บทที่ 8

ร า ย วิ ช า ชิ้ น ส่ ว น เ ค รื่ อ ง ก ล ห ลั ก สู ต ร ป ร ะ ก า ศ นี ย บั ต ร วิ ช า ชี พ 20111-2003

107 แผนการเรยี นรู้ที่ 8 แผนการจัดการเรยี นรทู้ ี่ 8 เรอ่ื ง 8 โซ่และเฟอื งโซ่

แผนการจัดการเรียนร้ทู ี่ 8 108 ช่อื วิชา ชิ้นส่วนเคร่อื งกล ชั่วโมงรวม 36 ชม. ชื่อหน่วย โซแ่ ละเฟืองโซ่ สอนครง้ั ท่ี 8 ชือ่ เรื่อง โซ่และเฟืองโซ่ จำนวน 2 ชว่ั โมง 1. หวั ข้อเรอ่ื ง 1.1 ประเภทข้อดขี ้อเสยี ในการใชโ้ ซ่ 1.2 พกิ ดั โซ่และการหาอัตราทด 1.3 การตดิ ตั้งและการเลือกใชโ้ ซ่ส่งกำลงั 2. สาระสำคัญ เข้าใจถึงประเภทข้อดีข้อเสียในการใช้โซ่ พิกัดโซ่ การหาอัตราทด การติดตั้งและการเลือกใช้โซ่ส่งกำลังได้ อย่างถูกตอ้ ง 3. สมรรถนะหลัก (สมรรถนะประจำหนว่ ย) แสดงความรเู้ กีย่ วกบั หลักการใชเ้ คร่ืองมือและอปุ กรณ์ 4. สมรรถนะย่อย (สมรรถนะการเรยี นรู้) สมรรถนะทั่วไป (ทฤษฎ)ี 1) แสดงความรู้เกยี่ วกับการตดิ ตั้งอุปกรณ์ 2) แสดงความร้เู กี่ยวความปลอดภยั และการบำรงุ รกั ษาเครอ่ื งมือกล สมรรถนะท่พี ึงประสงค์ (ทฤษฎี) เมื่อผ้เู รยี นไดศ้ ึกษาเน้อื หาในบทนี้แล้ว ผู้เรยี นสามารถ 1) บอกหลักการใช้เครื่องมือและอปุ กรณ์ได้ถูกต้อง 2) บอกหลักความปลอดภยั และการบำรงุ รักษาเคร่อื งมือกลได้ถกู ต้อง 5. กิจกรรมการเรยี นการสอน ใ น ก า ร จ ั ด ก า ร เ ร ีย น ก าร สอ น ร า ยว ิ ช า ท ฤ ษ ฎ ี เ ค รื ่อ ง ก ล ห น ่ ว ย ท ี ่ 8 โ ซ ่ แ ล ะ เ ฟ ื องโ ซ่ ได้กำหนดกิจกรรมการเรียนการสอนให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้โดยใช้วิธีการจัดการเรียนรู้ฐานสมรรถนะเชิงรุก (Active Learning Competency Based) ด้านเทคนิคการจัดการเรียนการสอนแบบ MAIP โดยมีขั้นตอนใน การดำเนนิ กิจกรรมการเรียนการสอน ดังน้ี สอนคร้งั ที่ 1 1. ขั้นนำเขา้ สู่บทเรยี น 1.1 กจิ กรรมผสู้ อน 1) ผู้สอนนำเข้าสู่บทเรียนโดยกล่าวถึงความสำคัญของเรื่องที่จะเรียน และโดยเชื่อมโยงความรู้ เดมิ กับความรใู้ หมท่ ่ีผ้เู รยี นจะได้เรียนรู้ โดยการใชค้ ำถาม 2) ผสู้ อนชี้แจงจุดประสงค์ของการเรยี นรู้หนว่ ยท่ี 8 ก่อนทำการเรยี นการสอน

