อารยธรรมอียิปต์ป66

อารยธรรมลุ่มแม่น-าํ ไนล์

????????? สถานทแี' ห่งนีเ, กยี' วข้องกบั อารยธรรมใด 2

เฉลย • อารยธรรมลุ่มน,าํ ไนล์ 3

อารยธรรมล่มุ นํา, ไนล์ 1 ปัจจยั ทางภูมศิ าสตร์กบั การต,งั ถนิ' ฐาน อารยธรรมลุ่มน,าํ ไนล์ หรือ อ า ร ย ธ ร ร ม อี ยิ ป ต์โ บ ร า ณ กาํ เนิดข,ึนบริเวณสองฝBังแม่น,าํ ไนล์ ทีBมีลกั ษณะเป็ นแนวยาว ต,ังแต่ปากแม่น,ําไนล์ ซBึงเป็ น ตอนปลายสุ ดของแม่น,ําไป จนถึงตอนเหนือของประเทศ ซูดานในปัจจุบนั แผนทแี& สดงลกั ษณะภูมปิ ระเทศของทวปี แอฟริกา 4

อารยธรรมล่มุ นํา, ไนล์ 1 ปัจจยั ทางภูมศิ าสตร์กบั การต,งั ถน'ิ ฐาน ลกั ษณะภูมปิ ระเทศบริเวณล่มุ แม่นํา7 ไนล์แบ่งเป็ น 2 บริเวณ อยี ปิ ต์ล่าง (Lower Egypt) § ต,งั อยทู่ ีBราบปากแม่น,าํ ไนล์ มี ลกั ษณะเป็นรูปพดั § ชาวกรีกโบราณเรียกวา่ เดลตา § อารยธรรมโบราณของอียปิ ต์ เจริญข,ึนบริเวณน,ี 5

อารยธรรมล่มุ นํา, ไนล์ 1 ปัจจยั ทางภูมศิ าสตร์กบั การต,งั ถน'ิ ฐาน ลกั ษณะภูมปิ ระเทศบริเวณล่มุ แม่นํา, ไนล์แบ่งล่มุ นํา, เป็ น 2 บริเวณ อยี ปิ ต์บน (Upper Egypt) § บริเวณทีBแม่น,าํ ไนลไ์ หล ผา่ นหุบเขา § เป็นทีBราบแคบ ๆ ขนาบดว้ ย หนา้ ผาและทะเลทราย 6

อารยธรรมล่มุ นํา, ไนล์ 1 ปัจจยั ทางภูมศิ าสตร์กบั การต,งั ถน'ิ ฐาน ทิศเหนือจดทะเลเมดิเตอร์เรเนียนและคาบสมุทรไซนาย ทิศตะวนั ตกจดทะเลทราย อาณาเขตตดิ ต่อ ทิศตะวนั ออกและทิศใต้ ลิเบียและทะเลทรายสะฮารา จดทะเลทรายนูเบียและทะเลแดง ลักษณะภูมิประเทศบริ เวณลุ่มนIําไนล์ ล้อมรอบด้วยทะเลทราย ทําให้ป้องกันการ รุ กรานจากภายนอก ชาวอียิปต์จึงอยู่อย่าง สันโดษ สามารถพฒั นาอารยธรรมให้มีความ ต่อเนืQองและมนัQ คงไดเ้ ป็นระยะเวลาอนั ยาวนาน อียิปต์มีความเป็ นเอกภาพและความ เขม้ แขง็ มากกวา่ ดินแดนเมโสโปเตเมีย 7

