Το σχολικό βιβλίο μαθηματικών θετικών σπουδών Γ Λυκείου λύσεις των ασκήσεων

1.8 οπότε, από το θεώρημα παρεμβολής, είναι lim g(x) = 1. Επομένως g(0) = 1. x → 0+4. Θεωρούμε τη συνάρτηση φ(x) = f(x) – g(x).Η φ είναι συνεχής στο [0,1] και ισχύει φ(0)φ(1) < 0, αφού ϕ(0) = f (0) − g(0) < 0 και ϕ(1) = f (1) − g(1) > 0Επομένως, σύμφωνα με το θεώρημα του Bolzano, θα υπάρχει ένα, τουλάχιστον,ξ ∈ (0,1) τέτοιο, ώστε φ(ξ) = 0, οπότε f(ξ) = g(ξ).5. α) Στο ανοικτό διάστημα (1,2) η εξίσωση γράφεται ισοδύναμα (x4 +1)(x − 2) + (x6 +1)(x −1) = 0. Επομένως, έχουμε να δείξουμε ότι η συνάρτηση f (x) = (x4 +1)(x − 2) + (x6 +1)(x −1) έχει μια, τουλάχιστον, ρίζα στο (1,2). Πράγματι• Η f είναι συνεχής στο [1,2] και• Ισχύει f(1) f(2) = (–2)(65) < 0.Επομένως, σύμφωνα με το Θεώρημα του Bolzano, η f έχει μία, τουλάχιστον,ρίζα στο (1,2).β) Στο ανοιχτό διάστημα (1,2) η εξίσωση γράφεται ισοδύναμα (x − 2)ex + (x −1) ln x = 0 Επομένως, έχουμε να δείξουμε ότι η συνάρτηση f (x) = (x − 2)ex + (x −1) ln x έχει μια, τουλάχιστον, ρίζα στο (1,2). Πράγματι ● Η f είναι συνεχής στο [1,2] και ● Ισχύει f(1) f(2) = (– e) ln2 < 0. Επομένως, σύμφωνα με το Θεώρημα του Bolzano, η f έχει μία, τουλάχιστον, ρίζα στο (1,2).6. i) Α ναζητούμε λύση της εξίσωσης f(x) = g(x) στο σύνολο (−∞, 0) ∪ (0, +∞).Επειδή όμως f(x) = ex > 0 για κάθε x ∈ R* και g(x) = 1 > 0 με x > 0, ενώ xg(x) = 1 < 0 με x < 0, η εξίσωση, f(x) = g(x), αν έχει κάποια λύση, αυτή θα xανήκει στο (0, +∞). 50

1.8Συνεπώς, αναζητούμε λύση της f(x) = g(x) στο (0, +∞) ή, ισοδύναμα, τηςεξίσωσης f(x) – g(x) = 0 στο (0, +∞).Θεωρούμε τη συνάρτηση ϕ(x) = f (x) − g(x) = ex − 1 , x ∈ (0, +∞). Η συνάρ- xτηση αυτή είναι:● συνεχής στο (0, +∞).● γνησίως αύξουσα στο (0, +∞). Πράγματι, έστω x1, x2 ∈ (0, +∞) με x < x. Τότε: 1 2ex1 < ex2 ex1 < ex2 1 − 1 , δηλαδή φ(x ) < φ(x ).  x1 x2 1 21 1 , οπότε − 1 1 , και αρα e x1 − < ex2 x1 > x2 x1 < − x2Επομένως, το σύνολο τιμών της φ είναι το διάστημα (−∞, +∞) = R, αφούlim ϕ(x) = −∞ και lim ϕ(x) = +∞. Άρα η φ έχει μια, τουλάχιστον, ρίζα στοx → 0+ x → +∞(0, +∞). Επειδή, όμως, η φ γνησίως αύξουσα στο (0, +∞), η ρίζα αυτή είναιμοναδική.Άρα, η εξίσωση f(x) = g(x) στο (0, +∞) έχει ακριβώς μια ρίζα.ii) Α ναζητούμε λύση της εξίσωσης f(x) = g(x) στο (0, +∞) ή, ισοδύναμα, τηςεξίσωσης ln x = 1 στο (0, +∞). xΘεωρούμε τη συνάρτηση ϕ(x) = ln x − 1 , x ∈ (0, +∞). Η συνάρτηση αυτή: x● Είναι συνεχής στο (0, +∞).● Είναι γνησίως αύξουσα στο (0, +∞).ΠράγματιΈστω x1 , x2 ∈ (0, +∞) με x < x. Τότε: 1 2ln x1 < ln x2 ln x1 < ln x2 1 1, > 1  1 < −1 x1 x2 1 x2 , οπότε − x1 , και άρα ln x1 − < ln x2 − δηλαδή x2 x1φ(x1) < φ(x ). 2Επομένως, το σύνολο τιμών της φ είναι το διάστημα (−∞, +∞) = R, αφούlim ϕ(x) = −∞ και lim ϕ(x) = +∞. Άρα η φ έχει μια, τουλάχιστον, ρίζα στοx → 0+ x → +∞(0, +∞). Επειδή, επιπλέον, η φ είναι γνησίως αύξουσα, η ρίζα αυτή είναι μοναδική.Άρα η εξίσωση f(x) = g(x) στο (0, +∞) έχει ακριβώς μια ρίζα. 51

1.87. i) Για κάθε x ∈[−1,1] έχουμε (1) f 2 (x) = 1− x2α) Η εξίσωση f(x) = 0 στο [–1,1] γράφεται ισοδύναμα: (1) f (x) = 0 ⇔ f 2 (x) = 0 ⇔1− x2 = 0 ⇔ x = −1 ή x = 1.Επομένως, λύσεις της f(x) = 0 στο [–1,1] είναι μόνο οι –1 και 1.β) Η f στο (–1,1) είναι συνεχής και δεν μηδενίζεται σ’ αυτό. Επομένως, στο (–1,1) η f διατηρεί πρόσημο. ● Αν f(x) > 0 στο (–1,1), τότε από τη σχέση (1) προκύπτει ότι f (x) = 1− x2 και επειδή f (−1) = f (1) = 0, έχουμε f (x) = 1− x2 , x ∈[−1,1]● Αν f(x) < 0 στο (–1,1), τότε από τη σχέση (1) προκύπτει ότι f (x) = − 1− x2και επειδή f (−1) = f (1) = 0, έχουμε f (x) = − 1− x2 , x ∈[−1,1]Η γραφική παράσταση της f σε κάθεπερίπτωση φαίνεται στο διπλανό σχήμα.ii) α) Έχουμε f (x) = 0 ⇔ f 2 (x) = 0 ⇔ x2 = 0 ⇔ x = 0. Επομένως, η εξίσωση f(x) = 0 έχει στο R μοναδική ρίζα την x = 0. β) Η συνάρτηση f στο (−∞, 0) είναι συνεχής και δε μηδενίζεται σ’ αυτό. Επο- μένως η f διατηρεί σταθερό πρόσημο στο (−∞, 0). Έτσι: — αν f(x) < 0 στο (−∞, 0) , τότε στο διάστημα αυτό είναι f 2 (x) = x2 ⇔ f ( x) = x, αφού x < 0, ενώ — αν f(x) > 0 στο (−∞, 0) , τότε στο διάστημα αυτό είναι f 2 (x) = x2 ⇔ f ( x) = − x, αφού x < 0. Επειδή, επιπλέον f(0) = 0, έχουμε f(x) = x, για κάθε x ∈ (−∞, 0] ή f(x) = – x, για κάθε x ∈ (−∞, 0] . 52

1.8Ομοίως, έχουμε f(x) = x, για κάθε x ∈[0, +∞) ή f(x) = – x, για κάθε x ∈[0, +∞).Συνδυάζοντας τα παραπάνω, η f έχει έναν από τους παρακάτω τύπους:α) f(x) = x, x ∈ R ,β) f(x) = – x, x ∈ Rγ) f (x) = −x, x<0 ή, πιο απλά, f (x) = x  x≥0  x,δ) f ( x) = x, x<0 ή, πιο απλά, f (x) = − x . − x, x≥0Η γραφική παράσταση της f φαίνεται σε κάθε περίπτωση στα παρακάτωσχήματα (α), (β), (γ), (δ) αντιστοίχως. 53

1.88. i) Η εξίσωση της διαγωνίου ΟΒ είναι η y − 0 = 1− 0 (x − 0) ⇔ y = x. 1− 0 Ομοίως η εξίσωση της διαγωνίου ΑΓ είναι η y − 0 = 1− 0 (x −1) ⇔ y = −x +1. 0 −1 ii) Η συνάρτηση f είναι συνεχής στο [0,1] και η γραφική της παράσταση βρίσκεται ολόκληρη μέσα στο τετράγωνο. Επομένως, το σύνολο τιμών της είναι υποσύνολο του [0,1]. Είναι δηλαδή 0 ≤ f (x) ≤ 1 για κάθε x ∈[0,1]. ● Θα αποδείξουμε, πρώτα, ότι η C τέμνει τη διαγώνιο y = x. Αρκεί να δείξουμε f ότι η εξίσωση f( x) = x έχει μια, τουλάχιστον, ρίζα στον [0,1]. Θεωρούμε τη συνάρτηση φ(x) = f(x) – x η οποία είναι συνεχής στο [–1,1] και ισχύει φ(0) = f( 0) ≥ 0 και φ(1) = f (1) – 1 ≤ 0. — Αν φ(0) = 0, τότε f( 0) = 0, οπότε η εξίσωση f (x) = x έχει ως ρίζα τον x = 0 και η C τέμνει την ΟΒ στο Ο(0,0). f — Αν φ(1) = 0 , τότε f( 1) = 1, οπότε η εξίσωση f( x) = x έχει ως ρίζα τον x = 1 και η C τέμνει την ΟΒ στο Α(1,1). f — Αν φ(0)∙φ(1) < 0, τότε, σύμφωνα με το θεώρημα του Bolzano, υπάρχει ένα, τουλάχιστον, x0 ∈ (0,1) τέτοιο, ώστε φ(x ) = 0, οπότε f ( x) = x και η C τέμνει 0 0 0 f την ΟΒ στο σημείο Ρ(x ,x ). 00 Επομένως σε κάθε περίπτωση η C τέμνει την ΟΒ. f ● Για την άλλη διαγώνιο εργαζόμαστε ομοίως.9. i) Έστω Μ(x, f( x)) τυχαίο σημείο της C . Τότε f d = d (x) = (x − x0 )2 + ( f (x) − y0 )2 με x ∈[α , β ]. ii) Η συνάρτηση d είναι συνεχής στο [α, β] ως ρίζα αθροίσματος συνεχών συναρτήσεων. Επομένως, σύμφωνα με το θεώρημα μέγιστης και ελάχιστης τιμής, θα υπάρχει κάποιο x1 ∈[α , β ] για το οποίο η d θα πάρει τη μέγιστη τιμή της και κάποιο x2 ∈[α , β ] για το οποίο η d θα πάρει την ελάχιστη τιμή της. 54