แผนการจัดการเรียนรู้ท่ี 8 109 ช่อื วิชา ช้ินส่วนเครื่องกล ชัว่ โมงรวม 36 ชม. ชือ่ หน่วย โซแ่ ละเฟืองโซ่ สอนครง้ั ท่ี 8 ช่ือเรื่อง โซ่และเฟืองโซ่ จำนวน 2 ชวั่ โมง 1.2 กจิ กรรมผู้เรียน 1) ผูเ้ รยี นตอบคำถามท่ีผสู้ อนกำหนดให้ 2) ผู้เรียนรับฟังพรอ้ มทำความเข้าในกับคำอธิบายของผู้สอน 2. ข้ันปฏิบัตกิ ิจกรรมการเรยี นรู้ 2.1 กจิ กรรมผู้สอน 1) ผ้สู อน สอนทฤษฎีหนว่ ยท่ี 8 โซ่และเฟืองโซ่ 2) ผู้สอนแจกแบบฝกึ หัด หนว่ ยท่ี 8 โซแ่ ละเฟอื งโซ่ 3) ผูส้ อนแจกใบกจิ กรรมการเรียนร้กู ับผู้เรยี นพร้อมท้ังอธิบายวธิ ีการดำเนนิ กิจกรรม โดยผสู้ อน จะคอยเป็นผแู้ นะนำ 4) ให้ผสู้ อนแจ้งให้ผูเ้ รยี นสรุปความรู้หรือประสบการณ์ใหมด่ ้วยตนเอง โดยการทำแบบทดสอบ 2.2 กิจกรรมผู้เรยี น 1) ผู้เรยี นทำแบบฝึกหดั หนว่ ยท่ี 8 2) ผู้เรยี นปฏบิ ตั กิ ิจกรรมตามท่ีไดร้ ับมอบหมาย 3) ผเู้ รียนทำแบบทดสอบ 4) ผ้เู รยี นสรปุ ความรู้หรอื ประสบการณ์ใหม่ด้วยตนเอง 3. ขั้นสรุปกจิ กรรมการเรยี นรู้ 3.1 กจิ กรรมผ้สู อน 1) ผสู้ อนตรวจสอบการสรปุ ความรู้หรือประสบการณ์ใหม่ของผ้เู รยี น (ตรวจใบงาน/ใบกจิ กรรม) 2) ผูส้ อนสะทอ้ นข้อมลู เกีย่ วกับการสรุปความรขู้ องผเู้ รียน เพ่ือให้ผเู้ รียนนำไปปรบั ปรุงตนเอง 3) ถา้ ผูเ้ รยี นมีผลการสรุปความรู้ไม่เปน็ ไปตามเกณฑ์ ใหผ้ ูส้ อนกระตนุ้ ให้เกิดความมัน่ ใจและหากผู้เรียนมผี ลการ เรยี นรูเ้ ป็นไปตามเกณฑ์ ผู้สอนกระตนุ้ ให้ผู้เรียนรสู้ กึ เกิดแรงบนั ดาลใจ 3.2 กจิ กรรมผเู้ รียน 1) ผเู้ รียนรับทราบขอ้ มูลสะท้อนกลบั เพอ่ื ปรับปรงุ การเรยี นรู้ของตนเอง 4. ขัน้ สะท้อนความคิด 4.1 กิจกรรมผ้สู อน 1) ผสู้ อนมอบหมายใหผ้ เู้ รยี นสะท้อนความรู้ นำเสนอความสำเรจ็ หรอื ความผดิ พลาดของ ตนเอง (อาจมอบหมายใหค้ นที่สำเร็จ 1 คน และคนท่ีไมส่ ำเร็จ 1 คน เพอ่ื นำเสนอ)

แผนการจัดการเรยี นร้ทู ่ี 8 110 ช่ือวิชา ชนิ้ ส่วนเครอ่ื งกล ชั่วโมงรวม 36 ชม. ชือ่ หน่วย โซ่และเฟืองโซ่ สอนคร้งั ที่ 8 ชื่อเร่ือง โซแ่ ละเฟืองโซ่ จำนวน 2 ชั่วโมง 4.2 กจิ กรรมผเู้ รียน 1) ผูเ้ รยี นสะทอ้ นความรู้ นำเสนอความสำเรจ็ หรือความผิดพลาดของตนเอง 5. ขั้นสรุปผลการจัดการเรยี นรู้ 5.1 กิจกรรมผู้สอน 1) ผสู้ อนแจง้ ให้ผูเ้ รยี นประเมนิ ตนเอง 2) ผ้สู อนมอบหมายงานให้ผเู้ รยี นศึกษาค้นควา้ หรอื เรยี นรู้เพิ่มเตมิ 5.2 กจิ กรรมผูเ้ รียน 1) ผู้เรยี นประเมินตนเอง 2) ผเู้ รยี นศกึ ษาคน้ ควา้ หรอื เรยี นรู้เพิม่ เตมิ จากประเด็นท่ผี ูส้ อนได้มอบหมาย 6. สื่อการสอน 6.1 เอกสารประกอบการสอน 6.2 เอกสารประกอบการเรียน 6.3 สอ่ื นำเสนอ PowerPoint 7. งานทมี่ อบหมาย/กิจกรรม 7.1 แบบฝกึ หัด 7.2 แบบทดสอบ 7.3 ใบงานที่ 8.1 8. การวดั และประเมินผล สมรรถนะที่พึง วธิ ีการวดั เครอื่ งมือ เกณฑ์การประเมิน ประสงค์ 1. ดา้ นความจำ - ปฏิบตั กิ ิจกรรม - ใบกิจกรรมการเรยี น - ผ่านเกณฑร์ ้อยละ 70 (Knowledge) การเรียนรู้ 2. ด้านความเขา้ ใจ - การอธิบาย - แบบประเมนิ ผลการ - ผา่ นเกณฑ์ร้อยละ 70 (Skill) ปฏิบัติงาน 3. คณุ ลักษณะอนั พงึ - ประเมินคณุ ลักษณะ - แบบประเมินคุณลักษณะ - ผ่านเกณฑร์ ้อยละ 80 ประสงค์ (Attitude) อนั พึงประสงค์ อันพึงประสงค์

