ระบบสืบพันธ์

7) การคมุ กาเนดิ (แบบชวั่ คราว) www.kruseksan.com 1.1 การนบั ระยะปลอดภยั โดยไมร่ ว่ มเพศในระหวา่ งวนั ที่ 11-17 ของรอบ ประจา้ เดอื น ซึ่งระยะ ปลอดภยั จริงๆ คอื 7 วนั กอ่ นมีประจา้ เดือน และ อีก 7 วัน นบั ต้ังแต่วันมปี ระจ้าเดือน รวม เป็น 14 วัน 1.2 การใช้ยาคุมกาเนิด ทง้ั ชนดิ ฉีดหรือยาเมด็ รบั ประทาน ซ่ึงมีผลปอ้ งกนั การสกุ ของไข่ 1.3 การใช้ห่วงคุมกาเนดิ 1.4 การใช้วัสดุอน่ื ๆ คุมกาเนดิ เช่น โฟม เยล 1.5 การใชถ้ ุงยางอนามัย ส้าหรบั เพศชาย 1.6 การหลั่งน้าอสจุ ิภายนอก 1.7 การทาแท้ง

7) การคุมกาเนดิ (แบบถาวร) www.kruseksan.com 1. การทาหมนั ในเพศหญิง โดยการผูก หรอื ตดั ทอ่ นาไข่ มี 2 แบบ คือ การทาหมันเปียกภายหลัง คลอดใหม่ๆ และการทา หมันแห้งในระยะอ่ืนๆ

7) การคมุ กาเนดิ (แบบถาวร) www.kruseksan.com 2. การทาหมนั ในเพศชาย โดยการผกู หรอื ตดั ทอ่ นาอสจุ ิ

8) วิธีการรักษาภาวะของผ้มู บี ตุ รยาก www.kruseksan.com 1. การทากิฟท์ (Gamete intrafallopian transfer/GIFT) : การนาเซลล์ไข่ และอสุจิทค่ี ดั เลือกไว้ และยงั ไมไ่ ดป้ ฏสิ นธิกัน ยา้ ยเขา้ ไปใสใ่ นท่อนาไขข่ อง ฝ่ายหญงิ 1 หรอื 2 ขา้ ง ทาโดยการผ่าตัดกลอ้ ง คาดหวงั ให้ปฏิสนธกิ ันเอง 2. การทาซฟิ ท์ (Zygote intrafallopian transfer/ZIFT) : คล้ายกับการทา กฟิ ทร์ ว่ มกบั การทาเด็กหลอดแกว้ โดยการเจาะไขแ่ ละนามาปฏิสนธกิ บั อสจุ ิ ภายนอกร่างกาย แล้วเลี้ยงตัวออ่ น อกี 1-2 วัน ให้เจริญเติบโตเปน็ ไซโกตแต่ ยังไม่เปน็ เอมบรโิ อ จากนั้นแพทยจ์ ะทาการนาไซโกตใส่กลับเข้าไปในทอ่ นา ไข่โดยการเจาะผ่านทางหนา้ ทอ้ ง ฝา่ ยหญงิ ตอ้ งมีทอ่ นาไข่ปกติอยา่ งนอ้ ย 1 ขา้ ง ขอ้ ดี คือ สามารถแน่ใจได้วา่ ไข่และอสจุ ุมีการปฏสิ นธิกนั แลว้

8) วธิ กี ารรกั ษาภาวะของผู้มีบตุ รยาก www.kruseksan.com 3. การทาเด็กหลอดแกว้ (In Vitro Fertilization/IVF) : เปน็ การปฏสิ นธิ ภายนอกรา่ งกาย โดยการนาเซลลไ์ ขข่ องฝา่ ยหญิงและตัวอสจุ ิของฝ่ายชาย มาผสมกันในจานทดลองภายในห้องปฏิบตั ิการเล้ียงตวั ออ่ น เมอื่ เกดิ การ ปฏสิ นธิ และมกี ารแบ่งเซลลเ์ ปน็ ตวั ออ่ นจนเจรญิ เตบิ โตเปน็ เอมบรโิ อ แพทย์ จะทาการย้ายกลบั เขา้ สโู่ พรงมดลูกของฝา่ ยหญงิ เพอื่ ใหเ้ กดิ การต้ังครรภ์ 4. การทาอ๊กิ ซ่ี (Intracytoplasmic Sperm Injection/IDSI) : เปน็ การฉดี นา้ เชอ้ื อสุจิเขา้ ไปในเซลลไ์ ขโ่ ดยตรง เมือ่ ไข่มีการปฏิสนธกิ ลายเปน็ ตวั ออ่ น แพทย์จะทาการย้ายตัวออ่ นเข้าโพรงมดลูก เช่นเดียวกบั การทาเดก็ หลอดแกว้