อารยธรรมล่มุ นํา, ไนล์ 1 ปัจจยั ทางภูมศิ าสตร์กบั การต,งั ถนิ' ฐาน เป็นทะเลทราย มีความแหง้ แลง้ และฝนตกนอ้ ยมาก อุณหภูมิเฉลQียประจาํ ปี สูงและปริมาณฝนนอ้ ย บริ เวณชายฝQังทะเลเมดิเตอร์เรเนียนมีสภาพภูมิอากาศเป็ นแบบ เมดิเตอร์เรเนียน คือ ช่วงฤดูหนาวมีฝนตกเลก็ นอ้ ย และฤดูร้อนมี อากาศร้อนและแหง้ แลง้ ชาวอียปิ ตโ์ บราณตอ้ งอาศยั แม่นIาํ ไนลห์ ล่อเลIียง ชีวิต นักประวตั ิศาสตร์ชาวกรีกโบราณไดก้ ล่าวถึง อียิปต์ไว้ว่า “อียิปต์เป็ นของขวัญของแม่นํ5าไนล์ (Egypt is the gift of the Nile)” ชาวอิยปิ ตโ์ บราณเรียกประเทศของเขาวา่ เคเมท หมายถึง แผน่ ดินสีดาํ 8

อารยธรรมล่มุ นํา, ไนล์ 1 ปัจจยั ทางภูมศิ าสตร์กบั การต,งั ถน'ิ ฐาน สมยั หินเก่า ชุมชนทBีอาศยั อยใู่ นอียปิ ตบ์ น ชุมชนทีQอาศยั อยใู่ นอียปิ ตล์ ่าง พวกเร่ร่อน อาศยั ตามชะง่อนหิน พIืนทีQส่วนใหญ่เป็ นบริเวณทQีราบลุ่มหนอง ล่าสตั วแ์ ละตกปลาเป็นอาหาร บึง ทีQพกั สร้างดว้ ยดินเหนียวและตน้ ออ้ สมยั หินใหม่ รู้จกั การเพาะปลูก เช่น ขา้ วบาร์เลย์ ขา้ วสาลี ขา้ วฟ่ าง ฝึกสตั วใ์ หเ้ ชืQองและนาํ มาใชแ้ รงงาน ทาํ เครQืองมือเครืQองใชต้ ่าง ๆ ทีQมีประสิทธิภาพขIึน รู้จกั สร้างพาหนะ คือ เรือแคนู เพQือใชล้ ่องไปตามแม่นIาํ ไนล์ 9

อารยธรรมล่มุ นํา, ไนล์ 2 อารยธรรมอยี ปิ ต์สมยั ก่อนประวตั ศิ าสตร์ สมยั อาณาจกั รเก่า อียปิ ตม์ ีพรมแดนธรรมชาติ อนั ไดแ้ ก่ ทะเลทราย. สะฮาราและทะเลเมดิเตอร์เรเนียน ช่วยป้องกนั การรุกราน ของศตั รู และมีแม่นIาํ ไนลท์ Qีนาํ ความชุ่มชIืน ชาวอียปิ ตร์ ู้จกั นาํ ความรู้เกQียวกบั ธรรมชาติมาใชเ้ ป็น ประโยชน์ เช่น การทาํ การชลประทาน ทาํ นบกIนั นIาํ ระบบ ระบายนIาํ การขดุ คูคลองส่งนIาํ เขา้ ไปในทีQดินทีQห่างจากฝQัง แม่นIาํ จนสามารถเพาะปลูกในทีQดินทQีอยหู่ ่างไกลได้ ชาวอียปิ ต์ มีการจดั ระเบียบสงั คม เกิดชนชIนั ผปู้ กครอง พIืนทQีขยายตวั ออกเป็นรัฐเลก็ ๆ เรียกวา่ โนมิส (Nomes) เนQืองจากประชากรมีจาํ นวนมาก 10

อารยธรรมล่มุ นํา, ไนล์ 2 อารยธรรมอยี ปิ ต์สมยั ก่อนประวตั ศิ าสตร์ สมยั อาณาจกั รเก่า ต่อมาไดม้ ีการรวมกนั เป็นอาณาจกั รใหญ่ 2 แห่ง คือ อียปิ ตบ์ นและอียปิ ตล์ ่าง จนกระทงQั 3,000 ปี ก่อนคริสตศ์ กั ราช กษตั ริยเ์ มนิส (Menes) จากอียปิ ตบ์ น ไดร้ วมทIงั สอง อาณาจกั รเขา้ เป็น อาณาจกั รเดียวกนั และสถาปนาราชวงศข์ Iึนปกครองอียปิ ต์ เป็ นครI ังแรก งานแกะสลกั ท,ีเชื,อกนั วา่ เป็น ของฟาโรห์เมนิส 11