ชื่อเรอื่ ง ชอ่ื วิชา ชน้ิ สว่ นเครอ่ื งกล ใบหนว่ ยความรู้หน่วยที่ 8 111 ช่ือหน่วย โซแ่ ละเฟืองโซ่ หนว่ ยที่ 8 ช่ัวโมงรวม 36 ชม. โซ่และเฟืองโซ่ โซ่และเฟืองโซ่ สอนครงั้ ท่ี 8 จำนวน 2 ชวั่ โมง โซ่ (Chain ) :โซ่ทำเป็นข้อ ๆ ด้วยเหล็กกล้าข้อนั้นอาจจะทำเป็นห่วงกลมหรือเฟืองโซ่ (Sprocket) : โช่หรือ สายพานทมี่ ีฟนั คล้ายเฟืองสำหรับคล้องซเ่ พื่อขบั หรือรับแรงขับจากโซ่การส่งกำลังด้วยโชม่ ีลักษณะคล้ายกับการ ขับด้วยสายพาน โช่จะคล้องอยู่กับจานโช่หรือเฟืองโซ่ซึ่งติดอยู่บนเพลาขับและเพลาตาม อัตราทดของการขับ ขึ้นอยู่กับขนาดของเฟอื งโช่ทั้งคู่ และการส่งกำลงั ด้วยโช่ปกติ ไม่มีการลืน่ เกิดขึน้ ระหว่างซก่ ับเฟืองโซ่ จึงนิยมใช้ มาก เช่น จักรยานถึบ จักรยานยนต์เครื่องยนต์ เครื่องจักรกล การเกษตร เครื่องมือกล เครื่องทอผ้าและ เคร่อื งจกั รกลงานไม้ เครือ่ งพมิ พแั ละการขนถา่ ยวสั ดุ รูปที่ 8.1 โซ่ 8.1 ประเภทและข้อดีขอ้ เสยี ในการใช้โซ่ 8.1.1 โซล่ กู กลง้ิ (Roller Chains) โซ่ลูกกลิ้งประกอบด้วยแผ่นประกับในต่อขนานกันด้วยปลอกสลักเป็นคู่ ๆ ต่อเชื่อมโยงเข้าด้วยกัน ด้วยแผ่น'ระ กับนอกทั้งสองข้าง สลักสอดเข้าไปในปลอกสลัก ปลายทั้งสองข้างของสลักย้ำตดิ แน่นกบั แผ่นประกับนอก สลัก หมนุ ตวั ได้ในปลอกสลัก ฉะน้นั โซจ่ ึงโคง้ ตัวไดด้ ี ปลายโซ่ทงั้ สองตอ่ กนั ดว้ ยแผน่ ประกบั นอก โดยใช้สลักยาว คู่หนึ่ง ปลายข้างหนึ่งของสลักทั้งสองแต่ละตัวย้ำติดแน่นกับแผ่นประกับนอก และปลายอีกข้างหนึ่งเชาะร่อง รอบตวั สำหรบั ประกอบตัวยึด ไมใ่ หแ้ ผน่ ประกบั นอกหลดุ ออก เพือ่ ใหโ้ ชม่ ีความฝืดเสยี ดทานต่ำและลดความสกึ

