มัทนะพาธา

ความเจบ็ ปวดจากความรัก.... ฟารวิน ยโู ซ๊ะ 007

สาระสาคัญ : มัทนะพาธา เปน็ วรรณคดีประเภท “บทละครพูด” พระราชนิพนธข์ องพระบาทสมเด็จพระมงกฎุ เกล้าเจา้ อยู่หัวรัชกาลที่ ๖ ที่แสดงให้เหน็ ถงึ พระปรีชาสามารถทางด้านอักษรศาสตรข์ องพระองค์ บทละครเรื่องนี้ ได้รับยกย่องจากวรรณคดี สโมสรว่า “เป็นยอดของบทละครพูดคาฉันท์” ด้วยการ เลอื กถ้อยคาที่สื่ออารมณค์ วามรู้สึกของตัวละครได้ดี เยี่ยม ตลอดจนมีการวางโครงเร่ืองทชี่ วนใหต้ ิดตาม ทั้ง ยังสอดแทรกคติสอนใจเรื่องความรักได้อย่างซาบซงึ้ กนิ ใจอีกด้วย

ประวตั ิผ้แู ตง่

พระบาทสมเด็จพระมงกฎุ เกล้าเจา้ อยู่หัว แห่ง พระบรมราชวงศจ์ ักรี ตลอดระยะเวลา ๑๕ ปี ทีท่ รงครองราชย์ (พ.ศ.๒๔๕๓-๒๔๖๘) ทรง ประกอบพระราชกรณียกิจเป็นอเนกประการ ทรงพระปรีชาสามารถทัง้ ดา้ นการทหาร การ ปกครองการต่างประเทศ และโดยเฉพาะ ด้าน อักษรศาสตร์ พระองคท์ รงพระราชนิพนธง์ านหลายประเภท เช่น บทละคร บทความ สารคดี นิทาน นยิ าย เร่ืองสั้น พระบรมราโชวาท พระราชหัตถเลขา และทรงใช้พระราชนพิ นธ์เป็นสอื่ แสดงแนว พระราชดาริในเรอื่ งต่างๆ

ผลงานพระราชนพิ นธ์ • บทพระราชนพิ นธห์ ลายเรื่อง ได้รับการยกย่องจากวรรณคดีสโมสรว่า เปน็ ยอดของวรรณคดีหรือเปน็ หนังสอื ที่แต่งดี อาทิ หัวใจนักรบ เปน็ ยอดของบทละครพูดรอ้ ยแก้ว มัทนะพาธา เปน็ ยอดของบทละครพูดคา ฉันท์ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวจงึ ทรงได้รับการถวายพระราชสมัญญาว่า “สมเดจ็ พระมหาธีรราชเจ้า” ซ่ึงมีความหมายว่า นักปราชญผ์ ู้ยิ่งใหญ่ และใน พ.ศ. ๒๔๑๕ พระองค์ยังได้รับการประกาศยกย่องจากองการการศกึ ษาวิทยาศาสตร์และ วัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (UNESCO) ให้ทรงเปน็ ๑ ใน ๕ ของนักปราชญไ์ ทย

ลกั ษณะคำประพนั ธ์

บทละครพูดคาฉันท์ เร่ือง มัทนะพาธา ประกอบด้วยคาประพันธห์ ลายชนดิ ดังนี้ กาพย์ ๓ ชนิด กาพยย์ านี ๑๑ กาพยฉ์ บัง๑๖ สุรางคนางค์ ๒๘ ฉันท์ ๒๑ ชนิด เช่น วิชชมุ มาลาฉันท์ ๘ , อินทรวิเชียรฉันท์ ๑๑ , อุปชาติฉันท์ ๑๑ , ภชุ งคประยาตฉันท์ ๑๒ , อินทวงศฉ์ ันท์ ๑๒ , วสันตดลิ กฉันท์ ๑๔ เป็นต้น

เรอ่ื งยอ่

ภาคสวรรค์ กล่าวถึงสเุ ทษณเ์ ทพบุตร ซึ่งในอดีตกาลเปน็ กษตั รยิ ค์ รองแคว้นปัญจาล มัทนาเป็น พระธดิ ากษัตริย์ของแควน้ สุราษฎร์ สุเทษณ์ได้ส่งทูตไปสู่ขอนาง แต่ท้าวสรุ าษฎร์พระบิดาของนาง ไม่ยอมยกให้