อารยธรรมล่มุ นํา, ไนล์ 2 อารยธรรมอยี ปิ ต์สมยั ก่อนประวตั ศิ าสตร์ สุริยเทพ หรือเทพเจา้ เร (Re) เป็นเทพเจา้ สูงสุด เทพเจา้ รา หรือ เร ถือเป็นสุริยเทพ โอไซริส (Osiris) เทพแห่งแม่น,าํ ไนล์ หรือเทพเจา้ แห่งดวงอาทิตย์ ไอซิส (Isis) เทพีแห่งพ,ืนดิน เทพเจา้ โอไซริส เป็นผพู้ ิพากษา เทพเจา้ โอไซริส ฟาโรห์แอเคนาเทน บูชาสุริ1ย2เทพ ดวงวญิ ญาณของมนุษยห์ ลงั ความ เป็นเทพีผปู้ กป้องกษตั ริยอ์ ียปิ ต์ ตายวา่ ใครจะไดข้ Oึนสวรรค์ และพระโอรส

อารยธรรมล่มุ นํา, ไนล์ 2 อารยธรรมอยี ปิ ต์สมยั ก่อนประวตั ศิ าสตร์ ชาวอียปิ ตย์ กยอ่ งเทพเจา้ วา่ มีพระเมตตาต่ออียปิ ต์ ฟาโรห์องค์ประมุข มีอาํ นาจสูงสุดสูงสุด ยกย่องให้เป็ น เทพเจา้ พระองคห์ นBึง คาํ สงBั ของฟาโรห์ ถือเป็นคาํ ประกาศิตและกฎหมาย ชาวอียปิ ตน์ ิยมสร้างงานสถาปัตยกรรมถวายแก่ฟาโรห์ ฟาโรห์ Taharqa มีความเชBือในชีวติ อมตะ ณ พิพิธภณั ฑล์ ูฟ, ฝร<ังเศส ชาวอียปิ ตน์ ิยมสร้างสุสานฝังพระศพของฟาโรห์ตลอดจนพระราชวงศแ์ ละ ขนุ นาง ทBีเรียกวา่ พีระมิด (pyramid) มากกวา่ การสร้างสถาปัตยกรรมอืBน 13

อารยธรรมล่มุ นํา, ไนล์ 2 อารยธรรมอยี ปิ ต์สมยั ก่อนประวตั ศิ าสตร์ พีระมิดขOนั บนั ไดแห่งซกั คารา มหาพีระมิดแห่งเมืองกิซา ประกอบดว้ ยพีระมิด 3 องค์ เป็นพีระมิดแห่งแรกของอียปิ ต์ สร้างเมื,อ 2,600 ปี ก่อนคริสตศ์ กั ราช องคท์ ,ีใหญ่ท,ีสุด คือ พีระมิดท,ีเป็นสุสานของฟาโรห์คีออปส์ หรือคูฟู การสร้างพีระมิดขนาดใหญ่ ตอ้ งใชแ้ รงงานชาวอียิปต์นับแสนคนและค่าใชจ้ ่ายจาํ นวน มหาศาล ระยะเวลาการก่อสร้างมกั ใชม้ ากกวา่ 20–30 ปี นาํ ความเสืQอมมาสู่ราชวงศอ์ ีย1ปิ4 ต์

