://muscularsystemmwits42.blogspot.com/