ต.ส.ร. 47 2. อุณหภูมิ การเพาะเมล็ดในอุณหภูมิที่เหมาะสมกับเมล็ดพันธุ์แต่ละชนิด ช่วยให้กระบวนการงอกเมล็ด เร็วขึ้น 3. แสง เมลด็ พชื บางชนิดจะงอกเมื่อได้รับแสง เช่น วัชพชื ต่าง ๆ ผกั กกาดหอม ปอ และเมล็ดพืชบางชนิด ไม่ตอ้ งการแสงขณะเริ่มงอก แต่เมือ่ ตน้ กล้าเจริญเติบโตการไดร้ ับแสงที่เหมาะสมจะทำให้ต้นกลา้ แข็งแรงและเจรญ เติบโตได้ดี เช่น ผักบุง้ จีน กระเจ๊ียบ แตงกวา เปน็ ต้น 4. ออกซิเจน ขณะงอกเมล็ดพืชมีอัตราการหายใจสูงเพื่อใช้ในกระบวนการสลายสรอาหาร และเมล็ดพืช ต้องการออกซเิ จนในการสร้างพลงั งานจำนวนมาก เพื่อใหต้ ้นกลา้ เจริญเติบโต 5. ดิน การเพาะเมล็ดควรศึกษาก่อนว่าพืชแต่ละชนิดเหมาะสมกับดินลักษณะใด เช่น ข้าวสามารถ เจรญิ เติบโตในดนิ เหนียวได้ แตถ่ ว่ั เขยี วไมส่ ามารถเจรญิ เตบิ โตในดนิ เหนียวได้ เป็นตน้ เอกสารประกอบการเรียนการสอน รายวิชานวตั กรรมการเกษตร๑ รหสั วชิ า ง21261 นายอดศิ กั ดิ์ พวงบานเยน็
ต.ส.ร. 3. การขยายพันธุแ์ บบไม่อาศัยเพศ 48 ความหมายของการขยายพันธุแ์ บบอาศยั เพศ การขยายพันธุ์แบบไม่อาศัยเพศ คือ การขยายพันธุ์โดยนำส่วนต่าง ๆ ของพืชพันธุ์ดี เช่น กิ่ง ลำต้น ใบ ยอด ตา ราก และหน่อ มาทำให้เกิดรากและยอดกลายเป็นต้นไม้ที่มีลักษณะเหมือนแม่พันธุ์ทุกประการ การขยายพันธุ์วิธีนี้ทำให้ได้ลำต้นที่ไม่สูงใหญ่เหมือนการเพาะเมล็ด ง่ายต่อการดูแลรักษาและเก็บเกี่ยวผลผลิต ซึง่ การขยายพนั ธแุ์ บบไม่อาศยั เพศบางวธิ ีมรี ะบบรากทีไ่ มค่ ่อยแข็งแรงเหมือนกบั การขยายพนั ธแุ์ บบอาศัยเพศ การขยายพันธุ์แบบไม่อาศัยเพศที่นิยมในปัจจุบัน ได้แก่ การตัดชำ การตอนกิ่ง การทาบกิ่ง การติดตา การตอ่ กงิ่ การแบง่ หรือแยกส่วน การเพาะเลยี้ งเนอ้ื เยอ่ื ขอ้ ดขี ้อเสียของการขยายพันธุแ์ บบไม่อาศัยเพศ ขอ้ ดีของการขยายพนั ธุ์แบบอาศยั ไมเ่ พศ 1. พืชบางชนดิ และบางสายพนั ธุ์ไมม่ เี มลด็ ทำให้ขยายพันธไ์ุ ดโ้ ดยวิธนี ี้ 2. ทำให้พืชตน้ ใหมท่ ่ไี ดม้ ีลกั ษณะทางพนั ธกุ รรมเหมือนแม่พันธุท์ กุ ประการ 3. ทำให้ร่นระยะเวลาในการออกดอกติดผลเร็วกว่าการขยายพันธุ์แบบอาศัยเพศ เช่น โดยปกติ การขยายพันธุ์ด้วยเมล็ดอาจใช้เวลานานประมาณ 5 ปีขึ้นไป จึงจะออกดอก แต่การขยายพันธุ์ด้วยวิธีการตอนกิ่งหรือการปกั ชำอาจใช้เวลาประมาณ 1-2 ปี จงึ จะออกดอก 