ใบหนว่ ยความรหู้ น่วยที่ 8 112 ชอื่ วิชา ชิ้นส่วนเคร่ืองกล ช่วั โมงรวม 36 ชม. ชอื่ หน่วย โซ่และเฟืองโซ่ สอนครง้ั ที่ 8 ช่อื เร่ือง โซแ่ ละเฟืองโซ่ จำนวน 2 ชั่วโมง หรอระหวา่ งปลอกสลกั กับเฟอื งโซ่ จึงสวมลกู กล้ิงไว้บนปลอกสลกั ผิวนอกของลูกกล้ิงสัมผสั กับเฟืองโซ่ ส่วนผิวใน หมุนกล้ิงไดบ้ นปลอกสลกั ส่วนประกอบดังกล่าวทำด้วยเหลก็ St 60 ชุบแข็ง ประเภทโซ่ลูกกล้งิ โซลูกกลิ้งแถวเดี่ยว เป็นโช่ที่ใช้กันแพร่หลาย เช่น โชรถจักรยานและโซ่จักรยานยนต์เพราะไม่ต้องการกำลังขับ มากนักโชลูกกลิ้งแถวคู่ เป็นโช่ใช้งานได้หนักกว่าโช่แถวเดียว เช่น ใช้ขับเพลาลูกเบี้ยวเครื่องยนต์โซลูกกลิ้ง 3 แถว เป็นโซ่ส่งกำลังเครื่องจักรกลขนาดูหนัก แต่ความเร็วรอบไม่สูงนัก เช่นการขับลูกกลิ้งเครื่องยนต์แรใน โรงงานอตุ สาหกรรม 8.1.2 โซไ่ ม่มถี ูกกลิ้ง (Rolleress Chains) แกนโซ่เป็นแท่งสลักทรงกระบอก ลดขนาดทั้ง 2 โซ่ไม่มีลูกกลิ้ง มีลักษณะคล้ายโซ่ลูกกลิ้งข้างเพื่อสอดเข้ากับ แผ่นประกบั ในและแผน่ ประกับนอก ย้ำหวั แกนโซท่ งั้ 2 ขา้ ง เพื่อไม่ใหแ้ ผ่นประกับหลุด หรอื เป็นแบบใช้ป้ินร้อย โซ่ชนิดนใ้ี ช้ส่งกำลงั ได้นอ้ ย และความเรว็ ใชง้ านต่ำ ทีม่ กี ารสกึ หรอไม่มาก 8.1.3 โซ่ฟันเฟือง (Silent Chains) ใซฟ่ ันเฟอื งหรือโซ่ฟนั เงียบ เปน็ โซท่ ่ใี ช้งานความเร็วสูงตัง้ แต่ 1,200 ม./นาทขี ้ึนไปเพราะโชแ่ บบน้ีใช้งานมีเสียง เกิดขึ้นน้อยและไม่สะบัดตัวมาก ส่งกำลังได้เรียบ ราคาค่อนข้างแพงใช้สำหรับการส่งกำลังเพลาลูกเบี้ยว เครือ่ งยนต์และเครื่องจกั รกลพิเศษ สว่ นประกอบโซ่ฟนั เฟอื ง โช่ฟันเฟืองประกอบด้วยแผ่นฟันเฟืองที่เปน็ ฟันเฟืองหัวท้ายด้วยระยะพิตชเท่ากัน มีช่วงท้องฟันเฟืองเพื่อไม่ให้ สัมผัสยอดฟันเฟืองโช่ตรงกลางฟันมีรูสำหรับสลกั ร้อยต่อเป็นโช่เส้นยาวการส่งกำลงั ขับจึงคล้ายกับการส่งกำลงั ด้วยเฟืองแต่ยืดหยุ่นได้ดีกว่าการขับด้วยเฟือง ฟันเฟืองโซ่ขับฟันเฟืองเฟืองโซ่ได้อย่างราบเรียบสม่ำเสมอและ เงยี บกว่าโซ่แบบอนื่ 8.1.4 โซ่ขอ้ ถอดได้ โซ่ข้อถอดได้หรือเรียกว่า โซ่ราบ ใช้กับอัตราความเร็วต่ำและมีโหลดในการส่งถ่ายกำลังน้อย ๆ ข้อโซ่ทำจาก เหลก็ กล้าหรอื เหล็กหล่อสามารถเปลี่ยนได้ง่ายท่ีปลายข้างหนึ่งของข้อมีลักษณะเปน็ หูไว้เกย่ี วกับปลายของอีกข้อ หนงึ่ โช่นส้ี ามารถใช้กลบั ทางขับได้