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ2.1 Α΄ ΟΜΑΔΑΣ1. i) Για x ≠ 0 έχουμε: f (x) − f (0) = x2 +1−1 = x2 = x, x−0 x xοπότε lim f (x) − f (0) = lim x = 0. x→0 x − 0 x→0Επομένως f ′ (0) = 0 .ii) Για x ∈ R * −{1} έχουμε: f (x) − f (1) 1 −1 1− x2 −( x+ 1) x −1 x2 x2 (x −1) x2 = = = , x −1οπότε lim f (x) − f (1) = lim −( x+ 1) = −2 x −1 x2 x →1 x →1Επομένως f ′ (1) = – 2.iii) Για x ≠ 0 έχουμε: f (x) − f (0) = ηµ2 x = ηµx ⋅ ηµx, x −1 x xοπότεlim f (x) − f (0) = lim  ηµx ⋅ ηµx  = lim ηµx ⋅ lim ηµx = 1⋅0 = 0. x −1  x  x→0 x x→0x→0 x→0Επομένως f ′ (0) = 0.2. i) Για x ≠ 0 έχουμε: f (x) − f (0) = x x − 0 = x , x−0 x 55

2.1οπότε lim f (x) − f (0) = lim x = 0. x→0 x − 0 x→0Επομένως έχουμε f ′ (0) = 0.ii) ● Για x > 1 έχουμε: f (x) − f (1) = x −1− 0 = 1, x −1 x −1οπότε lim f (x) − f (1) = lim(1) = 1 x→1+ x −1 x →1+● Για x < 1 έχουμε: f (x) − f (1) = −(x −1) − 0 = −1, x −1 x −1οπότε lim f (x) − f (1) = lim(−1) = −1. x→1− x −1 x →1−Επειδή lim f (x) − f (1) ≠ lim f (x) − f (1) , η f δεν παραγωγίζεται στοσημείο xx→=1−1. x −1 x→1+ x −1 0iii) Για κάθε x ∈ (0,1) ∪ (1,3) έχουμε: f (x) − f (1) = −x2 + 3x − 2 = −(x −1)(x − 2) = −x + 2, x −1 x −1 x −1οπότε lim f (x) − f (1) = lim(−x + 2) = 1. x→1 x −1 x →1Επομένως f ′ (1) = 1.iv) ● Για x < 0 έχουμε: f (x) − f (0) = x2 + x +1−1 = x(x +1) = x +1, x−0 x xοπότε lim f (x) − f (0) = lim (x +1) = 1. x→0− x − 0 x → 0− 56

2.1● Για x > 0 έχουμε: f (x) − f (0) = x +1−1 = 1, οπότε x−0 x lim f (x) − f (0) = lim (1) = 1. x→0+ x − 0 x → 0+Επειδή lim f (x) − f (0) = 1 = lim f (x) − f (0) , η f είναι παραγωγίσιμη στο x→0− x − 0 x→0+ x − 0x = 0, με f ′ (0) = 1.3. Για κάθε x από το πεδίο ορισμού της f με x ≠ 0 έχουμε: g(x) − g(0) = xf (x) − 0 f (0) = xf (x) = f (x), x−0 x xοπότε lim g(x) − g(0) = lim f (x) = f (0), x→0 x − 0 x→0αφού η f είναι συνεχής στο σημείο x = 0. 0Επομένως η g παραγωγίζεται στο 0 με g′(0) = f(0).4. i) Έχουμε: lim f (x) = lim (x2 +1) = 1, lim f (x) = lim x3 = 0 και f ( 0) = 0. x → 0− x → 0− x → 0+ x → 0+Επειδή lim f (x) ≠ lim f (x), το όριο της f στο 0 δεν υπάρχει. Επομένως η x → 0− x → 0+f δεν είναι συνεχής στο 0. Αφού όμως η f δεν είναι συνεχής στο 0, δεν είναιούτε παραγωγίσιμη σ’ αυτό.ii) Έχουμε: lim f (x) = lim ( x −1 +1) = 1 και f(1) = 1. x→1 x→1Επομένως η f είναι συνεχής στο x = 1. 0— Για x < 1 έχουμε:οπότε f (x) − f (1) = −(x −1) +1−1 = −1, x −1 x −1 lim f (x) − f (1) = −1. x→1− x −1 57

2.1— Για x > 1 έχουμε: f (x) − f (1) = x −1+1−1 = 1, x −1 x −1οπότε lim f (x) − f (1) = 1. x→1+ x −1Επειδή lim f (x) − f (1) ≠ lim f (x) − f (1) , η f δεν παραγωγιζεται στο x = 1. x −1 x −1 0 x →1− x →1+5. ● Από την άσκηση 1 έχουμε:i) f (x) = x2 +1, f (0) = 1 και f ′(0) = 0. Επομένως η εξίσωση της εφαπτομένης της C στο σημείο (0,1) είναι: f y −1 = 0 ⋅ (x − 0) ⇔ y = 1.ii) f (x) = 1 , f(1) = 1 και f ′ (1) = – 2. Επομένως η εξίσωση της εφαπτομένης x2 της C στο σημείο (1,1) είναι: f y −1 = −2(x −1) ⇔ y = −2x + 3.iii) f(x) = ημ2x, f(0) = 0 και f ′ (0) = 0. Επομένως η εξίσωση της εφαπτομένης της C στο σημείο (0,0) είναι: f y − 0 = 0 ⋅ (x − 0) ⇔ y = 0.● Από την άσκηση 2 έχουμε:i) f (x) = x x , f(0) = 0 και f ′ (0) = 0. Επομένως η εξίσωση της εφαπτομένης στο σημείο (0,0) είναι: y − 0 = 0 ⋅ (x − 0) ⇔ y = 0ii) f (x) = x −1 , f(1) = 0 και lim f (x) − f (1) δεν υπάρχει. Επομένως δεν ορίζεται x→1 x −1 εφαπτομένη της C στο σημείο (1,0). fiii) f (x) = x2 − 3x , f(1) = 2 και f ′ (1) = 1. Επομένως η εξίσωση της εφαπτομένης της C στο σημείο (1,2) είναι: f y − 2 = 1(x −1) ⇔ y = x +1iv) f (x) = x2 + x +1, x < 0, f(0) = 1 και f ′ (0) = 1. x +1, x≥0 58

2.1Επομένως η εξίσωση της εφαπτομένης της C στο σημείο (0,1) είναι: f y −1 = 1(x − 0) ⇔ y = x +1.2.1 Β΄ ΟΜΑΔΑΣ1. Για κάθε x ≠ 0 έχουμε: f (x) − f (0) = 2 − x + xηµ x − 2 = x (−1+ ηµ x ) = −1+ ηµ x , x−0 x xοπότε lim f (x) − f (0) = lim (−1+ ηµ x ) = −1, αφού lim (ηµ x ) = 0. x→0 x − 0 x→0 x→0Επομένως, f ′ (0) = – 1.2. i) Για h = 0 έχουμε f(1) = 2.ii) Για κάθε h ∈R * έχουμε: f (1+ h) − f (1) = h3 + 3h2 + 3h + 2 − 2 = h(h2 + 3h + 3) = h2 + 3h + 3, h hhοπότε lim f (1+ h) − f (1) = lim(h2 + 3h + 3) = 3. h→0 h h→0Επομένως f ′ (1) = 3 .3. ● Για x < 0 έχουμε: f (x) − f (0) 1 −1 1−1+ x 1 1− x = = = , x − 0 x x(1− x) 1− xοπότε lim f (x) − f (0) = lim 1 = 1. x→0 x x→0 1− x● Για x > 0 έχουμε: f (x) − f (0) = ηµx +1−1 = ηµx , x−0 x xοπότε lim f (x) − f (0) = lim ηµx = 1. x→0 x − 0 x→0 xΕπομένως f ′ (0) = 1. 59

2.1Άρα, ορίζεται εφαπτομένη της C στο σημείο Ο(0,1) και έχει συντελεστή διεύθυνσηςfλ = f ′ (0) = 1, οπότε εϕω = 1 ⇔ ω = π . 44. Για κάθε x ≠ 0 έχουμε: f (x) − f (0) 1− συνx −0 1− συνx 1− συν2 x x−0 x2 x2 (1+ συνx) = x = = x = ηµ2 x =  ηµx 2 ⋅1 , x2 (1+ συνx)  x  1+ συνxοπότε f (x) − f (0)  ηµx  2 1  = 1⋅ 1 1. x−0 x  συνx  2 2 lim = lim ⋅ 1 +  = x→0 x→0Επομένως, f ′(0) = 1 . 25. Για κάθε x ∈ R γνωρίζουμε ότι: (1) (x +1) ≤ f (x) ≤ x2 + x +1 i) Για x = 0, από την (1) έχουμε: 1 ≤ f (0) ≤ 1, οπότε f(0) = 1.Η (1) γράφεται ισοδύναμα: (2) x ≤ f (x) −1 ≤ x2 + x ⇔ x ≤ f (x) − f (0) ≤ x(x +1)ii) ● Για x < 0, από τη (2) έχουμε: (3) 1 ≥ f (x) − f (0) ≥ x +1. x−0 ● Για x > 0, από τη (2) έχουμε 1 ≤ f (x) − f (0) ≤ x +1 (4) xiii) Από τη σχέση (3) επειδή lim 1 = 1 = lim (x +1), σύμφωνα με το κριτήριο παρεμβολής έχουμε x→0− x→0− lim f (x) − f (0) = 1. x→0− x − 0Από τη σχέση (4) επειδή lim 1 = lim (x +1) = 1, σύμφωνα με το κριτήριο x → 0+ x → 0+παρεμβολής έχουμε 60

2.1 lim f (x) − f (0) = 1. x→0+ x − 0Επομένως f ′ (0) = 1.6. Για κάθε x ∈ R γνωρίζουμε ότι ισχύει: (1) ηµ2 x − x4 ≤ xf (x) ≤ ηµ2 x + x4 (2)i) Επειδή η f είναι συνεχής στο 0 θα ισχύει f (0) = lim f (x) = lim f (x) x → 0+ x → 0−Επομένως, αρκεί να υπολογίσουμε το lim f (x). x → 0+Για x > 0, από την (1), έχουμε ηµ2 x − x4 ≤ f (x) ≤ ηµ2 x + x4 xx xxή, ισοδύναμα, ηµx ⋅ ηµx − x3 ≤ f (x) ≤ ηµx ⋅ ηµx + x3. xxΕπειδή lim  ηµx ⋅ ηµx − x3  = 1⋅0 − 0 =0 και  x  x → 0+ lim  ηµx ⋅ ηµx + x3  = 1⋅ 0 + 0 = 0,  x  x → 0+έχουμε lim f (x) = 0. Άρα f (0) = 0. x → 0+ii) ● Για x ≠ 0, από την (1), έχουμε ηµ2 x − x4 ≤ f (x) ≤ ηµ2 x + x4 x2 x2 x x2 x2ή, ισοδύναμα,  ηµx 2 − x2 ≤ f (x) − f (0) ≤  ηµx 2 + x2.  x  x  x Επειδή lim  ηµx 2 −  = 12 −0 =1 και lim  ηµx 2 +  = 1+ 0 = 1, x  x2  x  x2  x→0 x→0  έχουμε lim f (x) − f (0) = 1. x→0 xΆρα f′(0) = 1. 61