4. พชื ต้นใหมท่ ่ีได้มีขนาดสมำ่ เสมอกนั เน่ืองจากการขยายพันธ์ุแบบ ไมอ่ าศัยเพศ บางวธิ ีสามารถเลอื กขนาดของกิง่ ใหม้ ีขนาดใกล้เคยี งกัน 5. พืชต้นใหม่ที่ได้มีขนาดไม่สูงเกิน ทำให้สะดวกต่อการดูแล และเกบ็ เก่ียว 6. อาจทำให้ได้ต้นพืชที่มีลักษณะพันธุ์ดี เช่น การทาบกิ่งต้นเฟื่องฟ้าให้มีหลายสีในต้นเดียว การติดตา ระหว่างต้นไมท้ แ่ี ขง็ แรงทนตอ่ โรคกับกิง่ ไมท้ ่ีให้ผลลผลิตจำนวนมาก เป็นต้น เอกสารประกอบการเรียนการสอน รายวิชานวตั กรรมการเกษตร๑ รหัสวชิ า ง21261 นายอดิศักด์ิ พวงบานเย็น
ต.ส.ร. 49 ขอ้ เสียของการขยายพนั ธุแ์ บบไมอ่ าศัยเพศ 1. การขยายพันธแ์ุ บบไมอ่ าศยั เพศบางวธิ ไี มม่ ีรากแก้ว ทำให้โคน่ ล้มไดง้ ่าย 2. พืชต้นใหมท่ ไ่ี ดม้ ีโอกาสเสี่ยงตดิ โรคมากจากพอ่ พันธุ์ แม่พนั ธ์ุ 3. ลำบากต่อการขนสง่ และเปลืองเน้อื ทต่ี อ่ การเก็บรักษา 4. การขยายพันธุ์พืชบางวิธีต้องอาศัยเทคนิคและความชำนาญ เช่น การติดตา การเสียบกิ่ง การทาบกิ่ง และการเพาะเลย้ี งเน้อื เยอ่ื การตัดชำ การตัดชำคือการนำส่วนต่าง ๆ ของพืชพันธุ์ดีเช่นกิ่งก้านใบและรากมาชำในวัสดุเพาะชำเพื่อให้เกิดราก และยอดจนพัฒนาเป็นพืชต้นใหม่ที่มีคุณสมบัติเหมือนพ่อพันธุ์แม่พันธุ์ทุกประการ เมื่อส่วนราก ลำต้น และใบ สมบูรณ์แข็งแรงดีก็ย้ายต้นพืชไปปลูกตามที่ต้องการ ซึ่งพืชแต่ละชนิดมีลักษณะการออกรากไม่เหมือนกัน บางชนดิ ออกรากเร็วและมีรากมากแต่ บางชนดิ มรี ากนอ้ ยหรือออกรากช้า ทำให้บางครั้งตอ้ งใช้ฮอรโ์ มนเร่งรากช่วย เร่งให้รากออกเรว็ ขึน้ การขยายพันธุ์พืชด้วยวิธีการตัดชำนิยมใช้กับ โมก แก้ว สาวน้อยประแป้ง คุณนายตื่นสาย ไทร หม่อน โกสน ฤาษีผสม เบญจมาศ มะนาว สาเก ปีบ เป็นต้น การขยายพันธุ์พืชด้วยการตัดชำมีหลายวิธีการทำ การชำกิ่ง การชำใบ และการทำราก แตว่ ธิ ที ่ีนิยมมากที่สุด คือ การตดั ชำกง่ิ วสั ดทุ ่ใี ชใ้ นการปักชำ มีดงั น้ี วัสดทุ ่ีใช้ในการปกั ชำกิ่ง มดี งั นี้ 2. มีดขยายพันธุ์พืช 1. กรรไกรตัดแต่งกง่ิ 4. ดนิ 3. ภาชนะหรอื กระบะชำ 6. ขุยมะพรา้ ว 5. แกลบ 7. ทราย วิธีการเลือก ควรเลือกกิ่งที่มีลักษณะกึ่งอ่อนกึ่งแก่ เนื่องจากกิ่งที่มีอายุ อ่อนเกินไปจะมีอาหารสะสมอยู่ น้อยและเน่าง่าย แต่ถ้ากิ่งแก่เกินไปจะทำให้ ออกรากชา้ ใหส้ งั เกตลกั ษณะของก่ิงจะมีสีเปลอื กนำ้ ตาลปนเขยี ว เอกสารประกอบการเรียนการสอน รายวชิ านวัตกรรมการเกษตร๑ รหสั วิชา ง21261 นายอดศิ ักดิ์ พวงบานเย็น