อารยธรรมล่มุ นํา, ไนล์ 2 อารยธรรมอยี ปิ ต์สมยั ก่อนประวตั ศิ าสตร์ พีระมิดคูฟู หรือพีระมิดคีออปส์ นิยม พระศพฟาโรห์จะถูกนาํ ไปชาํ ระ หน้ากากทองคาํ ทใี& ช้ เรียกวา่ มหาพีระมิดแห่งกีซา ดา้ นหนา้ ใหส้ ะอาดและผา่ นกรรมวธิ ีท,ี ประดบั ร่างมมั มข&ี อง มีสฟิ งซ์ (sphinx) ทาํ จากกอ้ นหินขนาด สลบั ซบั ซอ้ นก่อน แลว้ พนั หรือ ฟาโรห์ตุตาคามุน ใหญ่ มีลกั ษณะเป็ นที,มีหัวเป็ นมนุษย์ ห่อดว้ ยผา้ ขาว สภาพศพจะแหง้ และร่างกายเป็นสิงโตกบั ปี กเป็นเหยยี, ว และไม่เน่าเปื, อยเรียกวา่ มมั ม&ี เพ,ือใหผ้ ตู้ ายมีชีวติ นิรันดร์ ในทางปฏิบตั กิ ารสร้างพีระมิดเป็นการบน7ั ทอนเศรษฐกิจและแรงงานของอียิปต์ อนั นําความเสอื7 มมาสรู่ าชวงศ์อียิปต์ในที7สดุ 15

อารยธรรมล่มุ นํา, ไนล์ 3. อารยธรรมอยี ปิ ต์สมยั ประวตั ศิ าสตร์ ชาวอียปิ ตป์ ระดิษฐอ์ กั ษรภาพทQีเรียกวา่ ไฮโรกลิฟิ ก (hieroglyphic) เวลาไล่เลQียกบั ทีQชาวสุเมเรียนประดิษฐ์ อกั ษรลิQม คาํ วา่ hieros แปลวา่ ศกั ดaิสิทธaิ และ glyphein หมายถึง การแกะสลกั การประดิษฐอ์ กั ษรดงั กล่าวนIีก็ เพืQอบนั ทึกเรืQองราวต่าง ๆ ทางศาสนาและวทิ ยาการ การเขียนตวั หนงั สือช่วงแรก ๆ เป็นการแกะสลกั บนฝาผนงั โบสถแ์ ละสุสานทQีฝังพระศพของฟาโรห์ กระดาษปาปิรสุ อกั ษรไฮโรกลิฟิ ก มีการพฒั นาเป็ นอกั ษรตวั หวดั ทQี เรียกว่า ไฮแรติก (hieratic) โดยเขยี นลงบนกระดาษ ปาปิรสุ 16

อารยธรรมล่มุ นํา, ไนล์ ศิลาโรเชตตา 3. อารยธรรมอยี ปิ ต์สมยั ประวตั ศิ าสตร์ อกั ษรไฮโรกลิฟิ กไม่มีใครอ่านออก จนกระทงQั ชอง ฟรังซวั ชองโปลิยอง (Jean François Champollion) นกั ปราชญช์ าวฝรัQงเศส สามารถอ่านอกั ษรไฮโรกลิฟิ กใน จารึกโรเซตตา (Rosetta Stone) ไดใ้ นคริสตศ์ ตวรรษทีQ 19 การอ่านจารึกโรเซตตา ไดท้ ราบถึงประวตั ิศาสตร์ และเรQืองราวทQีลIีลบั เกีQยวกบั อียปิ ตโ์ บราณเป็นอนั มาก อกั ษรไฮแรติก (hieratic) ยงั มีลกั ษณะเป็ นอกั ษรทQีเขียน เครืQองหมายแทนความหมายต่าง ๆ และไดว้ ิวฒั นาการ เป็นอกั ษรแอลฟาเบต (alphabet) ฟรังซวั ร์ ชอมโปลิย1อ7 ง