2.17. i) Αφού η f είναι συνεχής στο 0 ισχύει lim f (x) = f (0). x→0Αλλά lim f (x) = lim  f (x) ⋅ x = lim f (x) ⋅ lim x = 4⋅0 = 0.  x x x→0 x→0 x→0 x→0Επομένως, f(0) = 0.ii) Είναιf ′(0) = lim f (x) − f (0) = lim f (x) = 4, λόγω της υπόθεσης. x→0 x − 0 x→0 x8. i) Επειδή η f είναι παραγωγίσιμη στο x ισχύει 0 f ′(x0 ) = lim f ( x0 + h) − f (x0 ) . h x→0Για h ≠ 0 είναι f (x0 − h) − f (x0 ) = − f (x0 + (−h)) − f (x0 ) . h −hΕπομένως lim f (x0 − h) − f (x0 ) = − lim f (x0 + (−h)) − f (x0 ) . h→0 h h→0 −h = − lim f (x0 + (−h)) − f (x0 ) −h→0 −h = − lim f (x0 + k) − f (x0 ) (θέσαμε k = −h) k→0 kii) Για h ≠ 0 είναι f (x0 + h) − f (x0 − h) = f (x0 + h) − f (x0 ) − f (x0 − h) + f (x0 ) hh = f (x0 + h) − f (x0 ) − f (x0 − h) − f (x0 ) ,οπότε hhlim f (x0 + h) − f (x0 − h) = lim f (x0 + h) − f (x0 ) − lim f (x0 − h) − f (x0 )h→0 h h→0 h h→0 h = f ′(x0 ) − (− f ′(x0 )) = 2 f ′(x0 ).(Σύμφωνα με το ερώτημα i) lim f ( x0 − h) − f (x0 ) = −f ′(x0 )). h h→0 62

2.19. i) Από την αρχή του άξονα κίνησης ξεκίνησε το κινητό Β. ii) Μόνο προς τα δεξιά κινήθηκε το κινητό Γ, αφού η συνάρτηση θέσης του είναι γνησίως αύξουσα. iii) Τη χρονική στιγμή t = 2 sec το κινητό Β άλλαξε φορά κίνησης, γιατί τότε η συνάρτηση θέσης από γνησίως φθίνουσα γίνεται γνησίως αύξουσα. Τη στιγμή t = 4 sec άλλαξε φορά κίνησης το κινητό Α, αφού η συνάρτηση θέσης του από γνησίως φθίνουσα γίνεται γνησίως αύξουσα. Τέλος τη χρονική στιγμή t = 5 sec άλλαξε φορά κίνησης το κινητό Β, αφού τη συνάρτηση θέσης του από γνησίως αύξουσα γίνεται γνησίως φθίνουσα. iv) Στο χρονικό διάστημα [0,4] το κινητό Α κινήθηκε μόνο αριστερά, αφού η συνάρτηση θέσης του είναι γνησίως φθίνουσα. ν) Πιο κοντά στην αρχή των αξόνων τερμάτισε το κινητό Β. Όλα τα παραπάνω φαίνονται καλύτερα, αν προβάλλουμε τις γραφικές παραστάσεις των συναρτήσεων θέσης στον άξονα κίνησης:vi) Τ ο κινητό Α διάνυσε το μεγαλύτερο διάστημα, αφού:— Το Α κινητό διαγράφει διάστημα ίσο με Μ1Μ2 + Μ2Μ3—Το Β κινητό διαγράφει διάστημα ίσο με Μ Μ + Μ Μ + Μ Μ 45 56 67—Το Γ κινητό διαγράφει διάστημα ίσο με Μ Μ . 8963

2.22.2 Α΄ ΟΜΑΔΑΣ1. i) Για κάθε x ∈R ισχύει f ′ (x) = 4x3, οπότε f ′ (–1) = – 4.ii) Για κάθε x ∈ (0, +∞) ισχύει f ′(x) = 1 , οπότε f ′(9) = 1 = 1 . 2x 29 6iii) Για κάθε x ∈R ισχύει f ′ (x) = – ημx, οπότε f ′  π  = −ηµ π = −1.  6  6 2iv) Για κάθε x ∈ (0, +∞) ισχύει f ′(x) = 1 , οπότε f ′(e) = 1 . xev) Για κάθε x ∈R ισχύει f ′ (x) = ex, οπότε f ′ (ln2) = eln2 = 2.2. i) ● Για κάθε x < 1 ισχύει f ′ (x) = 2x.● Για κάθε x > 1 ισχύει f ′(x) = 1 . 2xΕξετάζουμε αν η f παραγωγίζεται στο σημείο x = 1. 0— Για x < 1 έχουμε: f (x) − f (1) = x2 −1 = x +1, x −1 x −1οπότε lim f (x) − f (1) = lim(x +1) = 2. x→1− x −1 x →1−— Για x > 1 έχουμε: ( )f (x) − f (1) = x −1 = x −1 = 1 , x −1 x −1 (x −1) x +1 x +1οπότε lim f (x) − f (1) = lim 1 = 1 . x→1+ x −1 x→1+ x + 1 2Επομένως η f δεν παραγωγίζεται στο x = 1. 0 2x, x < 1  Άρα f ′( x) =  1 , x >1.  2 x 64

2.2ii) ● Για κάθε x < 0 ισχύει f ′ (x) = συνx.● Για κάθε x > 0 ισχύει f ′ (x) = 1.● Εξετάζουμε αν η f παραγωγίζεται στο σημείο x = 0. 0— Για x < 0 έχουμε: f (x) − f (0) = ηµx − 0 = ηµx , x−0 x xοπότε lim f (x) − f (0) = lim ηµx = 1. x → 0− x xx → 0−— Για x > 0 έχουμε: f (x) − f (0) = x − 0 = 1, x−0 xοπότε lim f (x) − f (0) = 1. x → 0+ xΕπομένως f ′ (0) = 1.Άρα f ′( x) = συνx, x < 0.  x≥0  1,iii) ● Για κάθε x < 2 ισχύει f ′ (x) = 3x2.● Για κάθε x > 2 ισχύει f ′ (x) = 4x3.● Εξετάζουμε αν η f παραγωγίζεται στο σημείο x = 2. Επειδή 0 lim f (x) = lim x3 = 8 και lim f (x) = lim x4 = 16, x → 2− x → 2− x → 2+ x → 2+η f δεν είναι συνεχής στο x = 2. 0Επομένως η f δεν παραγωγίζεται στο x = 2. 0Άρα f ′( x) = 3x2 , x < 2.  x>2 4 x3 ,iv) ● Για κάθε x < 2 ισχύει f ′ (x) = 2x. 3● Για κάθε x > 2 ισχύει f ′ (x) = 3x2. 3 2.● Εξετάζουμε αν η f παραγωγίζεται στο σημείο x0 = 3 65

2.2Παρατηρούμε ότι: lim f (x) = 4 = f 2 και lim f (x) = 8 ≠ f  2  . 9  3  27  3  x→ 2− x→ 2+ 33Δηλαδή η f δεν είναι συνεχής στο x0 = 2. 3Άρα η f δεν παραγωγίζεται στο σημείο x0 = 2. 3Επομένως, f ′( x) = 2x, x< 2  3. 3x2 , x> 2 33. Έ στω ότι υπάρχουν δύο σημεία, τα Μ 1(x1, x12 ) και Μ 2 (x2 , x22 ) με x1 ≠ x2 , σταοποία οι εφαπτομένες της C είναι παράλληλες. Τότε, επειδή η f παραγωγίζεταιfστο πεδίο ορισμού της, θα πρέπει f ′ (x ) = f ′ (x ), οπότε 2x = 2x και άρα x = x , 12 12 12που είναι άτοπο, αφού ≠ x. x 2 1Άρα, δεν υπάρχουν διαφορετικές εφαπτομένες της C που να είναι παράλληλες. fΓια τη γραφική παράσταση της f(x) = x3 δεν συμβαίνει το ίδιο. Πράγματι, για ναυπάρχουν δύο τουλάχιστον σημεία αυτής, τα Μ 1(x1, x13 ), Μ 2 (x2 , x23 ) στα οποίαοι εφαπτόμενες είναι παράλληλες, αρκεί να ισχύει:  f ′( x1 ) = f ′(x2 ) ⇔ 3x1x12 = 3x22  x1 ≠ x2 ≠ x2  ⇔  x12 = x22  ≠ x2  x1 ⇔ x1 = −x2 ≠ 0.Επομένως, στα σημεία Μ 1(x1, x13 ), Μ 2 (−x1, −x13 ) με x ≠ 0 οι εφαπτομένες 1είναι παράλληλες.4. ● Στο διάστημα (–2,0) η κλίση της f είναι σταθερή και ίση με 2 − 0 = 2 = 1. 0 − (−2) 2 ● Στο (0,2) η f έχει κλίση ίση με −2 − 2 = −2. 2−0 66

2.2● Στο (2,4) η κλίση της είναι 0.● Στο (4,6) η κλίση της είναι ίση με 4 + 2 = 6 = 3. 6−4 2● Στο (6,9) η κλίση της f είναι ίση με 0 − 4 = − 4 . 9−6 3   1, x ∈ (−2, 0)Επομένως, f ′(x) = −02,, x ∈ (0, 2) x ∈ (2, 4) .  3, x ∈ (4, 6)  − 4 3 , x ∈ (6,9)Η γραφική παράσταση της συνάρτησης f ′ φαίνεται στο παρακάτω σχήμα5. Στο διάστημα [0,2) είναι f ′ (x) = 2. Άρα, στο διάστημα αυτό η f παριστάνει ένα ευθύγραμμο τμήμα με κλίση 2, δηλαδή παράλληλο στην ευθεία y = 2x. Στο διάστημα (2,4) είναι f ′ (x) = – 1. Άρα, στο διάστημα αυτό η f παριστάνει ένα ευθύγραμμο τμήμα με κλίση – 1, δηλαδή παράλληλο στην ευθεία y = – x. Τέλος, στο διάστημα (4,8] είναι f′(x) = 1. Άρα, στο διάστημα αυτό η f παριστάνει ένα ευθύγραμμο τμήμα με κλίση 1, δηλαδή παράλληλο στην ευθεία y = x. Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω, την υπόθεση ότι η C ξεκινάει από το Ο(0,0) f και ότι η f είναι συνεχής στα σημεία 2 και 4, παίρνουμε τη γραφική παράσταση του διπλανού σχήματος. 67