3.ระบบสบื พนั ธุ์ของสัตว์ www.kruseksan.com

3.ระบบสบื พนั ธ์ุของสัตว์ www.kruseksan.com สัตวท์ กุ ชนดิ เมื่อเจรญิ เตบิ โตเต็มทีแ่ ล้วก็จะสามารถสบื พนั ธ์ุได้ การสบื พนั ธเุ์ ป็นกระบวนการที่เกดิ ขน้ึ ในส่ิงมชี ีวิต เพอื่ ให้สิง่ มชี วี ิต นั้นสามารถดารงเผ่าพันธไุ์ ว้ไดม้ ใิ หส้ ูญพันธ์ุไป

3.1 การปฏิสนธิ (Fertilization) มี 2 แบบ www.kruseksan.com 1. การปฏสิ นธิภายนอกรา่ งกาย คอื การท่ี เซลลไ์ ขแ่ ละเซลลอ์ สจุ ิผสมกนั ภายนอก ร่างกายของเพศเมีย พบในสัตว์ทอี่ อกลูก เปน็ ไข่ในน้า เชน่ ปลา กบ กุง้ หอย เป็นต้น 2. การปฏสิ นธิภายในรา่ งกาย คอื การที่ เซลลไ์ ข่และเซลลอ์ สุจิผสมกนั ภายใน ร่างกายของเพศเมีย พบในสตั วบ์ กทวั่ ๆไป เช่น แกะ ววั สุนขั นก เปน็ ต้น สตั วเ์ ลอื้ ยคลาน เชน่ งู จระเข้ เป็นต้น สัตว์ปกี นก ไก่ เป็นต้น

3.2 ประเภทระบบสืบพันธขุ์ องสตั ว์ www.kruseksan.com การสืบพนั ธุ์ของสตั ว์แบ่งเป็น 2 แบบ ดังน้ี 1.การสืบพนั ธุ์แบบไม่อาศยั เพศ (Asexual Reproduction) 2.การสืบพนั ธุแ์ บบอาศัยเพศ (sexual Reproduction)

3.2.1 การสืบพนั ธ์ุแบบไมอ่ าศัยเพศ (Asexual Reproduction) www.kruseksan.com สว่ นใหญเ่ ปน็ การสืบพันธุ์ของสตั ว์ทไี่ มม่ ีโครงสรา้ งของรา่ งกายไม่ ซับซอ้ น เช่น พลานาเรีย ดาวทะเล โดยสัตว์พวกนี้จะมี ความสามารถในการสรา้ งเซลล์ใหมจ่ ากเซลล์เดิม ซึง่ มหี ลายวิธี คอื 1. การแตกหนอ่ (Budding) 2. การแบง่ เป็นสองส่วน (Binary Fission) 3. พาร์ธโี นเจเนซสิ (Parthenogenesis) 4. การงอกใหม่ (Regeneration) 5. การสร้างสปอร์ (Spore Formation) 6. การขาดออกเป็นทอ่ น (Fragmentation)

3.2.1 การสบื พนั ธ์ุแบบไม่อาศยั เพศ (Asexual Reproduction) www.kruseksan.com 1. การแตกหนอ่ (Budding) : สิง่ มีชีวติ ตวั ใหม่งอกออกมาจากตัวเดมิ แลว้ หลดุ ออกมาเป็นสิ่งมีชีวิตตัวใหม่ เชน่ ไฮดรา ยสี ต์ และยงั พบใน พืชอีกด้วยเชน่ หนอ่ ไม้ ไผ่ แสดงการแตกหนอ่ ของยีสต์ แสดงการแตกหน่อของไฮดรา

