พลเมืองดิจิทัลและความฉลาดทางดิจิทัล

พลเมืองดิจิทลั และความฉลาดทางดจิ ิทลั จดั ทำโดย นาย รัชชานนท์ แซโ่ คว้ ม.6/10 เลขท่ี 4 เสนอ คุณครู วิชยั สิงหน์ ย้ ย

ความฉลาดทางดจิ ิทลั (Digital intelligence)  ความเป็นพลเมืองดจิ ิทลั (Digital Citizenship) เป็นพลเมืองท่ีมีความสามารถในการใชอ้ ินเทอรเ์ น็ตในการ บรหิ ารจดั การ ควบคมุ ก ากบั ตน รูผ้ ิดรูถ้ กู และรูเ้ ท่าทนั เป็นบรรทดั ฐานในการใชเ้ ทคโนโลยีดิจิทลั อย่าง เหมาะสม มีความรบั ผิดชอบ เรยี นรูท้ ่ีจะใช้ เทคโนโลยีอย่างชาญฉลาด และปลอดภยั พลเมืองดิจิทลั จงึ ตอ้ ง ตระหนกั ถงึ โอกาสและความเส่ยี งในโลกดิจิทลั เขา้ ใจถึงสทิ ธิและ ความรบั ผิดชอบในโลกออนไลน์ ความเป็น พลเมืองดจิ ิทลั นบั เป็นมาตรฐานหน่งึ ดา้ นทางเทคโนโลยกี ารศกึ ษาท่ีเสนอโดยสมาคม เทคโนโลยีการศกึ ษา นานาชาติ (ISTE : International Society for Technology in Education) เพ่ือใหผ้ เู้ รยี นสามารถแสดง ความเขา้ ใจประเดน็ ทางสงั คม วฒั นธรรม และความเป็นมนษุ ย์ ท่ีเก่ียวขอ้ งกบั เทคโนโลยีสารสนเทศ และ ปฏิบตั ติ นอยา่ งมีจรยิ ธรรมและตามครรลองกฎหมายใหใ้ ชข้ อ้ มลู ข่าวสารไดอ้ ย่างปลอดภยั ถกู กฎหมาย ซง่ึ มี ความสาคญั ในทกั ษะ แห่งการเรยี นรูใ้ นศตวรรษท่ี 21 ทกั ษะสาคญั ท่ีจะท าใหเ้ ป็นพลเมืองดิจิทลั ท่ีสมบรู ณ์ ความฉลาดทางดิจิทลั เป็นผลจากศกึ ษาและ พฒั นาของ DQ institute หน่วยงานท่ีเกิดจากความ รว่ มมือกนั ของภาครฐั และเอกชนท่วั โลกประสานงานรว่ มกบั เวลิ ดอ์ ีโคโน มิกฟอร่มั (World Economic Forum) ท่ีม่งุ ม่นั ใหเ้ ดก็ ๆ ทกุ ประเทศไดร้ บั การศกึ ษาดา้ นทกั ษะพลเมืองดิจิทลั ท่ีมี คณุ ภาพและใชช้ ีวิตบนโลก ออนไลนอ์ ยา่ งปลอดภยั ดว้ ยความกา้ วหนา้ ของเทคโนโลยีสมยั ใหม่ ความฉลาดทางดจิ ิทลั เป็นกรอบ แนวคิดท่ี ครอบคลมุ ของความสามารถทางเทคนิคความรูค้ วามเขา้ ใจและความคดิ ทางสงั คมท่ีมีพืน้ ฐานอยใู่ นคา่ นิยมทาง ศลี ธรรมท่ี ชว่ ยใหบ้ คุ คลท่ีจะเผชิญกบั ความทา้ ทายทางดจิ ิทลั ความฉลาดทางดจิ ิทลั มีสามระดบั 8 ดา้ น และ 24 สมรรถนะท่ีประกอบดว้ ย ความรู้ ทกั ษะ ทศั นคตแิ ละค่านิยม โดยบทความนีจ้ ะกลา่ วถงึ ทกั ษะ 8 ดา้ นของ ความฉลาดดิจิทลั ในระดบั พลเมืองดิจิทลั ซง่ึ เป็น ความสามารถในการใชเ้ ทคโนโลยีดจิ ิทลั และส่อื ในรูปแบบท่ี ปลอดภยั รบั ผิดชอบ และมีจรยิ ธรรม ดงั นี้