2.22.2 B΄ ΟΜΑΔΑΣ1. Αρχικά θα πρέπει η f να είναι συνεχής στο x = π. 0Έχουμε: lim f (x) = lim ηµx = 0, x→π − x→π − lim f (x) = lim (α x + β ) = απ + β και f (π ) = απ + β. x→π + x→π +Άρα θα πρέπει απ + β = 0 ⇔ β = −απ (1)Έτσι η f γίνεται: f (x) =  ηµx, , x < π . α x −απ x ≥ πΓια να είναι η f παραγωγίσιμη στο x = π, αρκεί: 0 lim f (x) − f (π ) = lim f (x) − f (π ) x→π − x −π x→π + x −π— Για x < π έχουμε: f (x) − f (π ) = ηµx − 0 , x−π x−ποπότε lim f (x) − f (π ) = lim ηµx = lim ηµ(π − x) = −1. x→π − x −π x→π − x − π x→π − −(π − x)— Για x > π έχουμε: f (x) − f (π ) = α x −απ = α , x−π x−ποπότε lim f (x) − f (π ) = α. x→π + x −πΆρα α = – 1, οπότε από την (1) έχουμε β = π. 68

2.22. Για κάθε ξ ∈ (0, +∞) έχουμε f ′(ξ ) = 1 . 2ξ Η εξίσωση της εφαπτομένης της C στο σημείο Α(ξ, f(ξ)) είναι: f y − ξ = 1 (x −ξ) ⇔ y = 1 x + ξ . 2ξ 2ξ 2 Η ευθεία αυτή διέρχεται από το σημείο Β(–ξ,0), αφού 1 (−ξ ) + ξ = − ξ + ξ = 0. 2ξ 2 2 23. Για κάθε x ∈ R * ισχύει f ′ (x) = 3x2, οπότε f ′ (α) = 3α2.Η εξίσωση της εφαπτομένης της C στο σημείο Μ(α,α3) είναι: f y − α 3 = 3α 2 (x − α ) ⇔ y = 3α 2 x − 2α 3.Λύνουμε το σύστημα  y = x3  = 3α 2 x − 2α 3  yΈχουμε: y = x3 ⇔  y = x3 ⇔  y = x3 = 3α 2 x   y − 2α 3  x3 − 3α 2 x + 2α 3 = 0  x( x 2 −α 2 ) − 2α 2 (x −α) = 0 ⇔  y = x3 ⇔ y = x3   ( x − α )( x 2 + α x − 2α 2 ) = 0  x = α ή x = −2α y = α 3  y = −8α 3  x = α  x = −2α ⇔ ή  .Επομένως η εφαπτομένη της C στο σημείο Μ(α,α3) έχει και άλλο κοινό σημείο fμε την C το Ν (−2α , −8α 3 ). Είναι f f ′(−2α ) = 3(−2α )2 = 12α 2 = 4 ⋅ 3α 2 = 4 ⋅ f ′(α ). 69

2.24. i) Είναι f ′(ξ ) = lim f (x) − f (ξ ) x→ξ x − ξ 1−1 −1 1 xξ ξx ξ2 = lim x −ξ = lim = − x →ξ x →ξΕπομένως η εξίσωση της εφαπτομένης ε είναι y − 1 = − 1 (x − ξ ). ξ ξ2Για y = 0 είναι −1 = − 1 (x −ξ) ⇔ ξ = x −ξ ⇔ x = 2ξ . ξ ξ2Άρα η ε τέμνει τον x′x στο σημείο Α(2ξ,0).Για x = 0 είναι y −1 = − 1 (0 − ξ ) ⇔ y = 2. ξ ξ2 ξΆρα η ε τέμνει τον y′y στο Β  0, 2 .  ξ  Επομένως, οι συντεταγμένες του μέσου του ΑΒ είναι 2ξ + 0 = ξ και 0+ 2 = 1 . 2 ξ ξ 2Άρα, το μέσο του ΑΒ είναι το σημείο Μ  ξ , 1 .  ξ ii) Το εμβαδόν του τριγώνου OΑΒ είναι Ε = 1 (ΟΑ)(ΟΒ ) = 1 2ξ ⋅ 2 =1 2ξ ⋅ 2 = 2 τ.μ. 22 ξ 2 ξ 70

2.32.3 A΄ ΟΜΑΔΑΣ1. i) f ′(x) = 7x6 − 4x3 + 6 ii) f ′(x) = 6x2 + 1 x iii) f ′(x) = x3 − x2 + x −1 iv) f ′(x) = −ηµx − 3συνx2. i) f ′(x) = 2x(x − 3) + x2 −1 = 2x2 − 6x + x2 −1 = 3x2 − 6x −1 ii) f ′(x) = exηµx + exσυνx = ex (ηµx + συνx) iii) f ′( x) = −2x(1+ x2 ) − 2x(1− x2 ) = −2x(1+ x2 +1− x2 ) = −4x (1 + x2 )2 (1+ x2 )2 (1+ x2 )2 iv) f ′( x) = (συνx − ηµx)(1+ συνx) + ηµx(ηµx + συνx) (1+ συνx)2 = συνx − ηµx + συν2 x − ηµx ⋅ συνx + ηµ2 x + ηµx ⋅ συνx (1+ συνx)2 = 1 − ηµx + συνx (1+ συνx)2 v) f ′(x) = 2xηµxσυνx + x2συνxσυνx − x2ηµxηµx = xηµ2x + x2 (συν2 x − ηµ2 x) = xηµ2x + x2συν2x = x(ηµ2x + xσυν2x). ex ln x − ex 1 e x  ln x − 1 (ln x)2 x  x 3. i) f ′(x) = = (ln x)2 ii) f ′( x) = 1 − 1 = ηµ2 x − συν2 x = −συν2x = − 4συν2x συν2 x ηµ2 x ηµ2 x ⋅ συν2 x ηµ2 xσυν2 x ηµ2 2x 71

2.3iii) f ′( x) = συνxex − ηµxex = ex (συνx − ηµx) = συνx − ηµx e2x e2x exiv) Έχουμε: f (x) = (x −1)2 − (x +1)2 = −4x , οπότε x2 −1 x2 −1 f ′(x) = −4(x2 −1) + 8x2 = 4( x 2 +1) . (x2 −1)2 (x2 − 1) 24. i) ● Για κάθε x < 0 ισχύει f ′ (x) = 4x + 3 ● Για κάθε x > 0 ισχύει f ′(x) = 12 ⋅ 1 + 6 = 6 + 6. 2x x ● Εξετάζουμε αν η f παραγωγίζεται στο x = 0. 0 — Για x < 0 έχουμε: f (x) − f (0) = 2x2 + 3x = 2x + 3, x−0 x οπότε lim f (x) − f (0) = lim (2x + 3) = 3 x → 0− x x → 0− — Για x > 0 έχουμε: f (x) − f (0) = 12 x + 6x = 12 + 6, x−0 x x οπότε lim f (x) − f (0) = lim  12 + 6  = +∞. x  x  x → 0+ x → 0+   Επομένως η f δεν παραγωγίζεται στο x = 0. 0 4x + 3, x<0  Άρα f ′( x) = 6  1 + 1 , x > 0.   x  ii) ● Για κάθε x < 0 ισχύει f ′ (x) = 2x + συνx 72

2.3● Για κάθε x > 0 ισχύει f ′ (x) = 1.● Εξετάζουμε αν η f παραγωγίζεται στο x = 0. 0— Για x < 0 έχουμε: f (x) − f (0) = x2 + ηµx = x + ηµx , x−0 x xοπότε lim f (x) − f (0) = lim  x + ηµx  = 1. x−0  x  x→0 x→0— Για x > 0 έχουμε: f (x) − f (0) = x = 1, οπότε x−0 x lim f (x) − f (0) = lim 1 = 1. x→0+ x − 0 x → 0+Επομένως f ′ (0) = 1.Έτσι f ′( x) = 2x + συνx, x ≤ 0.  1, x>0 5. Θα πρέπει να βρούμε εκείνα τα σημεία (x, f(x)) της C για τα οποία ισχύει f ′ (x) = 0. fi) Για x ≠ 0 έχουμε: f ′(x) = 1− 4 = x 2− 4 , x2 x2οπότε f ′(x) = 0 ⇔ x2 − 4 = 0 ⇔ x = −2 ή x = 2.Επομένως τα ζητούμενα σημεία είναι (–2, –4) και (2,4).ii) Έχουμε: f ′(x) = ex − xex = ex (1− x) = 1− x , οπότε e2x e2x ex f ′(x) = 0 ⇔ 1− x = 0 ⇔ x = 1. 73

2.3Επομένως το ζητούμενο σημείο είναι το 1, 1 . eiii) Έχουμε: f ′( x) = 2x2 − x2 −1 = x 2− 1 , x2 x2οπότε f ′(x) = 0 ⇔ x2 −1 = 0 ⇔ x = −1 ή x = 1.Επομένως τα ζητούμενα σημεία είναι τα (–1, –2) και (1,2).6. ● Για κάθε x ≠ 1 ισχύει: f ′( x) = 2( x −1) − 2(x + 1) = −4 (x −1)2 (x −1)2● Για κάθε x ∈[0,1) ∪ (1, +∞) είναι 22 ( ) ( )g(x) = x +1 + x −1 = 2(x +1) , οπότε g′(x) = −4 . x −1 x −1 (x −1)2Δεν ισχύει η ισότητα των f ′ , g′, αφού αυτές έχουν διαφορετικά πεδία ορισμού.7. ● Για κάθε x ∈ R ισχύει f ′ (x) = 2x, οπότε f ′ (1) = 2.● Για κάθε x ≠ 0 ισχύει g ′( x) = − 1 , οπότε g′(1) = − 1 . 2x2 2Επειδή f ′(1) ⋅ g ′(1) = 2 ⋅  − 1  = −1, οι εφαπτόμενες των γραφικών παραστάσεων  2 των συναρτήσεων f και g στο κοινό τους σημείο (1,1) είναι κάθετες.8. Π αρατηρούμε ότι το σημείο Α(0,1), για κάθε α ∈ R* , βρίσκεται πάνω στην C . f Για κάθε x ∈ R −{α} έχουμε: f ′( x) = α(x + α ) − (α x +α ) = α2 −α , (x +α)2 (x +α)2οπότε f ′(0) = α2 −α = α −1. α2 α 74