3.2.1 การสบื พนั ธุ์แบบไมอ่ าศัยเพศ (Asexual Reproduction) www.kruseksan.com 2. การแบ่งตัวออกเป็นสอง (Binary fission) สิ่งมีชีวติ ตัวหนึ่ง แบ่งเป็นสิ่งมีชวี ิตตวั ใหมแ่ บบเท่าๆกนั โดยเร่มิ จากการแบ่ง นิวเคลียส และตามด้วยไซโทพลาสซึม สง่ิ มีชีวิตที่ใชก้ ระบวนการน้ี ไดแ้ ก่ ยกู ลีนา พารามีเซยี ม เปน็ ต้น

3.2.1 การสบื พันธุแ์ บบไม่อาศยั เพศ (Asexual Reproduction) www.kruseksan.com 3. พาร์ทิโนเจเนซสิ (Parthenogenesis) : เปน็ การสบื พันธ์แุ บบไม่อาศยั เพศ ของแมลงบางชนิด โดยการทีเ่ พศเมยี ผลิตไข่และสามารถฟกั ออกเปน็ ตัวได้โดยไม่ตอ้ งมีการ ปฏสิ นธิ ในสภาวะปกตไิ ข่จะฟักออกมาเปน็ เพศเมยี และในสภาวะแวดลอ้ มทีไ่ ม่เหมาะสมไข่ จะฟักออกมาเป็นได้ท้ังเพศเมยี และเพศผู้ ถ้าเพศผ้กู บั เพศเมียได้ผสมกนั ไขจ่ ะมีความคงทน ตอ่ สภาวะทีไ่ มเ่ หมาะสมได้ ซง่ึ เป็นการสร้างความคงทนใหก้ ับสายพนั ธขุ์ องแมลง ตวั อยา่ ง ของแมลงท่ีสบื พันธ์ดุ ว้ ยวิธีน้ี เชน่ ตัก๊ แตนกง่ิ ไม้ เพลยี้ ไรนา้ ผึ้ง ตอ่ แตน มด เป็นตน้

3.2.1 การสืบพันธแ์ุ บบไม่อาศยั เพศ (Asexual Reproduction) www.kruseksan.com 4. รีเจนเนอรเ์ รชนั่ (Regeneration) คือการงอกไหม่ เกดิ หลัง การขาดออกเปน็ ท่อน มี 2 แบบ คือ - กอ่ ให้เกิดส่งิ มชี วี ติ ตวั ไหม่ เช่น พลานาเรยี ปลิง ดาวทะเล ไสเ้ ดอื นดนิ ซีแอนนโี มนี เป็นตน้ - ซอ่ มแซมสว่ นทสี่ กึ หรอ เชน่ จิง้ จกงอกหาง

3.2.1 การสบื พันธแ์ุ บบไมอ่ าศยั เพศ (Asexual Reproduction) www.kruseksan.com 5. การสรา้ งสปอร์ (Spore Formation) : เป็นการสืบพนั ธ์ทุ เี่ กิด จากการแบง่ นวิ เคลียสหลาย ๆ คร้งั ต่อจากนัน้ ไซโทพลาซึมจะ แบง่ ตาม แลว้ จะมกี ารสร้างเย่อื ก้นั เป็นสว่ น ๆ แตล่ ะส่วนจะมี นิวเคลยี ส 1 อนั เรียกว่า สปอร์ (Spore) สัตว์ท่ีมกี ารสืบพันธ์ุแบบน้ี ได้แก่ พลาสโมเดียม ซึ่งเป็นสตั วท์ ท่ี าให้เกิดโรคไขม้ าลาเรีย