 ภาพท่ี 1 DQ framework ท่ีมา https://www.weforum.org/agenda/2018/01/why- children-shouldbe-taught-to-build-a-positive-online-presence, DQ institute

1. เอกลกั ษณพ์ ลเมืองดิจิทลั (Digital Citizen Identity)  เอกลกั ษณพ์ ลเมืองดิจิทลั เป็นความสามารถสรา้ ง และบรหิ ารจดั การอตั ลกั ษณท์ ่ีดีของตนเองไวไ้ ดอ้ ยา่ ง ดีทงั้ ในโลกออนไลนแ์ ละโลกความจรงิ อตั ลกั ษณท์ ่ีดี คือ การท่ีผใู้ ชส้ ่อื ดจิ ิทลั สรา้ งภาพลกั ษณใ์ นโลก ออนไลนข์ อง ตนเองในแงบ่ วก ทงั้ ความคดิ ความรูส้ กึ และการกระท า โดยมีวิจารณญาณในการรบั สง่ ขา่ วสารและแสดงความ คดิ เห็น มีความเหน็ อกเห็นใจ ผรู้ ว่ มใชง้ านในสงั คมออนไลน์ และรูจ้ กั รบั ผิดชอบตอ่ การกระท า ไมก่ ระท าการท่ี ผดิ กฎหมายและ จรยิ ธรรมในโลกออนไลน์ เช่น การละเมิดลขิ สทิ ธิ์ การ กล่นั แกลง้ หรอื การใชว้ าจาท่ีสรา้ งความ เกลียดชงั ผอู้ ่ืนทางส่อื ออนไลน์

2. การบรหิ ารจดั การเวลาบนโลกดจิ ิทลั (Screen Time Management)  การบริหารจดั การเวลาบนโลกดิจิทลั เป็นความสามารถควบคุมตนเยง ความสามารถใน การจดั สรร เวลาในการ ใชง้ านยุปกรณด์ ิจิทลั และยุปกรณเ์ ทคโนโลยีไดย้ ยา่ งมี ประสิทธิภาพ รวมถึงการใชง้ านส่ืยสงั คม (Social Media) และเกม ยยนไลน์ (Online Games) ดว้ ยความรับผิดชยบตย่ ตนเยง สามารถบริหารเวลาท่ีใช้ ยุปกรณย์ ุคดิจิทลั รวมไปถึงการควบคุมเพ่ืยใหเ้ กิดสมดุลระหวา่ งโลกยยนไลน์ และโลก ความเป็นจริง ยีกทงั้ ตระหนักถึงยนั ตราย และสุขภาพจากการใชเ้ วลาหนา้ จยนานเกินไป และผลเสียขยงการเสพติดส่ ื ยดิจิทลั