2.3 Επομένως f ′(0) = 1 ⇔ α −1 = 1 ⇔ 2α − 2 = α ⇔ α = 2. 2 α29. i) Τα σημεία της C στα οποία η εφαπτομένη είναι παράλληλη προς την ευθεία y f = 9x + l είναι αυτά για τα οποία ισχύει f ′ (x) = 9. Αλλά f ′ (x) = 3x2 – 3, οπότε 3x2 − 3 = 9 ⇔ 3x2 = 12 ⇔ x2 = 4 ⇔ x = −2 ή x = 2. Επομένως, τα σημεία είναι (–2,3) και (2,7).ii) Τα σημεία της C στα οποία η εφαπτομένη είναι κάθετη προς την ευθεία y f = – x είναι αυτά για τα οποία ισχύει: f ′(x) ⋅ (−1) = −1 ή ισοδύναμα: (−1)(3x2 − 3) = −1 ⇔ 3x2 − 3 = 1 ⇔ x2 = 4 ⇔ x = −2 3 ή x = 2 3 . 33 3 Επομένως τα σημεία είναι  2 3 , −10 3 + 45  και  −2 3 ,10 3+ 45  .  3 9   3 9 10. Η εφαπτομένη της C στο τυχαίο σημείο M (x , f (x )) αυτής έχει εξίσωση: f 00 0 y − f (x0 ) = f ′(x0 )(x − x0 ) ⇔ y − x02 = 2x0 (x − x0 ) ⇔ y = 2x0 x − x02. (1)Για να περνάει η ε από το σημείο Α(0,–1), αρκεί να ισχύει −1 = 2x0 ⋅ 0 − x02 ⇔ x02 = 1 ⇔ x0 = 1 ή x0 = −1.Επομένως οι ζητούμενες εφαπτόμενες προκύπτουν από την (1), αν θέσουμε x 0= 1 και x = – 1. Άρα, είναι οι ευθείες y = 2x – l και y = – 2x – 1. 011. Η γραφική παράσταση της f διέρχεται από τα σημεία Α(1,2) και Ο(0,0), οπότε  f (1) = 2 ⇔ α +β +γ = 2 (1)  f (0) = 0  γ =0  Για κάθε x ∈R ισχύει f ′ (x) = 2αx + β. 75

2.3Επειδή η C εφάπτεται της ευθείας y = x στο σημείο Ο(0,0) θα είναι: f f ′(0) = 1 ⇔ β = 1. (2)Από τις (1) και (2) προκύπτει ότι α = 1, β = 1 και γ = 0.12. i) Έχουμε f ′(x) = ((3x4 + 4x3 )−2 )′ = −2(3x4 + 4x3 )−2−1 ⋅ (3x4 + 4x3 )′ = − (3x4 2 )3 ⋅ (12x3 + 12 x 2 ) + 4x3 = −24(x +1) . x7 (3x + 4)3ii) Για x ∈ (1, +∞) έχουμε f ′( x) = (( x −1)2/3 )′ = 2 (x 2 −1 −1)′ = 2. −1)3 (x 3 3⋅ 3 x −1iii) Είναι f ′( x) = συν  1 1 2  ⋅  1 1 2 ′  +x   +x  = συν  1 1  −2x .  + x2  (1+ x2 )2iv) Έχουμε f ′( x) = 1 ⋅  1 − x ′ 1−  x  x x = x ⋅  − 1 −1 = −x(1+ x2 ) 1− x2  x2 (1− x2 )x2 = −(1 + x2 ) = x2 +1 . x(1 − x2 ) x(x2 −1)v) Είναι f ′(x) = e−x2 ⋅ (−x2 )′ = e−x2 ⋅ (−2x). 76

2.313. i) Για κάθε x > – 1 ισχύει ( )f ′(x) = (x2 )′ 1+ x2 + x2 1+ x3 ′ = 2x 1+ x3 + x2 ⋅ 3x2 = 2x 1+ x3 + 3x4 , 2 1+ x3 2 1+ x3οπότε f ′(2) = 2 ⋅ 2 1+ 8 + 3⋅ 24 = 12 + 48 = 20. 2 1+8 6ii) Για κάθε x > 0 ισχύει f ′( x) = 1 −2 ⋅2+ 2 −1 ⋅2 = 2 −2 + 4 −1 (2x) 3 (2x) 3 (2x) 3 (2x) 3 , 3 3 33οπότε f ′(4) = 2 − 2 + 4 − 1 = 1 + 2 = 5. 3 3 8 8 3 3 63 6iii) Για κάθε x ∈ R ισχύει f ′(x) = 3x2ηµ3 (π x) + x3 3ηµ2 (π x) ⋅ συν(π x) ⋅π = 3x2[ηµ3 (π x) + π xηµ2 (π x)συν(π x)],οπότεf ′  1  = 3  1 + π ⋅ 1 ⋅ 3  = 1 ⋅  1 + 3π  = 1  6 + 3π   6  36  8 6 4 2  12  8 48  12  48 iv) Για κάθε x ≠ 2 ισχύει:f ′( x) = 2x(2 − x) + x2 + 2 = 4x − 2x2 + x2 + 2 = −x2 + 4x + 2 , (2 − x)2 (2 − x)2 (2 − x)2οπότε f ′(3) = −9 +12 + 2 = 5. 1 77

2.314. i) Για x > 0 έχουμε =f (x) e=ln xln x eln2 x , οπότε f ′(x) = eln2 x ⋅ (ln2 x)′ = eln2 x ⋅  2 ln x ⋅ 1   x  = xln x ⋅ 2 1 ln x x = 2xln x−1 ⋅ ln xii) Είναι f (x) = e(5x−3)ln 2 , οπότε f ′(x) = e(5x−3)ln 2 ⋅ ((5x − 3) ln 2)′ = e(5x−3)ln 2 ⋅ 5 ln 2 = 25x−3 ⋅ 5 ln 2.iii) Για x > 1 ισχύει f (x) = e ,xln(ln x) οπότε f ′(x) = exln(ln x) ⋅ (x ln(ln x))′ = ex ln(ln x) ⋅  ln(ln x) + x ⋅ 1 ⋅ 1   ln x x  = (ln x)x ⋅  ln(ln x) + 1 .  ln xiv) Έχουμε f ′(x) = (ηµx ⋅ eσυνx )′ = συνx ⋅ eσυνx + ηµx(eσυνx )′ = συνx ⋅ eσυνx + ηµx ⋅ eσυνx ⋅ (συνx)′ = eσυνx (συνx − ηµ2 x).15. Είναι f ′(x) = (ηµ2 x)′ = 2ηµx ⋅ συνx = ηµ2x και f ′′(x) = συν2x ⋅ 2. 78

2.3Άρα f ′′(x) + 4 f (x) = 2συν2x + 4ηµ2 x = 2(1− 2ηµ2 x) + 4ηµ2 x = 2 − 4ηµ2 x + 4ηµ2 x = 2.2.3 B΄ ΟΜΑΔΑΣ1. Οι γραφικές παραστάσεις των f, g έχουν ένα κοινό σημείο, αν και μόνο αν υπάρχειx τέτοιο ώστε 0 f (x0 ) = g(x0 ) ⇔ 1 = x02 − x0 +1 ⇔ x03 − x02 + x0 −1= 0 x0 ⇔ (x0 −1)(x02 +1) = 0 ⇔ x0 = 1.Επομένως, το σημείο (1,1) είναι το μόνο κοινό σημείο των C και C . fgΓια κάθε x ∈ R * ισχύει: f ′( x) = − 1 και g′(x) = 2x −1, x2οπότε f ′(1) = −1 και g′(l) = 1και επομένως ισχύει f ′(1)g′(1) = −1. Επομένως οι εφαπτομένες των C και C στο σημείο (1,1) είναι κάθετες. fg2. Λύνουμε το σύστημα y = 3x − 2 y = 3x − 2 y = 3x − 2  ⇔  ⇔ ( x  y = x3  x3 − 3x + 2 = 0 − 1) 2 (x + 2) = 0 ⇔  y = 3x − 2 ⇔ x =1 ή x = −2 .  x = 1ήx=  =1  = −8  −2  y  yΕπομένως, η ευθεία y = 3x – 2 τέμνει την C στα σημεία (1,1) και (–2, –8). fΓια κάθε x ∈ R ισχύει: f ′ (x) = 3x2, οπότε f ′ (1) = 3 και f ′ (–2) = 12. 79

2.3 Άρα η ευθεία y = 3x – 2 εφάπτεται της C στο σημείο (1,1). f3. Ο ι γραφικές παραστάσεις των f και g έχουν κοινή εφαπτομένη στο x = 1 αν και μόνο αν f(1) = g(l) και f ′ (l) = g′(l). 0 Για κάθε x ∈ R * ισχύει: 1 x2 f ′ (x) = 2αx + β και g′(x) = − οπότε f ′ (1) = 2α + β και g′(l) = – l. Επομένως  f (1) = g (1) α + β + 2 =1 α + β = −1  f ′(1) = g ′(1) 2α + β = −1 2α + β = −1  ⇔ ⇔ ⇔ α = 0. β = −14. Η εξίσωση της εφαπτομένης της C στο σημείο Α(0,1) είναι: f y −1 = f ′(0)(x − 0) ⇔ y = x +1, αφού f ′ (0) = 1. Η ευθεία y = x + 1 θα εφάπτεται στη γραφική παράσταση της g, αν και μόνο αν υπάρχει x0, τέτοιο, ώστε  g (x0 ) = x0 +1 ⇔ −−2x0x2 0−−x10 = x0 +1 ⇔  x02 + 2x0 +1 = 0 ⇔ x0 = −1.  g ′(x0 ) = 1 =1  x0 = −1   Επομένως, η y = x + l εφάπτεται στη C στο σημείο (–1,0). g5. Το ζητούμενο πολυώνυμο είναι της μορφής f (x) = α x3 + β x2 + γ x + δ , α , β ,γ ,δ ∈R και α ≠ 0. Για κάθε x ∈ R ισχύει: f ′(x) = 3α x2 + 2β x + γ , f ′′(x) = 6α x + 2β και f (3) (x) = 6α. Έχουμε:  f (0) = 4 δ = 4 δ = 4  f ′(−1) = 2 ⇔ 3α − 2β + γ = 2 ⇔ γ = −9 .  f ′′(2) = 4 12α + 2β = 4 β = −4   f (3) (1) = 6 6α = 6 α = 1 80

2.3Επομένως f (x) = x3 − 4x2 − 9x + 4.6. Έστω ότι υπάρχει πολυώνυμο β′ βαθμού f (x) = α x2 + β x + γ που ικανοποιεί τις υποθέσεις της άσκησης. Τότε θα είναι f(0) = 1 και f ′ (0) = 1 και f(1) = 2 και f ′ (1) = 3. Όμως, f ′ (x) = 2αx + β. Επομένως, θα ισχύει γ = 1 και β = 1 και α + β + γ = 2 και 2α + β = 3. Αυτό, όμως, είναι άτοπο αφού από τις τρεις πρώτες εξισώσεις προκύπτει ότι α = 0, β = 1 και γ = 1, που δεν επαληθεύουν την τελευταία.7. i) Για x ≠ α είναιxf (x) −α f (α ) = xf (x) − xf (α ) + xf (α ) −α f (α ) x−α x−α = x( f (x) − f (α )) + f (α )(x −α ) = x f (x) − f (α ) + f (α ). x −α x −α x −αΕπειδή η f παραγωγίζεται στο x = α , υπάρχει το 0 lim f (x) − f (α ) = f ′(α ). x→α x − αΆρα lim xf (x) −α f (α ) = lim  x f ( x) − f (α )  + f (α ) = α ⋅ f ′(α ) + f (α ). x −α  x − α  x →α x →αii) Για x ≠ α είναι ex f (x) − eα f (α ) = ex f (x) − ex f (α ) + ex f (α ) − eα f (α ) x−α x−α = ex f (x) − f (α ) + f (α ) ex − eα . x−α x−αΕπειδή η συνάρτηση h(x) = ex είναι παραγωγίσιμη στο x = α ισχύει 0 lim ex − eα = h′(α ) = eα . x→α x − α 81