3.2.1 การสืบพนั ธ์ุแบบไมอ่ าศัยเพศ (Asexual Reproduction) www.kruseksan.com 6. การขาดออกเป็นท่อน (Fragmentation ) : เป็นการสบื พันธุแ์ บบ ไม่อาศัยเพศอีกแบบหนึ่งของสิง่ มชี วี ติ โดยเฉพาะพวกท่มี เี ซลล์ต่อกนั เป็นเส้นสายโดยการหักเป็นทอ่ นๆ แต่ละทอ่ นทห่ี ลดุ ไปกจ็ ะแบง่ ตัว แบบ Mitotic cell division ไดเ้ ซลล์ใหมท่ ต่ี อ่ กนั เป็นเสน้ สายเจรญิ ต่อไป เช่น พวกหนอนตวั แบน สาหรา่ ยทะเล

3.2.1 การสืบพนั ธ์แุ บบอาศยั เพศ (Sexual Reproduction) www.kruseksan.com เกดิ จากการปฏสิ นธขิ องเซลลส์ ืบพนั ธุ์เพศผู้หรืออสุจิกบั เซลล์สบื พันธ์ุ เพศเมียหรอื เซลล์ไข่ อาจเกดิ ภายในหรอื ภายนอกเพศเมียก็ได้ โดย สัตวช์ น้ั สูงสว่ นใหญ่มักมกี ารสืบพันธ์ุแบบอาศัยเพศและมีการปฏิสนธิ ภายในร่างกาย เช่น สัตวท์ ่เี ล้ยี งลกู ดว้ ยนม สัตว์เลื้อยคลาน สัตวป์ กี เป็นต้น สตั ว์สว่ นใหญ่มอี วยั วะเพศแยกกันอยู่คนละตัว เปน็ สัตว์เพศผู้ และเพศเมีย แตม่ สี ัตว์บางชนิดท่ีมอี วยั วะเพศทงั้ สองเพศอยู่ในตวั เดยี วกัน เรยี กว่า กะเทย (Hermaphrodite) เช่นไฮดรา พลานาเรีย ไส้เดือนดนิ เปน็ ตน้

3.2.1 การสืบพนั ธุ์แบบอาศยั เพศ (Sexual Reproduction) www.kruseksan.com 1. พลานาเรยี เป็นสตั ว์ทีม่ อี วัยวะเพศทงั้ สองเพศอยใู่ นตวั เดียวกัน แตก่ ารปฏสิ นธิจะเป็นการผสมขา้ มตัวโดยพลานาเรียจะจับคู่แล้ว แลกเปลยี่ นอสุจกิ ัน อสุจิจะเคลอื่ นไปตามท่อนาไขแ่ ล้วเกดิ ปฏสิ นธิ กับเซลล์ไข่ในท่อนาไข่

3.2.1 การสบื พันธ์แุ บบอาศยั เพศ (Sexual Reproduction) www.kruseksan.com 2. ไสเ้ ดือนดนิ : จะเกิดข้ึนโดยไส้เดือนดิน 2 ตัวจะมาจบั คสู่ ลับหัวสลบั หาง กนั ช่องรับอสจุ ิของตวั หนงึ่ จะแนบกบั ถงุ เก็บอสุจขิ องอีกตวั หนึ่ง อสุจจิ าก อวัยวะสบื พันธุข์ องแตล่ ะตวั จะถูกสง่ ไปยงั ชอ่ งอสุจิของอีกฝา่ ยหนึ่ง จากน้นั จะถูกนาไปเกบ็ ไวท้ ่ถี ุงเกบ็ อสจุ ิ แลว้ ไส้เดือนจะแยกออกจากกนั ต่อมา 2-3 วัน ไสเ้ ดือนดนิ จะสร้างถุงหุ้มเซลลไ์ ข่ขน้ึ และปล่อยเซลลไ์ ขอ่ อกมาท่ถี งุ หุม้ เซลลไ์ ข่ หลังจากน้ันไส้เดือนดินจะเคลื่อนถอยหลังใหถ้ งุ หุ้มเซลล์ไขเ่ คล่อื น ไปขา้ งหน้าเพอื่ ไปรบั อสจุ ทิ ถี่ งุ เก็บอสจุ ิ ถุงหุ้มเซลลไ์ ข่จะถกู ปล่อยไวต้ าม พน้ื ดนิ เซลล์ไขท่ ่ีผสมกบั อสจุ ิจะฟกั อยู่ในถุงหมุ้ เซลลไ์ ขแ่ ละเจรญิ เปน็ ตัว ในระยะตอ่ มา