อารยธรรมล่มุ นํา, ไนล์ 3. อารยธรรมอยี ปิ ต์สมยั ประวตั ศิ าสตร์ สมยั อาณาจกั รกลาง ชาวอียปิ ตไ์ ม่สนใจสร้างพีระมิดขนาดใหญ่อีกต่อไป ฟาโรห์หนั ไปทาํ นุบาํ รุงสุขแก่ประชาชน มีการจดั ทาํ โครงการระบายนIาํ และสร้างเขืQอน ทาํ ใหม้ ีเขตเพาะปลูกเพQิมขIึน มีการเปลีQยนแปลงการก่อสร้างสถาปัตยกรรมขนาดใหญ่ เป็นวหิ ารบูชาเทพเจา้ องค์ สาํ คญั งานประพนั ธ์ เนน้ ความสุข ความรักในภพนIี ตลอดจนสงQั สอนใหด้ าํ เนินชีวติ ดว้ ย ความสุจริต และอยใู่ นศีลธรรมทีQดีงาม เมQือตายไปแลว้ จะแสดงความบริสุทธaิต่อเทพโอ ไซริส ซQึงเป็นตุลาการแห่งยมโลก เรียกบนั ทึกนIีวา่ บนั ทึกของผตู้ าย อียปิ ตย์ งั ไดถ้ ่ายทอดความรู้และวชิ าการใหแ้ ก่ชนรุ่นหลงั อีกมากมาย เช่น วชิ าดารา ศาสตร์ ปฏิทินแบบสุริยคติทีQแบ่งปี ออกเป็น 365 วนั วชิ าแพทยศาสตร์ วทิ ยาศาสตร์ การดนตรี และอืQน ๆ

อารยธรรมล่มุ นํา, ไนล์ 3. อารยธรรมอยี ปิ ต์สมยั ประวตั ศิ าสตร์ บทบาทของฟาโรห์ทมีI ผี ลต่อการดาํ เนินชีวติ ของชาวอยี ปิ ต์ สมยั อาณาจกั รใหม่ เทพโอไซรสิ ฟาโรห์อาโมส บูรณศาสนสถาน ฟIื นฟูการค้าขาย ศิลปกรรม วรรณคดี การส่งเสริมการคา้ ขายกับพวกซีเรีย ปาเลสไตน์ และเกาะครีต อียปิ ตม์ ีความเจริญรุ่งเรืองมาก เรียกวา่ ยคุ ทองแห่งอียปิ ต์ สตรี ทQีมีบทบาทมางด้านการปกครองร่วมสวามี คือ ราชินีฮัตฮัตเชปชุด ทรงสรางสถานทQีฝังพระศพฟาโรห์ เรียกวา่ หุบเขากษตั ริย์ มหาวหิ าร ภาพประกอบของคมั ภีร์มรณะ อาบูซิมเบล การชง,ั นOาํ หนกั หวั ใจคน19ตาย อียปิ ต์

อารยธรรมล่มุ นํา, ไนล์ 3. อารยธรรมอยี ปิ ต์สมยั ประวตั ศิ าสตร์ บทบาทของฟาโรห์ทมIี ผี ลต่อการดาํ เนินชีวติ ของชาวอยี ปิ ต์ สมยั ปลายราชวงศ์ นกั บวชกา้ วขIึนมามีอาํ นาจมากขIึน ฟาโรห์อคั เคนาตนั ทรงปฏิรูปศาสนาฟาโรห์และเชIือพระวงศม์ ีสิทธิในการเคารพ บูชาเทพเจา้ อะตนั แต่ประชาชนเคารพบูชาฟาโรห์ ในช่วง 620 ปี ก่อนคริสต์ศกั ราชอียิปต์สูญเสียอาํ นาจให้แก่ชาวอสั ซิเรียน ก่อนทีQจะ สูญเสียใหแ้ ก่ชาวเปอร์เซีย กรีก และโรมนั อียปิ ตเ์ ปลีQยนไปนบั ถือศาสนาอิสลาม ความสัมพนั ธ์ทางดา้ นศาสนา การเมือง ศิลปวฒั นธรรม และเศรษฐกิจมีความใกลช้ ิด กบั กลุ่มประเทศทางตะวนั ออกมากกวา่ อียปิ ตเ์ ป็นตน้ กาํ เนิดของอารยธรรมตะวนั ตกควบคู่กบั อารยธรรมของเมโสโปเตเมีย 20