2.3Επομένως, lim ex f (x) − ea f (α ) = lim ex f (x) − f (α ) + f (α ) lim ex − eα x→α x − α x→α x − α x→α x − α = eα f ′(α ) + f (α )eα = eα ( f ′(α ) + f (α )).8. Τ α σημεία της C στα οποία η εφαπτομένη είναι παράλληλη προς τον άξονα των x είναι αυτά για fτα οποία ισχύει f ′ (x) = 0 με x ∈[0, 2π ].Αλλά f ′(x) = 2συν2x − 4ηµx ⋅ συνx = 2συν2x − 2ηµ2x, οπότε f ′(x) = 0 ⇔ 2συν2x − 2ηµ2x = 0 ⇔ εϕ2x = 1 ⇔ 2x = κπ + π ⇔ x = κπ + π . 4 28Επειδή x ∈[0, 2π ] έχουμε: 0 ≤ κπ + π ≤ 2π ⇔ − 1 ≤ κ ≤ 15 28 82 8 ⇔ − 1 ≤ κ ≤ 15 ⇔ κ = 0, 1, 2, 3, αφού κ ∈ . 44Για τις τιμές αυτές του κ βρίσκουμε ότι: x = π ή x = 5π ή x = 9π ή x = 13π . 88 8 89. i) ● Για x ≠ 0 έχουμε f (x) = x 2/3 = (− x)2 / 3 , αν x < 0.  αν x≥0  x 2 / 3 ,Επομένως— Αν x < 0, τότε f ′(x) = ((−x)2/3 )′ = − 2 (−x)−1/3 = −2 . 3 33 −x— Αν x > 0, τότε f ′(x) = (x2/3 )′ = 2 x−1/3 = 2 . 3 33 x 82

2.3● Για x0 = 0 είναι f (x) − f (0) = 3 x2 , x−0 xΕπομένως— Όταν x > 0, έχουμε f (x) − f (0) = 3 x2 3 x = x = 1 x x⋅3 x x⋅3 x 3 xοπότε lim f (x) − f (0) = lim 1 = +∞ x→0+ x − 0 xx→0+ 3— Όταν x < 0 έχουμε f (x) − f (0) = 3 x2 3 −x = 3 (−x)3 = −1 x x⋅ 3 −x x⋅ 3 −x 3 −xοπότε lim f (x) − f (0) = lim −1 = −∞. x → 0− x x→0− 3 − xΕπομένως η f (x) = 3 x2 δεν παραγωγίζεται στο 0. Επειδή η f είναι συνεχήςστο 0, η εξίσωση της εφαπτομένης της Cf στο Ο(0,0) είναι η x = 0.ii) Είναι f (x) = x 4/3 = (− x)4 / 3 , x < 0.  x>0  x4/3 ,Επομένως— Αν x > 0, τότε f ′(x) = 4 x1/3 = 4 3 x. 33— Αν x < 0, τότε f ′(x) = ((−x)4/3 )′ = −4 (−x)1/3 = −4 3 −x. 33 83

2.3● Στο x0 = 0 έχουμε f (x) − f (0) = 3 x4 − 0 = 3 x4 . x−0 x xΕπομένως:— Αν x > 0 είναι f (x) − f (0) = 3 x3 ⋅ x = x 3 x = 3 x x xxοπότε lim f (x) − f (0) = lim 3 x = 0. x → 0+ x x → 0+— Αν x < 0 είναι f (x) − f (0) = 3 (−x3 ) ⋅ (−x) = −x ⋅ 3 −x = − 3 −x x xxοπότε lim f (x) − f (0) = lim − 3 −x = 0. x → 0− x x → 0−Επομένως f ′(0) = 0.Η εξίσωση της εφαπτομένης της Cf στο σημείο της Ο(0,0) είναι η y = 0.10. Επειδή η συνάρτηση f παραγωγίζεται στο R είναι g′(x) = f ′(x2 + x +1) ⋅ (2x +1), οπότε g′(0) = f ′(1) = 1.Επίσης έχουμε g(0) = f (0 + 0 +1) −1 = f (1) −1.Άρα, η εξίσωση της εφαπτομένης της Cf στο σημείο της Α(1, f(1)) είναι η y − f (1) = f ′(1)(x −1) ⇔ y = x −1+ f (1), (1)ενώ η εξίσωση της εφαπτομένης της Cg στο σημείο της Β(0, g(0)) είναι η y − g(0) = g′(0)(x − 0) ⇔ y − f (1) +1 = 1⋅ x ⇔ y = x + f (1) −1. (2)Από (1) και (2) προκύπτει ότι η y = x + f(1) – 1 είναι κοινή εφαπτομένη τωνCf, Cg στα Α, Β αντιστοίχως. 84

2.411. i) Έχουμε διαδοχικά ( f (ηµx))′ = (exσυνx)′ f ′(ηµx) ⋅ συνx = exσυνx + ex (−ηµx) f ′(ηµx) ⋅ συνx = ex (συνx − ηµx). Επομένως f ′(ηµ0)συν0 = e0 (συν0 − ηµ0), οπότε f ′(0) = 1.ii) Είναι f (ηµ0) = e0συν0 οπότε f(0) = 1.Άρα, η εξίσωση της εφαπτομένης ε της Cf στοσημείο της Α(0,1) είναι ε : y −1 = 1(x − 0) ⇔ y = x +1Η εφαπτομένη ε τέμνει τους άξονες στα σημείαΑ(0,1) και B(–1,0) και ισχύει (OΑ) = (OB) =1. Επομένως το τρίγωνο OΑΒ είναι ισοσκελές.2.4 Α΄ ΟΜΑΔΑΣ1. Επειδή E(t) = 4πr2(t) και r(t) = 4 – t2 έχουμε: ● Ε ′(t) = 8π r(t) ⋅ r′(t) = 8π ⋅ (4 − t2 ) ⋅ (−2t) = −16π t(4 − t2 ).Άρα Ε ′(1) = −16π (4 −1) = −48π cm2/s.● Επειδή V (t) = 4 π r3 (t), 3 85

2.4 V ′(t) = 4π r2 (t) ⋅ r′(t) = 4π (4 − t2 )2 (−2t)έχουμε = −8π t(4 − t2 )2.Άρα V ′(1) = −8π ⋅1(4 −12 )2 = −72π cm3/s.2. Επειδή V (t) = 4 π r3 (t) έχουμε 3 V ′(t) = 4π r2 (t)r′(t) και για t = t0 V ′(t0 ) = 4π r2 (t0 )r′(t0 ).Είναι όμως V′(t0­) = 100 cm3/s και r(t0) = 9 cm οπότε έχουμε 100 = 4π 92 ⋅ r′(t0 ). Επομένως r ′(t0 ) = 100 = 25 cm/s.3. Έχουμε 4π ⋅81 81⋅π P′(x) = Π ′(x) − Κ ′(x) = 420 − x2 + 40x − 600 = −x2 + 40x −180.Είναι Ρ′(x) > 0 για όλα τα x μεταξύ των ριζών του τριωνύμου −x2 + 40x −180 ,δηλαδή x ∈ (20 − 220, 20 + 220).4. i) Έστω x(t), y(t) οι συναρτήσεις θέσεων των πλοίων Π1, Π2 αντιστοίχως. Τότε υ1 = x′(t) = 15 και υ2 = y′(t) = 20οπότε x(t) = 15t και y(t) = 20t,αφού τα πλοία Π1, Π2 αναχωρούν συγχρόνως από το λιμάνι. 86

2.4 ii) Από το ορθογώνιο τρίγωνο ΛΠ1Π2 έχουμε d 2 (t) = x2 (t) + y2 (t) = (15t)2 + (20t)2 = 225t2 + 400t2 = 625t2. Άρα d(t) = 25t, οπότε ο ρυθμός μεταβολής της απόστασης d είναι σταθερός και ισούται με d ′(t) = 25 Km/h.5. Έστω Μ  x(t), 1 x 2 (t )  σημείο της παραβολής, τη χρονική στιγμή t με t ≥ 0. Τότε:  4  x′(t) =  1 x 2 (t ) ′ ⇔ x′(t) = 1 2 x(t ) x′(t )  4  4 ⇔ 1 = 1 x(t) (αφού x′(t) > 0 για κάθε t ≥ 0). 2 Άρα x(t) = 2, οπότε y(t) = 1 ⋅ 22 = 1. Έτσι το σημείο είναι το Μ(2,1). 42.4 Β΄ ΟΜΑΔΑΣ1. Έστω r = r(t) η ακτίνα της σφαίρας, ως συνάρτηση του χρόνου t. Τότε είναι: V (t) = 4 π r3 (t), 3 οπότε V ′(t) = 4 π ⋅ 3r2 (t) ⋅ r′(t) = 4π ⋅ r2 (t) ⋅ r′(t). (1) 3 Είναι όμως Ε (t) = 4π ⋅ r2 (t), οπότε Ε ′(t) = 8π ⋅ r(t)r′(t) ⇔ r′(t) = 8π 1 (t) ⋅ E′(t ). ⋅r Ο τύπος (1) γίνεται V ′(t) = 4π r2 (t) ⋅ 1 ⋅ Ε ′(t) = 1 ⋅ r(t) ⋅ Ε ′(t). 8π r(t) 2 87

2.4 Επομένως V ′(t0 ) = 1 ⋅ 85 ⋅10 = 425 cm3/s.2. Έχουμε: 2 T = T (x) = (ΟΑΒ ) = 1 x ln x, αφού x > 1. 2Επειδή το x είναι συνάρτηση του χρόνου t, έχουμε T (t) = 1 x(t) ln x(t), οπότε 2 T ′(t) = 1 x′(t) ln x(t) + 1 x(t) 1 x′(t) 2 2 x(t) = 1 x′(t)(ln x(t) +1). 2Επομένως τη χρονική στιγμή t0 που είναι x(t0) = 5, έχουμε T ′(t0 ) = 1 x′(t0 )(ln x(t0 ) + 1) = 2 = 1 4(ln 5 +1) = 2(ln 5 +1) cm2/s. 23. Τα τρίγωνα ΓΔΕ και ΓΒΑ είναι όμοια. Επομένως y = s ⇔ y = 5 s ⇔ y = 1 s. 5 20 20 4Επειδή τα y και s είναι συναρτήσεις του χρόνουt, είναι y(t) = 1 s(t). 4Επομένως y′(t) = 1 s′(t) = 3 m/s. 44 88