3. การจดั การการกล่นั แกลง้ บนไซเบอร์ (Cyberbullying Management)  การจดั การการกลน่ั แกลง้ บนไซเบยร์ เป็นความสามารถในการป้ยงกนั ตนเยง การมีภูมิคุม้ กนั ในการ รับมืยและ จดั การกบั สถานการณก์ ารกลน่ั แกลง้ บนยินเทยรเ์ น็ตไดย้ ยา่ งชาญฉลาด การใชย้ ินเทยรเ์ น็ตเป็น เคร่ืยงมืยหรืย ชย่ งทางเพ่ืยกย่ ใหเ้ กิดการคุกคามลย่ ลวงและการกลน่ั แกลง้ บนโลกยินเทยรเ์ น็ตและส่ืยสงั คม ยยนไลน์ โดย กลุม่ เป้าหมายมกั จะเป็นกลุม่ เด็กจนถึง เด็กวยั รุ่น การกลน่ั แกลง้ บนโลกไซเบยร์คลา้ ยกนั กบั การ กลน่ั แกลง้ ใน รูปแบบย่ืน หากแตก่ ารกลน่ั แกลง้ ประเภทน้ีจะกระท าผา่ นส่ืยยยนไลนห์ รืยส่ืยดิจิทลั เชน่ การสง่ ขย้ ความทาง โทรศพั ท์ ผูก้ ลน่ั แกลง้ ยาจจะเป็นเพ่ืยนร่วมชน้ั คนรูจ้ กั ในส่ืยสงั คมยยนไลน์ หรืยยาจจะเป็นคน แปลกหนา้ ก็ได้ แตส่ ว่ นใหญผ่ ูท้ ่ีกระท าจะรูจ้ กั ผูท้ ่ีถูกกลน่ั แกลง้ รูปแบบขยงการกลน่ั แกลง้ มกั จะเป็นการวา่ รา้ ย ใสค่ วาม ขูท่ ารา้ ย หรืยใชถ้ ย้ ยค าหยาบคาย การคุกคามทางเพศผา่ นส่ืยยยนไลน์ การแยบยา้ งตวั ตนขยงผูย้ ่ืน การแบล็กเมล์ การ หลยกลวง การสรา้ งกลุม่ ในโซเชียลเพ่ืยโจมตีโดยเฉพาะ

4. การจดั การความปลอดภยั บนระบบเครอื ข่าย (Cybersecurity Management)  การจดั การความปลยดภยั บนระบบเครืยขา่ ย เป็นความสามารถในการส ารวจ ตรวจสยบ การป้ยงกนั และ การรกั ษาความปลยดภยั ขยงขย้ มูลในระบบเครืยขา่ ย ป้ยงกนั ขย้ มูลดว้ ยการสรา้ งระบบความปลยดภยั ท่ี เขม้ แข็ง และป้ยงกนั การโจรกรรม ขย้ มูลหรืยการถูกโจมตียยนไลนไ์ ด้ มีทกั ษะในการรกั ษาความปลยดภยั ขยง ตนเยงใน โลกยยนไลนก์ ารรกั ษาความปลยดภยั ขยงตนเยงในโลกไซเบยร์ คืยการปกป้ยงยุปกรณ์ ดิจิทลั ขย้ มูลท่ี จดั เก็บและขย้ มูลสว่ นตวั ไมใ่ หเ้ สียหาย สูญหาย หรื ยถูกโจรกรรมจากผูไ้ ม่ หวงั ดีในโลกไซเบยร์

5. การจดั การความเป็นสว่ นตวั (Privacy Management)  การจดั การความเป็นสว่ นตวั เป็นความสามารถในการจดั การกบั ความเป็นสว่ นตวั ขยง ตนเยงและขยง ผูย้ ่ืน การใชข้ ย้ มูลยยนไลนร์ ่วมกนั การแบง่ ปนั ผา่ นส่ืยดิจิทลั ซ่ึง รวมถึงการบริหารจดั การ รูจ้ กั ป้ยงกนั ขย้ มูล สว่ นบุคคลขยงตนเยง เชน่ การแชร์ ขย้ มูลตา่ ง ๆ ดว้ ยเคร่ืยงมืยดิจิทลั การขโมยขย้ มูลยตั ลกั ษณ์ เป็นตน้ โดย ตย้ งมี ความสามารถในการฝึกฝนใชเ้ คร่ืยงมืย หรืยวิธีการในการป้ยงกนั ขย้ มูลตนเยงไดเ้ ป็น ยยา่ งดี รวมไปถึง ปกปิดการสืบคน้ ขย้ มูลตา่ งๆ ในเว็บไซต์ เพ่ืยรักษาความเป็นสว่ นตวั ความเป็นสว่ นตวั ในโลกยยนไลน์ คืยสิทธิ การปกป้ยงขย้ มูลความสว่ นตวั ในโลก ยยนไลนข์ ยงผูใ้ ชง้ านท่ีบุคคลหรืยการบริหารจดั การขย้ มูลสว่ นตวั รวมถึง การใชด้ ุลย พินิจปกป้ยง ขย้ มูลสว่ นบุคคลและขย้ มูลท่ีเป็นความลบั ขยงผูย้ ่ืน