ต.ส.ร. 50 ตำแหน่งที่ตัดกิ่งควรตัดที่ใต้ข้อและใกล้ข้อมากที่สุด เนื่องจากบริเวณข้อมีอาหารและเซลล์สะสมอยู่มาก พร้อมที่จะออกรากและแตกยอดเม่ืออยู่ในสภาพแวดล้อมที่พอเหมาะ เตรียมกิ่งปักชำใหม้ ีขนาดประมาณ 6-9 นิ้ว มี 3-5 ข้อ และมีใบอยู่ 4-6 ใบ และตัดโคนปลายกิ่งให้เฉียงทำมุม 45-60 องศา กรีดโคนกิ่งให้ยาว 1-1.5 เซนตเิ มตร ประมาณ 2-3 รอย วิธกี ารปกั ชำ 1. ขั้นตอนการเตรียมดิน ผสมดิน แกลบ ทราย ขุยมะพร้าว ด้วยอัตราส่วน 1 : 1 : 1 : 1 เมื่อผสมดิน เสร็จแลว้ ใหน้ ำดินลงในภาชนะหรอื กระบะชำ 2. การปักชำ นำกิ่งท่ีเตรยี มไวป้ ักลงในดนิ ท่ีเตรยี มไว้ให้ลกึ ประมาณ 5-10 เซนติเมตร ขน้ึ อยู่กบั ความยาว ของกิง่ และชนิดของพืช โดยนำกิ่งทำมมุ กบั วัสดเุ พาะชำประมาณ 45 องศา เพือ่ ให้พืชดดู น้ำไปใชไ้ ด้สะดวก การตอนกง่ิ การตอนกิ่ง คือ การทำให้กิ่งหรือต้นพืชเกิดรากในขณะที่ติดอยู่กับต้นแม่ เมื่อรากของพืชแข็งแรง และสมบรู ณ์จำนะต้นพชื ไปปลูกตอ่ โดยพืชต้นใหม่จะมีลกั ษณะทางสายพนั ธ์ุเหมือนกับตน้ แม่ทุกประการ แตต่ น้ พืช จะไม่มีรากแกว้ โดยมีขั้นตอนการปฏบิ ัตดิ ังนี้ วัสดุทีใ่ ชใ้ นการตอนกิ่ง มีดงั น้ี 1. มีดบางหรือมีดทใี่ ช้สำหรับการขยายพนั ธ์ุ 2. ต้มุ ตอน (ขยุ มะพร้าวอดั ถุงพลาสติก) 3. เชือกหรือลวด 4. กรรไกรตัดแตง่ กิง่ เอกสารประกอบการเรียนการสอน รายวชิ านวตั กรรมการเกษตร๑ รหสั วิชา ง21261 นายอดศิ กั ดิ์ พวงบานเยน็
ต.ส.ร. ขัน้ ตอนในการตอนกง่ิ 51 1. เลอื กกง่ิ กึง่ ออ่ นก่ึงแกท่ ี่สมบรู ณ์ ปราศจากโรคและแมลง และมีอายไุ มน่ ้อยกวา่ 1 ปี 2. ควั่นกิ่ง เป็นรูปวงแหวน 2 วง ให้ทั้งสองวงห่างกันประมาณเส้นรอบวงชองกิ่ง ลอกเปลือกออก แล้วใช้ มีดขูดเย่อื เจริญทเ่ี ปน็ เมอื กลน่ื ๆ ออก 3. นำตุ้มตอนที่เตรียมไว้มากรีดถุงตามความยาว แล้วนำไปหุ้มที่กิ่งควั่นไว้ มัดด้วยเชอกหรือลวดทั้ง ดา้ นบนและด้านล่าง 4. รดน้ำกิ่งตอนให้มีความชื้นอยู่เสมอ กิ่งตอนจะออกรากไปตั้งแต่ 15-60 วัน ขึ้นอยู่กับชนิดของพืช ท้ิงไว้จนรากพชื กลายเป็นสนี ำ้ ตาล จึงตดั ไปปลกู เกร็ดความรู้ การรดนำ้ ต้นไมท้ ตี่ อนก่ิง ควรฉีดนำ้ รดจากใบลงสู่โคนต้นเหมือนฝนตก เพ่ือให้วัสดุทห่ี ุ้มก่งิ มีความช้ืน เอกสารประกอบการเรยี นการสอน รายวชิ านวตั กรรมการเกษตร๑ รหสั วชิ า ง21261 นายอดิศักด์ิ พวงบานเยน็