2.44. Η γωνία θ είναι συνάρτηση του χρόνου t. Από το ορθογώνιο τρίγωνο ΟΑΠ έχουμε εϕθ (t) = h(t) . Παραγωγίζοντας την ισότητα έχουμε διαδοχικά 100 (εϕθ (t ))′ =  h(t) ′  100  1 (t ) ⋅θ ′(t ) = 1 ⋅ h′(t ) συν2θ 100 θ ′(t) = 1 h′(t) ⋅ συν2θ (t), 100οπότε θ ′(t0 ) = 1 ⋅ h′(t0 ) ⋅ συν2θ (t0 ). (1) 100Όμως, τη χρονική στιγμή t0 που το μπαλόνι βρίσκεται σε ύψος 100 m ισχύει:h′(t0 ) = 50 και συνθ (t0 ) = συν45 = 2 . Επομένως 2 θ ′(t0 ) = 1 ⋅50 ⋅ 2 = 1 rad/min. 100 4 45. Από την ομοιότητα των τριγώνων ΦΟΣ και ΚΠΣ έχουμε 1, 6 = s . (1) 8 x+sΤα x, s είναι συναρτήσεις του χρόνου t και ισχύει, x′(t) = 0,8 m/s ενώ s′(t) είναιο ρυθμός μεταβολής του ίσκιου της γυναίκας.Από την (1) έχουμε: 0, 2 = s ⇔ s = 0, 2(x + s) ⇔ 0,8s = 0, 2x ⇔ s(t) = 1 x(t). x+s 4Επομένως s′(t) = 1 x′(t) = 0, 25x′(t)Άρα 4 s′(t) = 0, 25⋅ 0,8 = 0, 2 m/s. 89

2.46. Ο προβολέας του περιπολικού φωτίζει κατά τη διεύθυνση της εφαπτομένης της CΕΒίfρν,ίακσιακοθfώυ′(μςxεα)τυ=ητνό−εκξ1ι3ίνσεxωί3τσα′ηι=κτηα−ςτxάε2φμοαπήπόκττοοεςμτέfην′ς(ηαςκ)ατημ=ςπ−ύCαλfη2σ.ςτΕ.οπσομηέμνεωίος,τηηςεφΑαπατο,μ−έν13ηαA3 M. έχει εξίσωση: y + 1 α 3 = −α 2 (x − α ). 3 Για y = 0, έχουμε 1 α 3 = −α 2 x + α 3 ⇔ α 2 x = 2 α 3 ⇔ x = 2 α. 3 33 Άρα, το σημείο Μ έχει τετμημένη x(t) = 2 α (t). Επομένως, 3 x′(t) = 2 α ′(t) = − 2 α (t) 33 και τη χρονική στιγμή t0 , που είναι, α(t0) = – 3, έχουμε7. Τα μεγέθη x, y, θ είναι συναρτήσεις του χρόνου t και ισχύει: υΑ = y′(t) και υΒ = x(t) = 0,1 m/s. Τη χρονική στιγμή t0 που η κορυφή της σκάλας απέχει από το δάπεδο 2,5 m είναι y(t0) = 2,5 και x(t0 ) = 32 − y2 (t0 ) = 2, 75 m. i) Έχουμε x(t) = 3συνθ (t), οπότε x′(t) = −3ηµθ (t) ⋅θ ′(t) και άρα θ ′(t ) = − 1 (t) ⋅ x′(t). 3ηµθΕπομένωςθ ′(t0 ) = − 1 (t0 ) ⋅ x′(t0 ) = − 1 5 ⋅ 0,1 = − 1 rad/s. 3ηµθ 2, 25 3 ⋅ 3 90

2.4ii) Από το ορθογώνιο τρίγωνο ΟΑΒ έχουμε x2 (t) + y2 (t) = 9, οπότε 2x(t)x′(t) + 2 y(t) y′(t) = 0 ⇔ y′(t) = − x(t) ⋅ x′(t). y(t)Άρα, y′(t0 ) = −x(t0 ) ⋅ x′(t0 ), y(t0 )οπότε y′(t0 ) = − 2, 75 ⋅ 1 = − 2, 75 m/sec. 2,5 10 258. Έστω x = x(t) και y = y(t) οι συντεταγμένες του κινητού, τη χρονική στιγμή t. Τηχρονική στιγμή t0 που το κινητό βρίσκεται στη θέση  1 , 3  , έχουμε  2 2  1 3. x(t0 ) = 2 και y(t0 ) = 2Επίσης έχουμε: y′(t0 ) = −3 μονάδες/sec.Επειδή το κινητό κινείται στον κύκλο x2 + y2 = 1, είναι x2(t) + y2(t) = 1,οπότε έχουμε διαδοχικά (x2 (t))′ + ( y2 (t))′ = 0 ⇔ 2x(t)x′(t) + 2 y(t) y′(t) = 0 ⇔ x(t0 )x′(t0 ) + y(t0 ) y′(t0 ) = 0.Επομένως x′(t0 ) = − y(t0 ) ⋅ y′(t0 ) = − (−3) 3 / 2 = 3 3 μονάδες/sec. x(t0 ) 1/ 2 91

2.52.5 Α΄ ΟΜΑΔΑΣ1. i) H f (x) = x2 − 2x +1 είναι ● συνεχής στο [0,2] ως πολυωνυμική, ● παραγωγίσιμη στο (0,2) με f ′(x) = 2x − 2 και ● ισχύει f(0) = f(2) = 1. Επομένως, ισχύουν οι προϋποθέσεις του Θ. Rolle, οπότε υπάρχει ένα τουλάχιστον ξ ∈ (0, 2) τέτοιο, ώστε f ′(ξ ) = 0 ⇔ 2ξ − 2 = 0 ⇔ ξ = 1.ii) H f(x) = ημ3x είναι:● συνεχής στο 0, 2π  , ως σύνθεση συνεχών συναρτήσεων, 3 ● παραγωγίσιμη στο  0, 2π  , με f ′ (x) = 3συν3x και  3 ● ισχύει f (0) = f  2π  = 0.  3 Επομένως, ισχύουν οι προϋποθέσεις του Θ. Rolle, οπότε υπάρχει ένα τουλάχιστονξ ∈  0, 2π  τέτοιο, ώστε  3  f ′(ξ ) = 0 ⇔ 3συν3ξ = 0 ⇔ συν3ξ = 0 ⇔ 3ξ = π ή 3ξ = 3π , αφού 0 < 3ξ < 2π 22 ⇔ξ =π ή ξ =π. 62iii) Η f(x) = 1 + συν2x είναι● συνεχής στο [0, π],● παραγωγίσιμη στο (0, π) με f ′ (x) = – 2ημ2x και● ισχύει f(0) = f(π) = 2.Επομένως, ισχύουν οι προϋποθέσεις του Θ. Rolle, οπότε υπάρχει ένα τουλάχιστονξ ∈ (0,π ) τέτοιο, ώστε 92

2.5 f ′(ξ ) = 0 ⇔ −2ηµ2ξ = 0 ⇔ ηµ2ξ = 0 ⇔ 2ξ = π , αφού 0 < 2ξ < 2π ⇔ξ =π. 2iv) Η συνάρτηση f (x) = x είναι συνεχής στο [–1,1], ως απόλυτη τιμή συνεχούςσυνάρτησης.Η f, όμως, δεν είναι παραγωγίσιμη στο x0 = 0, αφού lim f (x) − f (0) = lim x = 1 και x→0+ x − 0 xx → 0+ lim f (x) − f (0) = lim −x = −1. x→0− x − 0 xx → 0−Επομένως η f δεν παραγωγίζεται στο (–1,1).Άρα δεν ισχύουν οι προϋποθέσεις του Θ. Rolle.2. i) H f(x) = x2 + 2x είναι ● συνεχής στο [0,4], ως πολυωνυμική ● παραγωγίσιμη στο (0,4) με f ′(x) = −2x + 2. Επομένως, ισχύουν οι υποθέσεις του Θ.Μ.Τ., οπότε υπάρχει ένα τουλάχιστον ξ ∈ (0, 4) τέτοιο, ώστε f ′(ξ ) = f (4) − f (0) ⇔ 2ξ + 2 = 24 4−0 4 ⇔ 2ξ + 2 = 6 ⇔ξ =2ii) Η f(x) = 3ημ2x είναι● συνεχής στο 0, π  , ως σύνθεση συνεχών συναρτήσεων, 2 ● παραγωγίσιμη στο  0, π  με f ′ (x) = 6συν2x.  2 Επομένως, ικανοποιούνται οι υποθέσεις του Θ.Μ.Τ., οπότε υπάρχει ένατουλάχιστον, ξ ∈  0, π  τέτοιο, ώστε  2  93

2.5 f  π  − f (0)  2  f ′(ξ ) = ⇔ 6συν2ξ =0 π −0 2 ⇔ συν2ξ = 0 ⇔ 2ξ = π , αφού 2ξ ∈ (0,π ) 2 ⇔ξ =π. 4iii) ● Εξετάζουμε τη συνέχεια της f στο [–3,2]— Για x ∈[−3, −1) η f είναι συνεχής, ως πολυωνυμική.— Για x ∈ (−1, 2] η f είναι συνεχής, ως πολυωνυμική.— Στο x0 = – 1 έχουμε lim f (x) = lim (2x + 2) = 0 x → −1− x → −1− lim f (x) = lim (x3 − x) = 0 και f (−1) = 0, x → −1+ x → −1+οπότε η f είναι συνεχής στο – 1.Επομένως, η f είναι συνεχής στο [–3,2].● Εξετάζουμε τώρα την παραγωγισιμότητα της f στο (–3,2).— Η f είναι παραγωγίσιμη στο (–3,–1), με f ′ (x) = 2.— Η f είναι παραγωγίσιμη στο (–1,2), με f ′ (x) = 3x2 – 1.— Έχουμε lim f (x) − f (−1) = lim 2x + 2 = 2 και x → −1− x +1 x→−1− x + 1 lim f (x) − f (−1) = lim x3 − x = lim x(x −1) = 2. x → −1+ x +1 x + 1x→−1+ x → −1+Άρα, f ′ (–1) = 2.Επομένως, η f είναι παραγωγίσιμη στο (–3,2) με f ′( x) =  2, 1, x ∈ (−3, −1] 3x2 − . x ∈ (−1, 2) 94

2.5Άρα ικανοποιούνται οι υποθέσεις του Θ.Μ.Τ., οπότε υπάρχει ξ ∈ (−3, 2)τέτοιο,ώστε f ′(ξ ) = f (2) − f (−3) ⇔ f ′(ξ ) = 6 − (−4) ⇔ f ′(ξ ) = 2. 2 − (−3) 2 − (−3)Η τελευταία ισχύει για κάθε ξ ∈ (−3, −1], ενώ για ξ ∈ (−1, 2) έχουμε: 3ξ 2 −1 = 2 ⇔ 3ξ 2 = 3 ⇔ ξ 2 = 1 ⇔ ξ = 1.3. ● Η συνάρτηση f ( x) = ex είναι συνεχής στο [α, β] και παραγωγίσιμη στο (α, β) με f ′ (x) = ex. Επομένως σύμφωνα με το Θεώρημα Μέσης Τιμής υπάρχει x0 ∈ (α , β ) τέτοιο, ώστε f ′(x0 ) = f (β ) − f (α ) ⇔ ex0 = eβ − eα . (1) β −α β −αΕπειδή α < x0 < β και η συνάρτηση y = ex είναι γνησίως αύξουσα ισχύει eα < ex0 < eβ .Άρα, λόγω της (1), είναι eα < eβ − eα < eβ . β −α● Η συνάρτηση g(x) = lnx είναι συνεχής στο [α, β] με 0 < α < β και παραγωγίσιμηστο (α, β) με f ′(x) = 1 . Επομένως, σύμφωνα με το Θ.Μ.Τ. υπάρχει x0 ∈ (α , β )τέτοιο, ώστε x f ′(x0 ) = f (β ) − f (α ) = ln β − lnα ⇔ 1 = ln β − lnα . (1) β −α β −α x0 β −αΕπειδή 0 < α < x0 < β, είναι 1 < 1 < 1 , οπότε, λόγω της (1), έχουμε β x0 α 1 < ln β − lnα < 1 . β β −α α 95