6. การคิดอยา่ งมีวจิ ารณญาณ (Critical Thinking)  การคิดยยา่ งมีวิจารณญาณ หมายถึง ความสามารถในการ ตดั สินขยงบุคคลวา่ ควรเช่ืย ไมค่ วรเช่ืย ควร ท า หรืยไม่ ควรท าบนความคิดเชิงเหตุและผล มีความสามารถในการ วิเคราะหแ์ ยกแยะระหวา่ งขย้ มูลท่ีถูกตย้ ง และขย้ มูลท่ีผิด ขย้ มูลท่ีมีเน้ืยหาเป็นประโยชนแ์ ละขย้ มูลท่ีเขา้ ขา่ ยยนั ตราย ขย้ มูลติดตย่ ทางยยนไลนท์ ่ีน่าตง้ั ขย้ สงสยั และน่าเช่ืยถืยได้ เม่ืยใชย้ ินเทยร์เน็ต ทราบวา่ เน้ืยหาใดมีประโยชน์ รูเ้ ทา่ ทนั ส่ืยและสารสนเทศ สามารถวิเคราะหแ์ ละประเมิน ขย้ มูล จากแหลง่ ขย้ มูลท่ีหลากหลายได้ เขา้ ใจรูปแบบการ หลยกลวงตา่ ง ๆ ในส่ืย ดิจิทลั เชน่ ขา่ วปลยม เว็บไซต์ ปลยม ภาพตดั ตย่ ขย้ มูลยนั ท่ีเท็จ เป็นตน้

7. รอ่ งรอยทางดิจิทลั (Digital Footprints)  ร่ยงรยยทางดิจิทลั เป็นความสามารถในการเขา้ ใจธรรมชาติขยงการใชช้ ีวิตในโลกดิจิทลั วา่ จะ หลงเหลืยร่ยงรยยขย้ มูลท้ิงไวเ้ สมย ร่ยงรยยทางดิจิทลั ยาจจะสง่ ผลกระทบในชีวิตจริง ท่ีเกิด จากร่ยงรยยทาง ดิจิทลั เขา้ ใจผลลพั ธท์ ่ียาจเกิดข้ึน เพ่ืยน ามาใชใ้ นการจดั การกบั ชีวิตบทโลก ดิจิทลั ดว้ ยความรับผิดชยบ ขย้ มูล ร่ยงรยยทางดิจิทลั เชน่ การลงทะเบียน ยีเมล การโพสต์ ขย้ ความหรืยรูปภาพ ไฟลง์ านตา่ ง ๆ เม่ืยถูกสง่ เขา้ โลก ยินเทยรเ์ น็ตแลว้ จะท้ิงร่ยงรยยขย้ มูล สว่ นตวั ขยงผูใ้ ชง้ านไว้ ใหผ้ ูย้ ่ืนสามารถติดตามได้ และจะเป็นขย้ มูลท่ีระบุ ตวั บุคคลไดย้ ยา่ ง งา่ ยดาย