ต.ส.ร. การตดิ ตา 52 การติดตา คือ การนำส่วนของต้นพืชทั้งสองรวมเข้าด้วยกัน เพื่อให้เจริญเติบโต เป็นต้นพืชต้นเดียวกัน โดยนำแผ่นตาจากกิ่งพันธุ์ดี ไปติดไว้กับพืชอีกต้นหนึ่ง ซึ่งทำหน้าที่เป็นต้นตอ โดยที่ตาของเปลือกไม้นั้นจะ เจริญเติบโตเป็นลำต้นใหม่ การติดตามีหลายวิธี แต่ในที่นี้จะนำเสนอการติดตาแบบตัวที เพราะเป็นวิธีที่นิมยมกัน เปน็ ส่วนมาก วัสดทุ ่ใี ชใ้ นการตดิ ตา มดี งั นี้ 1. มดี บางหรือมดี ทีใ่ ช้สำหรบั การขยายพนั ธุ์ 2. ผา้ พลาสตกิ ข้นั ตอนในการตดิ ตา การเตรยี มตน้ ตอ 1. ในการเตรียมต้นต้น ให้เลือกตำแหน่งบนต้นตอบริเวณปล้องเป็นสีเขียวปนน้ำตาลที่สมบูรณ์ ไม่มีโรค และแมลง แล้วกรีดเปลือกไม้ให้เป็นรูปตัวที โดยเส้นแนวนอนยาว 1/3 ถึง 2/3 ของเส้นรอบวงของต้นตอ และแนวตงั้ ยาว 1.5 นิ้ว 2. ใช้ปลายมดี แงะบริเวณหวั ตัวที เพ่ือให้ปลอื กเผยอออก แล้วล่อนเปลือกตน้ ตอดว้ ยปลายมีด การเตรียมแผ่นตา เฉือนแผ่นตาให้เป็นรูปโล่จากต้นพันธุ์ดี โดยให้มีเนื้อไม้เล็กน้อย จะได้แผ่นตาที่เป็นเปลือกไม้ ที่มีตาอยู่ ก่งึ กลาง เอกสารประกอบการเรยี นการสอน รายวิชานวัตกรรมการเกษตร๑ รหสั วชิ า ง21261 นายอดศิ ักด์ิ พวงบานเย็น
ต.ส.ร. 53 การรวมเข้าด้วยกัน 1. สอดแผ่นตาลงในเปลอื กต้นตอรปู ตวั ที พันดว้ ยเทปพลาสตกิ ใหแ้ นน่ โดยพันจากลา่ งข้นึ บน 2. หลังจากติดตาประมาณ 7-10 วัน แผน่ ตาจะตดิ กบั ตน้ ตอ ให้แกะผ้าพลาสตกิ ออกแล้วพันใหม่ โดยพัน ให้ตาโผล่ยอดใหม่ออก ทงิ้ ไวป้ ระมาณ 2-3 สปั ดาห์ จึงตดั ยอดต้นเดิมแล้วแกะผ้าพลาสตกิ ออก การต่อกงิ่ การต่อกิ่ง คือ วิธีการขยายพันธุ์ด้วยกิ่งพืชสองชนิดให้เจริญเติบโตเป็นต้นเดียวกัน โดยนำพืชต้นหนึ่งซ่ึง เป็นกิง่ พนั ธ์ุดี ไปตอ่ กบั พืชอกี ตน้ หนง่ึ ซง่ึ เปน็ ตอ การตอ่ กิ่งมหี ลายวิธี แต่ทีน่ ยิ ม คอื การต่อก่งิ แบบเสียบลมิ่ วสั ดทุ ีใ่ ช้ในการต่อก่งิ มีดงั นี้ 1. มดี บางหรือมดี ท่ีใช้สำหรับการขยายพนั ธุ์ 2. เทปพลาสตกิ ขนั้ ตอนในการตอ่ ก่งิ แบบเสียบลมิ่ การเตรยี มตน้ ตอ 1. เลือกตอทขี่ นาดเส้นผา่ นศูนย์กลาง 2-3 นิ้ว แล้วตัดต้นตอในแนวราบ 2. ผา่ ต้นตอให้ลกึ ประมาณ 2-3 นิ้ว ควรผ่าใหส้ ันลิ่มด้านหนึ่งหนากว่าอกี ดา้ นหน่งึ การเตรยี มกง่ิ พันธ์ุ เฉือนโคนกิ่งพนั ธุ์ดใี หเ้ ฉียงยาว 1-2 นวิ้ ทงั้ สองข้าง การเสียบลิม่ เผยอรอยผ่าต้นตอออก สอดกิ่งพันธุ์ดีเข้าไปในรอยผ่า โดยใช้แนวเนื้อเยื่อเจริญและกิ่งพันธุ์ดีตรงกัน แล้วพนั ด้วยเทปพลาสตกิ เอกสารประกอบการเรยี นการสอน รายวิชานวตั กรรมการเกษตร๑ รหัสวิชา ง21261 นายอดศิ กั ดิ์ พวงบานเย็น
ต.ส.ร. 54 เอกสารประกอบการเรียนการสอน รายวชิ านวัตกรรมการเกษตร๑ รหัสวชิ า ง21261 นายอดิศกั ด์ิ พวงบานเยน็
ต.ส.ร. หนว่ ยที่ 7 55 การเกบ็ เกีย่ วพืชและการถนอมอาหาร ๑. การเก็บเกี่ยวพชื ๒. การแปรรูปและการถนอมอาหาร 1. การเก็บเก่ียวพืช การเก็บเก่ียวพชื หมายถงึ การปฏบิ ตั ิการขั้นตอนสุดท้ายของการผลิตพืช ซ่ึงเปน็ การเก็บเก่ียวผลผลิตจาก แปลงปลูกพืช เพื่อนำไปบริโภค แปรรูปผลผลิต หรือจัดจำหน่าย ดังนั้น ขั้นตอนในการเก็บเกี่ยวผลผลิต จึงเป็นขั้นตอนที่สำคัญ เพราะการเก็บเกี่ยวและการจัดการหลังการเก็บเกี่ยวที่ไม่เหมาะสม จะส่งผลให้เกิดความ สญู เสยี ในผลผลติ ท้ังดา้ นปรมิ าณและด้านคุณภาพ อายุการเกบ็ เก่ยี วผลผลิต พืชในแต่ละชนิดมีอายุในการเก็บเกี่ยวที่ต่างกัน พืชที่มีอายุสั้น ได้แก่ ถั่วงอก เห็ดนางฟ้า ต้นหอม ผักชี ผักบุ้งจีน จะมอี ายุการเก็บเกีย่ วทส่ี ้ัน เช่น ผักบงุ้ จนี มีอายุการเกบ็ เก่ียวประมาณ 20-25 วัน พืชท่ีมีอายุยาว ได้แก่ มะม่วง เงาะ ทุเรียน เช่น มะม่วงจะเก็บเกี่ยวได้ต้องรอต้นมะม่วงมีอายุประมาณ 3 ปี ถึงจะเก็บเกี่ยวได้ ดังนั้น จงึ ตอ้ งศกึ ษาเรอ่ื งอายุการเก็บเกยี่ วของพชื ให้แนน่ อน เพ่อื ป้องกันไมใ่ ห้ผลผลิตแกห่ รอื สุกจนเกนิ ไป การตดั แตง่ ผลผลติ หลังจากเก็บเกี่ยวพืชและผลไม้มักจะมีส่วนที่ไม่ต้องการติดมาด้วย จึงต้องตัดแต่งส่วนที่ไม่ต้องการทิ้ง เช่น ใบแก่ ใบเน่าเปื่อย เพื่อให้ผลผลิต ดูสวยงามและน่ารับประทาน แต่พืชบางชนิดควรมีรากติดไว้ เพื่อป้องกัน ไมใ่ หล้ ำต้นและใบเหี่ยวเฉาได้งา่ ย เชน่ ผักชี ตน้ หอม ผักบงุ้ จนี ซึ่งรากจะดูด น้ำไปเลี้ยงส่วนตา่ ง ๆ ได้เป็นอย่างดเี มื่อนำไปแช่นำ้ จึงทำให้ผกั เหล้าน้สี ดอยู่ เสมอ เอกสารประกอบการเรียนการสอน รายวิชานวตั กรรมการเกษตร๑ รหัสวิชา ง21261 นายอดิศักดิ์ พวงบานเย็น