2.52.5 Β΄ ΟΜΑΔΑΣ1. i) ● Η συνάρτηση f είναι συνεχής στο διάστημα [–1,0] ως πολυωνυμική. ΕίναιΔηλαδή f(–1) = 1 + 20 – 25 + 1 + 1 = – 2 και f(0) = 1 f(–1) f(0) = – 2 < 0. Επομένως, σύμφωνα με το θεώρημα Bolzano υπάρχει ένα τουλάχιστον x1 ∈ (−1, 0) τέτοιο, ώστε f(x1) = 0. ● Η συνάρτηση f είναι συνεχής στο [0,1] και f(0) = 1, f(1) = 1 – 20 – 25 – 1 + 1= – 44. Δηλαδή, f(0) f(1) = – 44 < 0. Επομένως, σύμφωνα με το θεώρημα Bolzano, υπάρχει ένα τουλάχιστον x2 ∈ (1, 0) τέτοιο, ώστε f(x2) = 0.ii) H συνάρτηση f ικανοποιεί τις υποθέσεις του θεωρήματος Rolle στο [x1, x2 ] ⊆ [−1,1], με x1 ∈ (−1, 0) και x2 ∈ (0,1), αφού ● είναι συνεχής στο [x1, x2] ως πολυωνυμική ● είναι παραγωγίσιμη στο (x1, x2) με f ′(x) = 4x3 − 60x2 − 50x −1 και ● ισχύει f (x1)= 0= f (x2 ). Άρα υπάρχει ξ ∈ (x1, x2 ) ⊆ (−1,1), τέτοιο, ώστε f ′(ξ ) = 0 ή, ισοδύναμα, 4ξ 3 − 60ξ 2 − 50ξ −1 = 0. Επομένως, η εξίσωση 4x3 − 60x2 − 50x −1 = 0 έχει μια τουλάχιστον ρίζα στο (–1,1).2. i) Η συνάρτηση f ικανοποιεί τις υποθέσεις του θεωρήματος Rolle στο [0,1], αφού ● είναι συνεχής στο [0,1] ως γινόμενο συνεχών ● είναι παραγωγίσιμη στο (0,1) με f ′(x) = ηµx + (x −1)συνx και ● f(0) = (0 – 1)ημ0 = 0, f(1) = 0∙ημ1 = 0. 96

2.5 Άρα, υπάρχει ξ ∈ (0,1), τέτοιο, ώστε f ′ (ξ) = 0, δηλαδή η εξίσωση f ′ (x) = 0 έχει μια τουλάχιστον ρίζα στο (0,1).ii) Η εξίσωση εφx = 1 – x στο (0,1) γράφεται ισοδύναμα ηµx = 1− x ⇔ ηµx = (1− x)συνx ⇔ ηµx + (1− x)συνx = 0 ⇔ f ′(x) = 0 συνx και σύμφωνα με το ερώτημα i) έχει τουλάχιστον μία ρίζα στο (0,1). Επομένως, η εξίσωση εφx = 1 – x έχει μια τουλάχιστον ρίζα στο (0,1). Σημ.: To ii) μπορεί να αποδειχθεί και με το Θ. Bolzano ανεξάρτητα από το i) ερώτημα.3. Η εξίσωση f(x) = x γράφεται ισοδύναμα f(x) – x = 0. Θέτουμε g(x) = f(x) – x, x ∈ R και υποθέτουμε ότι η εξίσωση g(x) = 0 έχει δύο πραγματικές ρίζες x1, x2 στο R. Η συνάρτηση g ικανοποιεί τις υποθέσεις του θεωρήματος Rolle στο διάστημα [x1, x2] αφού ● είναι συνεχής στο [x1, x2] ως άθροισμα συνεχών. (Η f είναι συνεχής στο R ως παραγωγίσιμη στο R). ● είναι παραγωγίσιμη στο (x1, x2) με g′(x) = f ′ (x) – 1 και ● g(x1) = 0 = g(x2). Επομένως, υπάρχει ξ ∈ (x1, x2 ), τέτοιο, ώστε g′(ξ ) = 0 ⇔ f ′(ξ ) −1 = 0 ⇔ f ′(ξ ) = 1,που είναι άτοπο, αφού f ′ (x) ≠ 1 για κάθε x ∈R. Άρα η εξίσωση g(x) = 0, ήισοδύναμα η εξίσωση f(x) = x έχει το πολύ μια πραγματική ρίζα.ii) Κατ’ αρχάς η εξίσωση ηµ x = x έχει ρίζα το 0, αφού ηµ 0 = 0. 22 Έστω f (x) = ηµ x . Τότε 2 f ′(x) = 1 συν x ≠ 1 για κάθε x ∈ R (αφού συν x ≠ 2 ). 22 2Άρα σύμφωνα με το i) ερώτημα η εξίσωση f(x) = x, δηλαδή η εξίσωση ηµ x = x, 2έχει το πολύ μια πραγματική ρίζα. Αφού, όμως, έχει ρίζα το 0, η ρίζα αυτή θαείναι μοναδική. 97

2.54. i) Έχουμε x ≤ 1 ⇔ 2 x ≤ 1+ x2 ⇔2 x ≤1+ x2 1+ x2 2 ⇔ x2 − 2 x +1 ≥ 0 ⇔ ( x −1)2 ≥ 0, που ισχύει.ii) ● Για α = β ισχύει η ισότητα ● Για α ≠ β, η f στο διάστημα με άκρα τα α, β ικανοποιεί τις υποθέσεις του Θ.Μ.Τ. Άρα υπάρχει ξ ∈ (α , β ) τέτοιο, ώστε f ′(ξ ) = f (β ) − f (α ) ⇔ f (β ) − f (α ) = f ′(ξ )(β −α ) β −α ⇔ f (β) − f (α ) = 1 ξ 2 (β −α ). +ξΕπομένως, f (β) − f (α ) = ξ β −α ≤ 1 β −α , λόγω του i). 1+ ξ 2 25. Η f ικανοποιεί τις συνθήκες του Θ.Μ.Τ. στο διάστημα [0,4], οπότε υπάρχει ξ ∈ (0, 4) τέτοιο, ώστε f ′(ξ ) = f (4) − f (0) = f (4) −1. 4−0 4Αλλά, από υπόθεση έχουμε 2 ≤ f ′(x) ≤ 5 για κάθε x ∈ (0, 4), οπότε 2 ≤ f (4) −1 ≤ 5 ⇔ 8 ≤ f (4) −1 ≤ 20 ⇔ 9 ≤ f (4) ≤ 21. 46. ● Η συνάρτηση f ικανοποιεί τις υποθέσεις του Θ.Μ.Τ. στο διάστημα [–1,0], αφού είναι συνεχής στο [–1,0] και παραγωγίσιμη στο (–1,0) με f ′(x) ≤ 1. Επομένως, υπάρχει ένα τουλάχιστον ξ1 ∈ (−1, 0), τέτοιο ώστε f ′(ξ1) = f (0) − f (−1) = f (0) − (−1) = f (0) +1. (1) 0 +1 1● Η συνάρτηση f ικανοποιεί τις υποθέσεις του Θ.Μ.Τ. στο διάστημα [0,1], αφούείναι συνεχής στο [0,1] και παραγωγίσιμη στο (0,1).Επομένως, υπάρχει ένα τουλάχιστον ξ2 ∈ (0,1) τέτοιο, ώστε 98

2.6 f ′(ξ2 ) = f (1) − f (0) = 1− f (0) = 1− f (0). (2) 1− 0 1Επειδή f ′(x) ≤ 1 για κάθε x ∈ (−1,1) θα ισχύει  f ′(ξ1 ) ≤1 ⇔  f (0) +1 ≤ 1 ⇔  f (0) ≤ 0  f ′(ξ2 ) ≤1 1− f (0) ≤ 1  f (0) ≥ 0  Άρα f (0) = 0.7. Κ ατ’ αρχάς f(0) = g(0) = 1 και f(1) = g(l) = 2. Επομένως οι γραφικές παραστάσεις των f , g έχουν κοινά τα σημεία Α και Β. Ας υποθέσουμε ότι αυτές έχουν και τρίτο κοινό σημείο Γ και ας ονομάσουμε ρ1 < ρ2 < ρ3 τις τετμημένες των τριών σημείων. Τότε, θα ισχύει: f (ρ1) = g(ρ1), f (ρ2 ) = g(ρ2 ) και f (ρ3 ) = g(ρ3 ). Θεωρούμε, τώρα, τη συνάρτηση ϕ(x) = f (x) − g(x) = 2x + x2 − 2x −1.Για τη συνάρτηση φ ισχύουν οι υποθέσεις του Θ. Rolle στα διαστήματα [ρ1, ρ2]και [ρ2, ρ3], αφού είναι παραγωγίσιμη στο R με ϕ′(x) = 2x ln 2 + 2x − 2 και ισχύειϕ(ρ1) = ϕ(ρ2 ) = ϕ(ρ3 ) = 0.Άρα, υπάρχουν ξ1 ∈ (ρ1, ρ2 ) και ξ2 ∈ (ρ2 , ρ3 ) τέτοια, ώστε φ′(ξ1) = 0 και φ′(ξ2) = 0.Επειδή, επιπλέον, η φ′ είναι παραγωγίσιμη στο [ξ1, ξ2], για τη συνάρτηση φ′ ισχύουνοι υποθέσεις του Θ. Rolle. Άρα υπάρχει ξ ∈ (ξ1,ξ2 ) τέτοιο, ώστε ϕ′′(ξ ) = 0. Αυτόόμως είναι άτοπο, αφού ϕ′′(x) = 2x ln2 2 + 2 > 0 για κάθε x.Άρα, η εξίσωση φ(x) = 0 έχει ακριβώς δύο ρίζες, τους αριθμούς 0 και 1.2.6 Α΄ ΟΜΑΔΑΣ1. Για κάθε x ∈ R έχουμε ϕ′(x) = 2 f (x) f ′(x) + 2g(x)g′(x) = 2 f (x)g(x) − 2g(x) f (x) = 0.Επομένως, φ(x) = c.2. i) Για κάθε x ∈ R είναι 99