ใบหน่วยความรูห้ น่วยท่ี 8 113 ชอื่ วิชา ชิ้นสว่ นเครอื่ งกล ช่วั โมงรวม 36 ชม. ชอ่ื หน่วย โซ่และเฟืองโซ่ สอนคร้ังท่ี 8 ช่อื เร่อื ง โซ่และเฟืองโซ่ จำนวน 2 ช่ัวโมง 8.1.5 โซ่ขอ้ เรียว โช่ข้อเรียวใช้กับความเร็วต่ำและสภาพการใช้งานสัมผัสกับฝุ่น เศษวัสดุหรือสภาพที่เสี่ยงต่อการเสียหาย ระยะพิตข์ของโซ่จะมีขนาดต้ังแต่ 1 1/2 - 6 นิ้ว ใช้กับงานส่งลำเลียงวัสดุอตั ราความเรว็ ที่ใช้ปกติ 450 รอบ/ นาที หรือน้อยกว่าขณะทีม่ ภี าวะสง่ ถ่ายเพียงเลก็ น้อย 8.1.6 ขอ้ ดีของการใชโ้ ซ่ส่งกำลัง การติดตั้งไม่ต้องการความเที่ยงตรงเท่ากับชุดส่งกำลังด้วยเฟอื ง และใช้ในที่แคบได้ไมจ่ ำเป็นต้องมีแรงดึงช้นั ต้น ในโช่ด้านตึงเหมือนกับสายพาน ทำให้อายุใช้งานของรองลื่นที่รองรับเพลาเพิ่มมากขึ้นไม่ลื่นไถล เนื่องจากร่อง ของโซ่สวมสนิทกับซี่ฟันของเฟืองโซ่ ฉะนั้น อัตราทดความเร็วรอบระหว่างเพลาแน่นอนตลอดเวลาใช้งานมี ประสทิ ธิภาพงานกลสงู เนือ่ งจากสลกั และปลอกสลกั สวมอยูใ่ นลกู กลง้ิ ดว้ ยระยะเบียด ซึ่งชิดผิวสัมผัสทุกส่วนเจียระไนเรียบ จึงมีความฝืดเสียดทานต่ำใช้งานสะดวก เนื่องจากระยะห่างระหว่างเพลา ถ่ายทอดแรงทั้งสองมีโอกาสเลือกได้หลายขนาด ตั้งแต่ 50 มม. จนถึง 10 ม.สุดแต่การออกแบบเลือกใช้อัตรา ทดความเร็วรอบได้กว้างขวางถึง 90 : 1 และใช้กำลังฉุดลากได้สูงถึง 500 kW ที่ความเร็วรอบ 750 รอบ/ นาทีสำหรับซ่แถวเดียวโซ่ส่งกำลังมีคุณสมบัติยืดหยุ่นรับแรงกระตุกกระชากได้ หากเลือกขนาดของพิตช์และ จำนวนฟันให้เหมาะสมกับระยะห่างระหว่างเพลาโซ่ซึ่งต่อแผ่นประกับออกไปเป็นหูจับยึดรูปต่าง ๆ ใช้เป็นช่ สายพานลำเลียงสำหรับงานต่าง ๆ เช่น สายพานลำเลียงของเครื่องบรรจุขวดน้ำอัดลม สายพานขับล้อรถ แทรกเตอรไ์ ด้ โซส่ ่งกำลงั เม่ือสกึ หรอหรือชำรุดเปลย่ี นใหมไ่ ด้โดยไมต่ ้องถอดเฟืองโซ่ เป็นการประหยดั แรงงานช่อมบำรุงมีขนาด กะทัดรัดกว่าสายพาน เมื่อใช้งานด้วยอัตราทดเท่ากัน เฟืองโช่มีขนาดเล็กกว่ารอกสายพานและถ้าต้องการส่ง กำลงั เท่ากนั ความกวา้ งของซจ่ ะนอ้ ยกวา่ สายพานตดิ ต้ังงา่ ยกว่าสายพาน เพราะเพียงแตค่ ลอ้ ง เขา้ กบั เฟอื งชแ่ ลว้ สอดสลักเข้าไปเท่าน้ันใช้งานได้กบั อุณหภมู ิสงู บรเิ วณทมี่ ีความช้ืนและฝุน่ ละออง 8.1.7 ข้อเสียของการใช้โซถ่ กู กล้ิงสง่ ถ่ายกำลัง โซ่ธรรมดาส่งกำลังมีเสียงดังมีอันตรายเมื่อโซข่ าดท่ีความเร็วสูงเพลาและเฟอื งโช่จะต้องมีขนานกันส่งกำลังแบบ ไขว้ไมไ่ ด้มีราคาแพงกว่าการขบั ด้วยสายพานต้องมีการหลอ่ ลน่ื ยดื ตัวแล้วจะไม่ลงตรงฟันเฟืองซ่อกี ตอ่ ไป