ต.ส.ร. 56 การทำความสะอาด การทำความสะอาด คือ การทำความสะอาดเพื่อที่จะกำจัดสิ่งสกปรกออกจากผลผลิต ให้มีคุณภาพดี สวยงาม และน่ารับประทาน ซง่ึ มีวิธกี ารทำความสะอาด ดังน้ี 1. การทำความสะอาดด้วยการล้างน้ำ ผลผลิตที่ได้จากการเก็บเกี่ยวอาจมีเชื้อโรคและสารเคมีที่ไม่ สามารถมองเห็นด้วยตาเปล่า จึงจำเป็นต้องใช้น้ำชะล้างสิ่งเหล่านี้ออกจากผลผลิต โดยมักจะใช้คลอรีนผสมกับน้ำ ในอัตราสว่ นที่เหมาะสม เพอื่ ทำลายเช้อื โรค ผลผลิตทที่ ำความสะอาดดว้ ยการลา้ ง ได้แก่ มะเขอื เทศ แครอท ผกั บุ้ง กวางตงุ้ ผักชี เป็นตน้ 2. การทำความสะอาดด้วยการปัดและเปา่ ลม ผลผลติ บางชนดิ ไม่สามารถลา้ งดว้ ยนำ้ ได้ เพราะจะทำใหผ้ ล ผลตเิ กดิ การเน่าเสียได้งา่ ย เชน่ หอม กระเทียม พริก ทเุ รยี น มังคุด ลองกอง เพียงแค่ใชก้ ารปัดเป่าส่ิงแปลกปลอม ออกไปหรอื ใช้เคร่ืองเป่าฝ่นุ 2. การแปรรูปและการถนอมอาหาร การแปรรูป คือ การนำวัสดุซึ่งไดจ้ ากผลผลิตไปเปลยี่ นสภาพดว้ ยวธิ ีการตา่ ง ๆ ใหเ้ ป็นผลติ ภัณฑ์ที่มีรูปร่าง และลักษณะท่ีเปล่ียนไปจากเดิม การถนอมอาหาร คือ วิธีการยืดหยุ่นอาหารเพื่อรักษาคุณภาพ และคุณค่าทางโภชนาการให้ใกล้เคียงกับ ของสดมากที่สดุ ตลอดจนเปน็ ท่ีต้องการของผู้บริโภค เช่น ปลาเคม็ กล้วยตาก มะปรางดอง ปลาหมึกแหง้ เปน็ ต้น เอกสารประกอบการเรยี นการสอน รายวชิ านวัตกรรมการเกษตร๑ รหัสวิชา ง21261 นายอดิศกั ดิ์ พวงบานเย็น
ต.ส.ร. 57 หลกั การถนอมอาหาร จะเป็นการยับยง้ั หรือทำลายจลุ ินทรีย์ที่ปนเปื้อนอยใู่ นอาหาร ท่ีเกดิ จากการกระทำ ของจลุ นิ ทรยี ช์ นดิ ตา่ ง ๆ รวมถึงเอนไซม์ การถนอมอาหารจงึ มหี ลักการ ดงั นี้ 1. เพอ่ื รักษาคณุ คา่ ทางโภชนาการของอาหารไว้ใหน้ านทสี่ ดุ 2. เลอื กวิธีการถนอมอาหารที่ทำไดง้ ่ายและสะดวกที่สดุ 3. รกั ษาความสะอาดของวัตถุดบิ ตง้ั แต่ต้นไปจนถึงวธิ กี ารเกบ็ รกั ษา 4. การถนอมอาหารจะต้องอาศัยความรู้และความเขา้ ใจเก่ียวกับวกี ารตา่ ง ๆ ทจ่ี ะนำไปใช้ 5. ต้องประหยดั ค่าใช้จ่ายในการถนอมอาหารให้นอ้ ยทีส่ ดุ ประโยชน์ของการแปรรปู และการถนอมอาหาร มีดังน้ี 1. ทำใหม้ อี าหารบริโภคตลอดทั้งปี และมีอาหารไว้ทานนอกฤดกู าล 2. ชว่ ยรักษาคณุ คา่ และคณุ ภาพของอาหารให้คงอยู่ไดน้ าน 3. ทำใหอ้ าหารมีลักษณะท่ีแปลกใหม่ มกี ลน่ิ สี