8. ความเห็นอกเห็นใจและสรา้ งสมั พนั ธภาพท่ีดีกบั ผอู้ ่ืนทางดิจิทลั (Digital Empathy)  ความเห็นยกเห็นใจและสรา้ งสมั พนั ธภาพท่ีดีกบั ผูย้ ่ืนทางดิจิทลั เป็นความสามารถในการเขา้ ใจผูย้ ่ืน การ ตยบสนยงความตย้ งการขยงผูย้ ่ืน การแสดง ความเห็นใจและการแสดงน้าใจตย่ ผูย้ ่ืนบนโลกดิจิทลั ไดย้ ยา่ ง เหมาะสม มีปฏิสมั พนั ธย์ นั ดีตย่ คนรยบขา้ ง ไมว่ า่ พย่ แม่ ครู เพ่ืยนทงั้ ในโลกยยนไลนแ์ ละในชีวิตจริง ไมด่ ว่ น ตดั สินผูย้ ่ืนจากขย้ มูลยยนไลน์แตเ่ พียงยยา่ งเดียว และจะเป็นกระบยกเสียงใหผ้ ูท้ ่ีตย้ งการความชว่ ยเหลืยในโลก ยยนไลน์ จะเห็นวา่ ความฉลาดดิจิทลั ในระดบั พลเมืยงดิจิทลั เป็นทกั ษะท่ีสาคญั สาหรับนกั เรียน และบุคคลทว่ั ไป ในการส่ืยสารในโลกยยนไลน์เป็นยยา่ งย่ิง ทงั้ เยกลกั ษณพ์ ลเมืยงดิจิทลั การบริหารจดั การเวลาบนโลกดิจิทลั การ จดั การการกลน่ั แกลง้ บนไซเบยร์ การจดั การความปลยดภยั บนระบบเครืยขา่ ย การจดั การความเป็น สว่ นตวั การ คิดยยา่ งมีวิจารณญาณ ร่ยงรยยทางดิจิทลั ความเห็นยกเห็นใจและสรา้ งสมั พนั ธภาพท่ีดีกบั ผูย้ ่ืน ทางดิจิทลั หาก บุคคลมีทกั ษะและความสามารถทงั้ 8 ประการจะท าใหบ้ ุคคลน้ันมีความสามารถในการใช้ ยินเทยร์เน็ตในการ บริหารจดั การ ควบคุม ก ากบั ตน รูผ้ ิดรูถ้ ูก และรูเ้ ทา่ ทนั เป็นบรรทดั ฐานในการใชเ้ ทคโนโลยี ดิจิทลั ยยา่ ง เหมาะสม เรียนรูท้ ่ีจะใชเ้ ทคโนโลยียยา่ งชาญฉลาด และปลยดภยั

แหลง่ ท่มี า  สถาบนั ส่ืยเด็กและเยาวชน. (2561). การจดั ท า Fact Sheet‘ความฉลาดทางดิจิทลั ’ (เDยาiวgชนitYaul hInytuenllPigaernkc. e(2:0D1Q6)). และการศึกษาการรงั แกกนั บนโลกไซเบยรข์ ยงวยั รุ่น. กรุงเทพมหานคร : สถาบนั ส่ืยเด็กและ 8 digital skills we must teach our children. Retrieved March 8, 2017, https://www.weforum.org/agenda/2016/06/8-digital-skills-we-must-teach our-children Yuhyun Park. (2016). 8 digital life skills all children need - and a plan for teaching them. Retrieved Janury 22, 2019 from https://www.weforum.org/agenda/2016/09/8-digitallife-skillsall-children- need-and-a-plan-for- teachingthem?utm_content=buffer4422b&utm_medium=social&utm_source= facebook.com&utm_ca mpaign=buffer. ProjectDQ.(2017).Digital Intelligence วจเf(ยยัDiาาnรกวุ่นQชah.น)lสt...ืบt(p2คpR5dน้ :e6เf/ม1t่.ืย)/r. สi2cคe1ถวcาาvเมlบมeiฉนษัcลdสาk่าืยยดtนเJดทha็กา2aงแ5nดล6iิจulะ2ิตaเ,rยยจnyาลวาdชก(2Dน.h2c.it,(go2ti5m2pt60a:2//)1l.ช/9กIุดnาcครfวtcพาreฒัlมoilรนcmูlส้ าikาพgหtลehรเhมบั ntืaยคtcรงipู/leคMasว:า:InมL/DdรD/ู/้Q.กwcา)จรoุดwพแเmฒันลwนน้ะ/กตา.พาาpcรมลorศชเมึกonว่ ืยษงjtงวาe-ยeักm.cาnสรtitืบdรdsคงั lqแ/น้ -กเ.rจมกoeุ่ดืยนั เrsบน2geนน้1โตaเลสามrกถมษcไาาซจบhยุเดนับน/เสนย่Aื2ยรน้ 5ข์เ.2ด6ยป็ก.2งณแ-,ลิ ะ ตาวรรณพิรุณ. (2560). “ความฉลาดทางงดิจิทลั ,” พฒั นาเทคนิคศึกษา. 29 (102), 12-20.