ใบหนว่ ยความรูห้ น่วยที่ 8 114 ช่อื เรอ่ื ง ชื่อวิชา ชิ้นสว่ นเครือ่ งกล ชวั่ โมงรวม 36 ชม. ชอื่ หน่วย โซ่และเฟืองโซ่ สอนคร้ังท่ี 8 จำนวน 2 ช่ัวโมง โซแ่ ละเฟืองโซ่ รูปที่ 8.2 เฟืองโซ่ 8.2 การตดิ ตั้งและการเลอื กใช้โซส่ ่งกำลัง 8.2.1 ลักษณะการติดตั้งโซส่ ่งกำลัง เมื่อโซ่ผ่านไปรอบเฟืองโซ่ ฟันจะตัดงอโค้งให้เกิดการแขวนที่ แต่ละปลายสุดของข้อลูกกลิ้งจะหมุนอยู่บนสลัก ขณะเมื่อสัมผัสกับฟันของเฟืองโซ่ และจะนำข้ออื่น ๆ เข้าไปแทนข้อเดิมแรงเสียดทานที่เกิดขึ้นมาจากการ เคลอ่ื นทก่ี ลิ้งไปของขอ้ โซ่ มผี ลกระทบต่อการสกึ หรือฟันโช่ ดงั นั้นการตดิ ตงั้ โซส่ ่งกำลงั ควรพิจารณาดังต่อไปน้ี โซ่ส่งกำลงั แนวนอนโซ่ส่งกำลังแนวนอนเปน็ แนวทีเ่ หมาะสมที่สุด เฟืองโซต่ วั เล็กเปน็ ตวั ขับ เพื่อทดแรงและให้ หยอ่ นอยูด่ า้ นลา่ ง ช่วยให้ดา้ นบนตรงึ ตัวอยเู่ สมอเปน็ การป้องกนั โชก่ ันฟันเฟืองใหส้ กึ หรอ โซ่ส่งกำลังแนวด่ิงและแนวเอยี ง การติดต้ังโซ่สง่ กำลังแนวดิ่งทำได้ แตต่ อ้ งมตี ัวตรึงไม่ให้ซห่ ย่อน เช่น เฟืองกดโช่ หรือรางกดโซ่ มฉิ ะนั้นโช่จะสะบัด ส่งกำลังไม่ราบเรยี บ และสึกหรอเร็วหากติดตั้งโซเ่ ป็นแนวเอียง 30 -60* ได้ จะปลอดภัยและประสิทธภิ าพการสง่ กำลังจะดีกว่าตดิ ต้ังโซ่ส่งกำลงั แนวด่ิง โซ่สง่ กำลงั มากกวา่ 2 เพลาการส่งกำลังหลายเพลาต้องมีจานตรงึ โซ่อยู่อย่างน้อย 1 ตัว และใหห้ ลีกเลี่ยงการส่ง กำลังโอบเป็นมุมฉาก เพราะโซ่จะกดหน้าฟันโซ่ด้านบนฟันโช่จะสึกหรอมากป้องกันโซ่สั่นด้วยชุดสปริงยันโซ่ เนื่องจากโซ่เมื่อใช้ไปนาน ๆ จะยึดตัวดังนั้น จึงควรมีชุดทำให้โซ่ตึงเอาไว้ หรือปรับระยะเพลา โชโดยทั่ว 1 ไป ยอมให้หย่อนได้ประมาณ2% ของระยะห่างระหวา่ งเพลาโซ่ ถ้าใช้กับเครือ่ งที่มีแรงกระตุกมาก เช่น เครื่องยนต์ จะทำให้สั่นได้ง่าย และจะทำให้เครื่องเดินไม่เรียบ ส่วนมากจะต้องใชช้ ุดลดความสั่น (Vibration Damper) คือ รางยนั โช่หรือชุดสปรงิ ยันโซ่ เช่น โซ่ขบั เฟืองเพลาราวลน้ิ เคร่อื งยนต์