รสชาติ ท่ีน่ารับประทาน 4. ช่วยส่งเสริมรายได้ให้กับครอบครวั และชว่ ยประหยัดรายจา่ ยคา่ อาหาร 5. ช่วยยืดอายุการเกบ็ รกั ษาไว้ไดน้ าน 6. ชว่ ยเพ่ิมพูนค่าผลผลิตทางการเกษตรและช่วยลดปญั หาสนิ ค้าลน้ ตลาด 7. เกษตรกรไดใ้ ช้เวลาวา่ งให้เปน็ ประโยชน์ ในชว่ งทีว่ า่ งจากการทำการเกษตร วิธีการถนอมอาหาร การถนอมอาหารสามารถทำได้หลายวิธี ซึ่งแต่ละวิธีจะมีความยากง่ายและต้นทุนที่ใช้แตกต่างกันไป ซึ่งมี วิธกี ารต่าง ๆ ดังนี้ 1. การตากแห้ง เป็นกระบวนการลดน้ำหนักของอาหารทำให้อาหารมีน้ำนหักเบาขึ้น โดยให้น้ำระเหย ออกจากอาหารให้มากทสี่ ดุ ซ่ึงมวี ิธีการดงั นี้ - ตากด้วยแสงแดด เป็นการนำวัตถุดิบ ไปผึ่งแดด ผึ่งลม ซ่งึ เป็นวิธที ี่ทำกันมาต้ังแสมยั โบราณและปัจจบุ ันกย็ งั คงทำอยู่ - ตากด้วยเครื่องอบ เป็นการนำวัตถุดิบไว้ในเครื่อง เช่น เคร่ืองอบแหง้ เตาอบ ตู้อบ โดยใชห้ ลกั การนำและการพาความร้อนในการตาก แห้ง - การรมควัน เป็นการใช้ควันจากการเผาไหม้ ร่วมกับความ รอ้ นท่เี กิดขึ้น นยิ มเก็ยรักษา ปลาและเน้อื สัตวต์ า่ ง ๆ ในรูปของการย่าง เอกสารประกอบการเรยี นการสอน รายวชิ านวัตกรรมการเกษตร๑ รหัสวชิ า ง21261 นายอดศิ ักดิ์ พวงบานเยน็
ต.ส.ร. 58 2. การหมักดอง เป็นวิธีการถนอมอาหารโดยใช้น้ำเกลือ น้ำส้ม น้ำตาล เป็นส่วนประกอบ โดยอาศัย จลุ นิ ทรยี บ์ างชนิดเป็นตวั ย่อยสลาย ซึ่งมวี ิธกี ารดงั น้ี - การดองเปร้ียว มกั ใช้ดองผลไม้ เชน่ ผกั กาดเขียว กะหล่ำปลี มะมว่ ง - การดอง เปรยี้ ว เคม็ หวาน นยิ มดองกบั ผกั เชน่ ขิงดอง กระเทยี มสด ผกั กาด - การดองหวาน นยิ มใหด้ องผกั หรือผลไม้ เพ่อื ให้มีรสหวาน เชน่ มะละกอ หัวผกั กาด กะหล่ำปลี - การดองเค็ม เปน็ การดองท่ีใชเ้ กลอื มาก โดยนำมาคลุกกบั ผัก หรือเนอื้ สัตว์ 3. การใช้น้ำตาล เป็นวิธีการถนอมอาหารโดยใช้น้ำตาล ยับยั้งการเจริญของจุลินทรีย์ ช่วยให้อาหาร อย่ไู ดน้ านโดยไม่เน่าเสยี การใช้นำ้ ตาลในการถนอมอาหารมีหลายวธิ ี เชน่ การเชื่อม การกวน การแชอ่ ่ิม การฉาบ 4. การใช้ความร้อน เป็นการฆ่าเชื้อจุลินทรีย์โดยใช้ความร้อนในอาหารที่บรรจุในภาชนะที่ปิดสนิท เพอ่ื ปอ้ งกนั การเสือ่ มสลายหรือเน่าเสยี ทเ่ี กดิ จากเชือ้ จลุ นิ ทรีย์ นยิ มใชก้ บั อาหารทบ่ี รรจุขวดกระป๋อง และกลอ่ ง เอกสารประกอบการเรียนการสอน รายวชิ านวตั กรรมการเกษตร๑ รหัสวชิ า ง21261 นายอดิศักด์ิ พวงบานเย็น