3.2.1 การสืบพันธ์แุ บบอาศัยเพศ (Sexual Reproduction) www.kruseksan.com 2. ไสเ้ ดือนดนิ :

3.2.1 การสืบพนั ธุ์แบบอาศัยเพศ (Sexual Reproduction) www.kruseksan.com 3. แมลง : เป็นสตั ว์แยกเพศ และมีการปฏิสนธิภายใน โดยแมลง เพศผจู้ ะผลิตอสจุ ิจากอัณฑะออกมาเก็บไว้ท่ถี งุ เก็บอสจุ ิ เม่อื มกี าร ผสมพนั ธ์กุ บั แมลงเพศเมียจะมกี ารหล่ังอสจุ อิ อกทางอวัยวะ สืบพนั ธุ์ (penis) เข้าส่รู ะบบสืบพันธข์ุ องเพศเมยี อสจุ ิท่หี ลงั่ ออกมา จะผ่านช่องคลอด (vagina) ของเพศเมีย ผสมกบั เซลล์ไขท่ ีผ่ ลติ ขึน้ จาก รังไข่ (ovary) ตรงบริเวณทอ่ นาไข่ (oviduct) แมลงเพศเมยี บางชนดิ จะมี สเปอร์มาทกี า (spermarheca) เพื่อเกบ็ สะสมอสจุ ิไว้ ผสมกับเซลลไ์ ขเ่ ม่อื เซลล์ไข่เจรญิ เตม็ ท่พี ร้อมรับการผสมพันธุ์

3.2.1 การสบื พนั ธุแ์ บบอาศัยเพศ (Sexual Reproduction) www.kruseksan.com 3. แมลง :

3.2.1 การสืบพันธ์แุ บบอาศยั เพศ (Sexual Reproduction) www.kruseksan.com 4. สัตว์มกี ระดกู สนั หลงั : จะมอี วัยวะเพศแยกกันอยคู่ นละตัว สัตว์มี กระดกู สนั หลังท่ีอาศัยอยใู่ นน้า เชน่ ปลา ส่วนใหญ่เมื่อสร้างเซลล์ไขแ่ ละ อสจุ แิ ล้วจะสง่ ออกมาทางทอ่ สืบพนั ธ์ุมาผสมนอกลาตัว สตั วส์ ะเทนิ นา้ สะเทินบก มวี วิ ัฒนาการท่จี ะข้นึ มาอาศยั อยบู่ นบก แต่ยังตอ้ งผสมพนั ธ์ุ ในน้า และวางไขใ่ นนา้ หรอื ในท่ีชน้ื แฉะ มีการผสมนอกลาตัว เพราะเพศผู้ ยังไมม่ ีอวัยวะทจี่ ะถ่ายอสุจไิ ปใหเ้ พศเมยี สว่ นสตั วเ์ ลือ่ ยคลานและนก เปน็ สัตว์ทม่ี วี ิวัฒนาการขน้ึ มาอยู่บนบก การปฏิสนธไิ ม่จาเปน็ ต้องอาศยั น้า อวยั วะทีจ่ ะถ่ายอสจุ ใิ ห้เพศเมียมกี ารพฒั นาดี จงึ มกี ารปฏิสนธภิ ายใน ลาตวั และวางไขบ่ นบก ไขม่ ีเปลือกหุ้มเพื่อป้องกนั เอม็ บรโิ อ แตใ่ นไข่ยงั มี ของเหลวลอ้ มรอบเอ็มบริโออยู่

3.2.1 การสบื พันธแุ์ บบอาศัยเพศ (Sexual Reproduction) www.kruseksan.com 4. สตั วม์ ีกระดูกสนั หลงั :

Thank You! ครูเสกสรรค์ สวุ รรณสุข L/O/G/O