สุเทษณ์จึงยกทัพไปรบทาลายบ้านเมืองของท้าวสุราษฎร์จนย่อยยับ และจับท้าวสุ ราษฎร์มาเป็นเชลยและจะประหารชีวิต แต่มัทนาขอไถ่ชีวิตพระบิดาไว้ โดยยินยอมเป็นบาท บริจาริกาของสเุ ทษณ์ ท้าวสุราษฎรจ์ ึงรอดจากพระอาญา

จากนัน้ มัทนากป็ ลงพระชนม์ตนเอง และไปเกิดเป็นเทพธดิ าบนสวรรค์นามวา่ มัทนา ส่วน ท้าวสเุ ทษณ์กท็ าพลีกรรมจนสาเรจ็ เมื่อสน้ิ พระชนม์ก็ไปบังเกดิ บนสวรรคเ์ ช่นกัน ด้วยผลกรรมที่เคย ได้นางมาเปน็ คู่ทาให้มีโอกาสได้พบกันอีกบนสวรรค์ แต่นางมัทนากย็ ังไม่มีใจรักสุเทษณเ์ ทพบุตร เช่นเดมิ

ณ วมิ านของสเุ ทษณ์ ได้มีคนธรรพ์เทพบตุ ร เทพธดิ าที่เปน็ บริวารต่างมาบาเรอขับ กล่อมถวาย แต่ถงึ กระนั้นสเุ ทษณเ์ ทพบตุ รก็ไมม่ ีความสุข เพราะรักนางมัทนา แต่ไม่อาจสมหวังเพราะผลกรรมที่ทาไวใ้ นอดีต

จงึ ให้วทิ ยาธรชื่อมายาวินใชเ้ วทมนตรค์ าถาไปสะกดให้นางมายังวิมานของสุเทษณ์ เทพบตุ ร ฝ่ายมัทนาเม่ือถูกเวทยม์ นตรส์ ะกดมา สุเทษณ์จะตรัสถามอย่างไรนางก็ทวนคาถาม อย่างนั้นทุกครัง้ ไป จนสุเทษณ์เทพพระบุตรขัดพระทัย รู้สึกเหมอื นตรัสกับหุ่นยนต์ จึงให้ มายาวินคลายมนตร์สะกด

เม่ือนางรู้สึกตัวกต็ กใจกลัวที่ลว่ งลา้ เข้าไปถงึ วมิ านของสุเทษณเ์ ทพบตุ ร สุเทษณ์ เทพบตุ รถือโอกาสฝากรัก มัทนาแสดงความจริงใจว่านางไม่ได้รักสุเทษณเ์ ทพบุตรจงึ ไม่อาจ รับรักได้ เม่ือได้ยินดังนนั้ สุเทษณเ์ ทพบตุ รรู้สกึ กรวิ้ นางมัทนาเป็นที่สุด จึงสาปให้มัทนาจุติ จากสวรรค์ไปเกดิ เป็นดอกกหุ ลาบในป่าหมิ าวันในโลกมนษุ ย์

และเปิดโอกาสใหน้ างกลายร่างเป็นมนษุ ยไ์ ด้ เมื่อถงึ คนื วันเพญ็ เพียงหนึ่งวนั กับหน่ึง คืนเท่านั้น เมื่อใดที่นางมีรักเมอ่ื นัน้ จงึ จะพน้ คาสาปและกลายร่างเป็นมนษุ ยไ์ ด้อยา่ งปกติ หาก เมื่อใดที่นางมที กุ ข์ เพราะความรัก กใ็ ห้นางอ้อนวอนต่อพระองคจ์ ึงจะยกโทษทณั ฑใ์ ห้ ดังนัน้ จึงสรุปได้ว่าสาเหตุของปมขัดแย้งในเร่ือง คือ สุเทษณ์รักนางมัทนาแต่นางไมร่ ักตอบ