ต.ส.ร. 59 5. การใช้ความเย็น เป็นวิธีการใช้ความเย็นที่อุณหภูมิต่ำ แต่ไม่ถึงจุดเยือกแข็ง เพื่อทำให้อาหาร ยงั คงสภาพเดิม วธิ นี ้ีจะช่วยยับย้ังการเจรญิ เตบิ โตของจุลนิ ทรยี ์และชะลอการเน่าเสียของอาหารได้ 6. การใช้สารเคมี ถือเป็นการถนอมอาหารเพื่อยืดอายุการเก็บอาหาร ซึ่งจะเจือปนอยู่ในอาหาร ถ้าใช้ในปรมิ าณมาก แต่ถ้าหากใชใ้ นปริมาณที่เหมาะสมจะช่วยชะลอการเน่าเสียของอาหารได้ แต่การเติมสารเคมี เพื่อถนอมอาหารอาจไม่จำเป็นและเป็นการสิ้นเปลือง ดังนั้น การใช้สารเคมีจึงอยู่ในการควบคุมเฉพาะตาม พระราชบัญญัติอาหาร กระทรวงสาธารณสุขจึงทำการควบคุมชนิดและปริมาณการใช้สารเคมีในอาหารแปรรูป หลายชนดิ ในปจั จุบนั เอกสารประกอบการเรียนการสอน รายวชิ านวัตกรรมการเกษตร๑ รหสั วชิ า ง21261 นายอดศิ ักดิ์ พวงบานเย็น
ต.ส.ร. เอกสารอา้ งอิง 60 โครงการสวนผักคนเมือง. เกษตรในเมือง. แหล่งที่มา : nstda.or.th/agritec/activity/news- release/332-smart-green-house-2. จริ พร สุธรรมแปง. 2556. ศัตรพู ชื ไร่และการปอ้ งกันกำจดั . พิมพค์ รั้งท่ี 2. 93. มนตรี น้อยท่าทอง. 2561. งานเกษตรม.1. พิมพ์ครั้งที่ 1. กรุงเทพฯ. บริษัทศูนย์หนังสือ เมืองไทย จำกดั . 62. น. มนตรี น้อยท่าทอง. 2561. งานเกษตรม.2. พิมพ์ครั้งที่ 1. กรุงเทพฯ. บริษัทศูนย์หนังสือ เมืองไทย จำกัด. 103. น. มนตรี น้อยท่าทอง. 2561. งานเกษตรม.3. พิมพ์ครั้งที่ 1. กรุงเทพฯ. บริษัทศูนย์หนังสือ เมืองไทย จำกัด. 115. น. ศราวุฒิ อินทรเทศ. 2552. เทคโนโลยีการผลิตพืช. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ. มีน เซอร์วิส ซับพลาย. 255. น. ศานติ สวัสดกิ าญจน์. 2556. พืชไร่เศรษฐกจิ . กรุงเทพฯ. โอเดียนสโตร.์ 352. น. ศรีวรรณ เทย่ี งตรง. 2557. งานเกษตร 4-6. พิมพค์ รั้งที่ 1. กรงุ เทพฯ. บรษิ ัท สำนักพมิ พเ์ อมพนั ธ์ จำกดั . 263. น. สถาบันการจัดการเทคโนโลยีและนวัตกรรมเกษตร (สท.). โรงเรือนอัจฉริยะ. แหล่งที่มา : https://www.nstda.or.th/agritec/activity/news-release/332-smart-green-house-2. เอกสารประกอบการเรยี นการสอน รายวชิ านวัตกรรมการเกษตร๑ รหัสวชิ า ง21261 นายอดศิ กั ด์ิ พวงบานเยน็
Search