ใบหน่วยความรู้หน่วยที่ 8 115 ชอื่ วิชา ชนิ้ ส่วนเครอื่ งกล ชว่ั โมงรวม 36 ชม. ช่อื หน่วย โซแ่ ละเฟืองโซ่ สอนครง้ั ที่ 8 ชอื่ เร่อื ง โซ่และเฟืองโซ่ จำนวน 2 ชวั่ โมง 8.2.2 ชุดปรับความตึงโซอ่ ตุ สาหกรรม การใชง้ านขบั ของโชส่ ง่ กำลังถ้าหากมรี ะยะหา่ งระหวา่ งศูนย์กลางเพลายาวมากจะเป็นเหตุให้เกิดการหย่อน ซึ่งมี ผลให้โซ่เกิดการแกว่งสะบัด ดังนั้น เพื่อป้องกันกรณีที่จะเกิดขึ้นดังกล่าวจำเป็นต้องมีการเลือกติดตั้งตัวปรับ ความตึงโซ่ซึ่งลักษณะการติดตั้งตัวปรับความตึงแบบนี้ จะให้ประสิทธิภาพในการทำงานมากที่สุดปรับความตึง ด้วยชุดเกลียวปรับฐานมอเตอร์ใช้ปรับเป็นครั้งคราว เมื่อปรากฎว่าโช่หย่อนเกินพิกัด แต่ต้องปรับให้ตึง พอประมาณ ถ้าตึงเกินไปจะทำให้โช่ยืดและสึกหรอเร็วปรับความตึงด้วยชุดน้ำหนักถ่วง เป็นลักษณะการปรับ ความตึงอัตโนมัติ โดยมีน้ำหนักที่หนักพอเหมาะกับงาน ถ่วงตึงโซ่ไว้ตลอดเวลา โช่จึงหย่อนอยู่ในพิกัดตลอดไป ชว่ ยใหอ้ ายกุ ารใช้งานของโชแ่ ละเฟอื งโซ่ยาวนาน 8.2.3 แนวศูนย์ของเพลาและเฟอื งโซ่ วิธีตั้งศูนย์เฟืองโซ่เฟืองโซ่ทั้งชุดต้องประกอบอยู่บนเพลาที่ขนานกัน และเฟืองทั้งสองต้องอยู่ตรงกันเป็ นแนว เดียวกัน จัดระยะห่างระหว่างเพลาให้ขนานกัน และใช้บรรทัดทาบระหว่างเฟืองทั้งสองเพื่อให้เป็นแนวตรง เดียวกัน เพลาทั้งสองต้องติดต้ังอยู่บนรองลืน่ รองรับซึ่งหมุนได้คล่อง จะไม่ทำให้เพลากับเฟืองโซห่ มนุ กวัดแกวง่ ไมต่ รงแนวกัน วธิ ีเลือกโซ่สง่ กำลัง เลือกขนาดโชให้เหมาะสมกับกำลังท่ีสง่ ถ่ายความเร็วรอบของเฟอื งโซ่ของเพลางาน ควรช้าที่สุดเท่าที่เป็นไปได้ ปกติไมค่ วรเกิน 550 รอบตอ่ นาที อตั ราทดความเร็วรอบระหวา่ งเพลาท้งั สองไม่ควร เกิน 9 : 1 จำนวนฟันของเฟืองขับตัวเล็กควรเป็นจำนวนดี นอกจากกรณีซึ่งหลีกเลี่ยงไม่ได้และผลบวกของ จำนวนฟันของเฟืองทั้งสองไม่ควรตำ่ กว่า 50 เลือกโซ่ซึ่งมีระยะพิตชแคบทีส่ ุดเท่าที่สามารถสง่ ถ่ายกำลังได้ตาม ต้องการ จำนวนฟนั ของโซซ่ ึง่ ขบกับฟันของเฟืองโชต่ ลอดเวลา ไม่ควรนอ้ ยกว่า 17 ฟนั โซ่ซึ่งมรี ะยะพติ ชแคบ มี จำนวนฟนั ชบกบั โชม่ ากและมีความสามารถส่งถา่ ยกำลงั ได้มากและมีเสยี งเงียบขณะใช้งาน 8.3 การบำรงุ รักษาเฟอื งโซ่ ทิศทางการเคลื่อนที่ของโซโ่ ชข่ ับต้องทำงานในทิศทางที่เหมาะสมเพื่อไมใ่ ห้กระทบต่อการศึกหรอทจี่ ะเกดิ ขึ้น ท้ัง ของโช่และเฟืองโช่ ลำดับหัวข้อจวกด้านล่างนี้หากปฏิบัติจะช่วยลดการสึกหรอบนผิวกดอัดของแกนสลักข้อโซ่ และฟันเฟืองจานซ่มีดงั น้ี คือโช่ลกู กลิ้งแถวเดย่ี วและหลายแถว แผน่ ประกับข้างของโซ่เปน็ แนวตรง (ข้อตรง) โซ่ สามารถเคลอ่ื นทไ่ี ด้ 2 ทศิ ทาง ถ้าไมม่ ีขอ้ ต่อแบบถอดได้ หากมขี ้อตอ่ แบบถอด ตอ้ งให้เคลือ่ นท่ไี ปตามทศิ ทางหัว สปริงลอ็ กเท่าน้ัน