ภาคพนื้ ดิน พระฤๅษีไดข้ ดุ เอาดอกกหุ ลาบจากป่าหมิ าวันไปปลูกไว้กับอาศรม เมื่อคนื วันเพญ็ พระจันทรเ์ ต็มดวง นางจะปรากฏโฉมเปน็ มนษุ ยม์ าปรนนิบัตริ ับใช้พระฤๅษี วันหนึ่งทา้ วชัยเสน กษัตรยิ แ์ ห่งนครหัสดิน เสด็จประพาสป่ามาถึงอาศรมพระฤๅษี ตรงกับคืนวันเพ็ญที่มัทนากลาย ร่างเปน็ มนุษย์ และได้พบกับท้าวชัยเสนและเกดิ ความรักต่อกัน

พระฤๅษีจงึ จัดพิธีอภิเษกให้ ชัยเสนไดพ้ านางกลับนครหัสดนิ ท้าวชัยเสนหลงใหล รักใคร่นางมัทนามาก ทาใหน้ างจัณฑมี เหสี หงึ หวง และอจิ ฉารษิ ยา จึงทาอบุ ายใหท้ ้าวชัย เสนเข้าใจผดิ ว่ามัทนาเปน็ ชู้กับนายทหารเอก นางมัทนาจึงถูกสั่งประหารชีวติ แต่เพชฌฆาต สงสารจึงปล่อยนางไป

นางมัทนากลับไปยังอาศรมพระฤๅษแี ละวิงวอนให้สเุ ทษณเ์ ทพบตุ รช่วย สเุ ทษณ์เทพบตุ รไดข้ อความรักนางอีกครั้งหนึ่ง แตน่ างปฏิเสธ สุเทษณ์เทพบุตรจงึ สาปให้นางเปน็ ดอกกหุ ลาบตลอดไป

คุณค่าด้านสังคม สอดแทรกความคิดเกี่ยวกับความเชื่อในสังคมไทย เช่น ความเช่ือ เรื่องชาติภพ ความเชื่อเร่อื งการทาบญุ มากๆ จะได้ไปเกิดในสวรรค์ และ เสวยสุขในวิมาน ความเชื่อเร่อื งทากรรมส่งิ ใดย่อมได้รับผลกรรมนัน้ ความเช่ือเร่อื งเวทมนตร์คาถา การทาเสน่หเ์ ล่หก์ ล

ข้อคดิ ท่ไี ด้จากเร่อื ง ใหข้ ้อคดิ ในการครองตน หญิงใดอยู่ในฐานะอยา่ งนางมัทนาจะต้องมีความ ระมัดระวังตัว หลีกหนีจากผู้ชายมาราคะใหไ้ กล กวีจงึ กาหนดให้ทางมัทนาถูกสาปกลายเปน็ ดอกไม้ช่ือดอกกุชฺ กะ (กหุ ลาบ) ซึ่งสวยงามมีหนามแหลมคมเปน็ เกราะป้องกันตนให้พน้ จาก มือผู้ที่ปรารถนาจะหักหาญรานกิ่งหรือเด็ดดอกไปเชยชม ดอกกหุ ลาบจงึ เป็นสัญลักษณแ์ ทน หญิงสาวที่มีรูปสวยย่อมเป็นที่หมายปองของชายทั่วไป หนามแหลมคมเปรียบเหมือน สติปัญญา ดังนั้นถ้าหญิงสาวที่รูปงามและมีความเฉลียวฉลาดรู้ทันเล่ห์เหลี่ยม ย่อมสามารถ เอาตัวรอดจากผู้ทหี่ มายจะหยามเกียรตหิ รอื หมน่ิ ศักด์ิศรีได้

ความรักเหมอื นโรคา บันดาลตาใหม้ ดื มน ไมย่ นิ และไม่ยล อุปสรรคใดใด ความรกั เหมอื นโคถกึ กาลงั คึกผิขงั ไว้ ก็โลดออกจากคอกไป บ ยอมอยู่ ณ ที่ขงั ถึงหากจะผกู ไว้ กด็ งึ ไปดว้ ยกาลัง ย่ิงหา้ มกย็ ่งิ คล่งั บ หวนคิดถึงเจ็บกาย https://www.kroobannok.com