ใบหนว่ ยความร้หู น่วยที่ 8 116 ชอื่ วิชา ช้นิ สว่ นเครือ่ งกล ช่ัวโมงรวม 36 ชม. ชือ่ หน่วย โซแ่ ละเฟืองโซ่ สอนครั้งท่ี 8 ชอ่ื เร่อื ง โซ่และเฟืองโซ่ จำนวน 2 ชัว่ โมง เฟอื งโซห่ รอื เรียกสเตอร์ (Chain Sprocket)เมอ่ื ใช้งานไประยะหน่ึง ฟนั จะสกึ หรอ ปกติ ไมไ่ ด้กำหนดอายุใช้งาน เพราะขึ้นอยู่กับการใช้งานและบำรุงรักษา หากพบว่าฟันเฟืองโซ่สึกจนเป็นปลายแหลม หรือผิดจากรูปเดิม ถือ ว่าหมดอายใุ ช้งาน งานตรวจโซ่ยึด หลังจากการเปลี่ยนเฟืองโซ่อันใหม่ ให้ตรวจความยึดของซ่เก่า โดยดึงโซ่ถอยหลังออกจากฟันเฟืองโซ่ สำหรับ เฟืองโซ่ล้อหลังรถจักรยานยนต์ทั่วไป ยอมให้ดึงออกห่างได้ไม่เกิน 1/2 ฟัน หรือประมาณ 12-13 มม. หาก มากกวา่ พกิ ดั ตอ้ งเปลี่ยนโซ่ จึงจะใช้งานได้ปลอดภัย งานปรบั ตึงโซ่ โช่ควรหย่อนได้ประมาณครึ่งหนึ่งของระยะพิตช์ ตึงเกินไปกหรอมาก หย่อนเกินไปมีผลกระทบต่อการส่งกำลัง งานท่เี หน็ ได้งา่ ย คือการตรวจปรบั โซจ่ ักรยานยนตด์ งั น้ี นำ้ มนั เกยี รภ์ ายนอก น้ำมันเกียร์ภายนอกคือ น้ำมันเกียร์พิเศษเป็นผลิตภัณฑ์หล่อลื่นที่เหนียวมากเกาะติดแน่นเหมาะสำหรับเฟือง เปดิ โซแ่ ละลวดสลงิ ซึง่ ใชใ้ นงานก่อสร้าง เหมอื งแร่ โรงงานนำ้ ตาล เครือ่ งบดและเรือเดนิ ทะเล เปน็ ต้น ช่วยป้องกันสนิมและการกัดกรอ่ น มีสารผสมทีท่ ำให้เกาะชิน้ ส่วนได้ทนนาน เวลาใช้มีลักษณะเปน็ เสน้ ยืด จึงทำ ใหย้ ืดระยะเวลาหลอ่ ล่ืนได้

ชื่อเร่อื ง ชื่อวิชา ช้ินสว่ นเคร่ืองกล แบบฝกึ ทักษะเรียนรทู้ ่ี 8 117 ชอ่ื หน่วย โซแ่ ละเฟืองโซ่ หน่วยที่ 8 ชวั่ โมงรวม 36 ชม. โซแ่ ละเฟืองโซ่ โซ่และเฟืองโซ่ สอนครั้งท่ี 8 จำนวน 2 ช่ัวโมง แบบฝึกทกั ษะหนว่ ยท่ี 8 แบบทดสอบหน่วยท่ี 8

118 แผนการเรยี นรู้ท่ี 8 สื่อการสอน 8 เร่ือง โซ่และเฟืองโซ่

119

120

121